თავი XLI
– XLI –
თავდაპირველად ღრუბლები ქვიშისფერი იყო. მაგრამ როცა მთვარე ჯვრის მონასტერს თავზე წამოადგა, ისინი გაყვითლდნენ.
შემდეგ ცაზე სხივების ლიცლიცი ატყდა. მთები გალურჯდა, ღრუბლებსა და ცას კი ქედანისფერი, ანუ იასამნისფერი, ელფერი გადაჰკრა.
აივნიდან არსაკიძე ამ ყველაფერს ხედავდა. შემდეგ მის თვალწინ მუქმა ფერებმა ნათელი დაჩრდილა.
ნელ-ნელა გარშემო ხეების, ეკლესიებისა და ციხეების წვერები გაშავდა. დასავლეთისკენ, შორს, ცის კიდეებზე გამოხურვებული ოქროსფრად გაიელვა.
და სწორედ ამ დროს გაისმა ციხეების გოდოლებიდან საყვირის ხმა პირველად.
ეს იყო ნიშანი, რომ მეციხოვნეები ერთმანეთს ცვლიდნენ.
ბინდი დაეშვა რატისეულ ხილის ბაღზე. მწუხრმა მუქი ფერები გადაანთხია ყვავილებსა და ბალახებს. ხეები ჩრდილის მსგავს ნახაზებად იქცა და აივანზე მდგომმა სიგრილე იგრძნო.
ადგა, დარბაზში შევიდა.
ნონაის უკვე აენთო ჭაღები.
სულ პატარა პეპლები ცეკვავდნენ შუქის გარშემო დარბაზში.
ბუს ბარტყი წიოდა ხილის ბაღში.
დიდხანს იჯდა არსაკიძე დარბაზში და უსმენდა მარტოსული ბუს ძახილს.
ახლა მოზრდილი პეპლები შემოპარულიყვნენ დარბაზში. მათ მუქი, სრულიად მუქი ფრთები ჰქონდათ, კიდეებზე წითლად და ყვითლად დაწინწკლული. ისინი ჭაღებს უვლიდნენ გარშემო.
ვეღარ გაუძლო არსაკიძემ ამის ყურებას. ადგა, ისევ აივანზე გავიდა. სიბნელეში განმარტოება მოენატრა ისევ.
თავადაც ატყობდა ოსტატი:
სულ მცირე ხანში ხასიათი შეეცვალა. მოუთმენელი, დაუდგრომელი გახდა ისიც, ისევე როგორც ეროსი – სულწასული დედისა და ჯიუტი მამისაგან წარმოშობილი.
დღეს გათენება აგვიანდებოდა, მზეს ბნელში ჩასვლა, საღამოს კი მწუხრად ქცევა. ასე გამოდიოდა, თითქოს თავად მნათობებსაც შეუცვლიათ ჩვეული გზა მის თვალწინ მოულოდნელად.
უმთავრესი მაინც ის იყო, რომ მარტოობაში გაზრდილი კაცი მარტოობას ვეღარ უძლებდა.
ბნელში დაბადებული ბუს ბარტყი ბნელს უჩიოდა ხილის ბაღში.
მადლობა უფალს, რომ მისი საყვარელი ქმნილება უკვე დასასრულს მიუახლოვდა. თორემ რომელ გულს ეყოფა ძალა, რომ სიყვარულსა და ხელოვნებას ორივეს თანაბრად ემსახუროს?
ასე ყოფილა დროის დასაბამიდან: ერთი საკურთხეველი ვერასოდეს დაიტევს ორ კერპს.
ისევ შეიცვალა ადგილი მოუსვენარმა.
ბაღში ჩავიდა.
ღამე შემოსულიყო რატისეულ სასახლეში, მაინც არ ჩანდა გულის საყვარელი ქალი.
სამი საღამო წვიმდა ზედიზედ. დღეს გადაიღო, მაგრამ ის არ მოდიოდა.
იდგა ცაცხვის ტანს მიყრდნობილი, უმცირეს ხმაურსაც კი ყურს უგდებდა.
ხილის ბაღი ჩუმად იყო, ფოთლები არ იძვროდნენ. მარტო დარჩენილი ბუს ბარტყი საწყალობლად იძახოდა. მხოლოდ მისი ხმა ესმოდა არსაკიძეს, ბნელში მდგომს.
თვალებდახუჭულს შორენას ხმა მოესმა ახლა მოულოდნელად.
ასე ეგონა: ჩოხის ღილებსაც კი მისწვდენოდა, თითქოს ჩურჩულით ეუბნებოდა:
„რამ დაგაღონა, აჰა, მოვედი. რამ დაგაღონა, უტა?“
თვალი გაახილა, მთვარეს ახედა.
ისევ დახუჭა თვალი. ლოდინისგან გულშეღონებულს დროის სვლა დაავიწყდა.
ქარიშხლიანი ზღვის ტალღებივით უკან დაბრუნებულა წლები. ისევ ყრმა გამხდარა უტა, ბავშვობის დღეები დაბრუნებულა.
ის ნეტარი დრო, როცა გულწრფელს სჯეროდა, რომ მზე და მთვარე ერთი დედის ძუძუმტენი ყოფილან ოდესღაც.
ქალსა და ვაჟს ერთმანეთი შეყვარებოდათ.
ორივე მშობლებს დაუტუქსავს.
ქალი მზედ იქცა, ყმაწვილი – მთვარედ.
ცეცხლად ქცეულან და ცაში აჭრილან ორივე.
ათასობით წლები გასულა, როგორც თვალის ერთი დახამხამება.
იმის შემდეგ შეყვარებული ძუძუმტენი ერთმანეთს ეძებენ დღემდე.
მზეც და მთვარეც სიყვარული ყოფილა თურმე.
და ეს ასეა: ვისაც ოდესმე სიყვარული გამოუცდია, მას თავად სიკვდილი უგემნია.
ან თუ ღმერთია სადმე ამქვეყნად, სიყვარულია, ალბათ, ის ღმერთიც.
შეკრთა ერთბაშად.
ქარი ხომ არ არხევდა ხილის ბაღში ტოტებს? მარტოობას ხომ არ უჩიოდა ბუს ბარტყი სადმე?
ტკბილად ეძინათ ყვავილებსა და ბალახებს. მხოლოდ ფუტკრები გალობდნენ ძილში, ან სიყვარული თუ მღეროდა ვაჟკაცის გულში?
ბნელში ყვაოდნენ ბაღის ვარდები და ხატაური გლიცინიები ისე მკაფიოდ ჩანდნენ კიდევ (ვაზის მტევნები, სვეტიცხოვლისა, ოსტატის ხელით ამოჭრილი თეძამის ქვაზე!).
„სიყვარულია თავად ღმერთი ამ ქვეყანაზე.“
მისკენ მოიჩქაროდა რიდემოსხმული ლანდი. მთვარის შუქისგან თოვლივით თეთრი ჩანდა იგი.
ეს გაიფიქრა არსაკიძემ და ქალის კაბის შარიშური მოესმა ბალახებიდან.
„აქ რად მიცდიდი, უტა?“ – ეს უთხრა ქალმა.
და როცა ცხადად მოესმა მისი ნაცნობი ხმა, კვლავ გაიგონა მისივე პირიდან თავისი ლაზური სახელი, რომელსაც უკვე აღარავინ უძახდა ამ მარტოობაში. ეს უნდოდა არსაკიძეს, სველ მდელოზე დაჩოქილიყო, ფეხებთან დავარდნოდა სანატრელ ქალს, მას, ვინც არაფერს არ მოერიდა და ეწვია ღარიბ ოსტატს, სიყრმის მეგობრობის გასაახლებლად.
თავი შეიკავა, საკოცნელად წაეპოტინა მის ხელებს.
დარბაზში შემოსულებმა ეს შეამჩნიეს: შავი პეპლები დაფარფატებდნენ ჭაღების გარშემო, ცეცხლს ეხლებოდნენ. ფრთებშეტრუსულები ძირს ცვიოდნენ, საწყალობლად ფართხალებდნენ.
მთელი დარბაზი მღამიობებით იყო სავსე. ისინი თავბრუდამხვევ ფერხულს უვლიდნენ, წყვილად დაფრინავდნენ.
რიდე მოიხსნა შორენამ.
არც მარგალიტის ქუდი ეხურა, არც ალმასების ყელსაბამი ეკიდა ყელზე.
არც ხატაური აბრეშუმის კაბა ეცვა, არც ხოხბისყელისფერი საწმერთული.
ფხოვური, მუქი სადიაცო ეცვა, ისეთივე სადა, როგორსაც მისი მოახლეები ატარებდნენ ხოლმე ყოველდღე.
ფერგამკრთალი ჩანდა. ყინცვისის ანგელოზივით მწუხარე.
მხოლოდ ახლა მიხვდა არსაკიძე, რომ მისი ალმასის ქუდები, დიბის კაბები, აბრეშუმის საწმერთულები და მარგალიტის სამკაულები – ეს ყველაფერი ნიღაბი ყოფილა, რომელიც გიორგი მეფის გარყვნილ სასახლეში იყო საჭირო.
და ამას იმისთვის აკეთებდა, რათა არავის შეეცნო, რომ შორენა თავად ჰგავდა თავის საყვარელ ნებიერას, ყვირილის დროს საჩიხეში აწრიალებულს, ფხოვის მთებსა და მჟავე წყალს მონატრებულ ირემს.
ბუნებრივადაც მოეჩვენა მუქი სამოსიც, რადგან ეს გლოვა უფრო ამშვენებდა მას, ვიდრე ალმასების ყელსაბამები და ფერადი, ძვირფასი ქსოვილის მოსასხამები.
შიშისგან ცახცახებდა კოლონკელიძის ქალი.
„ხომ არავინ არის შენს მეტი ამ სახლში, უტა?“
მიმოიხედა, ვერავინ ნახა. მხოლოდ სურათს დაადგა თვალი.
შეხედა, შეკრთა. რა დაინახა? ღმერთთან მებრძოლი კოჭლი იაკობი.
„სხვა ვინ იქნება აქ ჩემს გარდა? – ამბობდა ვაჟი. – ნონაის სძინავს თავის ოთახში დიდი ხანია. მე და ღმერთი ვართ ამ უბედურ, ბნელ სასახლეში.“
„როგორ თუ ღმერთი? რას ამბობ, უტა?“ – გაოცებული ეკითხება ვაჟკაცს ქალი.
ისევ შეხედა იაკობის ღმერთს. სანთელი აიღო, ახლოს მიიტანა და მიაშტერდა.
„მელქისედეკ კათალიკოსს მიუგავს ამ მოხუცის სახე. მე თავად ვნახე იმ საღამოს, როცა იაკობის მიერ ღმერთთან შებრძოლებას შეეხო იგი. იაკობი კი შენ გგავს, უტა!“
ოსტატი ჩუმად იყო (ასე სჩვევია ნამდვილ ოსტატს, არასდროს არ ახდის ნიღაბს თავად, თავისი ქმნილების პირველად სახეს).
სტუმარი სელზე დასვა მასპინძელმა. გვერდით მიუჯდა.
„მე ასე მგონია, სიზმრად გხედავდე თითქოს, შორენა. რა დიდი გზა, როგორი წამების გზა უნდა გაგვევლო თურმე, რათა ერთმანეთი შეგვეცნო ბოლოს!
მთელი ჩემი სიცოცხლე ღმერთის ძიებაში ვიყავი მე, გიჟი, ფხოვში, ლაზეთსა და ბიზანტიაში.
მხოლოდ დღეს მივხვდი, ჩემო, რომ ეს ცხოვრება არც ისე მრუდედ წარუმართავს სამყაროს შემოქმედს. ყველაფერი იმისთვის ემართება ამ მიწაზე კაცს, რათა თავის თავს და თავის ღმერთს მიაგნოს ბოლოს.
გჯეროდეს, ჩემო, კაცის საპატიო ვალია არა საწყალი ღმერთის ძიება, არამედ თავად უნდა გახდეს შემოქმედი უფლის მეტოქე.“
„რას ამბობ, უტა? მე მაშინებს შენი ნათქვამი.“
„შენ ხომ სხვა ქალებივით მშიშარა არ ხარ, შორენა. შენ არავის ჰგავდი შენს სქესში. ამიტომაც უფრო ადრე შემიყვარდი, ვიდრე მივხვდებოდი, რა იყო ქალი და კაცი. შენ რაინდებზე ადრე მიუახლოვდი მეფის ავაზას.
შენ ისეთი წმინდანი ხარ, რომ ყველაზე გააფთრებული მხეცებიც კი ვერ გაბედავენ შენთან მიახლოებას. თუ სიყვარული ღმერთია, მაშინ შენ ხარ ჩემი სიყვარული და თავად ღმერთი. ამიტომაც გთვლიდი ჩემს თანამებრძოლად მარტო ბრძოლაში.“
შორენა ტახტის ბოლოში იჯდა, თავჩაქინდრული უსმენდა ვაჟს.
გაოცების ნიშანიც არ ეტყობოდა მას, ასე მოეჩვენა არსაკიძეს. თითქოს მან ეს ყველაფერი დიდი ხნის წინ, დუმილშივე იცოდა.
არსაკიძე მიუახლოვდა, გვერდით მიუჯდა და თავზე ხელი გადაუსვა, ისე, როგორც გაბუტულ ბავშვს ეფერებიან ხოლმე.
ქალმა მშვიდად ასწია თავი და თავისი მწუხარე თვალებით შეხედა ვაჟს.
„მეც შენსავით მარტო ვარ, უტა, – ამოიკვნესა შორენამ, როგორც ქარისგან გატეხილი მარტოხელა ხე.
მე ყოველთვის შენთან ვიყავი, უტა, მაგრამ შენ ამას ვერ ხედავდი. ხან შენი ხელოვნებით იყავი გატაცებული, ხან უზნეო ქალებს ეკიდებოდი, ხანაც ნადირობდი.“
„როგორ, მე ხელი გკარი განა ოდესმე?“
„შენ ხომ გახსოვს, უტა, როცა ჭიაბერი კვეტარში მოდიოდა ჩემს დასანიშნავად? მე გთხოვე, მამაჩემის ცხენებზე შევმსხდარიყავით და ღამით გავქცეულიყავით ფხოვიდან?!“
„მახსოვს, მაგრამ მე მეგონა, მართლა ძუძუმტე იყავი ჩემი.“
„ახლა ვინ გითხრა შენ ეს ამბავი?“
„ფიცი მაქვს დადებული, არ გავამჟღავნო.“
„ვიცი, ვინც გეტყოდა, მაგრამ ეს სულ ერთია.“
„შენ თუ იცოდი ეს, რომ მზექალაი ყოფილა ჩემი ძუძუმტე?“
„ვიცოდი, მაგრამ მე ამის თქმით ჩემი გულის საიდუმლოს გაგიმხელდი. არ ვარგა, როცა გულწრფელობაში ქალი დაასწრებს ხოლმე ვაჟკაცს.“
„მაშ ჭიაბერი შენ არ გიყვარდა? მე მეგონა, ეს ქალწულის შიში იყო გათხოვების წინ, სხვა არაფერი.“
„ქალის შექმნაში ალბათ ღმერთი არ ჩარეულა, უტა.
საყვარელს გული ირჩევს თავის ქალს, ხოლო საქმროს – მშობლები და მდგომარეობა. ჩემთვის იმ დროს ორი არჩევანი იყო:
მეფე გიორგი ან ჭიაბერი.
ისიც ვიცოდი, რომ ჩვენი დედებიც ყოველთვის იმათ გაჰყვნენ ცოლად, ვინც არასდროს ჰყვარებიათ გათხოვებამდე.
მეცოდებოდა დედოფალი, ისე, როგორც ქალებს შეებრალებათ ხოლმე ერთმანეთი. არც სხვის უბედურებაზე აგებული ბედი მინატრია ოდესმე. სწორედ ამიტომ შევურიგდი ჭიაბერის ცოლად გახდომას.“
„ახლა?“ – გაოგნებულმა ჩააგდო სიტყვა არსაკიძემ.
„ახლა ყველაფერი გვიანაა უკვე. გვიჯობს, ნუ გავაღვიძებთ ბავშვობის სიყვარულს. გირშელი მიყვებოდა, რომ მოულოდნელად გაღვიძებული ავაზაა ყველაზე საშინელი რამ.
მე კი მგონია, ბავშვობის სიყვარულის გაღვიძება მასზე მეტია.
გირშელი თუ გიორგი? მე ვიტყოდი: არც ერთი და არც მეორე. გირშელი საფრთხობელას მაგონებს, დათვებისთვის ყანაში დადგმულს.
გიორგი მეფემ თვალები დაუბნელა მამაჩემს, ამიტომ სიკვდილის ცოლი გავხდები...
ბიძაჩემმა დაჩიმ სწორი რჩევა მომცა: გიჯობს რომელიმე სადედო მონასტერს შეაფარო თავიო, და ეს სწორია.
სხვა გზაც არსებობს ერთი, მაგრამ ამის თქმა სხვა დროისთვის იყოს, უტა.“
არსაკიძე ფეხებთან დაუვარდა, შემდეგ კისერზე მოხვია მკლავი და აკოცა შორენას. ბავშვობის პირველი ცოდვასავით ტკბილი იყო მისი ტუჩები...
საყვირის ხმა მოისმა მუხნარის ციხიდან.
ქალი წამოდგა.
ეუბნება ვაჟს:
„ახლა უნდა დაგტოვო მარტო, მშვიდობით, უტა.“
არსაკიძე ქალს ყელზე შემოეჭდო.
მისი სუნთქვა ისეთი სასიამოვნო იყო, როგორც მიწის სურნელი ვარდობის თვეში.
„ყველაფერს შენ შეგწირავ, შენთვის გავცვლი, შორენა, ჩემს გულის სისხლს, ჩემს უკანასკნელ სუნთქვას, ოღონდ ნუ დამტოვებ მარტო.“
კოლონკელიძის ქალმა არსაკიძეს ხელი გააშვებინა.
მტკიცედ ეუბნება: