თავი XLVIII
– XLVIII –
სვეტიცხოვლის კედელზე მზის საათი შვიდს უჩვენებდა, როცა მიწა პირველად შეტოკდა. არსაკიძე ხარაჩოზე იდგა, კალატოზებს (მშენებლებს) უძახდა: „აქ ამოვიდესო ერთ-ერთი.“ მან ერთმა შეიცნო ეს. ძირს ჩამოვიდა, კალატოზებს მკერდზე გაშლილი მკლავები მიადო და უთხრა: „ეზოში გავიდეთ.“ დამსწრეები გაოცდნენ. დასავლეთის კედლის გასწვრივ კატა გასულიყო ხარაჩოზე, იქ დაბუდებულ მტრედებს უთვალთვალებდა. უცებ უცნაური კნავილი ასტეხა, საშინელი სისწრაფით დაეშვა ძირს. არსაკიძემ მონებს უყვირა: „დაუყოვნებლივ დასცალეთ ხარაჩოები.“ ამ დროს მეორეჯერ შეტოკდა მიწა. ხოლო მესამეჯერ ისეთი ძალით შეჰქანდა ნიადაგი, არსაკიძემ ტაძარს შეხედა, ასე ეჩვენა: ეკლესია შეტორტმანდა და გადაწვა გვერდზე. შემზარავი გრუხუნი გაისმა, სამ ადგილას დაირღვა გალავანი. ყვირილით გამოცვივდნენ ლაზები და სამცხელები ეზოში, პირქვე დაემხვნენ და დაიწყეს ლოცვა.
ქუჩაში ქალი ცხვრებს უვლიდა. უცებ საქონელმა ბღავილი დაიწყო. ფარა გაიფანტა. ძაღლებმა შემზარავად დაიყმუვლეს. ძროხებმა ზმუილი დაიწყეს. ქალები განუწყვეტლივ კიოდნენ.
არაგვის კარის და მუხნარის ციხეებში დაირეკა ქოსი (დიდი დოლი). ჯარისკაცები გარეთ გამოცვივდნენ. მოედნებზე ჯარებმა დაფდაფების ცემა დაიწყეს.
ეკლესიაში ზარები ზედიზედ დარეკეს.
ბერებმა და მონაზვნებმა საოსტიგნოები (სამღვდელო შესამოსელი) დააგდეს.
ისმოდა ტირილი, ხმამაღალი ძახილი და გალობა:
„შენ გესავ, უფალო“ (შენ გენდობი, უფალო).
* * * * * * *
სვეტიცხოველი გადარჩა. ახლა არსაკიძის ფიქრები შორენასკენ წავიდა.
აქელებულმა (აჩქარებულმა) არსაკიძემ მთავართა სანათლომდე ძლივს მიაღწია.
ხურსისეული სასახლის ეზოში ქალები ირეოდნენ (მოძრაობდნენ, დადიოდნენ).
გურანდუხტი ვიღაც თავმოტვლეპილ (მელოტ) მოხუცს ელაპარაკებოდა.
არსაკიძემ ზნაურა იცნო, რომელიც კოლონკელიძიანთ კარის ეკლესიის ნადიაკვნარი (ყოფილი დიაკონი) იყო.
სამი შეკაზმული ცხენი თავლასთან იდგა დაბმული. შორენა ჩალისფერ ულაყს ყურებზე ეფერებოდა. მხოლოდ მას არ ეტყობოდა შეშფოთება სახეზე.
თურმე შორენა, გურანდუხტი და ზნაურა ამ დილით ზედაზენს აპირებდნენ წასვლას.
გურანდუხტი შეძრწუნებული უამბობდა არსაკიძეს დედამიწის მესამედ შეტოკების (შერყევის) ამბავს. საწოლიდან გადმოვარდნილა. შორენა თავლაში ყოფილა და ზნაურას ცხენს აკაზმვინებდა (ამზადებდა).
არსაკიძის დანახვაზე ერისთავის ქალი გამოვარდა, სტუმარს მიესალმა და უამბობდა, რომ ცხენები საცოდავად აჭიხვინებულან.
სწორედ ამ დროს თავშიშველი (ქუდმოხდილი) ფხოველი მონა შემოვიდა ეზოში, სწრაფად მიეჭრა შორენას და უთხრა:
„ლასტის (ხის) ჯებირი ირმებმა გაარღვიეს, ორი ხარი და ერთი ფური საჩიხიდან (სანადირო ადგილი, სადაც ცხოველებს აგროვებენ) გაგვექცა. ბევრი ვსდიეთ სასახლის ბაღში, მაგრამ არც ერთი ახლოს არ მოგვიკარებია.“
„ნებიერა ხომ არ გაქცეულა, თუ იცი, ბაღათურ?“ – ეკითხება შორენა.
„სწორედ ნებიერი გადახტა პირველი, ერისთავის ასულო.“
ბაღათური საჩიხეში ყოფილა, როცა მიწა მესამედ იძრა. ირმების ჯოგის ერთობლივი ბღავილი ქვას აადუღებდაო.
„ცხენები მოგვგვარე, ზნაურა, – ეუბნება შორენა დიაკონს, – მე და უტა მივყვებით ირმებს, თორემ ბიჭები ვერ დაიჭერენ მათ.“
ბაღათური ასე ამბობდა:
„სასახლის ბაღიდან უკვე გასულები არიან, მუხოვანში (მუხნარში) ნეკერს (მუხის ნაყოფი, რკო) სციცქნიდნენო (ჭამდნენ).“
ეტყობოდა, გურანდუხტს არ უნდოდა ქალ-ვაჟი მარტო გაეშვა.
„დიაკონი წაიყვანეთ თან, ზნაურა ძველი მონადირეაო.“
შორენა მთავარ დარბაზში ავიდა, არსაკიძეს მშვილდი მოუტანა, თვითონაც მხარზე ჰქონდა ერთი.
„ხმალი ზედა მაქვს, რად მინდაო მშვილდი?“ – ეს თქვა არსაკიძემ, მაგრამ მაინც გამოართვა კაპარჭიანად (ისრებიანად).
მთავართა სანათლოს ქუჩებზე მცხოვრებლებს თავიანთი ნივთები გამოეტანათ. ქალები ტიროდნენ, აკვნიანად გარეთ გამოყვანილი ბავშვები ღნაოდნენ (ტიროდნენ).
ძაღლები ყმუოდნენ, მოხუცები დანგრეული ქვითკირის (ქვისა და კირისგან ნაშენი) ნანგრევებზე აგროვებდნენ დამსხვრეული ავეჯისა და ჭურჭლის ნამსხვრევებს.
მეფის სასახლეში კარისკაცები და მსახურები უთავჟამოდ (უსისტემოდ, უწესრიგოდ) დაქოთქოთებდნენ (დადიოდნენ, მოძრაობდნენ). საწოლ დარბაზში ჭერი ჩამონგრეულიყო, მეფის მესაწოლე (მსახური, რომელიც მეფის საწოლს უვლის) დაშავებულიყო.
კიბეებზე ჩამოჰქონდათ ნოხები, ფარდაგები, მაფრაშები (დიდი ტომრები), ზანდუკები (დიდი სკივრები), საჭურჭლენი (ძვირფასი ნივთები).
საყდრის (ეკლესიის) იარაღები, ცხენის აღკაზმულობა, დედოფლის საპირფარეშოს (ტუალეტის) უამრავი ხელსაწყო, მისივე ქათიბები (ძვირფასი სამოსი), დიბის (აბრეშუმის) კაბები, უთვალავი სტავრა (ძვირფასი ქსოვილი), ოქსინო (ძვირფასი ქსოვილი) და ხატაური ფარჩა...
ბაღათურმა შორენა და მისი მხლებლები სასახლის ბაღიდან მუხოვანში გაიყვანა.
უჩვენა ის ადგილი, სადაც ირმები ნეკერს ჭამდნენ.
ნაწვიმარი იყო და ცხენოსნები ახალ ნაკვალევს გაჰყვნენ. ვიღაც წითურ მონასპას (ჯარისკაცს) უნაგირი მოჰქონდა.
ჩიოდა:
„ცხენი მომიკლაო მიწისძვრამ. თავლა ჩამოქცეულიყო, ზედ დასცემოდა პირუტყვს.“
ირმების გამო წითურმა ასე თქვა:
„იმ ველს გადახვალთ, წიფლნარს გაივლით, იმ წიფლნარის გადაღმა სამი უტევანის (დაახლოებით 3 კმ) მანძილზე მიწისძვრამ ქალაქის ზღუდეები დაანგრია, იქ გადავიდნენო ირმები, უთუოდ (აუცილებლად).“
შორენა იმედს არ კარგავდა: „ბალახს დანატრებულნი არიან ირმები, თუ სადმე წავუსწარით (მივუსწარით), ნებიერას მაინც აუცილებლად დავიჭერთო.“
„მე არ გამექცევაო ნებიერა.“
ქალაქის ზღუდეები საძირკვლიანად (ბალავრიანად) დაინგრა მართლაც მიწისძვრისგან.
როგორც კი დანგრეულ გალავანს გასცდნენ, შორენამ ცხენს პირველად მათრახი დაარტყა.
თვითონ მშვილდოსან ეროსს ჰგავდა, სიყვარულის მაცდუნებელ ღმერთს.
არსაკიძეს ღიმილს ჰგვრიდა ირმების დაჭერის ოცნებაც კი. „შინაურებია ირმები, მაგრამ თავისუფლებას თუ იგემებენ, ახლოს არ მოგიკარებენო.“
მაინც უხაროდა საყვარელის გვერდით ცხენით ჭენება.
ასე ფიქრობდა: „გავივლით ცოტას, გულს გადავაყოლებთ, შორენაც მიხვდება დევნის უნაყოფობას (უაზრობას), დროზე შემოვიქცევითო უკან.“
მცხეთა ჯერ კიდევ მოჩანდა ცის კიდურზე. არსაკიძემ თავის საყვარელ ქმნილებას (სვეტიცხოველს) შეხედა და ცხენს ქუსლი დაარტყა (გააქცია).
უხაროდა, რომ ორივე, უძვირფასესნი (სვეტიცხოველი და შორენა), გადაურჩნენ საშინელ სტიქიას.
ტყის პირას მეურმე შემოხვდათ.
„ნარეკვავისკენ გარბოდაო წყვილი ირემი.“
ახლოს, ძალიან ახლოს ჩაუარეს ურემს, ხნულები (მოხვნული მიწის ზოლები) გადაიჯირითეს (გადაახტნენ) და გაჰყვნენო, „ეჰე, იმ საურმე გზას.“
„ხარები თუ ფურები?“ – ეკითხება ზნაურა.
„ერთი ფური და ერთიც ხარი, ბატონო,“ – მიუგო მეურმემ.
ხნულებზე გადაიყვანეს არსაკიძემ და შორენამ ცხენები.
მიწა დათქერილი (სველი და ტალახიანი) იყო, კვალი პირდაპირ მიდიოდა ჩრდილოეთისკენ.
ხნულები დამთავრდა, ნაურმალზე (ურმის სავალზე) გაჰყვნენ ნატერფალებს (ნაკვალევს).
ბუნებას ადამიანთა ნაჯაფარის (ნაშრომის) განადგურება არც კი შეესმინა.
უკანა ფეხზე დაცუცქულიყო (დამჯდარიყო) კურდღელი, ქანდაკებასავით იდგა ველის პირას, თათს უცაცუნებდა (ეფერებოდა) იქვე მწოლარე (მწოლიარე) ძუს (მდედრს).
ბრაწივით (მამრი კურდღელი) შეემართა (გაემართა) მეორეც, ცხოველური ენით ანიშნებდა: „ტყის პირას წამო, ცოტა ნეკერი მოვციცქნოთო.“
ცხენების ფეხის ხმაზე ორივე დაფრთხა.
მელიკუდას (ბალახის სახეობა) ზღვაში მიტოპავდნენ (მიდიოდნენ), მხოლოდ ოთხი ყური მოუჩანდათ მორბენალთ.
ლანდებივით გამოეყვნენ მელიები კურდღლისფერ (კურდღლისფერი) ჯაგებს (ბუჩქებს), ძუ წინ გარბოდა, გაიცუნცულებდა (გაირბენდა) მცირე მანძილს, მერე შეჩერდებოდა, მოხედავდა ქმარს; უსიტყვო მზერით ეუბნებოდა: „წამოჩანჩალდიო (ნელა წამოდი), ჩემო კაცო.“
შორენა ნაურმალს აკვირდებოდა. ჯერ არც ურემს, არც საქონელს არ გადაევლო ზედ, ძაფივით მიჰყვებოდა ირმის ჭლიკების (ფეხების) ნაკვალევი გზას.
ახოში (ველზე) ქედნების (ფრინველი) გუნდი წამოიშალა, მუხოვანს მიაშურეს ფარფატით (ფრთების ქნევით).
გნოლები ჯერ მელიკუდით დაფარულ მინდორზე გარბოდნენ, მერე ისინიც აფრინდნენ გუნდად, კაკბები კლდეებისკენ გაქანდნენ, ხევში (ღრმა ხეობაში) დაბერვილ (დიდ) ლოდებს შეეხიზნენ (შეაფარეს თავი) და კრიახი (ხმამაღალი ყიჟინა) ასტეხეს. გუნდის მეთაურები ლოდებზე ადიოდნენ წინასწარ, ათვალიერებდნენ გარემოს, კაკანებდნენ (ხმას გამოსცემდნენ), წყვილ-წყვილად მიჰყვებოდნენ მზვერავებს.
მელიას, ძუს, შიში გადაავიწყა შიმშილმა, კორდზე (ბალახიან გორაკზე) შედგა, ნერწყვმორეული (ნერწყვმომდგარი) დაფიქრდა.
კარგად არ იცოდა, რა უნდა ექნა?
გნოლებს დასდევნებოდა, თუ ქარაფებიდან (ციცაბო კლდეებიდან) მოევლო. ბალახში გატვრინულიყო (ჩამალულიყო) და მოულოდნელად თავს დასხმოდა კაკბებს?
არსაკიძე ხედავდა, როგორ ნეტარებდნენ (ბედნიერად გრძნობდნენ თავს) ბუნების წიაღში (ბუნების გულში) წყვილები. აქ არც ალერსი იყო აკრძალული და არც სიყვარული. ამ საფირონისფერი ცის ქვეშ დაგებულია ფოთლების ფარჩა (ძვირფასი ქსოვილი), წყვილად და ერთად ცხოვრობენ ეს საყვარელი ფრინველები და ნადირები.
ქვეყანა ვრცელია, ყველას თანაბრად ათბობს მზის თვალი, დედალსა და მამალს, ხვადსა (მამრს) და ძუს (მდედრს), ფურსა და ხარს.
ირმის ნაკვალევმა მხედრები სრულიად ნორჩ (ახალგაზრდა) ტყეში შეიყვანა.
ტყე მეჩხერი (იშვიათი) იყო. აქაც აშკარად ამჩნევდნენ წყვილი ირმების ნაკვალევს.
არსაკიძე ასე ამბობდა: „ალბათ მესამე ნეკერს (მუხის ნაყოფი) შეჰყვებოდაო რომელიმე ტყეში.“
მარცხენა მხარეს მთებია, მარჯვენა მხარეს სოფლები, „აუცილებლად ამ გზას აირჩევდაო ისიც.“
ნორჩი წიფლების წვეროკინები (წვერები) მხედრებს უზანგებამდე (ცხენის უნაგირიდან ჩამოშვებული ფეხის დასადები) სწვდებოდა. ამ ტყესაც მისწვდომოდა დილანდელი წვიმა, ამიტომაც შორენას საწმერთული (ქვედაბოლო) დაუსველდა.
არსაკიძე ნაღვლობდა (წუხდა): „ეს საწმერთული, ხოხბისყელისფერი, ნეტავ არ ჩაგეცვაო ამ დილით.“
„განა მე ვიცოდი, მიწა იძვრებოდა, ან ნებიერას დევნა მოგვიხდებოდა მე და შენ?“
„ნეტავ შენ გვერდით მატარა მუდამ, მიუწვდენელის საძებნადაც გადავიხვეწო (გადავსახლდე) ამ ქვეყნიდან თუნდაც.“
ეს უნდოდა ეპასუხა უტას, მაგრამ ამის ნაცვლად ეუბნება შორენას:
„როგორი უცნაურია ბუნება, ჩემო, ადამიანებს ჭერი დაგვექცა თავზე. აქ კი ერთი ფოთოლიც არ ჩამოვარდნილა ზედმეტი.“
შორენამ არაფერი უპასუხა, ის კვლავ ირმის ნაკვალევს უთვალთვალებდა (აკვირდებოდა).
არსაკიძემ კიდევ შეხედა. შეწითლებოდა ძველი სპილოსძვლისფერი ღაწვები (ლოყები), ყაყაჩოსავით შეფაკლოდა (შეწითლებოდა) პატარა, მშვენიერი ყურები.
როგორც კი წიფლნარიდან გავიდნენ, პირველად შორენამ დაინახა: ახოში (ველზე) ძოვდნენ ხარი და ფური. პატრონმა ლომისფერი ნებიერა იცნო და უცებ ადგილიდან მოწყვიტა (გააქცია) ცხენი.
როგორც კი ცხენების თქარუნი (ფეხის ხმა) შემოესმათ, ორივემ თავი აიღირა (აწია). ფური და ხარი წყვილად გაჭენდნენ.
არსაკიძემ წინასწარ იცოდა, რომ თუნდაც ტრამალზეც (ვაკეზე) სრულიად ამაო (უაზრო) იყო მათი ცხენდაცხენ (ცხენით) დევნა. არც მისძალებია (ძალით არ გაუქცევია) თავდაპირველად ცხენს, ამიტომაც შორენას იაბომ (ცხენმა) მის ულაყს (მამრ ცხენს) გაასწრო.
როცა ცხენოსნები ათიოდე უტევანის (დაახლოებით 1 კმ) მანძილზე წამოეწივნენ, ლომისფერმა ნებიერამ კეკლუცად (მოხდენილად) მოიღერა ყელი, მკერდი შეუშვირა ჰაერის ქროლვას (ქარს), ხარმა ზურგზე გადაიწყო ქორბუდიანი (დიდრქიანი) რქები და თვალისმომჭრელი სისწრაფით გაქანდნენ წყვილად, თითქოს ეროსი (სიყვარულის ღმერთი) ჩასვლოდათ სხეულში.
არსაკიძეს უცნაური აღტაცება მოჰგვარა ამ საოცარმა სანახაობამ. „ალბათ გიორგი მეფის საჩიხეში თვალი დაუდგამს (მოეწონა) ფურისთვის ხარს, ახლა იდროვა (ხელი მოეცვალა), გაიტაცა მიჯნურმა (შეყვარებულმა) მიჯნური.“
თვითონაც უყივლა ცხენს, თვითონაც გამოუდგა წინ მიმქროლავ საყვარელს.
მინდორი დამთავრდა და მოხვნული მიწა დაიწყო. ცხენებს უჭირდათ მოხვნულში სირბილი. არსაკიძე ნერვიულობდა, ეშინოდა, რომ შორენას ცხენს ფეხი არ ჩავარდნოდა სარწყავ არხში. ის სთხოვდა ერისთავის ქალს, რომ ტყუილად მისდევდნენ ირმებს.
ყამირიც დამთავრდა, ახლა ტყიანი, ბუჩქნარი ადგილი დაიწყო და ხრამმა გადაუჭრა გზა ცხენოსნებს.
არსაკიძემ სთხოვა, მცხეთაში დავბრუნდეთო.
ვაჟის ნათქვამი ქალს გულზე ლურსმანივით მოხვდა.
„მცხეთაში გეჩქარება?
როდისღა დაამთავრებ მაგ შენს სვეტიცხოველს? როგორც ვხვდები, მეორედ მოსვლა მოუსწრებს მის დასრულებას.“
ვაჟი მიხვდა, რომ ქალი ეჭვიანობდა.
უნებურად მოიტყუა: „არა, ბევრი საქმე არ მაქვს, მაგრამ ტყუილად დავიღლებით მაგ ირმების დევნისგან.“
შორენამ ცხენი შეაჩერა და უკან მოიხედა. ზნაურა არსად ჩანდა.
ბოლოს შორიდან დაინახეს, ახლა გამოვიდა ის ტყიდან, დიაკონი ძლივს მიბობღავდა მინდორზე.
„უტა, შენ ნუ მოცდები საქმეს, თუ გინდა, დაბრუნდი. მე და ზნაურა ვივლით ასე ცოტა ხანს, აი, ის ტყე რომ ჩანს, იმის გადაღმა თუ ვეღარ ვნახეთ სადმე, გამოვბრუნდებით.“
არსაკიძემ იწყინა:
„როგორ გგონია, ჩემო, ამ ტყეში მიგატოვებ და მარტო წავალ შინ?“
„მეც შენსავით მუდამ შეუძლებელსა და მიუწვდომელს მივეტრფოდი ჩემს სიცოცხლეში, უტა. შორიელი მუდამ უფრო სანუკველია, ვიდრე ახლობელი. ის, რაც ხელზეა, ახლოა, მუდამ მოსაწყენია, თურმე.
ყოველდღე ხარაჩოებზე დაძვრები. მოდი, ეს დღე ჩემთვის დაკარგე, უტა. მე ისეთი გრძნობა მაქვს და ისეთი სიზმრები... ხათუთას ცუდად ჰქონია ეს სიზმრები მინიშნებული...
მინდორს რომ დავინახავ, გზას რომ დავხედავ, უცნაური მღელვარება შემიპყრობს. მინდა ვიარო, ცის კიდურიდან ცის კიდურამდე ვიარო და აღარასდროს დავბრუნდე ჩემს საცხოვრებელში.“
„შენთვის ერთ დღეს კი არა, მთელ ჩემს სიცოცხლეს დავთმობ, თუ გინდა, სანატრელო.
სვეტიცხოველი გუშინწინ დავამთავრე, ახლა „სიზმარი“ უნდა დავასრულო როგორმე.“
ეს უნდოდა ეთქვა არსაკიძეს, მაგრამ მოერიდა, ქალაჩუნობად ჩამომართმევსო, ამიტომაც ასე უთხრა:
„ერთი დღე? შესაძლოა შენთვის მთელი სიცოცხლე შევაგდო სასწორზე, მაგრამ“...
„მაგრამ, რაო?“ – ჩაეკითხა ქალი.
„მაგრამ არიან ისეთი სიტყვებიც, რომლებიც გამოთქმისგან ბინძურდება ხოლმე. მხოლოდ იმ სიტყვას აქვს წონა, რომელსაც საქმე და მსხვერპლი მოჰყვება. უმსხვერპლო სიტყვა ისევე უსარგებლოა, როგორც უსურნელო ყვავილი, უნათლო შუქი, ან სითბოს მოკლებული მზე.“
ცოტა ხანს ჩუმად მიდიოდნენ, შემდეგ ისევ ქალმა დაიწყო ლაპარაკი:
„მე ასე მგონია, უტა, ნებიერას რომ დავენახე, არ გამექცეოდა. ჩემი ბრალია, ცხენი არ უნდა გამეჭენებინა, ისე მივახლოვებოდი, უეჭველად დავიჭერდი.“
ტყის ინდაურები ჯეჯილებიდან ადგნენ. არსაკიძემ ისარი ესროლა, წინა ინდაური შეტორტმანდა ჰაერში, დაეცა მიწაზე. ზნაურამ აიყვანა ჯერ კიდევ ცოცხალი, თასმით მიიბა ქამარზე.
ისევ შეჯდა ცხენზე, ინდაური საწყალობლად ფართხალებდა. ისედაც უცნაური აღნაგობა ჰქონდა ზნაურას, თავზე ფხოვური ფაფახი ეხურა, ქორის ბუდის მსგავსად გაბურძგნილი. წელზე შებმული ნასხვისარი ხმალი მუხლამდე უწევდა ცხენს, უკუღმა მობრუნებული ტყავის ჯუბაჩა ეცვა, გაწეწილი და დაფხრეწილი. ახლა, როცა ეს ინდაურიც წელზე მიიბა, შორენამ და კონსტანტინემ ვეღარ შეიკავეს სიცილი.
ზნაურა წამოეწია და თავის ცხენს უჩიოდა, გამიოჩნდაო ეს სამგლე.
სვავები წამოიშალნენ დათვის მიერ გაგლეჯილი ძროხის ლეშიდან. ახლომდებარე მუხიდან ყვავები უთვალთვალებდნენ მათ. ცხენოსნებს ჯერ არც კი ჩაევლოთ, ისე დაასხდნენ ისინი ლეშს.
ზნაურამ სულ ახლოს ჩაუარა მათ, არც შეშინებიან დიაკონს, თავხედებმა მშვიდად განაგრძეს საუზმე.
ფოთლოვანი ტყე დამთავრდა.
ეკლიანი ბუჩქები.
ბარდები.
მინდორი. ისევ აღმართები, ქარაფები და უფსკრულები, ისევ მინდორი...
ხარირემი ბღაოდა სადღაც.
სვავები დასერავდნენ ცას.
წიწვოვანი ტყე დაიწყო. აღარ ისმოდა ირმის ბღავილი. მხოლოდ გულყვითელა წიოდა საწყალობლად. დედალი სატრფიალოდ უხმობდა მამალს, რადგან დუმილში ჩაფლულ ბუნებას სულ გადავიწყნოდა, რომ მიწა ორ-სამჯერ შეირყა, ადამიანები სადღაც ტიროდნენ. ზოგს ჟამი აწუხებდა, ზოგს მიწისძვრა, ხოლო ზოგსაც მოსალოდნელი სიყვარულის სიმძიმე.
ცხენები ერთად მიდიოდნენ სრულიად ჩუმ ტყეში. მხოლოდ გულწითელა იძახდა. არსაკიძემ ქალს გახედა, სისხლი აემღვრა, უნდოდა უფრო მჭიდროდ მიახლებოდა საყვარელს, თავი გადმოეწია მისთვის და ეკოცნა ლოყაში, მინდვრის ყაყაჩოსავით შეწითლებულ, პატარა ყურს ქვემოთ, მაგრამ ტოტების ხმაური მოესმა. ეს დიაკონი მოფოხრიკობდა თავისი ჯაგლაგა ცხენით.
არსაკიძემ ცხენი შეაჩერა. მშვილდს წაეპოტინა. ნაყოფით დახუნძლულ პანტაზე ადამიანივით შემდგარიყო ორ ფეხზე დათვი.
წინა თათით ხეს მოსჭიდებოდა, მეორეთი კი ტოტებს ბერტყავდა. თვითონაც იღეჭებოდა.
პანტის ხის ქვეშ ბელები ძიძგნიდნენ პანტას.
მხედრები რომ დაინახა, ძირს ჩამოვარდა, ბელებიც აიყოლია და უკმაყოფილო ბურტყუნით ქარაფიდან გადაიხვეწა.
სხვებიც აღმოჩნდნენ ახლომდებარე ხეებზე, ისინი უარესად აბურტყუნდნენ და კლდეებიდან გადაეშვნენ.
ტყე გაიარეს, მხედრებმა კვლავ მინდორს გადახედეს.
ხევის გადაღმა გორმახები იყო. მათ გადაღმა მთები. მთებს გადაღმა მწვერვალები, კავკასიონის მწვერვალები ერთობლივად შაბიამნისფერი.
მიჭრიალებდნენ ურმები, სამი ბავშვის კუბო მიჰქონდათ. სოფელში ორიოდე ქვითკირი დაენგრია მიწისძვრას, ეკლესიის გუმბათი ეგდო მიწაზე.
სვეტიცხოველი გაახსენდა არსაკიძეს, გამარჯვებული გოლიათი ტაძრებს შორის.
ტბას ჩაუარეს მინდორზე მძინარეს, კაშკაშებდა მარტოხელა მზის თვალი მასში. იხვებისა და ბატების ფრთების ბარტყუნი ისმოდა, როგორც ერთობლივი ტაში. ასე ეგონა არსაკიძეს: ბუნება ტაშს უკრავსო საყვარლის მომტაცებელ ხარირემს.
ჭაობის ფრინველები წამოიშალნენ, დასავლეთისკენ სრულად დაფარეს ცის კიდე.
კვალი დაიკარგა ამ ტბასთან, ახლა ირმის ბღავილი ისმოდა ჩრდილოეთიდან.
„ნებიერიაა,“ – ამბობს შორენა.
„ირმის ყვირილის სეზონი დაწყებულია ალბათ, ამ მთებში ირმები სხვაც ბევრი იქნება, ჩემო.“
თოხარიკზე გადაიყვანეს ცხენები.
ბავშვივით ხარობდა შორენა.
„შენ ხომ დააკვირდი იმ სოფელს. ამ ზეგნებზე ნაკლებად უვნია მიწისძვრას ხალხისთვის.“ – ეუბნება კონსტანტინე შორენას.
ცოტა ხნის დუმილის შემდეგ ნაღვლიანად ამბობს ქალი:
„ფხოვში თუ იყო ნეტავ? ვინ იცის, რა დღეშია საცოდავი მამაჩემი?“
აღმართი დაამთავრეს, ზეგანზე გავიდნენ ოფლში გაღვრილი, აქოშინებული ცხენები.
ჯვარედინ გზას მიადგნენ ბოლოს. მზეს გადაესწრო მწვერვალს გადაღმა, აფახულებდა სპილენძისფერ წამწამებს.
ზნაურა დაწინაურდა.
მარცხენა მხარისკენ გაიშვირა ხელი და ამბობს:
„ოსების სოფლებია აქეთკენ.“
მარჯვენა მხარისკენ აჩვენებს შორენას:
„ფხოვის გზა ეგაა, ერისთავის ასულო.“
„ჩრდილოეთისკენ?“ – შეეკითხა არსაკიძე.
„ქორსატეველას ციხისკენ მიდის ეს საურმე გზა პირდაპირ.“
შემდეგ დიაკონმა ხელი მიიჩრდილა თვალებზე.
„ეჰე, იმ მთაზე დაყორებული ღრუბლების ქვემოთ ციხე ჩანს, ოთხგოდოლიანი.
სწორედ ეგაა ქორსატეველას ციხე.“
ქორსატეველას ხსენებაზე გული აემღვრა შორენას, თვითონაც მიიჩრდილა შუბლზე ხელი და გახედა ციხეს. შემდეგ მარჯვენა მხარისკენ შეაბრუნა ცხენი. მარცხენა მხარისკენ მიმავალ ურმის გზას გახედა არსაკიძემ.
„აქეთკენ ატყვია ირმის ნაკვალევი გზას.“ – ეუბნება ღიმილით.
ქალმა გამოაბრუნა ცხენი.
„მე შენისთანა მონადირე ვერ ვარ, უტა, მაგრამ ირმის ნაჭლიკარს ხარის ნატერფალიდან კიდევ გავარჩევ როგორმე.“
„რამდენი მანძილი დაგვრჩა ახლა ფხოვამდე?“ – იკითხა არსაკიძემ.
„სულ ახლოა, ბატონო. ამ მთის ცხვირს შემოვუვლით ჩრდილოეთიდან, შემდეგ ხევ-ხევ ვივლით ცოტას, ერთ მთას გადავლახავთ, შავ არაგვს მივყვებით და ორბოძალ გზაზე პირველი გოდოლი იქნება ფხოვისა.“
ეს თქვა დიაკონმა და ექვსი ცხენოსანი მიადგა ჯვარედინ გზას მარცხენა მხრიდან.
აქელებულნი ქშინავდნენ ოფლში გაღვრილნი. ჯავშნიანი, უწვერო ვაჟკაცი მიუძღოდა მხედრებს.
ტახის ეშვივით წვეტიან ღოჯებს ორჯერ გაეპო ზედა ტუჩი. უფრო ნადირს მიაგავდა ეს თვალებგადმოკარკლული უწვერო კაცი, ვიდრე ადამიანს.
შორენას უსიამოვნოდ გააჟრჟოლა მის დანახვაზე, იცნო: ბოქაი, ჭიაბერის ძუძუმტე და მისი ხუთივე ძმა: აზარაი, გაბიდაი, ზაზაი, ჯიბრედაი და ცცოი.
შორენას მიაშტერა ბოქაიმ თვალები, ცხენი შეაჩერა და დანარჩენებს რაღაც უყვირა. ქალმა მკაფიოდ გაიგონა ჭიაბერის სახელი ოსურად ნათქვამში.
ამასობაში მარჯვენა მხარეს მიმავალ ფხოვის გზას დაადგნენ შორენა და მისი მხლებლები.
კარგა ხანს იდგნენ გზაჯვარედინზე მხედრები, მათი ჩხუბი ესმოდა შორენას.
ახლა არსაკიძემაც მოჰკრა ყური; ჭიაბერს ახსენებდნენ ისინი ხშირად. ყველაზე ხმამაღლა ბოქაი როხროხებდა. უმცროს ძმებს უწყრებოდა რატომღაც.
ბოლოს ერთად დასცხეს მათრახი ცხენებს და ჭენებით მიაშურეს ქორსატეველას ციხეს.
* * * * * * *
წყენის ჩრდილმა გადაურბინა შორენას სახეზე. არსაკიძემ მიზეზი ჰკითხა, მაგრამ ქალმა ნამდვილი მიზეზი არ უთხრა, რადგან არ უნდოდა ჭიაბერის ხსენება კვლავ.
კონსტანტინე ჩუმად მისდევდა გვერდით, ახლა მასაც გაახსენდა ეშვებიანი ბოქაი და მისი ძმები, ჭიაბერის ტირილზე ნანახი.
საეჭვო ის იყო: რაინდული წესისამებრ არ მისალმებიან ისინი შორენასა და მის მხლებლებს რატომღაც.
შორენას ცხენი წინ მიდიოდა. არსაკიძემ თავის ულაყს დეზი ჩაარტყა და დაეწია. მან ნაზად უთხრა:
„იცი, შორენა, მე მაინც არ გირჩევდი ახლა კვეტარის ციხეში ჩასვლას. მეფემ ხომ აგიკრძალა ფხოვში წასვლა?“
„განა მარტო მე? შენც აკრძალული გაქვს ფხოვში ჩასვლა, უტა. მაგრამ შენ პირველ კოშკამდე მიმაცილებ, მერე მე და ზნაურა მარტო ვივლით. ალბათ, მთვარიანი ღამე იქნება, რა გვიშავს? შენ რომ საფრთხეზე ფიქრობ, ის უკვე გავლილია, უტა. ასე რომ, მამას ვნახავ და ზეგვე დავბრუნდები მცხეთაში.“
„რომელი საფრთხე, შორენა?“
„ზნაურამ მოგვიტანა ამბავი, შენი ეჭვები ზუსტად სწორი აღმოჩნდა.
ხევისბერები მამას წინ აღუდგნენ. ვფიქრობ, ეს მისი ბრალია, მამას არ უნდოდა მამამზესთან შერიგება, ხევისბერები კი სწორედ ამას ესწრაფვოდნენ – საერთო ძალით დავამარცხოთო მეფე გიორგი.
მე მაშინაც ვხედავდი ამ საფრთხეს, მაგრამ სიტყვა მქონდა მიცემული. ჭირის გაჩენის შემდეგ მცხეთის ციხეები რომ არ ჩაეკეტათ, უთუოდ ჩავიდოდი ფხოვში.“
შორენა გაჩუმდა და არსაკიძემ სიტყვა ჩაურთო:
„ასეა, ჩემო, ბედისწერა ამქვეყნად ურმით დადის. რაც უნდა სწრაფად ირბინო, მაინც დაგვეწევა ბოლოს.“
„ეგეც სწორია, უტა, ბედისწერა თურმე ურმით დადის. მეც გადავწყვიტე შევურიგდე განგების ნებას.
მცირე იმედი მაინც ციმციმებს სადღაც. გირშელი მთავართა სანათლოის რწყილებმა გააქციეს, იქნებ გიორგი მეფეს თავზე ჩამოენგრა სასახლე უფლისციხეში გუშინ.
დროული კაცებისგან გამიგონია: სარკინოზებთან ომის დროს დანგრეულაო უფლისციხის სასახლე ერთხელ.“
ამ სიტყვებმა გული მოუკლა არსაკიძეს.
შორენა ამ წუთში ისე საწყალობელი და უმწეო ჩანდა, რომ არსაკიძემ გაიფიქრა: წავყვები კვეტარში, ცოტა ხნით მთაში გადავმალავ, მერე ჩუმად ლაზეთში გადავიყვანო. მაგრამ გაახსენდა გიორგისთვის მიცემული ვაჟკაცური სიტყვა, სვეტიცხოველიც დაუმთავრებელი იყო და როგორც სიცხიანი ავადმყოფი შეძაგძაგდება ქინაქინის დალევისას, ისე შეირხა ცხენზე და დეზი ჩაარტყა, რათა თავიდან მოეცილებინა ეს საშინელი ფიქრი.
არსაკიძე ჩუმად მიჰყვებოდა დაღმართიან ბილიკებს და ხარირემის ვაჟკაცობას ნატრობდა.
– XLIX –