თავი XXX
ო ძილი.“ „თუ არ გჯერა, აგერ გაჩვენებ, ბატონო.“ ეს თქვა, ორი მორიელი აჩვენა ჩხირზე წამოგებული ნონაიმ. არსაკიძე გაოცდა. „ერთი ჩემს ოთახში მოვკალი გუშინ ღამით, ერთიც ამ დილით, შენი სასთუმალის (ბალიშის) გასწვრივ.“ არსაკიძე წამოდგა. ჭაღები აანთეს, გოგირდი დაახრჩოლეს (კვამლი დააყენეს). დაათვალიერეს დიდი დარბაზის კედლები. სასტუმროს, საწოლის, მხევალთა ოთახების ხვრელები და ჭუჭრუტანები, ვეღარსად ნახეს სხვა. ჭაღი აიღო ნონაიმ, იქნებ სარდაფში წავაწყდეთო რამეს. ობობის ქსელით იყო ყველაფერი დაფარული ირგვლივ. ობის სუნი იდგა სარდაფში. დაჟანგული თორები (ფარები) და ზუჩები (აბჯრის ნაწილი) ეკიდა კედლებზე. კაცისა და ცხენის ჯავშნები, უნაგირები, საბარკლენი (ფეხის დამცავი), სამკლავენი (ხელის დამცავი), პოლოტიკნი (აბჯრის ნაწილი) და ბექთარნი (აბჯრის ნაწილი), შუბები, წათები (ხმლის მსგავსი იარაღი), ხარჩა (ფარი) და დიდი ქიმურჯნი (ხმლის მსგავსი იარაღი), საბრძოლო ბოძალნი (ცულები), ჯიხვისა და ირმის რქები, ჩუგლუგები (საბრძოლო იარაღი), დაჟანგული ხმლები. იქაურობა ღამურებით იყო სავსე. ღამურები თავქვე ეკიდნენ ჭერზე. ჭაღის შუქზე შეშინდნენ, წრიპინი ასტეხეს, დაიწყეს ფრენა ირგვლივ. ეჯახებოდნენ ჭერსა და კედლებს, ზოგიც ტყაპანით ძირს ცვიოდა, საცოდავად ფართხალებდნენ მტვერში. ერთ კუთხეში ირანული განჯინა (დიდი ყუთი) იდგა, სადაფებით მოოჭვილი (გაფორმებული). ზედ ძველი ეტრატები (პერგამენტები) ეყარა, ხატების ნამუსრევი (ნატეხები), ძველებური სამაჯურები, აზარფეშები (დიდი თეფშები) და ფიალები (თასები). არსაკიძე სიძველეების მოყვარული იყო, მორიელების ამბავი გადაავიწყდა. განჯინას მიადგა, ამ ძველი ნივთების ძებნა დაიწყო. სათითაოდ იღებდა ხელში, მტვერს აცლიდა, ათვალიერებდა, თარიღებსა და წარწერებს უყურებდა. ფიალებს შორის სრულიად უცნაური ნივთი იპოვა, მთლიანად მტვერსა და დინგელში (ჭუჭყში) ამოსვრილი. გაწმინდა, ჭუჭყი მოაშორა. ეს აღმოჩნდა ბეჭდის მსგავსი სპილენძის ტვიფარი (დამღა), რომელზეც მელის სახე იყო ამოჭრილი. არსაკიძემ ტვიფარი ჭაღთან მიიტანა, არავითარი თარიღი არ აჩნდა მას. „ეს რაღაა, ნონაი?“ ეკითხება მხევალს. ნონაი დადუმდა. გაოგნებული შეაშტერდა პატრონს. მუშტით მოიკუმა ბაგე (პირი). არსაკიძე არ მოეშვა მხევალს. „არ არისო მართებული მიცვალებულის აუგად (ცუდად) ხსენება,“ – ამბობდა მხევალი. არსაკიძემ ისევ შეევედრა ნონაის, „უნდა მამცნო (მითხრა), თუ რას მოასწავებსო ეს მელის სახის ტვიფარი?“ ბოლოს ქალის გულმა ვეღარ დაიტია საიდუმლო. „ეს მოხდა ჟამიანობის (შავი ჭირის) წელს, მე ახლად მოყვანილი ვიყავი აფხაზეთიდან ამ სახლში. ხუთშაბათს, თებერვლის სამს, ნაშუაღამევს, სამჯერ იძრა მიწა.
იმ წელს ღართისკარის ციხე დაზიანდა. უფლისციხეში სამეფო სასახლის ოთახები ჩამოინგრა.
მეფე გიორგი ომობდა, აღარ მახსოვს, ვის ებრძოდა მაშინ.
სამი კვირის შემდეგ ეპიდემია (ჟამიანობა) დაიწყო. მამათა მონასტერში ბევრი ბერი დაიღუპა ამ სენისგან. ეპიდემიამ მოკლა მცხეთის მიტროპოლიტი იოანეც.
ბოლოს ეს საშინელი სენი ციხის ჯარისკაცებსაც მოედო. ერთ თვეში ათასამდე ჯარისკაცი დაიღუპა არაგვის კარისა და ხუნარის ციხეებში.
მუცლით მეზღაპრეები (მკითხავები) ხალხს მეორედ მოსვლას უწინასწარმეტყველებდნენ. განმარტოებული ბერი ანთიმოზი ქადაგებას შეუდგა.
მან ხალხს ამცნო, რომ მცხეთაში მწვალებლები (არასწორი რწმენის მიმდევრები) იყვნენ და ამიტომაც განრისხდა უფალი.
კათალიკოს მელქისედეკს შეატყობინეს ხურსი აბულელისა და მისი სახლთუხუცესის (მთავარი მმართველი) რატის შესახებ.
ხურსის შეპყრობა ვერ მოხერხდა, რადგან ჯერ კიდევ სარკინოზებთან (არაბებთან) გაქცევამდე, ის მთიულებთან იმალებოდა. მოგეხსენებათ, დაბალ ღობეს ადვილად გადაახტებიან (ანუ სუსტს ადვილად მიწვდებიან).
ფიწლებით (ჯოხებით) შეიარაღებული ბრბო რატის სასახლეში შეუვარდა. საცოდავმა რატიმ ცოტა ხნით კოშკს შეაფარა თავი. სწორედ მაშინ მოარღვიეს კოშკის სახურავი, ცეცხლი შემოაგზნეს (შეუნთეს) და ძლივს გამოიყვანეს.
მისი ჩაქოლვა უნდოდათ, მაგრამ მელქისედეკმა დაიცვა. ბოლოს მოვიდა ეზოსმოძღვარი (სასახლის მღვდელი) ამროსი.
მან თქვა: „ეშმაკის კერძი (ეშმაკის ნაწილი) მელის ტვიფარით (დამღით) დავდაღოთო“.
ამ სარდაფში შემოათრიეს უბედური რატი.
„ის დამღა ცეცხლში გაახურეს, მელის სახით დადაღეს, როგორც მწვალებელი და სატანის თანაზიარი (თანამონაწილე)“.
„შენ რა გგონია, ნონაი, ახლა, რაიმე ბრალი მიუძღოდა რატის?“ – შეეკითხა არსაკიძე.
„მე? მწვალებლობისა რა მოგახსენო, ბატონო. მე ერთი უბრალო, გაუნათლებელი ქალი ვარ. ამდენი სად გამეგება, მაგრამ ეშმაკი, რაც მას ვემსახურებოდი ათი წლის მანძილზე, ეშმაკი თვალით არ მინახავს ამ სასახლეში, მე“...
არსაკიძე დადუმდა.
კვლავ აიღო მელის დამღა ხელში. ახლა უფრო დაკვირვებით დაუწყო ყურება.
ნონაიმ ყველა კუთხეში გოგირდი დაახრჩოლა (დაწვა, რომ კვამლი გამოსულიყო).
***
საუზმის დროს ნონაიმ ისევ მორიელების გამო ახსენა რაღაც.
მან თქვა, რომ რატის ვაჟი, საცოდავი ვაჩე, ამ სარდაფში მორიელებმა დაკბინეს.
„რატის ოჯახს ძველი დროიდანვე წყევლა სდებია. მესამე თაობის შთამომავლებიდან ყველას მორიელი ჰგესლავდა (უკბენდა) თურმე“.
ამ სიტყვების გაგონებაზე არსაკიძეს გულში გაეღიმა, მაგრამ მაინც ბოლომდე მოუსმინა მხევალს (მოახლეს).
„ნადირობიდან გვიან დაბრუნებულიყო რატის ვაჟი. შესულიყო სარდაფში, სიბნელეში ხელს აფათურებდა და სწორედ ამ დროს მისწვდენოდა მორიელი თურმე.
და ეს მოხდა ურჩხულის დღეს“... – ნაღვლიანად დაამატა ნონაიმ.
მხევალი არსაკიძეს ურჩევდა:
„გიორგი მეფე დიდად გწყალობს, ბატონო. სთხოვე, სხვა სასახლე მოგიჩინოს სადმე. თუ მეც თან წამიყვან, ხომ კარგი, თუ არადა, ჯვარი გწერია (ღმერთმა დაგიფაროს) ჩემი თვალისაგან. მე მაინც განწირული ვარ, ბატონო. სხვასაც ბევრს შეაძლიეს (მისცეს) ეს სასახლე შენამდე, არავინ დადგა ამ წყეულ სახლში. დედაშენის ერთადერთი შვილი ხარ, მეცოდები, ვაჟკაცო, ბატონო“.
არსაკიძემ გაიღიმა.
„ეჰ, ჩემო ნონაი, მე ერთმა მკითხავმა ხმლით სიკვდილი დამითქვა (მიწინასწარმეტყველა). ასე რომ, მორიელის გესლი (შხამი) ვერაფერს დამაკლებს“.
არსაკიძე ადგა, წასვლა დააპირა.
ნონაი შეევედრა: „ცუდი სიზმარი მქონდა, ბატონო, ნუ წახვალ დღეს სამუშაოზე“.
„სამაგიეროდ მე მქონდა კარგი სიზმრები“, – გაიცინა არსაკიძემ.
შინიდან გამოსულმა მაინც პირჯვარი გადაიწერა.
ნისლი დასწოლოდა ხილნარს (ხილის ბაღს). გიშრის (შავი ქვის) ორნამენტებივით მოჩანდნენ ტოტები და შტოები. ფოთლებს სილურჯე გასცლოდა (ფერი შეცვლოდა), მდელოს ფერი გახუნებოდა. ცვარის წვეთები ცახცახებდნენ ყვავილების ნაზ წამწამებზე.
ჯანღს (ნისლს) დაეფარა მთები.
ნისლი დაძრულიყო კავკასიონის თვალშეუდგამი (უზარმაზარი) ქარაფებიდან (კლდეებიდან), ხეობებიდან, ღრანტებიდან (ღრმა ხევებიდან) გადმოხვეწილი (გადმოღვრილი) გამოჰყოლოდა არაგვის ხეობას და აევსო ქვეყანა არმურით (ნისლით, ბურუსით)...
თემშარაზე (მთავარ გზაზე) გასულს ზანზალაკების (ზარების) ჟღარუნი მოესმა. ქიმერებივით (მითიური ურჩხულებივით) მობობღავდნენ აქლემები ნისლში. გამვლელები დალასლასებდნენ ირგვლივ, როგორც ლანდების (აჩრდილების) უცნაური ბერიკაობა (თამაში).
აღარ ჩანდნენ მეფისა და კათალიკოსის სასახლეები, მათი მიმდგომი გალავნები, ციხე-კოშკები, ქვითკირები (ქვით ნაშენი შენობები), ქარვასლები (სავაჭრო სახლები), ფანჩატურები (ღია ნაგებობები).
ცისკიდურებზე (ჰორიზონტზე) ნაჩრდილევიც (ჩრდილიც) აღარსად იყო.
ამ ნისლში ჩაფლულ სასახლეებს, ციხეებს და ფანჩატურებს, ყველას ზემოდან დასცქეროდა სვეტიცხოველი.
ნისლს ვერ დაეთრგუნა (დაეჩრდილა) მისი უცნაური ტანკენარობა (მოხდენილობა) და ისეთ წუთებში, როცა შენობებსა და ხეებს, კაცსა და ცხოველს, ყვავილსა და ფოთოლს, ყველას გასცლოდა (წართმეოდა) პირველადი მშვენება და ხალისი, იდგა ეს ტაძარი უფრო დიდებული, ვიდრე ნამდვილად იყო ამ წუთში.
წვრილმანი ნაკლოვანებები ნისლს დაეფარა, ხოლო მის ანაგობას (აშენებულ ფორმას) ვერ მორეოდა იგი. ასე რომ, შორიდან მაცქერალს ტაძარი დასრულებული ეგონებოდა.
დროის მანძილიდან გახარებული ოსტატი თავის ქმნილებას შესცქეროდა.
„როცა ყველაფერს წვიმა წაშლის, როცა ყველა ხმას ქარი წაიღებს, სვეტიცხოველი კიდევ უფრო დიდებას მოიმატებს.
მართლაცდა, სხვა რა ევალება ოსტატს, თუ არა წამიერის (დროებითის) მარადჟამულად (მარადიულად) ქცევა? სხვა რა ევალება ამქვეყნად ოსტატს, თუ არა წარმავლობის (დროებითობის) ნისლთან ჭიდილი (ბრძოლა)?“
ნისლმა გადალახა ზედაზენისა და არმაზის მთები, ტაშირისა და ტაშისკარისკენ დაძრულიყო.
***
ტაძრის კარიბჭესთან ახალი, უსიამოვნო ამბავი დაახვედრეს: გუმბათზე ფიქალის (ფილაქნის) დაგებისას ფეხი დაუცურდა კირითხუროს (მშენებელს) კარაისძეს სტეფანოზს. უბედურს სული არ დაჰყოლია (არ გადარჩენილა) მიწამდე.
მეფის ხუროთმოძღვარი (მთავარი არქიტექტორი) შემზარავ სანახაობას წააწყდა. ტვინი და თმები ერთმანეთში არეულიყო. არსაკიძემ ბრძანა და მისი დალეწილი (დამსხვრეული) ნეშტი (ცხედარი) ტაძარში დაასვენეს. ტაძრიდან გამოსულს სამცხელი მონები შემოეხვივნენ გარს.
მათ შესჩივლეს: „უმი მხალის (ბალახის) მეტს არაფერს გვაჭმევენ, აღარ გვაქვს სამუშაო ძალა“.
ასისთავმა (ასი კაცის მეთაურმა) შესჩივლა: „ცამეტი მონა გაგვექცა წუხელ“.
„წავალ, ვინახულებ განმგეთუხუცესს (მთავარ მმართველს), იქნებ მონებს რიგიანი (კარგი) საკვები მისცენ“, – ეს გაიფიქრა არსაკიძემ, გულარეული (გაბრაზებული) გამობრუნდა.
გალავნის კარებთან ყბაახვეული კალატოზი (ქვისმთლელი) შემოხვდა. მან თქვა, რომ გუშინ საღამოს ლაზებმა ბერძენ მუშებს სცემეს.
არსაკიძემ კირითხურო ბოდოკია ახმობინა. ბოდოკია გულმართალი კაცი იყო, ლაზი.
მოხუცმა დაამოწმა (დაადასტურა): „მართლაც ლაზებმა სცემეს ბერძნებს“, ისიც დაამატა: „ჩვენს ლაზებს მიუძღოდათ ბრალი“.
ახალგაზრდა მონა წათაიამ ბერძნის ულუფა (კუთვნილი წილი) ოსპის წვენი წაართვა.
ოსპის პატრონი აყვირებულა, წათაიას შემოუკრავს (დაურტყამს) და წაუქცევია ბერძენი. ბერძენს ბერძნები მიშველებიან, შეკრებილან ლაზებიც, წასარჩლებიან (დახმარებიან) ლაზს, და საშინლად დაუჟეჟავთ (სცემეს) ბერძნები.
არსაკიძემ სასტიკად დატუქსა (გალანძღა) თავისიანები და ტაძრის ეზოდან გავიდა.
მზეს ყური ამოეყო (ამოჩანდა) უკვე. ჯერ კიდევ ისეთი ყვითელი იყო იგი, როგორც რძეში მოხარშული კვერცხის გული.
ნელ-ნელა გაიფანტა ნისლი, ჰაერი ცოტა ხნით ამღვრეული ჩანდა, როგორც არაგვის გაზაფხულის წყალდიდობის დროს.
ციხეების დაკბილული ქონგურები (კედლის კბილანები) გამოჩნდნენ ცისკიდურებზე. კოშკების, სასახლეების, ქარვასლების ზედა ნაწილები მოიხატნენ ცაზე.
ჯერ ნახშირისებრ მუქი ხაზებით შემოხაზულნი ჩანდნენ ისინი. გავიდა ხანი, მუქი სვირინგები (ხაზები) გაიცრიცნენ (გაფერმკრთალდნენ) მინისფერ ფონზე.
ლაინისფერი (იასამნისფერი) და იისფერი ებრძოდნენ ერთმანეთს ცაზე ცოტა ხნით. ენდროსფრად (წითლად) შეიღებნენ დურაჯისფერი (მოწითალო-მოყავისფრო) ღრუბლები, ცაზე კრაველებივით (ბატკნებივით) მიმოფანტულნი. ბოლოს უჩინარმა არსთა მხატვარმა (ღმერთმა) ღრუბლები სოსანისფერი (იისფერი) საღებავებით შეღება, ფოთლოვანში სიმწვანემ იფეთქა და ჩიტუნები სასიამოვნოდ აჟღურტულდნენ.
სასახლის ბაღში ფარშავანგები უხეშად ჩხაოდნენ.
ნაშუადღევამდე ელოდა არსაკიძე განმგეთუხუცესს, მერე ასე უთხრეს: „უფლისციხიდან მოველითო (ველოდებითო). ცოტა ხნის შემდეგ თუ შემოივლი, აქ დაგხვდება უცილოდ (აუცილებლად)“.
ღამენათევს (უძილარს) თავი სტკიოდა.
ასე იფიქრა:
„ბაღში გავივლი, იქნებ ტკივილმა გამიაროს“.
ალუჩების მწვანეში ბულბულები უსტვენდნენ. წინა ღამით დაწყებულიყო ხეხილიდან ყვავილების ცვენა.
მიწის წვენით დაბერილი კვირტები მზეს უღიმოდნენ. თოვლის ფიფქივით მოეჩითა (მოეფინა) ყვავილების ნამუსრევს (ნარჩენებს) მიწა. ახლაც სასიამოვნოდ მოციალებდნენ ისინი ჰაერში. მშვლები (ირმები) დაჯირითობდნენ ბაღში.
„კოლონკელიძისეულ ირმებს თვალს შევავლებ (შევხედავ)“, – ეს გაიფიქრა არსაკიძემ და საჩიხესკენ (სანადირო ცხოველების სადგომისკენ) მიმავალ ბილიკს დაადგა.
საჩიხეს შესასვლელთან სამი სეფე-მოახლე (სამეფო მოახლე) დახვდა. ვერც ერთი ვეღარ იცნო ლაზმა.
ჭორფლიანი მოახლე ამბობდა: „ერისთავის ქალს ვახლავართო“.
საჩიხეში თავად შორენა შესულიყო. ეფერებოდა, თვალებს უკოცნიდა ნებიერას (საყვარელ ირემს). გაუნძრევლად იდგა ლომისფერი ირემი, ალერსიანი თვალებით შესცქეროდა თავის გამზრდელს.
ადამიანსა და ნადირს უსიტყვოდაც ეპოვნათ საერთო ენა.
ნებიერას ნესტოები დაბერვოდა (გადიდებოდა), გიშრისფერ ჭლიკებს (თვალის გუგებს) აპაკუნებდა. მხოლოდ მაშინ მოიხედა შორენამ, როცა ირემი შეკრთა უცხო პირის მოახლოებისას.
ველის ყაყაჩოსავით შეუწითლდა ღაწვები (ლოყები) ქალს. თვალებიდან ზღვისფერმა სილურჯემ იელვა (გაიელვა).
გახარებულმა მიაძახა:
„უტა!“
ეს არ იყო ბავშვობაში დარქმეული უბრალო სახელი, არამედ გაცილებით უფრო ტკბილი, ვიდრე ბავშვობის მოგონება. დედის ალერსს იტევდა იგი, დაღუპული მამის გლოვას, ლაზისტანის მშობლიური ზღვის შრიალს, ფხოვში გატარებული სიჭაბუკის (ახალგაზრდობის) სიხარულს.
ამ სიტყვაში კვლავ გამოეცხადა მას ის ბედნიერი წუთები, როცა პირველად შეხვდნენ ისინი ერთმანეთს ფხოვში, როცა არც ერთმა მათგანმა იცოდა, თუ რა იყო მათ შორის ქალი და ვაჟი.
ახლა?
ახლა უკვე დობილის (დის) ხმა როდი იყო ეს, არამედ ქალის ძახილი.
არსაკიძე მიეჭრა, მაგრამ კვლავინდებურად (როგორც ადრე) გადახვევა ვეღარ შეჰბედა. სახეალეწილმა (სახედაბნეულმა) ორივე ხელი დაუკოცნა.
შორენა მოულოდნელად გაოცდა, მაგრამ არაფერი უთქვამს, ვაჟს მარჯვენა ლოყაზე აკოცა.
მაშინვე შეამჩნია სახეზე ყვავილისგან ოდნავ დატოვებული ნაიარევები. შეშინებულმა ჰკითხა:
„რა მოგივიდა, უტა?“
არსაკიძეს არც კი ახსოვდა, რომ სახეზე ყვავილის ნაიარევები ჰქონდა. იფიქრა: ალბათ, ქალს უცნაურად მოეჩვენა, რომ ძველებურად არ მოვეხვიე.
„რაო, რას მეკითხები, შორენა?“
„რა მოგივიდა სახეზე, უტა?“
„მცხეთაში ყვავილი გადავიტანე (ავად ვიყავი ყვავილით).“
„ვინ გივლიდა, საწყალო?“
„გარეუბანში, გომურში ვიწექი უპატრონოდ, ერთი მონაზონი მივლიდა უსასყიდლოდ (სამადლოდ).“
არსაკიძის თვალი შორენას ჩაცმულობას შეაჩერდა.
ერისთავის ქალს ალმასის ქუდი ეხურა, ზემოდან კვერნის ბეწვის მოსასხამი ეცვა, მარგალიტის საყბეურებითა და ხოხბისყელისფერი საწმერთულით, რომელიც ოქროს ძაფებით იყო მოქარგული.
მოულოდნელად წინა ღამის სიზმარი გაახსენდა — ყაყაჩოებისა და თაველების თაყვანისცემა. შორენას თავთუხისფერი თმები ჰქონდა, თვალებში კი ლაზისტანის ზღვის სილურჯე უელავდა.
არსაკიძე გაოცდა: „რა მალე ამიხდა სიზმარიო.“
ამ დილითაც ნაზი იყო, როგორც ქერუბიმის ფრთები, ხმა ჰქონდა წკრიალა (ვერცხლის ზარებივით, ხევისბერების დროშაზე მიბმული!). როცა საჩიხედან გამოვიდნენ, ლაზმა მოახლეების სახეზე გაოცება ამოიკითხა.
ეტყობოდა, უკვირდათ კიდეც: რატომ მიესალმაო ასე თბილად ერისთავის ქალი ვიღაც „ფხოველს“, კირით (ცაცხვით) დასვრილ ჩოხაში ჩაცმულს.
წინ წავიდნენ.
ვაჟმა მოახლეების ვინაობა იკითხა.
„დედოფალთან ვიყავი სტუმრად, სეფექალები (დედოფლის მხლებელი ქალები) თან გამომატანა, რადგან ნებიერას სანახავად მოვდიოდი.“
არსაკიძეს სახეზე ნეტარების ღიმილი ეხატებოდა.
დაცვარულ მწვანეში მხიარულად უსტვენდნენ შაშვები, ჟრიამულით ეგებებოდნენ ნისლის ზღვიდან მშვიდობით გამოსულ მზეს.
ახლა გაახსენდა არსაკიძეს, რომ ვარსკვლავთმრიცხველები ამ დღისთვის მზის დაბნელებას ელოდნენ. ფარსმან სპარსის ვარაუდი ამჯერად არ გამართლდა.
არსაკიძე შორენას გვერდით მიდიოდა.
მისი სუნთქვა და ხმა ნაზი იყო, თავადაც ნაზი და ველური იერი ჰქონდა, უფრო სანუკველი, ვიდრე გაზაფხულის მიწის სურნელი.
სულ ახსენებდა არსაკიძის ლაზურ სახელს. ძველებურად ეტიკტიკებოდა „უტას“, როგორც ძმას, როგორც ძუძუმტეს (ერთად გაზრდილს).
მხოლოდ ერთმა ამბავმა გააოცა არსაკიძე ძალიან. სიტყვაც არ დაუძრავს თავის დანიშვნის გამო, არც გირშელი უხსენებია, ყველისციხის პატრონი.
რატომღაც ვარდისახარი გაახსენდა.
„მომავალ კვირას ვათხოვებთო ვარდისახარს.“
არსაკიძემ ქალის გამომცდელი შემოხედვა დაიჭირა: „ყველაფერი ვიციო, რაც კი ოდესმე მომხდარა თქვენს შორის.“
ეს ამოიკითხა მის მზერაში ვაჟმა.
გულის გარეთ (გულგრილად) შეეკითხა არსაკიძე:
„ვის მიათხოვეთო ვარდისახარი?“
„მეფე გიორგის ბრძანებით, ფარსმან სპარსს.“
მცირე ხნის დუმილის შემდეგ ერისთავის ქალმა დაამატა: „მხოლოდ ამ დილით დაითანხმა დედამ, ასე ამბობდა მანამდე: მონაზვნად შევდგები, ან არადა, არაგვში დავიხრჩობო თავს.“
მეფის სასახლემდე მიაცილა კოლონკელიძის ქალი კონსტანტინემ. გამოთხოვებისას შორენა ეუბნება:
„ხურსისეულ სასახლეში გვინახულე, უტა“...
მიდიოდა წაბლების ხეივანში. ყოველ წუთს თვალწინ ედგა შორენა. მისი ხმა, მისი სუნთქვა ჯერ კიდევ არ გაჰყროდა არსაკიძის ცხოვრებას.
ასე ეგონა: „გვერდით მომყვებაო კიდევ.“ ახსენებდა თითქოს მის ლაზურ სახელს, აგონებდა ბავშვობას, შეწყვეტილ სიჭაბუკის სიხარულს, უნაზეს დედას, ფხოვის მაღალ ცას და ლაზისტანის კამკამა (კრიალა) ზღვას.
ისევ მოესმა სივრცეში შორენას ხმა, ისევ იელვა მის წინაშე ზღვისფერმა თვალებმა.
მისი შემოხედვა უმანკო იყო, მისი ხმა კი — ზეცის რეკვასავით ნაზი.
„მართლაც, მართლაც ღირსია შორენა, რომ ველის ყაყაჩოები თაყვანს სცემდნენ. ოქროს თაველები თავს იხრიდნენ მის წინაშე და უმძვინვარესი მხეცები ეგებებოდნენ ფეხებთან სასურველს.“
ასე ეგონა არსაკიძეს ამ წუთში, სრულიად ახალი ადამიანი შემატებოდა მის ცნობიერებას. აღარ ჰგავდა იგი ფხოველ ძუძუმტეს. „ხელახლა შობილაო ეს ქალი მისთვის, ამ გაზაფხულის მშვენიერ დილას.“
* * * * * * *
სხვა რამეც უკვირდა არსაკიძეს:
„ვარდისახარი... ფარსმან სპარსს?“...
ჯერ კიდევ ამ გაზაფხულზე მსაჯულთუხუცესის (მთავარი მსაჯულის) მიერ იყო ფარსმანი დაბარებული, რაღაც საშინელი ბრალდების გამო პასუხის გასაცემად.
ახლა კი ვაზირებს გადაუწყვეტიათ მისი დაოჯახება, თითქოს რომელიმე დიდი ერისთავი ყოფილიყო ფარსმანი, ისე გულმოდგინედ ეკიდება მის დაქორწინებას მთელი სასახლე...
„უცილოდ მოსჭორა (მოუყვა) ქალმა გლახუნა ავშანისძისადმი შეყვარების ამბავი. სეფექალები (დედოფლის მხლებელი ქალები) რამ გამოლია სასახლეში, რომ ოვსთა მეფის ყოფილ ხარჭას (საყვარელს) არ დასხმოდა გიორგი მეფე თავს?!“
მხოლოდ ეს იწვევდა ეჭვის ნატამალს (მცირე ნაწილს): „ბებერ ფარსმანს ვინ მისცაო საკბენი კბილები (ძალა, უფლება)?“
ან გიორგი მეფის მიერ შერქმეული სახელი „გლახუნა ავშანისძე“ სად გაიგონა ვარდისახარმა?
ამ წუთში სამუდამოდ შესძაგდა ეს ქალი.
ინანა: ფხოვის ცის ქვეშ გატარებული ტკბილი ღამეები, ინანა თავისი პირველი ვნება ამ „უსირცხვილო მეძავის მიმართ“.
– XXXI –