თავი LI
– LI –
ო, მახვილო (ხმალო),
მახვილო, აღსდეგ (ადექი), რათა ელვიდე (გაბრწყინდე) შენს ამაო ხილვასა (ხედვასა)
და შენს ცრუ მისნობასა (მკითხაობას).
მეფე გიორგი სრულიად მოულოდნელად დაბრუნდა მცხეთაში სამშაბათს. ზვიადმა საკაცით (საწოლით) მოაყვანინა მეფის ხუროთმოძღვარი სასახლეში და წვრილად გამოჰკითხეს მას ყველაფერი.
ცხადი იყო, რომ მამამზე ერისთავის ეს გამომწვევი თავხედობა მხოლოდ ომის საბაბის ძიება იყო.
იმ დილითვე მალემსრბოლი (სწრაფი მაცნე) გაგზავნეს ყველის ციხის პატრონთან.
საღამოს მეფემ დარბაზის ერნი (კარისკაცები) მოიწვია. ერთხმად გადაწყდა: ერთი კვირის (კვირიაკეს) შემდეგ ლაშქარი გაეგზავნათ, ქორსატეველას ციხე ისე დაერღვიათ ბალავრიანად (საძირკვლიანად), რომ მამამზის ოჯახიდან არავინ დარჩენილიყო ცოცხალი.
რაღაც ბედად (უბედურებად) შავი ჭირი მოედო ხალხს.
მეორე დღეს ზვიადის მსტოვრებმა (მზვერავებმა) ახალი ცნობები მოიტანეს: მუროჩი ქალუნდაური და ხუთი ხევისბერი (ხევის მეთაური) მამამზეს მიემხრნენ. მხოლოდ უშიშა ღუდუშაური დარჩა კვეტარის ერისთავის ერთგული.
ასე რომ, მამამზეს მხოლოდ წანარები და ოვსები კი არ ეხმარებოდნენ, არამედ ფხოვის ხევისბერები და მათი ლაშქარიც.
ციხოვანმა (ციხეში მცხოვრებმა) და უციხო (უციხო) აზნაურებმა წანართა მხრიდან დედა-შვილები, საცხოვარი (პირუტყვი) და ხვასტაგი (ქონება) ქორსატეველას ბასტიონში (გამაგრებულ ნაწილში) გადამალეს. ციხესთან მისასვლელი „იწროები“ (ვიწრო გზები) გაემაგრებინათ, კოლონკელიძის ასული და დიაკონი ზნაურა დილეგში (საპყრობილეში) ჩაეგდოთ, ხოლო შორენას საწმერთული (ქამარი), ხოხბისყელისფერი, ტოხაისძეს თავადიციხის ზეთავზე (ყველაზე მაღლა) დაეკიდნა.
ხელახლა დაენგრიათ მონასტრები და ეკლესიები, მღვდლები ცხენის ძუაზე გამოებათ.
იმავე დღეს ზვიადმა გზირები (მოციქულები) გაგზავნა მთაში, ჩრდილოეთიდან უნდა მოევლოთ ქორსატეველას ციხისთვის. მამამზეს წარდგომოდნენ, „როგორც კალატოზები (მშენებლები), საშოვარის (სამუშაოს) მაძიებელნი“, რადგან გიორგიმ იცოდა, რომ იმ დროს ერისთავს სწორედ ხელოსნები სჭირდებოდა, ციხეების შემკეთებლები.
უშიშარაისძეს, პიპას, ერთი ქისა (ტომარა) ოქრო გაატანეს და დაავალეს: როგორმე რომელიმე გოდოლის (კოშკის) კლიტენი (გასაღებები) ჩაეგდო ხელში.
შაბათ დილას კახაი მოვიდა ლაშქრითურთ, სამცხის ჯარების პატრონი, ხოლო ნაშუადღევს გირშელმა მოაწია (მოვიდა). ერისთავს ათასი რჩეული მოისარი (მშვილდოსანი) ახლდა, ორი ათასი შუბოსანი, შავშეთელნი, მხოლოდ მიმწუხრზე (ბინდისას) შემოვიდნენ მცხეთაში დაფდაფების (დაირების) ცემით.
მეორე დღეს უთენია (ადრე დილით) გავიდნენ ჯარები.
ლაშქარს სეფე (სამეფო) დროშა წინ წაუმძღვარეს. დროშას ჯვარის მტვირთველი და მთავარეპისკოპოზი მიჰყვებოდა თოროსან (აბჯრიან) ცხენზე შემჯდარი, თავად რაჟდენსაც თორი (აბჯარი) ეცვა.
გირშელი მემარჯვენე ლაშქარს უსარდლეს, სამცხის ჯარებს კახაი, ხოლო მემარცხენეს ზვიად სპასალარი (მთავარსარდალი).
მეფე მოგვიანებით გავიდა მცხეთიდან, აფხაზ მოისართა ერთი ათასეული, ექვსასი შუბოსანი ქართლელი და ლოდსატყორცნები (ქვების სასროლი მანქანები) უკან მიჰყვებოდა მეფის ამალას.
თავის ოქროსფერ ულაყზე (მამალ ცხენზე) იჯდა გიორგი, ბაგრატეული მუზარადი (ჩაფხუტი) ეხურა, ოქროცურვილი, ვერცხლის სალმასურის (დამასკური ფოლადის) თორი ეცვა.
გირშელი დაუზოგავად მიერეკებოდა ჯარებს, იხოცებოდნენ ქუშამომჯდარი (გაბრაზებული) ცხენები, ყველის ციხის პატრონმა გადაასწრო ზვიადისა და კახაის ათასეულებს.
ბინდდებოდა, როცა ქორსატეველას ციხე გამოჩნდა. ოთხი გზირი შემოეგება ერისთავის ლაშქარს.
უშიშარაისძე პიპა და სამი მსტოვარი ტოხაისძეს კალატოზებად აეყვანა მიწისძვრისგან დაზიანებული გოდოლების შესაკეთებლად. ვიწროები საგორავებითა (გორგოლაჭებიანი ქვებით) და ხანდაკებით (თხრილებით) გაამაგრეს.
ტოხაისძე ოვსთა ჯარით დახვდებოდა ვიწროების ყელთან (შესასვლელთან). ქორსატეველას ექვსი ათასი მეომარი იცავდა: წანარები, ფხოველები და ოვსები.
უკვე შეღამებული იყო, როცა ზვიადი წამოეწია გირშელსა და მის ლაშქარს. ყველის ციხის პატრონი ვეღარ ითმენდა, „შეღამებამდის ვეძგეროთო (შევუტიოთ) იწროებს“.
სპასალარი დილამდე არ აპირებდა შეტევას. გირშელი და ზვიადი წაეკამათნენ, მათ პაექრობაში (კამათში) სამცხის ჯარების პატრონი ჩაერია. როგორც იქნა, გირშელმა დაუჯერა კახაის, ერისთავთაგანს უხუცესს (უფროსს).
ბოლოს მეფემაც მოაწია და სამივე ლაშქარმა ღამე ტყეში გაათია.
გარიჟრაჟზე (განთიადზე) ნისლი დაეცა ტყეს.
გათენდა, მაგრამ ჯანღი (ნისლი) არ აპირებდა გაფანტვას.
გირშელის სპანი (ჯარები) გამოვიდნენ პირველად ველზე, აქ კი სრულიად უცნაური სანახაობა დახვდათ შავშეთელებს. იწროების ყელთან შავნაბდიანი (შავი ნაბდით მოსილი) მხედრები იდგნენ. ჯერ ისრები დაუშინეს ჯარებს. შავით მოსილებმა ხმა არ გაიღეს.
მაშინ გირშელის ცხენოსნები შემართული ჰოროლებით (აწეული შუბებით) შეესივნენ შავნაბდიანებს მარცხენა მხრიდან. მარჯვენა მხრიდან ზვიადის ჯარებმა შეუტიეს მტრებს, მაგრამ სად იყვნენ მტრები?
საომარი ხრიკი (ეშმაკობა) ეხმარა ტოხაისძეს: ველზე დარჭობილ (ჩარჭობილ) ჯოხებისთვის ჩაეცვათ ნაბდები და ზედ მთიულური ქუდები დაეხურათ.
როცა ეს საფრთხობელები (საშინელებები) გადალახეს მეწინავე მხედრებმა და სიცილით მიაშურეს ვიწროებს, ველზე გაკეთებული ხანდაკებიდან ამოცვივდნენ ოვსები და ფხოველები. ჰოროლები აძგერეს სამეფო ჯარებს. მეწინავეებს ცხენები დაუხოცეს.
სამი მხრიდან შეუტიეს გირშელმა, კახაიმ და ზვიადმა. მეამბოხენი (აჯანყებულები) უკუაქციეს (უკან დაახევინეს). მტერი იწროებში შეერეკეს.
იწროებს მარჯვნივ და მარცხნივ ქარაფები ესაზღვრებოდა, ცხენოსნები ზედ ვერ ადიოდნენ. ოვსები და ფხოველები თხებივით დახტოდნენ, ქვებსა და ისრებს უშენდნენ ხევში შემოსულ ლაშქარს, ღრიალებდნენ, კვარის ჟინჟღილებს (ჯაჭვიანი ხელკეტები) ატრიალებდნენ და ამგვარად აფრთხობდნენ ცხენებს.
შავშეთელებმა საყვირები დასცეს და ოვსებს ეკვეთნენ. მაშინ ქარაფებიდან საგორავები (გორგოლაჭებიანი ქვები) დაუშვეს, იჟლიტებოდა (იხოცებოდა) ცხენი და კაცი, გახელებული ულაყები ფრთხებოდნენ და კლდეზე ახლიდნენ თავიანთ მხედრებს.
შედრკნენ (შეშინდნენ) შავშეთელები და სამცხელები, წინები უკან დახევას დაადგნენ. სამივე სარდალმა ხმალი იშიშვლა, მონასპებს (ჯარისკაცებს) უყივლეს, ჯარს შეჰყვირეს: „მზეგრძელი იყოს მეფე გიორგი!“
ისევ დაუშვეს ქარაფებიდან საგორავები. თვალის დახამხამებაში ლოდები ცხენსა და კაცს სისხლის გუბედ აქცევდნენ.
ქვის ნამსხვრევებიც თვალებს უვსებდნენ მხედრებს.
გირშელს ცხენი გამოუკლეს (მოუკლეს), კახაის პირში კაჟის ნამუსრევი (ნატეხი) ეცა. ბაგეებიდან (ტუჩებიდან) გადმომსკდარმა სისხლმა შეღება მისი მშვენიერი, თეთრი წვერი.
გირშელი ქვეითად გაუძღვა თავის ჯარს. კახაის წარბიც არ შეუხრია. მოხუცი სარდალი ჰოროლს სცემდა ოვსებს და თან ამხნევებდა სამცხელ შუბოსნებს.
სისხლში ამოგანგლული (ამოთხვრილი) მხედრები და ცხენები გაქელებულნი (გაბრაზებულნი) მიდიოდნენ აღმართში, ჰოროლითა და ხმლით ჰკაფავდნენ მტრებით დახერგილ (გაჭედილ) გზას.
ბოლოს, ჭილყვავივით (ყორანივით) გამოცვივდნენ ხმალშემართული ოვსები. შემზარავი ყიჟინით (ყვირილით) შეებნენ მეწინავეებს. გირშელის ლაშქარი შედრკა. დაფეთებული ცხენები უკან გაიქცნენ.
როცა დაინახეს, რომ მეფე გიორგი მოდიოდა, ნაგვემი (დამარცხებული) მხედრები ისევ შებრუნდნენ.
აფხაზები და ქართლელები დაწინაურდნენ. მეფემ ომებში მრავალნაცადი (გამოცდილი) მახვილი გააშიშვლა. დეზი ჰკრა თავის ოქროსფერ ულაყს.
სწორედ ამ ადგილას ფართოვდებოდა ხევი. ლოდების საფარიდან (საფარველიდან) გადმოიჭრნენ ოვსთა და წანართა აზნაურები. მათ ოვსთა თავადი თუზარაი მიუძღოდა. ყორნისფერ ულაყზე იჯდა ყორანზე უშავესი დევკაცი (გიგანტი).
ხმალშემართულმა მოაშურა მეფეს. გიორგიმ მახვილი შემოუქნია და სამკლავიანად (მკლავთან ერთად) წააჭრა მკლავი.
აფხაზები და სამცხელები დაწინაურდნენ, ჰოროლები დასცეს წანარებსა და ოვსებს, აზნაურები თხების არვესავით (ნახირივით) წინ გაირეკეს.
როგორც კი იწროები მოათავეს (გაიარეს), ტოხაისძე ოვსთა ჯარით შეება გიორგის. სამეფო ჯარებმა მთიელებს ხმლები ჩალის ღერებივით დაულეწეს, მტერი უკუაქციეს.
ტოხაისძე მსუბუქად დაიჭრა, ველზე სამი აზნაური, ასიოდე მხედარი და ერთი ხევისბერი, მისურაული ზეზვაი, დატოვა.
ტოხაისძე ციხეში შებრუნდა, გოდოლის კარები დაგმანეს (ჩაკეტეს).
მეფემ ბრძანა და ზვიადმა კაცი მიუგზავნა მამამზეს:
„ნუ დაგვაღვრევინებთ ამაოდ (ტყუილად) სისხლს.“ მეფის სახელით ჰპირდებოდა: „კიდევ ერთხელ გაპატიებთ განდგომას. ბაგრატ კურაპალატის სიყრმის (ბავშვობის) მეგობარს. თავადიციხეც უვნებლად (დაუზიანებლად) დაგრჩებათ სიბერისთვის შენ და ბორდოხანს.“
ციხიდან შემოუთვალეს: „დედოფალი მობრძანდეს, თუ მარიამ მაცხოვრის ხატზე დაგვიფიცავს, მხოლოდ იმას მივენდობით.“
ზვიადმა მოციქულების (მაცნეების) პირითვე უპასუხა:
„დედოფალი ავადაა, უფლისციხეში.“
მაშინ მეფემ ბრძანა და ციხის მისასვლელებთან საფარები (თავშესაფრები) ააგებინა, ლოდსატყორცნებიდან ოთხივე გოდოლს დაუშინეს.
ახლა მამამზემ გამოგზავნა შუაკაცები:
„მელქისედეკ კათალიკოსი მოვიდეს, უფიცოდ (ფიცის გარეშე) ვენდობით მღვდელმთავარს.“
ზვიადმა გაგზავნილს შეუთვალა, რომ კათოლიკოსი მელქისედეკი არტანუჯში იყო. მის ნაცვლად მცხეთის მთავარეპისკოპოსი რაჟდენი მოვიდოდა.
მამამზემ პირველი კოშკის მახლობლად კარავი გააშლევინა.
გიორგი თავისი კარვიდან უყურებდა.
გამოვიდა თეთრწვერა, ძლიერი მამამზე, რომელიც სრულიად გაფითრებული იყო.
რაჟდენი მასთან მივიდა ხმლისა და მუზარადის გარეშე, ჯვარი ეჭირა ხელში.
მამამზე დაიჩოქა. ერთი ხელით ხმალს დაეყრდნო. მეორე ხელით ჯვარს შეეხო, აკოცა. ამის შემდეგ ეპისკოპოსს ხელზე აკოცა.
ცოტა ხანს ისაუბრეს. ბოლოს ერისთავი ისევ ციხეში შევიდა. რაჟდენმა კი ეს მეფეს მოახსენა:
მამამზე დანებებას ითხოვდა არა მხოლოდ თავისთვის, არამედ ოსი და წანარი აზნაურებისთვისაც, რომ მათ არაფერი დაშავებოდათ. მეფეს ქორსატეველას ციხის პატრონად ერისთავის ქალიშვილი კატაი და მისი ქმარი, ტოხაისძე შავლეგი უნდა დაენიშნა.
კოლონკელიძის ქალიშვილი ოსთა მეფის უმცროს ვაჟს, ვარაზს უნდა გაჰყოლოდა ცოლად. კვეტარის ციხე შორენას მზითევად უნდა მიეღო.
„თორი ჩაიცვიო“, – ეუბნება მეფე კათოლიკოსის მოსაყდრეს. მეფე უსიტყვოდ გავიდა კარვიდან. სამასი მეომარი გაგზავნა ქორსატეველას ციხის ბასტიონის გარშემო გზების დასაცავად. მათ ხუთი ქვისმთლელიც გაატანა წყაროების გადასაკეტად.
ერისთავმა გირშელმა დაიჟინა: „მე ავიღებ პირველ კოშკს მზის გადახრამდე“. ზვიადს ეს არ მოეწონა, მაგრამ გაჩუმდა. მეფემ ბრძანა და დროშის მტვირთველმა სამეფო დროშა აიღო. სამეფო ჯარებმა საყვირები დაუკრეს და გირშელის ლაშქარი პირველ კოშკზე გაუშვეს.
ყველის ციხის პატრონმა ისევ ამოიღო ხმალი, რომელიც მრავალჯერ იყო სარკინოზების სისხლით დასვრილი.
ციხიდან ხმალამოწვდილი აზნაურები გამოეგებნენ, მაგრამ გირშელი წინ წავიდა. შავშეთელებმა ციხის დამცველი ჯარისკაცები თივასავით გათელეს.
ქორსატეველას ციხეში დოლს დაუკრეს. ახალი და ახალი რაზმები შეუერთდნენ პირველი კოშკის დამცველ ფხოველებს. ერისთავს ისევ მოუკლეს ცხენი. განრისხებული გირშელი ცხენის მკვლელის ცხენს უკანა ფეხზე მისწვდა. ბატკანივით დაითრია ის და მხედართან ერთად კლდიდან გადააგდო.
მეაბჯრემ ახალი ცხენი მოართვა. გირშელი სწრაფად მოახტა, ისევ გაბრაზებულმა დაუყვირა ჯარს. ისე დაერია ოვსებსა და წანარებს, როგორც ავაზა ესხმის ძუ მგლებს, რომლებიც მის ბოკვერებს იტაცებენ.
„მაშინ კოშკის ჩარდახიდან უამრავი მოძრავი ქვა ჩამოუშვეს. ქვები და შუბები წვიმასავით დაასხეს. ისრები სეტყვასავით მოდიოდა. ზემოდან ნატყორცნმა ისარმა ფარი და ჯაჭვის პერანგიანი კაცი გაიარა, ნახევრად მიწაში ჩაერჭო“.
შავშელები შეშინდნენ, მაგრამ ერისთავმა ისე დაუყვირა ლაშქარს, რომ გირშელის ჯარებმა ისევ გააგრძელეს ბრძოლა. მხედრები და ცხენები გვამებზე მიაბოტებდნენ, გორგალივით მოგორავდნენ დაღმართში. ზოგი ჭიხვინებდა და მხედართან ერთად უფსკრულში ცვიოდა. ჯაჭვის პერანგები იმსხვრეოდა, მუზარადები გოგრებივით სკდებოდა.
გიორგის მოუთმენლობამ შეიპყრო. დაუცხრომლად ეწეოდა თრიაქს. აღარ იცოდა, რომელი უფრო შეაწუხებდა: გირშელის გამარჯვება თუ დამარცხება?
ზვიადი ნაწყენი იყო გირშელის მიმართ. პირველი კოშკის აღება თავად უნდოდა. იცოდა, რომ არც მეფეს უხაროდა ეს. გულის გარედან ეუბნება გიორგის:
„ყველის ციხის პატრონი დამხმარე ჯარს ითხოვსო“.
მეფე ასე ვარაუდობდა: თუ პირველ კოშკს გირშელი აიღებდა, მთავარი ციხე მას დარჩებოდა. გაახსენდა, რომ მცხეთაშივე დაჰპირდა: „ქორსატეველა თუ ავიღე, მეორე დღესვე კოლონკელიძის ქალიშვილს შევირთავო“.
ამ ამბის გახსენებაზე გაბრაზდა. ახლა ისიც გაახსენდა, შორენას რომ შეჰპირდა ავაზებით ნადირობისას: „მოგაცილებ გირშელსო“. ხმადაბლა ეუბნება სპასალარს:
„მე ასე მგონია, ზვიად, ამაოდ შეაწყვიტა პირველ კოშკს გირშელმა ჯარი“.
შემდეგ უნდოდა ეთქვა: „ნუ მიაშველებ ლაშქარს“, მაგრამ ტუჩები მოკუმა და ცოტა ხნის დუმილის შემდეგ ასე უთხრა:
„ახლავე უკან გამოიძახე ერისთავი. ღამეს დაველოდოთ, იქნებ ციხის გასაღებები მოგვაწოდოს პიპამ“.
„მეც ასე მგონია, მეფევ ბატონო. კარგი ვაჟკაცია ერისთავი გირშელი, მაგრამ მოქნევას წინასწარი გაზომვა სჭირდება. თუ თქვენი ბრძანება იქნება, როგორც კი გათენდება, მე გავუძღვები აფხაზთა ათასეულს და სამცხის ჯარებს. მზის ამოსვლამდე ჩაგაბარებთ პირველ კოშკს“.
როგორც კი გირშელს მოახსენეს, რომ მეფე უკან დაბრუნებას უბრძანებდა, ერისთავი განრისხდა. ახლა ჯიბრზე გაუდგა სისხლით ნათესავს. თანაც გაახსენდა ფხოვში მის მიერ ნათქვამი: „ჩემთან ჯიბრი გადაგიტანსო, გირშელ“. მაინც არ შეშინებულა ჯიუტი ვაჟკაცი, რომელსაც მეფე ხუმრობით დასცინოდა კიდეც: „რწყილებისა და ავაზების გეშინიაო“.
ისევ შეუძახა ლაშქარს. შავშეთელებმა ხელახლა დაუკრეს საყვირები. გირშელი წინ წავიდა, ხმალი გააალმასა და ისე შეება მტერთა სიმრავლეს, როგორც ავაზა ესხმის სპილოების მთელ ქარავანს.
ოვსები და ფხოველები შეშინდნენ. ტოხაისძემ ციხის კარებთან დატოვა კავკასიონის ნაძვებივით მაღალი ვაჟკაცები, მკერდგანგმირულნი. თავად ციხეში შეასწრო.
კოშკის კარები ხელახლა გადაკეტეს.
მაშინ ყველისციხის პატრონმა შავშთა ათასეულის უფროსს უბრძანა: „შესტეხეთ ციხის კარები“.
როგორც იქნა, რკინის ჭიშკარი შეანგრიეს.
გააფთრებული ერისთავი პირველი შეიჭრა კოშკში. ხევისბერი მუროჩი ქალუნდაური ხმალშემართული შემოეგება. მამაცმა ბერიკაცმა გირშელს შეუტია, ხმალი გადმოუქნია. აქაც არ შეშინებულა ერისთავი. ხმლის გამართვა ვეღარ მოასწრო, მტერს ხმალი ბარძაყებში ჩაარტყა.
როგორც კი ხევისბერი დაეცა, ერისთავს გოდერძი ქალუნდაური ეძგერა. გიორგის მიერ ნაჩუქარი ხმლით ხმალი გადაუჭრა. მეორედ შემოუქნია და ჯაჭვის პერანგიანად გააპო გირშელი.
კოშკის კარები ისევ ჩაკეტეს. მოზღვავებული ჯარები უკან გაბრუნდნენ.
* * * * * * *
ბინდმა მებრძოლები დააშორა ერთმანეთს.
სამეფო ჯარებმა ციხის გარშემო ბანაკი გაშალეს. კოცონები აანთეს, გზები გადაკეტეს და ირგვლივ წყაროები გადაკეტეს.
ნაშუაღამევს თითისტარი დაეცა წინა მცველების ფეხებთან. პირველი კოშკის გასაღებები ზედ იყო მიბმული.
ახლა თითისტარზე წერილი დაახვიეს.
მეფე ეკითხება უშიშარაისძეს, პიპას: „რა ბედი ეწია ყველის ციხის პატრონს?“
ისევ გადმოაგდეს თითისტარი.
„ფხოველმა გოდერძი ქალუნდაურმა ხმლით დაანაწევრა გირშელი“.
მთელი ღამე არ სძინებია მეფეს. იხსენებდა ბავშვობას, გირშელთან გატარებულს, მასთან ალერსსა და მასთან გაჯიბრებას.
ფხოვი და ძმადნაფიცი ქალუნდაური გაახსენდა.
თავის თავს გამოუტყდა: დედის დისწულის სიკვდილი უხაროდა. მცველები ბნელში ყვიროდნენ, ცხენები ტკბილად ღეჭავდნენ თივას. გიორგი პირქვე იწვა თავის კარავში და თვალდახუჭული ფიქრობდა.
როცა მამლებმა ქორსატეველას ციხეში პირველად იყივლეს, მან მტკიცედ გადაწყვიტა: თუ შორენას უვნებლად გამოიყვანდა ციხიდან, ერთ კვირაში ცოლად შეირთავდა მას.
ჯერ კიდევ ბნელოდა, როცა სამეფო ჯარებმა საყვირები დაუკრეს. ციხისთავმა კაცი გამოუგზავნა, მამამზემ პატიება ითხოვა. მეფემ პასუხი არ გასცა. ოთხივე კოშკს ქვის სასროლი მანქანებიდან ქვები დაუშინეს.
მაშინ მამამზის ჯარები მთავარი ციხისა და კოშკების ჩარდახებზე ამოცვივდნენ. ხელში ჯვრები ეჭირათ, ყვიროდნენ:
„დიდხანს იცოცხლოს მეფე გიორგიმ!“
სამზერებიდან, ქონგურებიდან გარშემო შემოჯარულ ლაშქარს ხის ჯვრებს უჩვენებდნენ და ისევ ყვიროდნენ:
„დიდხანს იცოცხლოს მეფე გიორგიმ!“
გიორგის აღარ უნდოდა სისხლისღვრის გაგრძელება, მაგრამ ზვიადი ურჩევდა: „ეგ ტოხაისძის მოგონილი ხრიკიაო. ახალი ხრიკია, ციხეში შეგვიტყუებენ, ქვებს დაგვიშენენ, დიდსა და პატარას თავებს წაგვაჭრიანო“.
მაშინ მეფემ ლაშქარი ოთხივე კოშკს მიუსია. მხოლოდ მესამე დღეს შეანგრიეს მთავარი ციხის კარები. ციხისთავი მეფეს შემოეგება, სამი კოშკის გასაღებები მოართვა, გიორგის ფეხებთან დაუვარდა.
„პირველი კოშკის გასაღებები რა უყავიო?“ – ეკითხება მეფე.
„მოიპარესო, მეფევ ბატონო“.
მეფემ კარგად იცოდა, რომ უშიშარაისძემ პიპამ მოისყიდა ციხისთავი.
ზვიადს მიუბრუნდა: „თავი მოსჭერით პატრონის მოღალატეს და მამამზე ერისთავს მიართვითო ახლავე“.
მამამზე მთავარი ციხის მთავარ დარბაზში იყო ჩაკეტილი. როცა მეფის ძღვენი მოართვეს, ძალიან გაოცდა.
გიორგი და ზვიადი დარბაზში შეიპატიჟა, მეფეს ფეხებთან დაუვარდა, მუხლზე აკოცა და პატიება ითხოვა.
გამარჯვებულს წარბიც არ შეუხრია.
ეკითხება:
„ჩემი ძღვენი თუ მიიღეო?“
ერისთავმა მადლობა მოახსენა.
„ასე მჩვევია, ერისთავთ-ერისთავო, მე. მოღალატეს თავი მხრებზე არ უნდა შერჩეს. შენ გინდოდა გაგეგო ძვლებისა და რკინების მჭრელი რკინის საიდუმლო როგორმე. ამასაც გამოსცდი საკუთარ თავზე“.
„გაიყვანეთო“, – ბრძანა ზვიადმა.
ციხის ზემოდან ჩამოიღეს შორენას საწმერთული. მამამზე ერისთავის ჭაღარა თავი აღმართეს ზედ.
ტოხაისძეს თოკის მარყუჟი ყელზე მოახვიეს. თოკის ბოლოები ორ ცხენს მიაბეს. ორივე ცხენს აქეთ-იქით სცემეს და სახლთუხუცესს თავი მოაწყვიტეს.
ოთხი ხევისბერი მოკლეს იმ დილით.
ქორსატეველას ციხე გალავანთან ერთად დაანგრიეს.
შორენა ტყვეობაში სრულიად გაჭაღარავებულიყო, მაგრამ მაინც უხდებოდა ლამაზი, ჭაღარა თმა.
ერისთავის ქალიშვილი მცხეთაში ჩამოიყვანეს, ისევ გურანდუხტს ჩააბარეს.
გირშელის ცხედარი ძლივს შეაგროვეს, რადგან ფხოველებს ის ნაწილ-ნაწილ ჰქონდათ დაჭრილი. წესისამებრ იტირეს და სამთავროში დაფლეს, კანკელის წინ, სწორედ იმ ადგილას, სადაც მაშინ მეფეებს, კათოლიკოსებს და ერისთავებს ასაფლავებდნენ წესისამებრ.
– LII –