თავი LV
– LV –
როგორც კი ნადიმი დასრულდა, კატეპანი მეფეს სასახლის ბაღშიც აეკიდა. დაუსრულებელი შეკითხვებით თავს აბეზრებდა, ეთამამებოდა, მარჯვენაზე ხელს ჰკიდებდა.
ძლივს იკავებდა თავს გაღიზიანებული მასპინძელი.
ეს ყველაფერი მით უფრო მძიმე იყო გიორგისთვის, რადგან მას ორჯერ უნდა მოესმინა ნათქვამი იმ დღეს, ბერძნულად და ქართულად.
როცა ციხეებისა და ჯარების შესახებ ორაზროვანი პასუხი მიიღო ზედიზედ, ახლა სტუმარმა მეფის ცხენებისა და შავარდნების გამოკითხვა დაიწყო.
ეტყობოდა, ეს ამბავიც სათითაოდ სცოდნოდა წინასწარ, თვით ყურშაის სახელიც კი იცოდა კასავილამ.
„ჰურრახ, პურრახ“, აღრიალდა დაცალებული ავაზა ამ დროს. ახლა კატეპანმა ავაზების გამო გაუბა საუბარი მეფეს.
„თევზისფერ ძროხას“ საფირონის თვალებიანი ნათია აეყოლებინა. ბევრი სდია სასახლის ბაღში გიორგის, ბოლოს ავაზების გალიასთან მიუსწრო მეფესა და კატეპანს.
კასავილა მოეშვა ავაზების გამო ლაყბობას, ჯერ ნათიას შეხედა, მერე დედამისს, ბოლოს გიორგის გადახედა და ეუბნება ფარსმანს:
„მეფისწული ხომ არააო ეგ მშვენიერი?“
„თვალის გუგიდან ამოღებულივით მიაგავსო მეფე გიორგის.“
როცა ფარსმანმა ეს გადათარგმნა, ცოქალას (ნათიას დედას) სახე აელეწა (შეეცვალა). გიორგიმ შეხედა ნათიას, მართლაც იპოვა მსგავსება მის სახეზე, გააჟრჟოლა, რა მოიგონა, რომ სამი თვის წინად ხარჭად აყვანა უნდოდა მისი.
უცნაურად აიმღვრა მეფე და ქართულად ეუბნება ფარსმანს:
„ამ ორთითა კატეპანს როცა შევსცქერი, მეშინია, არაფერი ამომაცალოს ჯიბიდან.“
ეს თქვა და ავაზაზე გადაიტანა მზერა, წაიბუტბუტა თავისთვის:
„საერთოდ ქურდებია ბიზანტიელები. სჯული ებრაელებს მოპარეს, ენა – ძველ ბერძნებს, ბულგარელებს – ცეტინიუმი, სომხებს – ანისი, ბასიანს გადაღმა ქვეყნები – ქართველებს, ხოლო სინდისი ვერავის წაართვეს, რადგან ასეთი რამ არ სჭირთ ჯერაც.“
„რაო, რა ბრძანაო მეფემ?“
ეკითხება ენამრავალი კატეპანი ფარსმანს.
„მეფემ ასე მოგახსენათო,“ მიუგო თარჯიმანმა, „როგორც კი ჩემი ვაჟი, ბაგრატი მშვიდობით დაბრუნდება, ტახტს გადავულოცავ უფლისწულს, კეისარს ვეახლები, წმინდა ადგილებს მოვილოცავო ბიზანტიისას.“
მეფემ ძლივს შეიკავა ღიმილი.
„თევზის ფერმა ძროხამ“ კარგად არ იცოდა ბერძნული. ასე იფიქრა: „ახლა დავიღუპე უთუოდ. მეფე დაიჯერებს, თითქოს მისგან მყავდეს ნათია, ამიერიდან ცოლად არ შეირთავს გიორგი მას, უფლისწული ბაგრატი მალე ჩამოვა და ბიზანტიონში წაყვებაო დედოფალს მეფე.“
მეფემ მოინდომა საუბრის საგანი შეეცვალა როგორმე.
ამიტომაც აკითხვინა კასავილასთვის:
„ავაზები თუ ჰყავსო კეისარს?“
უკანასკნელიც მოკვდომოდა ბასილის.
უკეთ რომ ვთქვათ, ტახტის მემკვიდრეს, კონსტანტინეს, მის ძმას, რადგან ბასილი მუდამ ლოცვითა და თვალების დათხრით იყო გართული.
ახლა ავაზების გამო დაიწყო კასავილამ ქაქანი (ბევრი ლაპარაკი).
„ფარაონის თუთმაზის პირამიდაზე ვნახეო ერთი ბარელიეფი შარშან. იქ გამოსახულ ქურუმებს მარცხენა მხარზე აქვთო ავაზის ტყავი გადაკიდებული.“
„ეგვიპტური ღმერთქალი საფეს ასე ატარებდაო ავაზის ტყავს.“
ფარსმანი აიმღვრა (გაოცდა/დაიბნა).
ეგ პირამიდა თავად არ ენახა, მას ყოვლისმცოდნედ მოჰქონდა თავი.
გაოცდა, როცა ისეთი რამე გაიგონა, რაც მას არასდროს სმენოდა.
როცა ირმების საჩიხემდე (სადაც ირმები ჰყავდათ) მიაღწიეს, გიორგიმ შეამჩნია, რომ კატეპანი აფორიაქდა (მოუსვენრად იყო). „ახლა ამ ირმების გამო წამჭამსო თავს“, – იფიქრა. შორენა შენიშნა, გურანდუხტის გვერდით განაბული (ჩუმად მყოფი).
კოლონკელიძის მეუღლემ განზრახ მიუახლოვდა მეფეს, „თევზისფერ ძროხას“ მიეახლა, მკლავში გაუყარა ხელი და შეეცადა საუბრით შეექცია როგორმე.
მეფე ამჩნევდა თავის თავზე, რომ რაც უფრო დრო გადიოდა, მით უფრო დიდი მოკრძალებით ეკიდებოდა შორენას.
ქალების მიმართ ცინიკურად განწყობილს, უცნაურად ეშინოდა რატომღაც მისი. მასთან საუბრის დროს ღელავდა, ენა ებმებოდა თითქმის.
ახლა ოდნავ ნაღვინევი იყო, გამბედაობა მოიკრიბა და ეუბნება:
„რატომ მოგიწყენია, ეკბატანას ვარდო?“
ქალმა არც კი მიიღო მეფის ქება, უსიტყვოდ დახარა თავი.
მეფემ ეს მორცხვობას მიაწერა. ახლა ეს უთხრა ქალს:
„ეგებ ნებიერას გაქცევამ დაგაღონა, არა?“
შორენას ასე უნდოდა ეპასუხა: „სხვაც ბევრი მაქვსო დარდი“, მაგრამ ისევ დუმილი არჩია.
კვლავ მოიკრიბა გამიჯნურებულმა (შეყვარებულმა) გამბედაობა.
ალერსიანად ეუბნება:
„თუ ერთ სურვილს შემისრულებ, შორენა, დღესვე ვუბრძანებ მენადირეთუხუცესს, შევაპყრობინებ შენს ნებიერას.“
„კიდევ რა გწადია, მეფევ ბატონო, ჩემგან?“
თითქმის გაღიზიანებულად უპასუხა შორენამ და ნაღვლიანად გაჰხედა ირმებს.
„შენი სიყვარული.“
იყო პასუხი.
„მე მგონია, რაც წამართვი, იგიც გეყოფა, მეფევ ბატონო, არა? მამაჩემს თვალის სინათლე წაართვი, მე – თავისუფლება, – ხოლო ჩემი გული? სხვას ეკუთვნის დიდი ხანია იგი.“
მეფე აიმღვრა (გაბრაზდა), ბრაზი წაეკიდა. ამ წუთშივე უნდოდა გაეგო, ვინღა დარჩაო სხვა? ჭიაბერი და გირშელი აღარ იყვნენ ამქვეყნად, ვინ უნდა ყოფილიყო იგი, ვისაც გაებედა მეფისთვის თავის გატოლება?
გიორგი მეფეს მღელვარება დაუცხრა, აღარ იცოდა, რა ექნა. მაგრამ საბედნიეროდ, „თევზისფერი ძროხა“ გურანდუხტს ხელიდან დაუსხლტა, ცოქალა შორენას მივარდა და ირმებზე დაუწყო ლაპარაკი.
მეფემ დრო იხელთა, ქალბატონებს ბოდიში მოუხადა და გაფითრებული გურანდუხტსა და კასავილას მიუახლოვდა.
ახლა კატეპანმა დაიჟინა: მაჩვენეთო ის საოცარი ძაღლი „კურშაი“ (კატეპანი „ყ“-ს ვერ წარმოთქვამდა. თავხედურად ხუმრობდა კიდეც: „ქართულ წიწაკასა და „ყ“-ს ვერ ინელებსო ჩემი ყელი“).
მცირე ხანს თითქმის ჩუმად იარეს ბაღში.
ძაღლების სადგომთან ისეთ ამბავს წააწყდნენ, რომ თავად გიორგიმ უხერხულობა იგრძნო, შორენა, გურანდუხტი და ნათია გაწითლდნენ, ფარსმანსა და კასავილას გაეცინათ, „თევზისფერმა ძროხამ“ ძლივს შეიკავა სიცილი.
ნებივრად იწვა ძუძუებშებერტყილი ყურშაი. სამი ლეკვი სამ მგლის ბოკვერს წაჯდომოდა.
მამალი ძაღლები ისე ტოკავდნენ, როგორც ამძუვნებულ ძაღლებს სჩვევიათ ხოლმე.
კასავილა გაოცდა, როცა შენიშნა მგლის ბოკვერებისა და ლეკვების ალერსი.
ფარსმანმა განუმარტა: ეს ბოკვერები მე მივუსვიო ყურშაის, სამივე თავად გაზარდაო ძაღლმა.
ფარსმანს მთელი დღე მოშხამული ჰქონდა სვეტიცხოვლის კურთხევისა და არსაკიძის დიდოსტატად აღიარების გამო. ბოღმამ თავხედობა ათჯერ გაუზარდა, გვერდით ამოუდგა მარტო მიმავალ მეფეს, ღიმილით ეუბნება გიორგის:
„ეგ ბოკვერები და ლეკვები ძუძუმტეებია, მეფევ ბატონო“.
გიორგის ენიშნა ქარაგმულად ნათქვამი.
წამსვე მოისაზრა: ალბათ რაიმე იცისო იმ „სხვას“ გამო მელაძუა ფარსმანმა, წაეპოტინა ზმას:
„პირდაპირ მითხარი, რისი თქმაც გინდა, ბებერო!“
„მეც გადავწყვიტე, არასოდეს მოგახსენო, მეფევ ბატონო, სიმართლე, არც პირდაპირ და არც ირიბად, რადგან შანდლები კიდევ ბევრი დარჩა სასახლეში, ვგონებ“.
„დედის სულს გეფიცები, არ დაგსჯი სიმართლის თქმისათვის, ფარსმან“.
იცოდა ფარსმანმა, ამაოდ არ დაიფიცავდა იგი დედას, ახლა ინანა: იმ დღეს რატომ არ ჩამოვართვიო ასეთი ფიცი?
„აკი მოგახსენე, მეფევ ბატონო, მშიშარანი არიან-მეთქი შენი ვაზირები. ყველას ეგ უნდა, მხოლოდ სასიამოვნო თავად მოახსენოს მეფეს, ხოლო ცუდ ამბავთა მაუწყებლად „შანდლების ქურდი“ ეგულებათ“.
გიორგიმ მკლავში ხელი წაავლო ფარსმანს, ნაბიჯს აუჩქარა, კასავილა რომ არ წამოსწეოდათ.
„ამაოდ გგონია, მეფევ ბატონო, სადედოფლოდ ერისთავის ქალს, მთელმა სასახლემ იცის, არსაკიძე ცხოვრობს დიდი ხანია მასთან“.
„იცოდე, თავი მხრებზე არ შეგრჩება, ფარსმან, თუ ამის საბუთი არ მოგიტანია თავად“.
„უფლისციხეში ბრძანდებოდი მიწისძვრის დროს, მეფევ ბატონო, არა?
ირმის დევნა საბაბი იყო მხოლოდ, შორენა გაიტაცა არსაკიძემ იმ დღეს, ფხოვის მიწაზე დაიჭირეს მერე ოსებმა.
დიდი ხანია, რაც განიკურნა მეფის ხუროთმოძღვარი, თურმანიძის მალამოებმა მას ძალიან არგო. მაინც წევს, რადგან ეგეც ხრიკია, კოლონკელიძის ასულის შესაჩვევად“.
მეფე გახელდა, მიწისფერი დაედო სახეზე.
„არა მგონია, თავი გამიტოლოს აგრე რიგად მაგ ლაზმა“.
„გატოლებაო?“
გაიღიმა ფარსმანმა.
„მეფეებს არც უტოლებს იგი თავს.
მიწისძვრის მეორე დღეს შევუარე, ავადმყოფი მეგონა, შინ არ დამხვდა ფხოვს გაქცეული. ერთი სურათი ვნახე მის მიერ ნახატი, იაკობისა და ღმერთის ჭიდილია ზედ გამოსახული.
თანაც იცოდე, ღმერთს მელქისედეკის თვალები აქვს, ხოლო იაკობს – დამხატველის.
ეგ კიდევ ცოტაა, მეფევ ბატონო, შორენა დაუხატავს, ერისთავის ასული. ყაყაჩოების ველზე დგას იგი, მხრებზე ქედნები ასხედან, ხოლო ორი დათვი, ერთი წმინდა თაფლისფერი, მეორე – წაბლისფერი, ფეხთით დავარდნია ქალს. წაბლისფერი ყველის ციხის პატრონს მოგაგონებს ზედმიწევნით, ხოლო თაფლისფერი თუ ვინ იქნება, ამას თავადაც მიხვდები, მეფევ ბატონო, უთუოდ“.
გიორგის ენიშნა ეს ყველაფერი, უფრო აუჩქარა ნაბიჯს, ისევ შეეშინდა, კატეპანი არ დაგვეწიოსო.
„თუ ეგ საბუთებიც გეცოტავოს, მეფევ ბატონო, მე ცნობები მაქვს ეჭვმიუტანელი, ხანდახან შაბათობით დადის მასთან გვიან ღამით შორენა, თუ კარგად გასჩხრეკენ რატისეულ დარბაზს, სხვა საბუთებსაც აღმოაჩენს მახვილი თვალი“.
კიდევ უნდოდა რაღაც ეკითხა ფარსმანისათვის მეფეს, მაგრამ „თევზისფერი ძროხა“ და კატეპანი წამოეწივნენ მათ.
მეორე დღეს კატეპანმა დანარჩენი სტუმრები დატოვა სასახლეში და ბიზანტიონს წავიდა.