თავი L
შავი არაგვი ჯერ კიდევ შორს იყო, ზნაურას ცხენი სრულიად დავარდა.
მხედარი ფეხდაფეხ მისდევდა, მათრახს უშენდა, ლანძღავდა ცხოველს.
ბევრს ეცადა არსაკიძე, მაგრამ შორენას უგუნებობა ვერ მოაშორა. რაც უფრო ახლოს მიდიოდნენ ფხოვის მიწისკენ, მით უფრო მოუთმენელი ხდებოდა იგი.
დიაკონი და მისი ძველი ცხენი ძალიან აყოვნებდნენ მგზავრობას. სიკვდილს ებრძოდა თავქვე დაკიდებული ინდოური, ფეხებზე შებმული თასმა მოეშვებოდა, დიაკონი დაჯდებოდა, ახლა ინდოურს დაუწყებდა გინებას. ისევ შეიბამდა წელზე, კვლავ ცხენს დაუშენდა მათრახს.
შორენა ცხენს შეაჩერებდა, მოხედავდა არა ზნაურას, არამედ გზას.
ერთხელ ასეთი რამეც უთხრა არსაკიძეს: მოდი, ზნაურა დავტოვოთ, ჩვენ ორნი ვიაროთო სწრაფად.
გზა არ იცოდა არც ერთმა, კითხვა-კითხვით სვლას ისევ დიაკონთან ერთად სიარული არჩიეს.
მთის კლდეს ჩრდილიდან შემოუარეს, მაგრამ გზა აღარ იყო უკვე, ხევ-ხევ უნდა ევლოთ, რადგან წყალს წაეღო გზა, ხოლო ხევი ისე დახერგილი იყო ლოდებით, რომ ცხენებს მუცლამდე სწვდებოდნენ ისინი.
ხევი დაამთავრეს, ახლა უფსკრულებისკენ დახრილ კიდეებს მიჰყვა ბილიკი, მარცხენა მხარეს მთები იყო, მარჯვენა მხარეს ქარაფები, ხოლო ქარაფების გადაღმა დეკით მოფენილი ტაფობი მისდევდა ბილიკს.
შორენას და არსაკიძესაც ნელა მიჰყავდათ დაღმართში ცხენები.
„გახსოვს, უტა, ტყეში რომ შემოგვაღამდა ერთხელ, ორი დიდოელი თავს დაგვესხა, მე გატაცება მომინდომეს, შენ ხმალი გააშიშვლე, ერთი მოკალი, ხოლო მეორე ქარაფიდან გადაიხვეწა. ახლა რომ თავს დაგვესხას ვინმე, ნეტავ, შენ რას იზამ, უტა?“
„მე ამის პასუხი მოგიცია შენთვის. არ მიყვარს ტრაბახი, ჩემო.“
სწორედ ამ დროს გაიშხუილა მათრახმა და უკნიდან ყვირილი შემოესმათ.
ჩოხიანებს ზნაურა ცხენზე შეესვათ. ორი მხედარი უკან მოჰყვებოდა, მათრახს უშენდნენ ხან ცხენსა და ხან კაცს.
არსაკიძემ ცხენი შეაბრუნა, მშვილდი ჩამოიღო მხრიდან.
შემობრუნებულ მხედარს ბოქაი წინ გადაუდგა.
ხმლის ამოუღებლად უყვირა: „დაგვნებდიო!“
როცა არსაკიძის მიერ გასროლილი ისარი თვალის უპეში მოხვდა, ჩამოუქროლა, ხმალი ააცდინა და ცხენი დაუჭრა.
გზა ვიწრო იყო. ძლივს იკავებდნენ ქაფმორეულ ულაყებს.
ზნაურა და მისი ჭაკიც გაჩხირულიყვნენ ზედ. ამიტომაც სწრაფად ვერ შემოუტიეს დანარჩენებმა.
შორენამ ისარი მიაყოლა ბოქაის, იგი უკვე უნაგირიდან გადმოკიდებულიყო, ცხენი მიქროდა, პატრონი ხელებით მიფოცხავდა მტვერს.
არსაკიძე გადმოხტა, ცხენი დაიფარა.
ორმა ძმამ ჩამოუქროლეს, უმარჯვოდ მოუქნიეს ხმალი. ცხენი მოუკლეს, დასჭყივლეს. უკან გამოუდგნენ ბოქაის, ორსაც ზნაურა ებღაუჭებოდა; დიაკონი ხმალს ჯოხივით იქნევდა.
შორენამ აზარაის დაატაკა ცხენი მკერდულით, რაინდი მოერიდა ქალთან შებმას. არსაკიძეს გადაუქნია ხმალი, თავისი დაახვედრა ბარძაყში დაჭრილმა, მაჯის ქვემოთ წააცალა ხმლიანი მარჯვენა.
ახლა ზაზას გადაუდგა კოლონკელის ასული ცხენდაცხენ, ვაჟკაცმა მკლავში სტაცა ხელი, ორივეს დაუფრთხა ცხენები, ოვსმა არსაკიძეს ჩაუქროლა, ხმალი დააცდინა, ვერც ცხენი შეიკავა დროზე.
ზნაურამ იხელთა დრო ამ აურზაურით, ხელიდან გაუძვრა ცცოის და შორენას მიჰყვა ჭენებით.
ხმალშემართული წამოვიდა ცცოი. ლაზმა ხმალი შეაგება, მაგრამ ასხლეტილი მახვილი მაინც მოხვდა მარცხენა მხარზე. შეჰქანდა, გადაეშვა ქარაფიდან უფსკრულში.
ცცოიმ ცხენი შემოაბრუნა, მჭახედ დასჭყივლა, გადმოხტა, მაგრამ ვერსად მიაბა. ბოლოს მოიფიქრა: მოკლულის აღვირზე დაემაგრებინა.
კლდიდან ძირს ჩასვლა დაეზარა, თანაც შეებრალა დაჭრილი ვაჟკაცი, ისევ შემოახტა ცხენს და დანარჩენ ძმებს გაჰყვა.
დიდხანს იკოტრიალა ორგზის დაჭრილმა თავდაღმართში, დეკას ტოტებს ებღაუჭებოდა, მიგორავდა უფსკრულისაკენ. უვნებლად მიაღწია ხევს, ცოტა ხანს იწვა გაუნძრევლად, გრძნობდა, თუ როგორ სდიოდა სისხლი.
ბოლოს არსაკიძე გაოგნებული წამოდგა. ცალი ხელით ჩოხა შეიხსნა, პერანგი გაიძრო, ხმლით დაჰკეპა იგი, მხარი და ბარძაყი ძლივს შეიხვია.
ხმალზე დაყრდნობილი ამოფორთხდა გზის პირას. ყური მიუგდო ხმაურს. ადამიანის ჭაჭანება არსაიდან ისმოდა. მხოლოდ ჩხიკვები უხმობდნენ საღამოს, როჭო საწყალობლად წიოდა დეკაში.
ხუროთმოძღვარი ფიქრობდა, რომ სადმე ცხენოსნებს თუ გადაეყრებოდა, მტერს შეებრძოლებოდა და მოკვდებოდა.
ბილიკზე ზნაურას ქუდი და მკვდარი ინდოური (ცხენი) ეგდო. მან იფიქრა, რომ აქედან გაუვლიათ და ისევ უკან დაბრუნდა.
ხმალზე დაყრდნობილი მიდიოდა, ძლივს მიათრევდა ფეხებს, სისხლი სდიოდა და სისხლისგან იცლებოდა. სისხლმოწყურებული იყო.
უცებ ცხენების თქარუნი შემოესმა.
ქარაფის (კლდის) კიდეზე კუნელის ბუჩქები შენიშნა. გაინაბა (ჩუმად დაიმალა). ხმალშემართული ელოდა მტერს.
მწუხრი (ბინდი) ეშვებოდა მთების უბეებში (ღრმულებში). დასავლეთისკენ ელავდნენ ღრუბლები.
დაღმართში სამი მხედარი ჩამოდიოდა. ორი ცხენი თან მოჰყავდათ მარქაფად (სათადარიგოდ).
დააცქერდა (დააკვირდა) და აღმოჩნდა, რომ შუბოსნები იყვნენ.
ესენი ოვსები არ უნდა ყოფილიყვნენ, რადგან ბოქაისა და მის ძმებს ჰოროლები (შუბები) თან არ ჰქონდათ.
ჩასაფრებულს ქართული ლაპარაკი შემოესმა.
ხმალს ზედ დაეყრდნო და მხედრებს წინ გადაუდგა.
ჰკითხა: „სხვა ცხენოსნები ხომ არ შეგხვედრიათ გზაზე?“
მათ უპასუხეს: „ხევს გადაღმა ვნახეთ ცხენოსნები, ქორსატეველასკენ მიდიოდნენ ნელა.“
სამი რაინდი მკვდარს მიათრევდა. ერთ შეცხადებულ (შეშლილ) ქალს ძლივს ამაგრებდა ორი.
უკან უქუდო, მელოტი ბერიკაცი მისდევდა.
შუბოსნები ლარგვისის ციხისთავის (ციხის მეთაურის) გამოგზავნილები აღმოჩნდნენ.
როგორც კი გაიგეს, რომ მეფის ხუროთმოძღვარი მძიმედ დაუჭრიათ, ცხენზე შესვეს და მცხეთისკენ დაუყოვნებლივ გააქროლეს.