თავი XVII
– XVII –
როგორც კი ოჩანის ციხე გამოჩნდა, ზვიადმა აქაც ორად გაყო ლაშქარი. ერთს ტაოელი აზნაური ფანასკერტელი უსარდლა, მეორეს კი თავად გაუძღვა წინ. ფანასკერტელი ციხეს ჩრდილოეთიდან შემოუვლიდა, იმ მხრიდან, საიდანაც ხატის ტყეები ერტყა.
ზვიადმა წინასწარ იცოდა, რომ ფხოველები ხატის ტყეებში არ შევიდოდნენ. ზვიადი და მისი ლაშქარი ჯერ ხევ-ხევ ივლიდნენ და როგორც კი ოჩანის ციხეს გაუსწორდებოდნენ, ჯარი ზეგანზე ამოვიდოდა და სწრაფად აჰყვებოდა აღმართებს.
თუ მძევლებს მისცემდნენ, ხომ კარგი, თუ არადა, ზვიადისა და ფანასკერტელის ლაშქარი მაკრატელივით მოიკეცებოდა, სამკუთხედად შემოჭრილი მთებში, და მტერს ალყაში მოაქცევდა.
ოჩანის ციხეს ჩრდილოეთიდან გორაკები ესაზღვრებოდა. დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან მიუვალი კლდეები, ხოლო სამხრეთიდან ოდნავ დაქანებული ვაკე, რომელსაც გამომშრალი ხევი ზღუდავდა. ხევის კიდეს იშვიათი თელის ტყე მიჰყვებოდა, აქა-იქ ეკლიანი ბუჩქებითა და ველური მცენარეებით.
ხევი ღრმა იყო და ცხენოსანს კარგად დამალავდა. ნახირებსა და ჯოგებს ბილიკებით დაეკბილა ხევის კიდე ზოგან.
ამ ბილიკებით უნდა ესარგებლა ხევიდან ვაკისკენ ამომავალ ლაშქარს.
ზვიადი სარკინოზებთან მრავალჯერ იყო ნაბრძოლი. მან კარგად იცოდა, რომ როცა საიერიშოდ მიმავალ ცხენოსან ჯარს უკან თხრილი აქვს, ეს უკანდახევის ფიქრს ახშობს მხედრების გულში.
სარკინოზები სპეციალურად აკეთებდნენ თხრილებს, ამ შემთხვევაში კი თავად ბუნება დაეხმარებოდა სპასალარს.
ზვიადმა ბრძანა: ყოველ მეორე მხედარს ხევში დაეტოვებინა ცხენი. ყოველ ცხენოსანს თითო ქვეითი უნდა ახლდა, ზოგი შუბით, ზოგი ქამანდით, ზოგიც ჰოროლით.
სპასალარმა ისიც იცოდა, რომ მთიელთა ჯარს ის უპირატესობა ჰქონდა, რომ ფხოველები და დიდოელები მთაში გაზრდილ, ძლიერ ცხენებზე ისხდნენ.
ზვიადს წესად ჰქონდა, ცხენოსან ლაშქართან ბრძოლაში მტრის ცხენის მოკვლა შუბით, ჰოროლით ან ქამანდით.
სანამ ახალგაზრდა კონსტანტინე ციხემდე მიაღწევდა, ზვიადის ლაშქრის მოახლოება გზირებმა კვეტარის ციხისთავისთვის უკვე ეცნობებინათ.
როგორც კი ხევში შემავალი ლაშქარი შენიშნეს მეციხოვნეებმა, ოჩანის ციხეში საყვირს დასცეს.
კოშკების ჩარდახებზე კოცონები აანთეს და ვაკიდან ამომავალ მტერს დახვდნენ.
ჩრდილოეთიდან ფანასკერტელის ჯარი ხატის ტყეებში იპარებოდა. ზვიადის ლაშქარი კი იშვიათმა თელის ტყემ ვერ დაფარა.
ერთ წუთში ვაკე ფხოველთა და დიდოელთა ცხენოსნებით აივსო. ჯერ დიდოელები დაესხნენ თავს აღმართში ამავალ მხედრებს, წინა რიგის ცხენები დაუხოცეს. თელის ტყე და ბუჩქნარი ხელს უშლიდა ბრძოლას, ამიტომ ზვიადის ჯარისკაცებმა ხმალი ვერ იხმარეს.
ხევი ვიწრო იყო, ზვიადის ლაშქარს მთლიანად გაევსო იგი.
ვაკეზე ასასვლელი ბილიკები არც ისე ბევრი იყო, ამიტომ ცხენოსნები ერთმანეთს ეჯახებოდნენ. დიდოელები ბილიკების ვიწრო მონაკვეთებში ხვდებოდნენ მათ და უმოწყალოდ სცემდნენ ცხენსა და კაცს.
ისრით და შუბით განგმირული მხედრები ძირს ენარცხებოდნენ, გორაობით ცვიოდნენ ხევში. შეშინებული ცხენები ყალყზე დგებოდნენ, ჭიხვინით ვარდებოდნენ კლდეებიდან.
ერთბაშად ყორნების ლაშქარმა დაფარა ხევი, თელებზე ჩამომსხდარნი შემზარავად ყიოდნენ.
ჭიხვინებდნენ უპატრონო ცხენები, კვნესოდნენ დაჭრილები, ველურად ყიჟინებდნენ დიდოელები და ფხოველები.
ხევიდან ამოსვლისას ზვიადს ცხენი დაუჭრეს. ზვიადის ცხენი წაიქცა. აბჯრის მტვირთავი სწრაფად წამოხტა, მაშინვე სათადარიგო ცხენი მიუყვანა, ჰოროლი დაარტყა დიდოელ შუბოსანს. ზვიადმა დევკაცი კლდიდან გადააგდო.
აღმართში ამავალ ჯავახელთა ერთმა ფრთამ შეკრთა და ცხენები ხევისკენ მიაბრუნა.
მაშინ განრისხდა ზვიად სპასალარი, „ჯარს შეუძახა, მეფის ჯარების საყვირებმა დასცეს და მხეცებივით მიეტევნენ.“
დაამთავრეს აღმართი, ქვეითად მომავალმა სამცხელებმა ვაკეზე გაიარეს, ისევ ცხენებზე მოასხდნენ. ჯავახელებმაც ამოიღეს ჯავარდნები და მტერს შეუტიეს.
დიდძალი ფხოველები და დიდოელები დაიღუპნენ, რიგებად დაწვნენ ოჩანის ციხის მიდამოებში მკერდგანგმირულნი.
ხელახლა დასცეს საყვირი მეფის ჯარებმა და მარჯვენა ფრთა დაწინაურდა, ციხისკენ მიმავალ სერს ზურგზე მოექცა.
ფხოველთა ჯარს ხევისბერი ღუდუშაური მეთაურობდა. მთის წვერზე უკვე აცნობეს, რომ კახაის ლაშქარმა ხატის ტყე გადმოლახა.
მან იცოდა, რომ ფხოველები ხატის ტყეებში არ შევიდოდნენ, ამიტომ დიდოელთა დიდი რაზმი გაგზავნა. კახას ლაშქარს არც ჰოროლი უხმარია, არც შუბები – ტყიდან გამოსვლისთანავე ხმალდახმალ დაესხნენ თავს ცხენოსნები მტერს, რადგან ტყისპირას შემოხვდნენ დიდოელები მათ.
დიდოელები გაოცდნენ, როცა კახას ჯარისკაცების ჯავარდნებმა მათი ხმლები ყინულის ლოლუებივით დალეწეს.
ღუდუშაური დიდოელთა საშველად ციხისკენ აპირებდა მიბრუნებას. ამ დროს დიდოელები შეშინდნენ და ხატის ტყეებისკენ გააჭენეს ცხენები. კახას ლაშქარმა თავი ააღირა (გაიმარჯვა), გულმოდგინედ გამოემართა ციხის კოშკისკენ.
ღუდუშაურმა მიხვდა, რომ თუ ციხეს დაეხმარებოდა, ზვიადის ჯარი ზურგიდან მოექცეოდათ. ამიტომ ხევისბერმა საშინლად იყვირა, ხმალი ამოიღო და ხუთასზე მეტი ცხენოსანი გაგზავნა ზვიადის ჯარისკენ გაბედულად.
ტაოელებმა ახლა შუბები გაასწორეს და სერის თავზე მამაც ხევისბერს დახვდნენ.
მაშინ ზვიად სპასალარმა თავის უზარმაზარ ულაყს დეზი ჩაარტყა. მან ხევისბერის პატარა ჩერქეზულ ცხენს მკერდით დაეჯახა. ღუდუშაურმა ცხენს გვერდი ააქცევინა და თავად ხმალი გადაუქნია სპასალარს, მაგრამ ზვიადმა ხმალს ხმალი შეაგება და ხევისბერს ხელში მხოლოდ ხმლის ტარი შერჩა.
სანამ ღუდუშაურს სხვა ხმალს მიაწვდიდნენ, ზვიადმა მოასწრო და ჯავშნიანად გაკვეთა იგი წელამდე.
ხევისბერის ვაჟი, თორღვა, სპასალარისკენ გაიქცა, მაგრამ ჯიუტმა ულაყმა უღალატა მას. მისი ხმალი სპასალარს ასცდა და ზვიადის ცხენს ორივე ყური მოაჭრა.
ფხოველნიც დარწმუნდნენ, რომ სამეფო ჯარისკაცებს ძვლისა და ფოლადის გამჭრელი ხმლები ჰქონდათ. მათ პირი იბრუნეს და ცხენები ხატის ტყეებისკენ გააქციეს.
როგორც კი ციხის კარები შეანგრიეს, ციხისთავმა მაშინვე ზავი ითხოვა. მან ზვიადს მძევლების მიცემაზე დათანხმდა.
იმავე დღეს ციხისთავს თავი მოჰკვეთეს და თოკით გოდოლის ჩარდახიდან გადმოკიდეს.
ზვიადმა ორი ათასი ჯავშნის ნადავლი აიღო და ოჩანის ციხე დაანგრია.
გამთენიისას ხეობებს გაჰყვა. უგრძნობლად და უბრძოლველად გაემართა კვეტარისკენ.
გზადაგზა ფხოველნი პურ-მარილით ეგებებოდნენ. ყელზე საბელშებმული ხევისბერები ზავს ითხოვდნენ.
გააფთრებულმა ზვიადმა ბრძანა და ისინი სამრეკლოზე იმავე საბელებით ჩამოკიდეს, რომლებიც მორჩილების ნიშნად თავად ჰქონდათ გამობმული. გზადაგზა ზვიადმა ხიზანი (გადამწვარი სახლებიდან დარჩენილი ნივთები) და ჯავშნის ნადავლი აიღო, ხევისთავებისგან მძევლები ჩაიბარა.
ყველას ასე ეგონა: ზვიადის ჯარი კვეტარის ციხის ასაღებად მიდიოდა. სპასალარმა განზრახ აირჩია პირდაპირი გზები, რათა ერისთავისთვის შიში მოეგვარა.
კოლონკელიძეს კონსტანტინე არსაკიძის მოსვლამდე მსტოვრებმა აცნობეს მეფის ჯარის ფხოვში შემოსვლა. სამი დღით ადრე მამამზე და ტოხაისძე იუწყებოდნენ: მეფე და ზვიადი დიდი ჯარით მოდიანო.
თავდაპირველად ერისთავს გუდამაყარში უნდა შებრძოლებოდა ზვიადის ჯარს, მაგრამ აქ ასეთი ამბავი მოხდა:
მამამზეს და ტოხაისძეს პირობა ჰქონდათ, რომ თუ კოლონკელიძე არაგვის ხეობაში გადმოსვლას მოასწრებდა, მხოლოდ მაშინ შეუერთდებოდნენ მეამბოხეებს.
ახლა, როცა სპასალარმა კოლონკელიძეს დაასწრო, ისინი უარზე დადგნენ, რადგან იცოდნენ: გზადგავლილი ზვიადი ქორსატეველას მიწასთან გაასწორებდა.
კოლონკელიძემ ასე ივარაუდა: ჯერ ზვიადის ჯარი ხევისთავებისა და ხევისბერების მიერ შეგროვებულ ბრბოებს უნდა შელეწნოდა, ხეობების თავებში აღმართულ გოდოლებს გამკლავებოდა. როცა კვეტარს მიუახლოვდებოდა, ციხიდან გამოვიდოდა კოლონკელიძე და კვეტარის მიდამოებში შეებრძოლებოდა მას.
თუ საქმე გაუჭირდებოდა, ისევ კვეტარის ციხეში ჩაიკეტებოდა.
ზამთარს მოკავშირედ გულისხმობდა. უსურსათოდ დარჩენილი მეფის ჯარი გაზაფხულამდე ვერ გაძლებდა.
ოჩანის ციხის აღებამ, დიდოთა ჯარის უკან დახევამ, კახას მიერ ფხოვის მთების ჩაკეტვამ, ბოლოს კი ფოლადისა და ძვლის გამჭრელი შუბების გამოჩენამ თავზარი დასცა კოლონკელიძეს.
ერისთავი ზვიადთან მძევლების გაგზავნას აპირებდა და სწორედ ამ დროს უფლისციხიდან მალემსრბოლი მოვიდა. მან ამცნო, რომ მეფე გიორგი ტაძრეულითა (საეკლესიო პირებით) და დიდი ჯარით მობრძანდებაო კვეტარს. ის მძევლებსა და ზავის პირობის დადებას მოითხოვსო, რათა შემდეგ საერთო ჯარით გაილაშქროს კახეთ-ჰერეთის ქორ-ეპისკოპოსის წინააღმდეგ.
თალაგვამ კარგად იცოდა, რომ გიორგი უშიშარი იყო, როგორც უსხეულო (ანგელოზი), მაგრამ ეს გარეშე მტრებთან ომებში. საერისთავოებში სისხლის ღვრას იგი გაურბოდა. მართალია, ზვიადი ყოველთვის სისასტიკეს მოითხოვდა, მაგრამ სამაგიეროდ მელქისედეკ კათალიკოსი მხარს უჭერდა მეფეს კეთილი რჩევებით.
ამიტომაც ასე იფიქრა კოლონკელიძემ: ზვიადმა დალაშქრა ფხოვი, დიდონი უკან დაახევინა. მეფე სისხლის ღვრას ერიდება და უეჭველად შემირიგებსო.