თავი XLII
„საყვირის ხმა ხელახლა ისმის, უკვე გვიანაა, უტა!“
– XLII –
მიდიოდნენ ვიწრო ქუჩებში, მთავართა სანათლოს ქოხებს ეძინათ. გაავებული ძაღლების ხროვა დარბოდა სიბნელეში. მთვარე ღრუბლის საფარველიდან გამოვიდა, სავსე და მბზინავი.
არსაკიძე ერისთავის ქალს შორიახლოდან მიჰყვებოდა.
ხურსისეულ სასახლემდე რომ მიაღწიეს, შეჩერდა, მიმოიხედა. ირგვლივ არავინ ჩანდა. მივიდა და ორივე ხელი დაუკოცნა.
ემუდარა: ნუ დამტოვებო მარტო.
მისი ხმა ზეცის რეკვასავით სასიამოვნო იყო.
„კარგი, ხვალ საღამოს გამოვივლი, უტა, თუ წვიმა არ იქნება, უთუოდ გამოგივლი.“ უკან ბრუნდებოდა არსაკიძე იმავე ქუჩებით. ძაღლი მიწურის სახურავზე იჯდა, თუჯის ქანდაკებას ჰგავდა მთვარის შუქზე, მისი მგელ-ძაღლის ფიგურა ჩრდილში მოქცეულიყო. თავაწეული შესცქეროდა მთვარეს და საცოდავად ყმუოდა მარტოსული.
შემზარავი ყმუილის გამგონეს ჟრუანტელმა დაუარა.
აუჩქარა ნაბიჯს. თავადაც ახედა მთვარეს, თავადაც ინატრა: „ნეტავ მეც შემეძლოს ცას შევყმუვლო...“
მთლად იისფერი ბურუსი გადაფენოდა მთვარეს, მოწითალო სხივების კონა თეთრად კაშკაშებდა ცის კამარაზე. ასეთი მთვარე ჯერ არ ენახა მას.
არსაკიძე ბნელ ქუჩაბანდში მიდიოდა, თავს საყვედურობდა მამაკაცური უზნეობის გამო.
ბიზანტიის საროსკიპოების სიბინძურე თვალწინ დაუდგა.
ბერძენი მეძავები, თურქი ქალები, ბიზანტიაში გაყიდული ლაზი გოგონები გაახსენდა.
ბავშვობიდანვე მეძავად ქცეული, უპატრონო ქალები. ამ სახეებმა გული აურიეს...
და დიდი მანძილი იყო ბიზანტიიდან ფხოვამდე. ვარდისახარი ასრულებდა ამ უზნეო ქალების მრავალფეროვან რიგს.
ყველას მიჰქონდა მისგან ოქროს სოლიდები, ზოგსაც ახალგაზრდობის ცეცხლის ნარჩენები. არც ერთი მათგანის ტკბილი მოგონება არ დარჩენია, თუნდაც უმცირესიც კი.
ბოლოს შემოხვდა იგი, ვისაც პირველი სიყვარული უნდა რგებოდა, მაგრამ უკვე განწირულს უკანასკნელი მიუძღვნეს და განსაჯეს არსაკიძე თავისი ყმაწვილური შეცდომების გამო.
ასე გამოდის ცხოვრებაში: ბავშვობიდანვე დაეშვება ვაჟი უზნეობის ბილიკებზე, შემდეგ კი აუცილებლად მას უნდა ჩაეჭიდოს, ვინც ისეთი სუფთაა, როგორც როშკის მწვერვალის თოვლი, ვინც ისეთი უმანკოა, როგორც ველის ყაყაჩოები.
ოჰ! რა სასტიკად განმკითხველია სიცოცხლისა და სიკვდილის უფალი!
კბილი კბილის წილ, თვალი თვალის წილ. რა ფრთხილად ივლიდა დედის კალთას მოწყვეტილი ბიჭი, მან რომ წინასწარ იცოდეს, რომ უმცირესი ვნების გამოც კი ვინმე განსჯის მას.
წვიმის წვეთები გახურებულ შუბლზე დაეცა არსაკიძეს, სიბნელეში მიდიოდა, სისველე ლოყებზე ჩამოსდიოდა.
არა, ეს არ იყო განსჯილის ცრემლი. წვიმა მსუბუქად თქორავდა, მთვარე უკვე აღარ ჩანდა. მიწისფრად გამხდარი ღრუბლების ნაპრალებში მარტოხელა ვარსკვლავები ელავდნენ აქა-იქ.
არსაკიძე უქუდოდ მიდიოდა, ლოყებზე სისველე ჩამოსდიოდა, გული უტიროდა, თვალის უპეებს უსველებდა ცრემლი კი არა, წვიმა.
„მე ასეთი ბედი მაქვს: ჩემი სიყვარული ყოველთვის განწირულს ეკუთვნოდა. მე ის ფერები მიყვარდა, რომელთა შეზავება თვით მეწამლეებსა და მხატვრებსაც დავიწყებიათ უკვე. ისეთი ჩუქურთმები, რომელთა გამოყვანაც თვით უხუცეს კალატოზებსაც აღარ შეუძლიათ. ისეთი სამოსელი, რომლის ტარებაც უკვე არავის ეხალისება. და ახლა ბედმა იგი შემაყვარა, ვინც ბედისგან განწირულია.“
ამას ფიქრობდა არსაკიძე გაოგნებული.
შეჩერდა.
მხარი აქცეოდა.
გამობრუნდა ქუჩაბანდის ჩიხიდან.
ახლა ის მშვენიერი, ის სანატრელი დაუდგა თვალწინ.
რა ვაჟკაცური სიმტკიცით შესცქერის იგი თავისი უმწიკვლო ცხოვრების დასასრულს!
მშვიდი და სათნო, როგორც ველის ქედანი.
„ერთადერთი გზა დამრჩენია – მონასტრისკენ მიმავალი გზა, მაგრამ რომელი მონასტერი მიმიღებს, თუ გიორგი მეფე ამას წინ აღუდგება? არც მონასტერში დამაყენებენ განწირულს?“
ეს უთხრა შორენამ არსაკიძეს, როცა რატისეული ბაღი გადაიარეს ცოტა ხნის წინ.
ამას ამბობდა იგი, ვისაც ასეთი ნაზი გული დაჰყოლია, ვისთვისაც განგებამ ასეთი უმწიკვლო სული შთაბერა.
ვისი ფრჩხილის ნამტვრევადაც არ ღირს არც ყველისციხის პატრონი, არც გიორგი მეფე და არც მისი ხუროთმოძღვარი. „კიდევ არის ერთი გზა, ამის შესახებ შემდეგ გეტყვიო.“
არსაკიძემ კარგად იცის, რომ ეგეც ისევე ბნელია, როგორც მონასტრისკენ მიმავალი გზა, კარებდახშული მონასტრისკენ მიმავალი გზა.
რა დახმარება გაუწიოს ამჟამად არსაკიძემ მას, ვინც უფრო ადრე უყვარდა, ვიდრე მიხვდებოდა, რა იყო ქალი ან კაცი? ფხოვში თან გაჰყვეს და მეამბოხეთა გვერდით იბრძოლონ ორივემ?
გაახსენდა ის საშინელი ღამე კვეტარის ციხეში.
კატის კნუტივით ისროდნენ ციხის გალავნიდან ხევისთავებსა და ხევისბერებს ამაყი მეომრები.
აქაც უეჭველი დაღუპვა მოელის შორენას.
ახლა სვეტიცხოველი?
ამ მცირე ხანში უნდა აკურთხონ ტაძარი. მეამბოხეებს მიემხროს პატიოსანი სიტყვით დილეგიდან გამოშვებული კაცი?
თავის ვაჟკაცურ სიტყვას შეარცხვენს. გიორგი მეფე გულმძვინვარეა. თუ ფარსმანიც შეუჩნდა, შესაძლოა ტაძარი დაანგრევინოს კიდევაც.
შორენა ქალია, ახალგაზრდა ქალი. მან ეს არ იცის: ომში წასვლა სახალისოა, მაგრამ ჯერ არც ერთი, თვით გამარჯვებული მეომარი ამავე ხალისით უკან არ დაბრუნებულა.
წვიმამ მოუხშირა, არსაკიძე სულ გაწუწული მიდიოდა, მაინც ეს ფიქრები უტრიალებდა თავში.
ბოლოს სახლში მიაღწია.
საშინელი ქარიშხალი ამოვარდა. ელავდა, ცისკიდურზე აფორიაქებული მთები გამოჩნდებოდნენ, ისევ დაბნელდებოდა ირგვლივ. ზღვასავით ძლიერმა ქარმა ხეხილის ბაღს ხელი დარია, ასწლოვანი ცაცხვები კვნესოდნენ, ქარი ბაღში დაგელავდა, აფორიაქებდა ახლომდებარე მუხნარს.
არსაკიძე პირქვე იწვა. წვიმა აღარ ეცემოდა მის ლოყებს, მაგრამ ნამდვილი ცრემლი უსველებდა თვალებსა და ბალიშს.
**შეგონება:**
სიყვარული სხვა რა არის, თუ არა ღმერთი? ან უფრო სწორად, სიკვდილი. იმიტომ, რომ სიყვარული სამუდამოდ იმან დაამკვიდრა, ვინც ის სიკვდილის ფასად მოიპოვა.
***
ბრძენს უთქვამს: ავაზა ისეთი მხეცია, სიცოცხლეს ადვილად რომ თმობს სიყვარულისთვის.
ბახუსს მან აწოვა ძუძუ ზევესისა და ზემელეს შვილს. ამიტომაც უყვართ შეყვარებულებს ღვინო. ამიტომაც ეტანებიან შეყვარებულები სისხლსა და ღვინოს, ავაზასავით.
... და ეს ამბავი ავაზის დღეს მოხდა.
**– XLIII –**