თავი XXII
– XXII –
გაზაფხული დადგა. ლაჟვარდისფერ მთებზე აქა-იქ კაშკაშა სითეთრე ელავდა. არაგვის ხეობა გამწვანებულიყო. ნუში ყვაოდა. წითელ-ყავისფერი, რუხი და ზღვისფერი (ცისფერი) ერთმანეთს ებრძოდნენ ბალახიან ფერდობებზე. მზე ემშვიდობებოდა მცხეთის ტაძრების მოოქროვილ გუმბათებს.
კონსტანტინე არსაკიძე ნელი ნაბიჯით ჩამოდიოდა ერთსართულიანი ქვითკირის სახლიდან, რომელსაც უკან ჩარდახმორღვეული კოშკი ჰქონდა მიდგმული. ეს პატარა სასახლე ოდესღაც ხურსი აბულელის სახლთუხუცესს, რატის ეკუთვნოდა. როცა ხურსი სარკინოზებთან გაიქცა, ოჯახის წევრები და სახლთუხუცესი თან წაიყვანა, მხევალი ნონაი კი სახლში დატოვა. შემდეგ მეფე გიორგიმ არსაკიძეს ხუროთმოძღვრის წოდება მიანიჭა და ეს სასახლეც მას გადასცეს. სასახლეს გარშემო ხილის ბაღი ერტყა, ირანული გეგმით მოწყობილი ბაღჩა, რომელშიც ათამდე საფუტკრეც იყო. მოხუცი ნონაი მრავალი წელი მარტო ცხოვრობდა ამ უკაცრიელ სახლში. ყველაზე ადრე მწერები და ქვეწარმავლები გრძნობენ ხოლმე, როცა ოჯახი ინგრევა. ობობები შეესივნენ კუთხეებს, ხოჭოებით გაივსო კარადები და განჯინები, მორიელებმა დაანგრიეს ქვითკირი, ცეცხლისფერი მორიელები ციმციმებდნენ თაროებსა და ფანჯრის რაფებზე. ნონაი თავდადებით ებრძოდა მათ, ბოლოს კი გაქცევა გადაწყვიტა. ის დედათა მონასტერში მონაზვნად აღკვეცას აპირებდა, რადგან ამბავი მოუვიდა, რომ რატი რომელიღაც ომში მოუკლავთ. სწორედ ამ დროს დაასახლეს იქ ტყვეყოფილი ლაზი. ნონაი სიხარულით ცას ეწია. მამისეულ ოჯახში განებივრებულ არსაკიძეს მეურნეობის ნიჭი არ ჰქონდა. რატისეული სასახლე განადგურების პირას იყო მისული. სახლის კუთხეები შერყეულიყო, საძირკველი მიწისძვრას დაეხეთქა, სახურავის ფიქალი აქა-იქ ქარს გადაეძრო. ხეხილი ყინვას დაეზარდა. მომვლელი არავინ ჩანდა. არსაკიძე დღედაღამ ხარაჩოებზე დაძვრებოდა. მთელ საქართველოში დადიოდა, ციხეებისა და ეკლესიების მშენებლობას აკვირდებოდა. დაქანცული, კირში ამოთხვრილი ბრუნდებოდა შუადღისას შინ, სწრაფად წაიხემსებდა და კვლავ სამუშაოს მიუჯდებოდა. თვითონ ხაზავდა გეგმებს, ასწორებდა სხვის მიერ დახატულ დეტალებს, არ ენდობოდა ხელოსნებს. ხანაც საჭრეთელს აიღებდა ხელში, აკეთებდა ბარელიეფებს, ჭრიდა ჩუქურთმებს მაგარ ლოდებზე, თვითონ ამზადებდა ფრესკების ნახაზებს. ნონაი საკუთარ შვილსავით უვლიდა ჭაბუკს. მოხუცი ქალი იტანჯებოდა არსაკიძის უმწეობისა და უიღბლობის შემყურე. დღედაღამ შრომაში გართულს ჭამაც ავიწყდებოდა. ნონაი თეფშით უკან დასდევდა. „შეჭამე რამე“, – ევედრებოდა თავის ახალ ბატონს, რომელსაც ბატონობის უნარიც არ აღმოაჩნდა. იმ საღამოსაც ჩრდილივით მიიპარებოდა არსაკიძე ბინიდან. ბაღჩაში ნონაი კაჭაჭს თხრიდა. გამოუდგა მას. „დღეს უმადოდ ისადილე, ბატონო, ცოტაოდენი კორკოტი მაინც ინებე“, – ევედრებოდა. არსაკიძეს ეჩქარებოდა, მაგრამ ხათრი დასდო მოხუცებულს. ის დედას აგონებდა მას თავისი უცნაური მზრუნველობით. კორკოტიც არ ჰქონდა დამთავრებული, რომ ნონაიმ კეცზე შემწვარი ორაგულები მოურბენინა. „მაგვიანდება“, – მოიმიზეზა არსაკიძემ და მხევალს ხელიდან დაუსხლტა. ბაღი გადაიარა თუ არა, ფარსმანის სახლს მოჰკრა თვალი. „შევალ და ვინახულებ ავადმყოფ ოსტატს“, – ეს გაიფიქრა და სწორედ ამ დროს მთავართა სანათლოის ეკლესიაში ზარი დარეკეს. ეზოსმოძღვრის გუშინდელი საყვედური გაახსენდა უცებ: „წირვასა და მწუხრზე ვერ გხედავენო, ლაზო“. შემდეგ ამისა, ხუცესმა ძველთუძველესი ისტორიები დაიწყო: „ლაზები იყვნენო პირველქრისტიანები საქართველოში, მათ აღმართესო ძელი პატიოსანი პირველად. თუ წარმართმა ფხოველებმა არ გადაგარჯულეს, შენ უნდა იყოო სანიმუშო სჯულისმოყვარე“. ამ თავაზიან შეგონებაში უეჭველად ერია იდუმალი დაცინვა. კარგად იცოდა არსაკიძემ, რომ ეზოსმოძღვარი ამბროსი გულბოროტი, ენაჭარტალა და ღვარძლის მთესველი იყო. ახლა, როცა დიდი ხნის ტანჯვის შემდეგ ბედმა გაუღიმა, რაღად სჭირდებოდა უსახლკარო ტყვე ლაზს ამ ქვეყნის ძლიერთა გულისწყრომის დამსახურება? დაქანცული იყო მთელი დღე ხარაჩოებზე მუშაობისგან. სახლში დაბრუნება ყველაფერს ერჩია, მაინც გააგრძელა გზა. მარტის მზეს სითბო დარჩენოდა მთების უბეებში. პატარა ვენახებს სხლავდნენ. აქა-იქ კოცონები ენთო ბაღის კუთხეებში, წალამს ტკაცუნი გაჰქონდა. ვაზს რქა აეყარა, ფშატისა და ატმის ხეები აყვავებულიყო, ნერგებს ლერწები დასწითლებოდა, მანეულის ბუჩქები ყვითლად ღვიოდნენ. ისინი ცეცხლმოდებულ ჯაგებს ჰგავდნენ. მწუხრი მშვიდობისას უსურვებდა არსაკიძე ვენახებში მომუშავეებს. ბავშვებს სიმღერით შემოჰყავდათ მთავართა სანათლოის გარეუბანში ღორები და ხბოები. მათ უკან კამეჩის ჯოგები ნელა მოიზლაზნებოდნენ გზაზე, ნახირები მოსდებოდნენ გზებსა და ვიწრო ქუჩებს, თავაწეული კამეჩები ყოყინებდნენ, უბელო ჭაკები ჭიხვინებდნენ, ფალნიანი აქლემები თავს აკატუნებდნენ, ქერა კვიცები კუნტრუშებდნენ ტალახიან გზებზე. ბალახიანი ფერდობი აიარა თუ არა, სვეტიცხოველი გამოჩნდა შორიდან. თვალი თავისი საყვარელი ქმნილებისკენ გაექცა. გაიხარა ოსტატის გულმა. ორი წლის წინათ ამ ადგილას საძირკველიც არ ჩანდა. ახლა ხარაჩოების მთელი ტყე იდგა ოთხივე მხარეს. სვეტები, კოჭები, კაკუტები, ლატნები, ხარიხები და ძელები... სამკუთხედი, ოთხკუთხედი, ჯვარედინი, წრიული და მანდიკური ხაზები, ეს ყველაფერი ისეთ შთაბეჭდილებას ქმნიდა შორიდან, თითქოს გოლიათური ქარის წისქვილები აეგოთ, ანუ ერთმანეთზე შემდგარი ქოხები, დევის ბავშვების სათამაშოდ გაკეთებული. ამ უწესრიგო, არათანაბარი ხაზების ქაოტურ სწრაფვაში მხოლოდ ოსტატის თვალი თუ ამოიკითხავდა მომავალი დიდებული ნაგებობის სტრუქტურას. არავინ ისე არ იტანჯება მატერიის ქაოსის შემყურე, როგორც ხელოვანი ამქვეყნად. არსაკიძე გრძნობდა, რომ მეფემ და კათალიკოსმა უდიდეს ოსტატს შეარკინეს იგი. მოხუცებულ ბრძენკაცს უნდა შებმოდა მოკრძალებული, თავმდაბალი ჭაბუკი, მის ქმნილებას უნდა დაეჩრდილა ფარსმანის მიერ სამცხეში აგებული ყველა ტაძარი. ღმერთია მოწამე, მას არ მოუწადინებია ეს. არსაკიძის სახელს დასწვდნენ და ესროლეს იგი ფარსმანს, როგორც ხელკეტი მწიფე ნაყოფს. ხალხს გულამაყი ეგონა არსაკიძე – ბუნებით კი უთვინიერესი იყო. ჯერ კიდევ ფარსმანისაგან ჰქონდა მინიშნებული კონსტანტინესთვის: „ბრძენკაცი უნდა იყოო და შლეგად მოაჩვენოო ადამიანებს თავი, გმირი უნდა იყო და ჯაბანივით დადიოდე, ოსტატი უნდა იყო და ხელმოცარულად მოგქონდეს თავი, რადგან არავის იმდენი მტერი არა ჰყავსო ქვეყნად, როგორც ბრძენკაცს, გმირსა და ოსტატს“. არც არასოდეს გაბედავდა არსაკიძე არაგვისა და მტკვრის შესართავთან ტაძრის აგებას უკვარცხლბეკო ვაკეზე. აღმოსავლეთიდან ჯვრის ტაძარი გადმოსცქერის მას, სარკინეთისა და ზედაზენის მთების გვირგვინი, ჩრდილოეთიდან ყაზბეგის მწვერვალიდან ყინვის ჯავშანში ჩაჭედილი მარადისობა. ეს ყველაფერი კარგად ესმოდა არსაკიძეს, ამიტომაც ებრძოდა იგი ამ უხეში ლოდების ქაოსს, როგორც კოჭლი იაკობი თავის მრისხანე ღმერთს. ორი წლის წინათ ეს ლოდები, ეს ძელები, ეს აგურები უწესრიგოდ ეყარნენ მიწაზე. დაჰხედა ოსტატის თვალმა, შეეხო ოსტატის ხელი, ქვა ქვაზე დადგა, აგური აგურს მიეწება, კედლებმა მხარი მისცეს ერთმანეთს, თაღებმა კამარა შეკრეს, გუმბათმა ნაგებობა დააგვირგვინა. მალე მიეახლება ნაოსტატარს ოსტატი, ქაოსს სრულყოფილს შემოაცლის, ბედნიერი შემოქმედი, შესძახებს ქმნილებას: „იქმენინ ნათელი!“ და ცას მისწვდება ლოდების უცნაური ჰარმონია, ცაში ატყორცნილი და ცაშივე გაყინული სამარადჟამოდ.
„კურთხეულია მხოლოდ ვალმოხდილის ნაბიჯი, შრომაა უდიდესი სათნოება ამქვეყნად და არც არაფერი ამშვენებს ისე ვაჟკაცს, როგორც შრომაში გამოჩენილი სიმამაცე. უდიდესი სიამაყე შეუდგება გულს, როცა შენი შემოქმედების ნაყოფი ცხოვრებასა და მიწას სამკაულად გამოადგება“.
უბანი გაიარა ამ ფიქრით მოცულმა ჭაბუკმა, უკაცრიელი ველი დაიწყო. გუგულის ხმა მოისმოდა შორიდან. გაზაფხული გაუბედავად მოსდგომოდა არაგვის ხეობას, გუგული თითქოს მთების უბეებში დაყოვნებულს უხმობდა. ბებერი მუხა გაახალგაზრდავებულიყო გაზაფხულის ძლიერი სუნთქვით. შტოებზე ლერწები გალურჯებულიყვნენ, ია გამოსულიყო აქა-იქ ბალახიან ფერდობებზე, ავშანის სურნელოვან ბუჩქებში ჩამალული. ღობემძვრალა ფაჩუნებდა ნაზამთრალ ფოთლებში, წითური ჭიანჭველების ქარავანი მაღლა აჰყოლოდა დაკორძებულ მუხის ტანს. ხოლო ქვევით, დანაოჭებულ ფესვებთან, შავი ჭიანჭველები მისეოდნენ გვამგამოფატრულ, ყვითელ მუხლუხას, ფუსფუსებდნენ გრძელულვაშიანი მეკობრეები, სიცოცხლე ზეიმობდა სიკვდილის კარზე. ბალახიან ფერდობზე წამომჯდარი მწყემსი სალამურს უკრავდა. თხები კუნტრუშებდნენ კლდეების ძირში. ციკნები კიკინებდნენ მაყვლოვანში მოთამაშეები. ზარი დარეკეს სამთავროს ეკლესიაში. მწუხრზე ეჩქარებოდა არსაკიძეს, გადაწყვიტა მოკლე გზით, სასაფლაოზე გაევლო. საწყალობელი იყო ძველთაძველი სასაფლაო. ქართული, ბერძნული, არაბული წარწერები ჩანდა ლოდებზე, ფრინველთა სკორეს შეებილწა უპატრონო სამარხები. ყორნები წამოიშალნენ ქვის ჯვრებიდან, უკმაყოფილო ყრანტილით მუხნარისკენ გაფრინდნენ.
არსაკიძე მიდიოდა. ანწლისა და ავშანის გამხმარი ტოტები შრიალებდნენ. ის გზადაგზა წარწერებს აკვირდებოდა, ხანდახან კი სამარხებზე ჩამუხლულ ვერძებს უყურებდა. ზოგიერთ წარწერას ჯერ კიდევ კითხულობდა, ზოგი კი ხავსს წაეშალა.
ქართველები, ბერძნები, სარკინოზები – ყველა სიკვდილის წინაშე თანასწორი იყო. ისინი ამქვეყნიურ ამაოებას გლოვობდნენ და ყველანი შენდობასა და მოხსენიებას ითხოვდნენ.
„ნუთუ ცოცხლების ღმერთია ის, ვისაც ეს ძველი თაობები შესთხოვენ? თუ სიკვდილის მბრძანებელია, ჩრდილების ქვეყნისა და ჯოჯოხეთის მმართველი?“
არსაკიძემ სასაფლაო გადაიარა და აღმართი დაასრულა. ანწლისა და ავშანის ტოტები წელამდე სწვდებოდა, ზამთარგადატანილ ღეროებს უსიცოცხლო შარიშური გაჰქონდათ.
სალამურის ხმა გაძლიერდა, გუგულმა უფრო ხშირად დაიწყო ძახილი.
ეს ასე გამოდიოდა: პანის სალამური და გუგულის ხმა გაზაფხულს ეძახდნენ. ის ამ გაპარტახებულ სასაფლაოზეც კი მოსულიყო, რადგან ავშანისა და ანწლის ფესვებიდან ახალი ყლორტები ამოსულიყო, ყურებდაცქვეტილი ტოტები ცას უღიმოდნენ. გაზაფხულის სითბო მიწას აცოცხლებდა. სულ მალე ბალახი უნდა ამოხეთქილიყო და ამ ველურ მცენარეულობას წაეშალა ეს ხავსიანი ლოდები და ქვის ჯვრები. ეს წარწერები, რომლებიც ამაოებასა და სიკვდილს აუწყებდნენ.
არსაკიძეს ხასიათი შეეცვალა, კიდევ ერთხელ შეხედა სვეტიცხოველს. ბალახიან ფერდობზე ისე მსუბუქად აირბინა, თითქოს ხელახლა დაიბადა ამქვეყნად.
მტკიცე ნაბიჯით მიდიოდა და თავისთვის ფიქრობდა:
„ხელოვნება თავად უკვდავებაა. მხოლოდ ოსტატს ვერ ეწევა სიკვდილი... ათასობით წელი წალეკავს ირგვლივ ყველაფერს. მხოლოდ სვეტიცხოველი დარჩება, როგორც ღმერთთან და სიკვდილთან მებრძოლი იაკობი.“
საკუთარი ფიქრის წინაშე შეკრთა და ეკლესიისკენ მიმავალ ბილიკს აჩქარებული ნაბიჯით გაჰყვა.
სამთავროში ისევ ზარს დაჰკრეს.
ეზოში უამრავი ხალხი იყო, გალავნის გარშემო ბრბო შეკრებილიყო. ბავშვიანი ქალები კარიბჭეში მიდი-მოდიოდნენ, ქვის ღობეებთან დაბმული ულაყები ჭიხვინებდნენ, დიდებულების ჯავშნიან ცხენებს მეჯინიბეები ასეირნებდნენ.
მათხოვრები, ჯამბაზები და მუცლით მეზღაპრეები ხმაურობდნენ კარიბჭეებთან. ისმოდა ერთმანეთში არეული გალობა, ტირილი, ბავშვების ტირილი და ცხენების ჭიხვინი.
შესასვლელთან არსაკიძემ ვიღაც მოხუცი შეაჩერა.
ჰკითხა:
ხატობაზე ხომ არ მოსულა ამდენი ხალხი?
არა, ხატობა არ არისო, მელქისედეკ კათალიკოსი იქადაგებს მწუხრის შემდეგ, ამიტომაც მოაწყდა ხალხიო.
არსაკიძეს არ უყვარდა ის უცნაური სუნი, რომელიც ხალხით გადაჭედილ ეკლესიებში იდგა. მას მხოლოდ ეზოსმოძღვრის დანახვა უნდოდა, ამის შემდეგ თავის მოვალეობას შესრულებულად ჩათვლიდა.
ტაძარიც ხალხით იყო სავსე, მაინც ყველა შიგნით შესვლას ცდილობდა. ორ-ორი კაცი გამოჰყავდა გულწასულ ქალებს. ერთ მაღალ ქალს ოთხი ვაჟკაცი ეხმარებოდა, სრულიად გაფითრებულს ძლივს მიათრევდნენ ბრბოში.
კლიროსიდან სულზე უტკბესი გალობა ისმოდა. ეს გალობა უყვარდა არსაკიძეს. მხოლოდ ამისთვის დადიოდა წირვაზე, მაგრამ ტაძარში ისეთი ხმაური იდგა, რომ მგალობელთა ხმა მხოლოდ ხანდახან ესმოდა.
მწუხრი დასრულებული იყო, როცა არსაკიძემ ტაძრის შუაგულამდე ძლივს მიაღწია.
კათალიკოსს ქადაგება უკვე დაწყებული ჰქონდა.
რა უცნაურია ბრმა შემთხვევის ძალა! სწორედ იაკობის მიერ ღმერთთან შებრძოლებას ეხებოდა მელქისედეკი.
„...და იაკობმა შეკრიბა ყველაფერი, რაც ჰქონდა და მარტო დარჩა იქ. და ებრძოდა მას კაცი განთიადამდე. და როცა დაინახა, რომ ვერ სძლევდა მას, შეეხო მის ბარძაყის სახსარს და იაკობის ბარძაყის სახსარი ამოუვარდა მასთან ბრძოლისას და უთხრა: გამიშვი, რადგან ცისკარი ამოდის. და მან უთხრა: რა გქვია? ხოლო მან უთხრა: იაკობ.“
ეს ადგილი ზეპირად თქვა მელქისედეკმა.
ამის შემდეგ მტკიცე და ურყევი ხმით განაცხადა:
ბერებსა და მღვდლებს ევალებათ ამ ადგილის კარგად განმარტება, რადგან მწვალებლები და მკრეხელები ცუდად იყენებენ იაკობის მიერ ღმერთთან ბრძოლის ამბავს.
ამქვეყნიური სახელითა და პატივით გაამაყებულნი თავს შემოქმედს უტოლებენ, ღმერთთან შერკინებას ესწრაფვიანო.
აქ კათალიკოსმა ხმა აუწია და ირონიული ღიმილით დაამატა: ამ საცოდავებს ავიწყდებათ, რომ ღმერთმა ბარძაყი მოსტეხა თავის უფალთან მებრძოლ იაკობს.
კანკელის წინ სანთლები ციმციმებდნენ, კათალიკოსის ომფორზე ოქრომკედი ელავდა, ვარშამანგის ალმასები ციმციმებდნენ.
მელქისედეკს ლოყები შეწითლებოდა, მომნუსხველი მზერით უყურებდა გარშემო შეკრებილ ბრბოს.
ამ წუთში არსაკიძეს ეგონა: მას ერთს უყურებდა კათალიკოსი, მცირე ეჭვი გაუჩნდა. ნუთუ წეღანდელი ფიქრი შეიცნო ამ მოხუცმა ჯადოქრობის ძალით?
ჯიუტად შეხედა კათალიკოსს, მაგრამ მალე თავი დახარა, ვერ აიტანა მელქისედეკის დაძაბული მზერის სიმძაფრე.
კონსტანტინეს გული უწუხდება, ხალხით გადაჭედილს. ოფლის სუნი მიწვდა მის ნაზ ყნოსვას, ოფლის, საკმევლისა და მირონის სუნი ერთმანეთში არეული.
კარებისკენ მიბრუნდა.
მიდიოდა. კი არ მიდიოდა, თითქოს მხრებით მიცურავდა. არსაკიძე ჯერ კიდევ არ იყო გამოსული ტაძრიდან, როცა მელქისედეკმა ქადაგება დაასრულა.
ნამდვილი ბრძოლა გაიმართა ყოველ კუთხეში.
ხალხი აფორიაქდა, დიდი და პატარა საკურთხევლისკენ გაეშურა კათალიკოსის გამხმარი ხელის საკოცნელად, მაგრამ რადგან ბრბოს მრავალი ათასი პირი ჰქონდა, ხოლო მელქისედეკს ერთადერთი მარჯვენა, საშინელი ჭყლეტა გაიმართა.
ოთხივე კარიდან შემოაწვა ხალხი გადაჭედილ ტაძარს.
მთავარდიაკონის კათედრა წააქციეს.
უცებ იკივლა ვიღაც ქალმა. მცირე ხანს ხმაურობდა შეკრებილი ბრბო, ორი ვაჟკაცის ხელებზე ახალშობილი ბავშვის ცხედარი ამოტივტივდა.
არსაკიძე შეძრა თავგასრესილი ბავშვის დანახვამ, თვალი აარიდა და მთელი ძალით გასასვლელისკენ დაიძრა, გაბრაზებულს დაღლილობა დაავიწყდა, ბოლოს ძლივს გავიდა ეზოში გახეული საყელოთი.
იმხანად ასეთი ჩვევა დაეუფლა არსაკიძეს.
ყოველ ეკლესიას სპეციალურად ადარებდა სვეტიცხოველის მომავალ შენობას. ამიტომაც ორჯერ შემოუარა სამთავროს ეკლესიას სიბნელეში. ნაბიჯით გაზომა სიგრძე და სიგანე. გაცილებით დიდი აღმოჩნდა ახალი სვეტიცხოველი. ეს ამბავი ოსტატს გაუხარდა.
ყოველთვის ასეთი იყო ხელოვანის ბედი.
როგორც თოკით დაბმული ცხენი დღედაღამ ბოძს უვლის გარშემო, აქ ცოტას ძოვს, იქ ბალახს ჭამს, წრეზე დადის დაბმულივით, ასევე ოსტატს მუდამ თვალწინ უდგას თავისი შემოქმედების საგანი, სულ ერთია, სეირნობს ის, ლხინს ეძლევა, ან მაშინაც, როცა ბრბოში უსაქმურად დაეხეტება, მარადჟამს თავის ქმნილებას დასტრიალებს გონების თვალით.
მთვარე უკვე ამოსულიყო.
ცაცხვის ჩრდილში იდგა არსაკიძე, მძინარე ქალაქს გადაჰყურებდა. ჩრდილის კარიდან ეზოსმოძღვარი გამოძვრა. პირდაპირ შეეჩეხა სიბნელეში მდგარ ხუროთმოძღვარს.
„მშვიდობიანი მწუხრი“, – წაიბუტბუტა არსაკიძემ, მაგრამ ეზოსმოძღვარი ისე გაოგნებული იყო, არც კი გაუგონია ეს მისალმება.
ჩანდა: ვიღაცას უთვალთვალებდა ის ეკლესიის ეზოში.
მღვდელმა კისერი წაიგრძელა და ქალების ერთ ჯგუფს გაჰყვა, რომლებიც იმ წუთში საქალებოდან გამოდიოდნენ.
არსაკიძეს ცნობისმოყვარეობა მოეძალა.
ნაბიჯს აუჩქარა.
შენიშვნა: ფხოვურ სამოსში გამოწყობილ მხევლებს ვიღაც ქალი მიჰყავდათ ეზოში.
როგორც კი მიუახლოვდა, არსაკიძემ ვარდისახარის შინდისფერი თავშალი იცნო.
„შესაძლოა შორენა მოჰყავდეთო“, – ეს გაიფიქრა და წამოეწია. ორიოდე ნაბიჯით გაუსწრო მოახლეებს, უკან მოიხედა ფრთხილად.
თავჩაღუნული მოდიოდა შორენა, სახეს არიდებდა ცნობისმოყვარეთა დაჟინებულ მზერას. გამჭვირვალე ბლონდი ებურა პირზე, ბროწეულის ყვავილის მსგავსი, სითვით ამოქარგული.
ორი შკვარიანი მოახლე გვერდით მისდევდა. სიყვითლის ელფერი გადაჰკრავდა ლოყებზე. არსაკიძეს ვერ გაეგო, შუქის ანარეკლი იყო ეს, თუ ბუნებრივ ფერად ქცეოდა იგი ტყვეს?
არსაკიძემ შენიშნა, რომ ვარდისახარმა იცნო იგი.
ორჯერ მოიხედა ზედიზედ, ჭაბუკმა ქალს მზერა აარიდა.
სწორედ ამ დროს მის წინ ეზოსმოძღვრის აჩრდილმა გაიელვა.
არსაკიძე შავოსანს გაეცალა. ნელი ნაბიჯით მიდიოდა ბრბოში. ერთ მხარეს ფხოველი ქალების ჯგუფს უთვალთვალებდა, მეორე მხარეს კი მღვდლის შავ ანაფორას.
ისევ მოუარა სურვილმა. უნდოდა როგორმე წამოსწეოდა ფხოველ ქალებს, მწუხრი მშვიდობისა მაინც ეთქვა ფარულად.
უცნაური ხმები დადიოდა ბოლო ხანს შორენას გამო მცხეთაში. მოახლეებმა თოკით გადააპარესო იგი ღართისკარის ციხიდან ღამით. ფხოვში გაქცეულაო ჯავშანში გადაცმული ტყვე, ახალ ამბოხებას აწყობსო ერისთავის ასული ახლა.
სულ სხვას ამბობდნენ სხვები: უფლისციხეში ჰყავსო კოლონკელიძის ქალი მეფეს, დასნეულდაო სიბნელეში ჯდომისგან შორენა.
ასეთი რამეც გაგონილი ჰქონდა არსაკიძეს: ბედიის მონასტერში გაგზავნაო იგი კათალიკოსმა, მონაზვნად აღკვეცილაო იქ.
არსაკიძე დაწინაურდა ბრბოში, ისევ წაებლანდა მის მზერას ეზოსმოძღვრის შავი ანაფორა.
მშვენიერი საღამო იყო, გაზაფხულის სუნთქვით დამტკბარი. ცაცხვების ტოტები ვარსკვლავებით ელავდნენ, მთვარე სარკინეთის შავჯაგრიან ქედზე გადმოსულიყო.
ფხოველი ქალების დანახვამ არსაკიძე უცნაურად ააფორიაქა. მას თავისი ტკბილი ბავშვობა და ბედისწერით შეწყვეტილი ახალგაზრდობის სიხარული გაახსენდა.
ვიწრო ქუჩაში მლოცველების დიდი ჯგუფი მიდიოდა. გულდარდიან ახალგაზრდას მარტოობა მოუნდა. ქუჩის პირას ძველი ნანგრევები იყო და მან იქაურ ჩრდილს შეაფარა თავი. მიდიოდა მოწყენილი, თავჩაქინდრული.
ვიღაცამ მკლავზე უბიძგა. პირზე რიდით დაფარული ქალის სილუეტი უცნაურად მოეჩვენა. შეკრთა, აღელდა და მაშინვე ვარდისახარი იცნო.
ქალი ჯადოსნურად უღიმოდა.
ვარდისახარი წნორის ფოთოლივით კანკალებდა და თვალს არ აშორებდა მოახლეების ჯგუფს, რომელიც შორს მიდიოდა.
„სად იყავი აქამდე, რატომ არ ჩანდი მცხეთაში?“ – ეს ჰკითხა არსაკიძემ პირველად.
„ღართისკარის ციხეში ვიყავით...“
„ახლა?“
„ახლა მეფემ შეგვიწყალა და ხურსისეული სასახლე მოგვცა საცხოვრებლად. იმასაც ამბობენ, რომ დროებით ვართ მანდ, კათალიკოსი აფხაზეთში გვგზავნისო.“
არსაკიძე გაოცდა. ეს ყველაფერი სიზმარი ეგონა.
„შენი ამბავი დეტალურად გვითხრა ჩვენმა მოძღვარმა, ათანასე ბერმა. მეფეს ნადირობის დროს გაუცნიხარ და დაწინაურება მიგიღიაო. შორენა გახარებულია ამ ამბით. ფხოვიდან თუ გსმენია რამე?“ – ეუბნება ვარდისახარი სწრაფად, თითქოს სიცხე ჰქონდეს და ყბები უკანკალებს.
„ფხოვიდან არაფერი გამიგია ჯერ.“
ქალი გაოგნებული უყურებდა ვაჟს. არსაკიძეს თვალი ხალხისკენ გაექცა. გაშტერებულ ქალს ხელი მკლავზე მოჰკიდა.
„გესმის, ვარდისახარ, გესმის? მეც თქვენს ახლოს მომცეს ბინა. დაბინდებისას მოდი როგორმე, ნონაი იკითხე, სახლთუხუცესის რატის მხევალი. ახლა წადი, მგონი ეზოსმოძღვარი გვითვალთვალებს.“
ქალმა რიდე აიფარა, კედელს მიეკრა და ჩრდილს შეეფარა. ბნელში სილუეტი ნელა გაუჩინარდა.
არსაკიძე უცნაურად დასუსტდა. ნაბიჯს შეუნელა. „სასაფლაოსკენ გადავივლი,“ – გაიფიქრა მარტო დარჩენილმა.
ცა იისფერი იყო, ვარსკვლავები მოწყენილი აფახულებდნენ მოოქროვილ წამწამებს.
ვარდისახარის სქელი ტუჩები თვალწინ დაუდგა, ქალს ვნებისაგან უელავდა თვალები.
ფხოვის მაღალი ცა გაახსენდა. ვარდისახარის რბილი და თბილი სხეულის სიტკბო, თავის წაწალთან გათენებული ღამეები.
საოცარმა სურვილმა იფეთქა ახალგაზრდის გულში.
ისევ აუჩქარა ნაბიჯს. ფხოველი ქალები აღარ ჩანდნენ ხალხში. ვარდისახარი წეღან მოჩვენებასავით მოეჩვენა. უნდოდა შორენასთვის სახეში ჩაეხედა, წამიერად ენახა ბავშვობის მეგობარი როგორმე.
ახლა თუ გაბედავდა, არ მოერიდებოდა ეზოსმოძღვარს, ახლოს ჩაუვლიდა, „მშვიდობიან საღამოს!“ – ეტყოდა მაინც.
პატარა სამლოცველოს გვერდით ვიწროვდებოდა ტალახიანი ქუჩა. მლოცველების ბრბო შეჩერდა. არსაკიძემ ეს გამოიყენა.
ისევ მოჰკრა თვალი შინდისფერ თავსაფარს. შორენას მოქარგულმა ბლონდმაც გაიელვა მდინარე მტკვრის შუქზე.
ახლა შენიშნა არსაკიძემ, რომ გარშემო შეკრებილი მცხეთელი ქალები განსაკუთრებული ყურადღებით უყურებდნენ ერისთავის ქალს და მის მოახლეებს.
კონსტანტინეს ფხოვური ჩოხა ეცვა. მიახლოებოდა ფხოველ ქალებს?
ეს ყველას თვალში მოხვდებოდა.
კვლავ მოუდუნდა ნებისყოფა ახალგაზრდას, „შესაძლოა, ქალებს რამე დაუშავდესო.“
ორი ახალგაზრდა ქალი უკან მიჰყვებოდა ფხოველ ტყვეებს. მანდილიანი ქალი რიდემოსხმულს რაღაცას ჩურჩულებდა.
რიდით დაფარულმა რაღაც ჰკითხა მანდილიანს (ეს ვერ გაარჩია არსაკიძემ). მხოლოდ პასუხი გაიგონა:
„კოლონკელიძის ასულია, შორენა.“
„დედოფალივით ქალია, არა?“ – ამას ამბობდა მაღალი ქალბატონი.
„არც ბევრი აკლია.“ – ეუბნება რიდემოსხმული.
„რატომ ამბობ მაგას, ქალო?“
„გიორგი მეფის ხარჭაა, ხომ იცი.“
ეს სიტყვები ლურსმანივით ჩაერჭო არსაკიძეს.
უნდოდა მივარდნოდა ენაჭარტალა ქალს და ეთქვა: „ტყუი!“
თავი შეიკავა, გველნაკბენივით შემობრუნდა, პირდაპირ შეეჩეხა მის უკან მომავალ ეზოსმოძღვარს, ჩუმად ჩაუარა მას და ბნელ შუკაში გაუჩინარდა.