თავი XIII
ბორდოხანმა და მამამზემ ჟანგისფერი სამოსი ჩაიცვეს და ბნელ მიწურში გადასახლდნენ.
ორი კვირა გავიდა, ახლა შავი, მოთეთრო ზოლებით აჭრელებული უხეში ტანსაცმელი ჩაიცვეს.
დღე და ღამე შიშველ მიწაზე იყვნენ პირქვე დამხობილნი, სასმელ-საჭმელს არ ეკარებოდნენ.
ერთ საღამოს რუსუდანი, კატაი და შავლეგ ტოხაისძე ევედრნენ, თივა დაუგეს და ძალით აჭამეს უმი ბოსტნეული.
ორმოცი დღის განმავლობაში ყოველდღე მზის ჩასვლისას ციხის ეზოში იკრიბებოდნენ ახლობლები. ზარითა და ტირილით მიდიოდნენ მამაპაპისეულ საძვალეში.
უბედურებამ და ძელიცხოველის „სასწაულმა“ მამამზეს ქრისტიანული სარწმუნოება შეაყვარა. მან ხატებითა და ჯვრებით შეამკო ქორსატეველას ციხე-დარბაზი და საგვარეულო ეკლესია.
ახლად დანიშნულ მოძღვარსა და მედავითნეებს აღაპებს (მიცვალებულთა მოსახსენიებელ წირვებს) უკვეთავდა. ჭიაბერის საფლავზე ჯვარი დაადგმევინა. ტოხაისძე უკმაყოფილო იყო, მაგრამ გაოგნებულ მამამზეს ვერაფერს უბედავდა.
ბოლოს მელქისედეკი ფხოვიდან დაბრუნდა, ძელიცხოველი ჩამოიტანა და ქორსატეველას ციხეში დატოვა.
ბორდოხანი და მამამზე მუხლებზე დაცემულები ემთხვეოდნენ ჯვარს და ჭიაბერის სულს ავედრებდნენ. დაძინებული სახლეული, მხევლები და მსახურები შიშით ვეღარ ბედავდნენ იმ დარბაზში შესვლას, სადაც ძელიცხოველი ესვენა.
ორმოცზე კვლავ შეიკრიბნენ მოტირალები და მოზარეები. ოცდაათი ძროხა და ასზე მეტი ცხვარი დაიკლა. ციხის ეზოში კოცონები ენთო, ხარშავდნენ და წვავდნენ დაკლულ ცხოველებს.
შორენა კვლავ მოვიდა, მას თორმეტი მოზარე და თალაგვა ახლდნენ.
მეფე გიორგი დიდი ამალით მოვიდა. მხოლოდ დედოფალი და ზვიად სპასალარი უფლისციხეში წასულიყვნენ. მეფეს სამი ერისთავი ახლდა: ეზოსმოძღვარი, მსახურთუხუცესი და ანჩელი ეპისკოპოსი კათალიკოსის ნაცვლად, რადგან მელქისედეკი ფხოვიდან დაბრუნების შემდეგ ლოგინად ჩავარდნილიყო.
ოცდაათი შავოსანი მოზარის თანხლებით მოვიდნენ თაყაი, მისი ცოლი და თორმეტივე ვაჟი.
ქორსატეველას ციხიდან კარვებამდე ორ რიგად იდგნენ შავოსანი მოზარეები. დაბალი, ჩუმი ხმით ღიღინებდნენ. მათი ერთობლივი ზუზუნი შემზარავი იყო. გულის მომკვლელი ზუზუნი ისმოდა ირგვლივ და შავოსანი მოხუცების ღიღინი, რომელიც ძალიან ჰგავდა ვერძების ერთობლივ ბღავილს, როცა ფარას საფრთხე ემუქრება.
მათ შორის დადიოდნენ მოტირალები ციხის კიბესა და კარვებს შორის, თავ-პირს იხოკავდნენ და მოთქვამდნენ.
ციხის ეზოში სამი კარავი იყო გაშლილი.
ერთ კარავში ჭიაბერის სამოსი ესვენა: მისი ოქროს მუზარადი, რომელიც კეისარმა აჩუქა, მისი ჯავშანი და მშვილდ-ისრის კაპარჭი, ფარები და ხმლები.
მეორე კარავში ძაძებით მოსილი, ფაფარი და კუდი შეკრეჭილი ულაყი (მამალი ცხენი) ება. ეს ცხენი ბიზანტიონში საჩუქრად მიიღო და სარკინოზებთან ბრძოლების დროს თან ჰყავდა. მესამე კარავში კი მწევრები, მადევრები, მაძებრები (სანადირო ძაღლები) და ქორ-შავარდნები იყვნენ.
პირველი კარვის კართან სახედაღრეჯილი, უბედური ბორდოხანი იჯდა. ერთ მხარეს თაყაის ცოლი მიუჯდა, ჭიაბერის დედამძუძე, მეორე მხარეს კი შორენა. ჭიაბერის საცოლე ბორდოხანს თავი კალთაში ჰქონდა ჩადებული, ტიროდა და მოთქვამდა. ბორდოხანი ნაზად ეფერებოდა შორენას ჩანჩქერივით მღელვარე თმებს.
როცა მეფე გიორგი მანდილოსნებს მიუახლოვდა, შორენამ თავი ასწია. მის სახეზე გასაოცარმა სილამაზემ გაანათა. გიორგი გაოცდა. მას არასოდეს ენახა, რომ ძაძას, მწუხარებას და უბრალო სამოსს ასე გაელამაზებინა ქალი.
ბორდოხანთან მივიდა, დამწუხრებულს მხარზე აკოცა, მიუსამძიმრა ჯერ დედას, შემდეგ დედამძუძეს და ბოლოს საცოლეს. ამ წუთში მეფეს უცნაურად გაბოროტებული მზერა მოხვდა და ეგონა, სახე ამეწვაო ამ შემოხედვისგან.
მოზარეები ერთობლივი და ამაზრზენი ხმით ღიღინებდნენ. მეფეს კვლავ შემოესმა უსინათლო თაყაის ტირილი „ვაჰვუ მესერბუნ“.
გული აუჩვილდა, ცრემლი მოიწმინდა და ყურებდაცქვეტილ ულაყს შეხედა. მას ისევ ეტყობოდა სარკინოზებთან ბრძოლებში მიღებული ორი ნაიარევი ხმლისგან.
გიორგი კარვიდან გამოვიდა. სწორედ ამ დროს მოზარეებმა და მისმა ვაჟებმა ამ კარავში შეიყვანეს უსინათლო თაყაი.
უფროსმა ვაჟმა ის ცხენის მკერდთან მიიყვანა. თაყაიმ თავისი გოლიათური მკლავები გაშალა და ცხენს შემოეხვია.
ჯერ მიუსამძიმრა:
„აღარ გყავს მხედარი, უშენოდ წავიდა შავეთში. ბნელს როგორ გაკვეთს უშენოდ, ხმალს როგორ მოიქნევს უშენოდ, მტერს როგორ დააფრთხობს უშენოდ. გლოვა გმართებს, ცხენო, აღარ გყავს შენი პატრონი, გლოვა გმართებს, ცხენო, აღარ გყავს გმირი ჭიაბერი“.
ატირებული ფეხებთან დაუვარდა, ხელით ეფერებოდა საოლავებს (ცხენის ფეხის ზედა ნაწილს), ფლოქვებზე კოცნიდა ულაყს.
გიორგი შეაძრწუნა ამ სანახაობამ, მთელ ტანზე ეკლებმა დააყარა და მეორე კარავს შეაფარა თავი.
ატირებული, წელში მოხრილი მამამზე უკან მიჰყვებოდა მეფეს. მეფემ ჭიაბერის ჯავშანს შეავლო თვალი და როცა კეისრის მიერ ნაჩუქარი ოქროს მუზარადი დაინახა, მაშინვე გაუღვივდა გულში ძველი მტრობა. მაგრამ ამ დროს ისევ მოესმა პირველი კარვიდან თორმეტი ძუძუმტეს ტირილი და თაყაის საწყალობელი ბუხუნი:
„ვაჰვუ მესერბუნ“...
ისევ თვალწინ დაუდგა უსინათლო მოხუცი, თავისი გაზრდილის ცხენის ფეხებთან მტირალი, და ცრემლმა იწვიმა გიორგის თვალებიდან.
მამამზე შორიახლოს იდგა. წელში მოხრილი შინდის ჯოხს ეყრდნობოდა და ამ წუთში მართლაც ჰგავდა ცისქვეშ დარჩენილ მათხოვარს. მეფეს შეებრალა იგი, მიუახლოვდა და ნუგეშის საცემად მხარზე დაადო ხელი, მაგრამ სანუგეშო სიტყვები ვერ მოუყარა თავი.
მეფის თვალზე ცრემლი რომ შენიშნა მამამზემ, საოცრად ატოკდნენ მისი მოხრილი მხრის თავები. მოეხვია იგი გიორგის და ასე გაიფიქრა: „დავიწყებიაო გიორგის ჭიაბერისადმი მტრობა“. ამიტომაც თვალები მამაშვილურად დაუკოცნა.
ახლა მესამე კარავში შევიდა გიორგი, ქორ-მეძებრებს მიუსამძიმრა.
მობუზულები ისხდნენ ხარიხებზე ქორები და შავარდნები. მოზარეების ღიღინისა და ადამიანთა მოთქმისგან შეძრწუნებული ცხოველები უცნაურად ყმუოდნენ და ყეფდნენ. მხოლოდ ბებერი, შავი მწევარი, ჭიაბერის უსაყვარლესი ძაღლი იწვა განმარტოებით, ძლივს აღებდა თვალებს, რომელთა ირგვლივ ცრემლი შეშრობოდა, და უღიმღამოდ იგერიებდა ტარაბუას კუდით.
როცა გიორგი კვლავ პირველ კარავს ჩაუარა, მან შენიშნა მწუხარებისგან სახეშეცვლილი, ძაძებში მოსილი შორენა. არამიწიერი სილამაზით ბრწყინავდა იგი. ამ წუთში გაცილებით უფრო მშვენიერი იყო, ვიდრე სამი წლის წინ, როცა იგი პირველად ხატობის დროს ნახა მცხეთაში, ფხოვურ ტანისამოსში გამოწყობილი, ამორძალივით მოჯირითე რაინდთა შორის.
– XIV –