თავი XV
სექტემბრის მთვარიან ღამეს მუხნარისის საბრძოლო გოდოლიდან გუშაგმა შენიშნა: ვიღაც მხედარი დაუზოგავად მოაჭენებდა ცხენს მცხეთისკენ.
ჩარდახზე შედგა, ნელა დაუსტვინა.
სამი შუბოსნის სილუეტი გამოვიდა ციხის კარიდან და მხედარს შეეგება.
ფრუტუნებდა გაბრაზებული, ჯავშნიანი ცხენი.
ციხისთავი მოიკითხა უცნობმა. როცა იგი ციხისთავის საცხოვრებელში შეიყვანეს შუბოსნებმა, თავად გაოცდნენ: ბერის ტანსაცმელი ეცვა მხედარს, სრულიად გათელილი ბირკაში (უხეში ქსოვილი), ბირკა ქუდზეც ჰქონდა ბერს, ბირკას თმა-წვერი ჰქონდა დაფარული. ტყის კაცს ჰგავდა იგი.
ციხისთავი როგორც კი შემოვიდა, უცნობმა მასთან მარტო საუბარი მოისურვა.
როცა ციხისთავმა ციხის მცველი ჯარები გაუშვა, უცნობმა წილამურებიანი ფაფახი მოიხადა, მუზარადმა იელვა მის თავზე. მუზარადი მოიხსნა, შუბლიდან ოფლი მოიწმინდა. როგორც კი ჩოხა გაიხსნა, ბერს ჯავშანი გამოუჩნდა.
ციხისთავიც განცვიფრდა, ჯერ არსად ენახა ჯავშნიანი ბერი.
ხმალს დაეყრდნო უცნობი და სთხოვა: ამაღამვე შემიშვითო ქალაქში, დაუყოვნებლივ უნდა წარვუდგეო სპასალარს, ზვიადს.
ზვიადი გვიან დაბრუნებულიყო უფლისციხიდან. მაინც გააღვიძეს ნამგზავრი, რადგან ჯავშნიანი ბერი უარს ამბობდა მის გარეშე სხვა ვინმესთვის ემცნო სათქმელი და საუწყებელი.
წინ დაისვა სპასალარმა თავისი წარგზავნილი, ცხრაკარის მონასტრის მამა სერაპიონი და მოისმინა შემდეგი:
თალაგვა კოლონკელიძეს კვლავ შემოეყვანა დიდოთა და ღილღვთა ლაშქარი ფხოვში. ხატები და ჯვრები კვლავ დაუნგრევია, ეკლესიები დაუწვავს, ბერები და მღვდლები სამრეკლოებზე თოკით დაუკიდია, ზოგიც კლდეებიდან გადაუყრია.
ცხრაკარის ტაძრისთვის ცეცხლი შემოუგზავნია ღამე. ევდემონი თოკით გადასულა კლდიდან, შემდეგ ღამღამობით ტყე-ტყე უვლია.
ხერკში ჯავშნიანი ცხენი უთხოვებიათ და მაცნედ წამოსულა მცხეთაში. დიდი ჯარით აპირებდა კოლონკელიძე არაგვის ხეობაში გადმოსვლას.
ეს ვეღარ თქვა ჯაშუშმა. მამამზე ერისთავი რას აპირებდა? მხოლოდ ერთი საყურადღებო ამბავი ამცნო: ტოხაისძეს დაუნიშნავსო კატაი, მამამზე ერისთავის ქალი.
ამ წელს კვეტარის ერისთავს ორჯერ უფრო ძლიერი ლაშქარი ჰყავსო, ამბობდა სერაპიონი.
გიორგი უფლისციხეში იყო ტაძრის მსახურებთან ერთად წასული, ამიტომაც მეორე დღესვე უფლისციხეს წავიდა ზვიადი.
მაშინვე მოიხმო მეფემ დარბაზის წევრები თავის წინაშე.
* * * * * * *
სწრაფი მაცნეები გაგზავნეს საერისთავოებში, გაგზავნეს ჯარისკაცების გამოძახების წერილები. ლაშქრის მზადყოფნისა და შეკრების თარიღად ცხრა ოქტომბერი დათქვეს.
შუაღამემდე გაგრძელდა თათბირი, გვიან დაიშალნენ დარბაზის წევრები.
გადაწყდა: ზვიად სპასალარი დაუყოვნებლივ წასულიყო დიდი ლაშქრით ფხოვს; ექვსი დღის შემდეგ მეფე გაუძღვებოდა სამეფო ჯარებს.
ზვიად სპასალარს უბრძანეს: მარბიელი (სწრაფი, მოძრავი რაზმი) წინ გაეშვა, იგი ჩრდილოეთიდან გადაუვლიდა კვეტარს, ფხოველთა მთებზე ხეობების ყელებს ჩაკეტავდა, თორღვას ციხემდე ივლიდა ასე.
ისიც დააბარეს: სისხლის ღვრას მორიდებოდა შეძლებისამებრ. ციხისთავებისა და ხევისთავებისათვის მძევლები გამოერთმია, მარბიელ ლაშქარსაც არ აეღო ნადავლი ჯავშნის გარდა, შეპყრობილ ბერებსა და მღვდლებს თავისუფლება მოეთხოვნა; ზვიადის ლაშქარი უკან მიჰყვებოდა მარბიელს და კვეტარას მანამდე არ შემოარტყამდა ალყას, სანამ მეფე არ მიადგებოდა ციხეს, რადგან იცოდა გიორგიმ: ზვიადი გულმძვინვარე იყო, ლაშქარს შეაწყვეტინებდა მიუვალი სიმაგრის აღებას.
მეფემ კარგად იცოდა: თუ კოლონკელიძეს როგორმე ვერ გამოიყვანდნენ ციხიდან, იგი ჩაიკეტებოდა, ზამთარი კარზე იყო მომდგარი და უსურსათოდ დარჩენილი ლაშქარი გაზაფხულამდე ვერ გაუძლებდა ციხის ალყას.
ზვიად სპასალარს გაუხარდა, მისი წინასწარმეტყველება რომ აუხდა როგორც გიორგის, ისე მელქისედეკს. სჯეროდათ: არ გასწორდებაო ძაღლის კუდი, არც კირჩხიბი იწყებსო სწორად სვლას.
ზვიადის პირველადი გეგმა ასეთი იყო: ფხოვში შესვლისთანავე დაენგრია რამდენიმე ციხე, რამდენიმე სოფელი დაეწვა, ხევისბერები გაენადგურებინა. ამის შემდეგ დაშინებული მოსახლეობა დაუყოვნებლივ მისცემდა მძევლებს.
თუ კოლონკელიძე შემოეგებებოდა, რომელიმე ხეობაში მოიმწყვდევდა ერისთავს ზვიადი, ამოჟუჟავდა მის ლაშქარს.
გიორგი მეფემ, სამმა ერისთავმა და მელქისედეკმა არ მიიღეს ზვიადის გეგმა, არ ივარგებსო საქმის გამწვავება, გაბრაზებული მოსახლეობა უფრო გულმოდგინედ ამოუდგებაო კოლონკელიძეს მხარში.
* * * * * * *
ცხრა ოქტომბერს უფლისციხეში შეიკრიბა სამეფო ჯარი, ტაოს ლაშქარი, კლარჯეთის ჯარები, მცხეთისა და ქვემო ქართლის ჯარები. მეფემ მოიტანა გორგასლის დროშა, რომელსაც წარმატებით იყენებდნენ ბრძოლებში, და გადასცა ზვიად სპასალარს. მან შეამოწმა ჯარისკაცების საბრძოლო მზადყოფნა და მათი ცხენების კარგად მომზადება.
მეორე დილით, გათენებამდე, ლაშქარი უფლისციხიდან გავიდა. მცხეთიდან არაგვის ხეობას აჰყვნენ გუდამაყრისკენ.
ზვიადმა ქორსატეველას ციხე მარცხენა მხარეს დატოვა. ლარგვისის ციხესთან ლაშქარი შუაზე გაყო. ჩრდილოეთისკენ გაგზავნილ რაზმს, რომელიც მტრის ტერიტორიის დასარბევად მიდიოდა, კახაი უსარდლა, რომელიც სამცხის ჯარების მეთაური იყო.
კახაი ცროლის მთიდან მარჯვენა მხარეს მიჰყვებოდა. ის ფხოვის მთების გადასასვლელებს ხელში ჩაიგდებდა. ამ დროს ზვიადი და მისი ლაშქარი ოჩანის ციხისთვის უნდა შემოევლოთ.
თუ ოჩანის ციხის მეთაური მძევლებს მისცემდა, ზვიადი კახას ჯარს დაეწეოდა. ამის შემდეგ ორივე ლაშქარი ერთად ივლიდა თორღვაის ციხემდე და ფხოვს დიდოეთს მოსწყვეტდნენ.