თავი XVIII
პირველი ამბოხიც მანვე აპატია, ძელიცხოველის ლაშქრობა ეყო ორივე ერისთავს.
– XVIII –
გიორგის ჯარი სულ სხვა გზით წამოვიდა. მეფემ ლარგვისის ციხეში გაათია ღამე და დილით ქორსატეველას მიადგა. მამამზე და ტოხაისძე დიდი ამალით შეეგებნენ მას.
მამამზე „მამაშვილურად“ გადაეხვია გიორგის, მარჯვენა მხარზე აკოცა ჩვეულებისამებრ.
ბორდოხანმა ბევრი ევედრა მეფეს, დილამდე დარჩითო ჩვენთან. მეფე დაჰპირდა, რომ ფხოვიდან მობრუნებულნი უეჭველად გამოგივლითო.
„ქალს ათხოვებო, ბორდოხან ბატონო, ასე გადმომცეს, ქორწილია მოსალოდნელი“.
ბორდოხანს სახე აელეწა, შეკრთა. მაშინვე უპასუხა:
„რა დროს გათხოვებაა ბავშვისა, ჯერ მხოლოდ თორმეტი წლისაა, მეფევ ბატონო, კატაი“.
როგორც კი ისაუზმეს, ჯარი დაიძრა.
მეფის მოლოდინისგან შეშინებული ხალხი მიუვალ მთებში გახიზნულიყო. დაცარიელებული სოფლები უპატრონო ძაღლების, მოხუცებისა და ავადმყოფების ამარა მიეტოვებინათ.
სამრეკლოზე ჯერ კიდევ ეკიდნენ თავჩაქინდრული ხევისბერები თოკით. ეკლესიები დაკეტილი იყო, რადგან ბერები და მღვდლები დაეხოცათ, ან თავად გაქცეულიყვნენ მცხეთას.
ხევის ყელებთან დახოცილი გზირები ეყარა; სვავები კორტნიდნენ ნადირის მიერ დაგლეჯილ გვამებს.
ზვიადის მიერ გამოგზავნილი მალემსრბოლი გოიმზვარესთან წამოეწია გიორგის.
ზვიადი წერდა: კოლონკელიძემ მძევლები მოიტანაო, დიდოთა და ღილღვთა ბრბოები ფხოვის მთებს გადაღმა გადავრეკეთ, კახას ჯარი თორღვაის ციხეს შემოეწყოო, ცხრაკარში ველოდებით მეფის ბრძანებასო.
გიორგიმ ეს დააბარა მალემსრბოლ უშიშარაისძეს:
როცა მე შემოგითვლი: პანკისს წადი-მეთქი, ეს ნიშანი იქნება, რომ მე კვეტარის ციხეში დაგიხვდები. მაშინვე ჯარიანად მოდიო. – გოიმზვარეს გასცდნენ თუ არა, ჯვარისმტვირთველი დაწინაურდა. თორმეტი ჯავშნიანი რაინდი სამეფო დროშას ახლდა, მოშორებით მეფე მოდიოდა, სამასი შუბოსანი თან მოსდევდა. ათასზე მეტი ჯარისკაცი უკან მოჰყვებოდა მეფის ამალას, მაგრამ ეს ჯარი ჯერაც არ იყო შემოსული გოიმზვარეში.
დაღმართში მიმავალი ურმის გზა ხევის უბეში იკარგებოდა. უსიერი წაბლის ტყეები დაიწყო, მელიები გადარბოდნენ გზაზე.
მეფემ თვალი მოჰკრა, რომ ხევის უბიდან ჯავშნიანი მხედრები გამოვიდნენ. როგორც კი ჯვარისმტვირთველსა და მედროშეს გაუსწორდნენ, მაშინვე ჩამოქვეითდნენ. რაინდთა წესისამებრ, პატივით მიესალმნენ წინამორბედებს, ეამბორნენ და ისევ შესხდნენ ცხენებზე და გიორგის ამალისკენ გამოემართნენ.
გიორგიმ კოლონკელიძე იცნო. გზა ვიწრო იყო და არ ჩანდა, რამდენი ჯარისკაცი ახლდა ერისთავს.
ისრის სასროლ მანძილზე კვლავ ჩამოქვეითდა კოლონკელიძე და მისი ამალა. ახლა უფრო მოკრძალებულად მიესალმნენ მეფესა და მის ამალას.
როცა თავმოდრეკილი კოლონკელიძე მეფეს მიუახლოვდა და ხელზე ეამბორა, მან ნაძალადევად გაუღიმა ცბიერ ერისთავს.
კოლონკელიძეს გული მოეცა, როცა გიორგის გვერდით მომავალი მამამზე დაინახა, ხოლო მის უკან სახლთუხუცესი – ტოხაისძე.
მეფის ამალას თვალი შეავლო კოლონკელიძემ, ინანა: დიდი ჯარით რატომ არ შევეგებეო გიორგის. ასე ეგონა, მარტო სამასი ჯარისკაცი ახლდა მეფეს.
ეს წაბლის ტყე ჩინებული იქნებოდა ჩასასაფრებლად.
გზა აღმართებს მიჰყვა. ამასობაში უკან მომავალი ჯარის წინამორბედები მეფის ამალას წამოეწიენ. კოლონკელიძეს გუნება გაუფუჭდა. აღარ იცოდა, ბოლოს რამდენი ათასი ცხენოსანი თან ახლდა გიორგის.
მეფის საუბრის კილო მშვიდობის ნიშანს იძლეოდა. გიორგი ბუნებით მშვიდი იყო, ლაპარაკი არ უყვარდა, მაგრამ ამაოდ მოლაპარაკე და სახით კეთილი.
წყნარი და მზიანი საღამო იყო. ცხენების ერთობლივი ფრუტუნი, ხევის წყლის ჩხრიალი, ცას მიწვდენილი მთების სილურჯე, მუქი ლურჯი მაღალი ცა – ეს ყველაფერი მშვენიერ გუნებას უქმნიდა მეფეს და მის ამალას. გიორგი მეფე, კოლონკელიძე და მამამზე თავიანთი მხლებლებით ისე ტკბილად საუბრობდნენ, თითქოს ყველას დავიწყებოდა, რომ ამ ხეობაში ერთმანეთს საომრად უნდა შეხვედროდნენ.
კოლონკელიძეც ამოდ შესაყრელი კაცი იყო – ტანმორჩილი, გამხდარი, მაგრამ მშვენიერი ვაჟკაცი; წვერი ოდნავ გაჭაღარავებოდა, მაგრამ სახეზე ჭაბუკური იერი გადაჰკრავდა, თაფლისფერი თვალებიდან სიჭაბუკის ცეცხლი გამოკრთოდა.
მეფემ ორ-სამჯერ ესროლა მზერა გვერდით მომავალს, გაახსენდა ის საღამო მცხეთობას, როცა კოლონკელიძე ცხენოსნობაში ეჯიბრებოდა შორენას. და-ძმას უფრო ჰგავდნენ იმ ჯირითში ისინი, ვიდრე ხუმრობით გაჯიბრებულ მამა-შვილს.
წაბლები ცვიოდა გზაზე გადმოსული ტოტებიდან, სადღაც ხევში ხარირემი ყვიროდა. კვერნები დაშლიგინებდნენ ცადაწვდენილ სოჭის ხეებზე.
მეფემ განზრახ აუჩქარა ცხენს, კოლონკელიძე აიყოლია და როცა მცირე მანძილზე დაშორდნენ ამალას, კოლონკელიძემ ფრთხილად დაიწყო „სამწუხარო გაუგებრობის“ ამბავი. ეს ყველაფერი „დიდოთა და ღილღვთა ბრბოებს“ გადააბრალა უტიფრად და როცა ამას ამბობდა, თაფლისფერ თვალებს არ აშორებდა გიორგის.
დიდი მადლობით ახსენებდა სპასალარს, რომ ზვიადმა „ის მურტალნი“ ფხოვის მთებს გადაღმა გადარეკაო. თანაც შეფარვით შესჩივლა მეფეს, რომ მძევლები შევაძლიე, ჯავშნის ნადავლი აიღო, ხევისბერები მაინც მოაშთოო, მორჩილების ნიშნად ყელზე საბელგამობმულნი.
მეფემ ცხენი შეაყენა, მალემსრბოლი იხმო და ზვიადთან წასვლა უბრძანა.
მეფემ დააბარა, რომ ამიერიდან ხევისბერებს ხელი არ ახლოთ. მან ასევე შეუთვალა, რომ ცხრაკარი მაშინვე დაეხურათ და ზეგ დილამდე პანკისში დალოდებოდნენ.
პანკისის ხსენებამ ერისთავს იმედი გაუმყარა. მან იფიქრა, რომ გიორგი, ალბათ, პანკისიდან აპირებდა ჰერეთის ქორ-ეპისკოპოსზე თავდასხმას.
გარდა ამისა, კოლონკელიძეს კიდევ ერთი რამ ამშვიდებდა: ერისთავს ეჭვი ჰქონდა, რომ მეფე ფარულად შორენას მიმართ გრძნობდა სიყვარულს.
ისიც იცოდა, რომ მეფეს უთანხმოება ჰქონდა დედოფალთან, რადგან უწესო ქალების მოყვარული იყო.
გაახსენდა გურანდუხტის ნათქვამი: შიმუნვარებს უნახავთ, რომ მეფე იდუმალად უყურებდა შორენას ჭიაბერის ორმოცზე.
ტოხაისძის ნაამბობიც ემთხვეოდა ამას. მისი თქმით, გიორგიმ ფარსმანს ჯვარი მოაწამვლინა და ჭიაბერიც იმიტომ მოაკვლევინა, რომ დედოფალს გაყროდა და შორენა შეერთო ცოლად.
ამ წუთას კოლონკელიძემ მტკიცედ დაიჯერა, რომ მეფე, შესაძლოა, შორენას შესართავად იყო მოსული.
თალაგვას ახლა აღარ მოსწონდა მამამზე ერისთავისა და ტოხაისძის ჩამოსვლა.
თუ გიორგი მართლაც გაეყრებოდა ცოლს და შორენას შეირთავდა, კოლონკელიძე მზად იყო დახმარებოდა მას ჰერეთის ქორ-ეპისკოპოსთან ომში. მეფესთან დამოყვრება თავმოყვარე ერისთავს ახალ შესაძლებლობებს ჰპირდებოდა.
ეს ყველაფერი ერთმანეთს დაემატა, ამიტომაც გულმხიარული ერისთავი წინ გაუძღვა საომრად მოსულ სტუმრებს.
კოლონკელიძემ შიკრიკი გაგზავნა კვეტარის ციხეში და სახლთუხუცესს დააბარა, რომ მეფისა და მისი ამალის მისაღებად მოემზადებინათ ყველაფერი.
ციხისთავი, შვიდი ხევისთავი და ცამეტი ხევისბერი დახვდნენ სტუმრებს. ერისთავის მეუღლე გურანდუხტი და შორენა შიმუნვარებთან ერთად ციხის კარებთან შეხვდნენ მეფეს.
იმ საღამოს ორას ორმოცდაათი ხარი, შვიდი ირემი და სამასზე მეტი ცხვარი დაკლეს.
პურობის დაწყებამდე მეფე და ერისთავი განმარტოვდნენ და ცოტა ხანს ისაუბრეს. ამის შემდეგ, ხუთი ტაოელი აზნაური, ციხისთავი და სამი ხევისთავი დაასწრეს თათბირს.
შეთანხმდნენ, რომ მეორე დღესვე მეფე და ერისთავი პანკისში წასულიყვნენ და იქიდან შეეტიათ ჰერეთის ციხეებისთვის.
მეფემ ერისთავს ლალისთვლიანი ბეჭედი წამოაცვა ცერზე. მან ასევე უბოძა ერთი საყურე, ერთი ბიზანტიური რაინდული სარტყელი, ერთი აბჯარ-მუზარადი, სამი თოროსანი ცხენი, დროშა და შუბი. მეფემ მას ზავის პირობა მისცა, რომ კვეტარის საერისთავო სამუდამოდ დაურღვეველი და სრულიად შეუვალი იქნებოდა.
კოლონკელიძემ მეფე ციხის ეზოში გაიყვანა და ქალი ირმები აჩვენა. ციხეში ირმების მთელი ჯოგი ჰყავდათ.
მასპინძელი გახარებული ეუბნება სტუმარს: „ამ ირმებს ალყის დროს ვკლავთ ხოლმე, ხოლო როცა მშვიდობაა, ვაშენებთ“.
მეფეს თვალები გაუბრწყინდა ამ მშვენიერი ცხოველების დანახვაზე. ხარებმა და ფურებმა კისერი მოიღრიჯეს, ქორბუდიანი რქების ტევრი ატორტმანდა.
ნუკრები მორცხვად იმალებოდნენ მოთვინიერებული ფურების ფეხებთან. მათ ჯერ კიდევ არ გასცლოდათ დედის მუცლიდან დაყოლილი ველური დარცხვენილობა. მხოლოდ ერთი, ულამაზესი ნუკრი, მთლად ლომისფერი და ამაყად ყელმოღერილი, იდგა განაპირას, ჯახველის ქვეშ. როცა გიორგი მიუახლოვდა, ის ადგილიდან არ დაძრულა, თავისი მშვენიერი გიშრისფერი თვალებით შესცქეროდა ახალმოსულს.
გიორგიმ ხელი გაუწოდა და უთხრა: „თფუჩიო“.
ნუკრი უფრო ახლოს მოვიდა, ჯერ გაწვდილ ხელს დახედა, შემდეგ კი თავისი ხორკლიანი ენით გალოკა იგი.
„აი, ეს შორენას საყვარელი ნუკრია, ნებიერა. ობოლია, ამიტომაც შეიფარა და თავად გაზარდა შორენამ“, – თქვა კოლონკელიძემ.
ახლა გიორგიმ ყველაზე დიდსა და მშვენიერ ფურს დაუწყო ყურება.
„სამოცდაათი მეწველი მყავს ასეთი. თორმეტ წყვილს ხვალვე გამოგიგზავნით მცხეთაში“, – ეუბნება ერისთავი მეფეს.
თავის სიცოცხლეში არაფერი ისე არ მონდომებია გიორგის სხვისი, როგორც ეს ირმის ჯოგი, ეს ირმის ჯოგი და შორენა...
„შორენა ახლა ვეღარ გახდება „სხვისი“, რადგან ჭიაბერი აღარ არის ამქვეყნად, ხოლო ირმის ჯოგი? ირმის ჯოგი... ვნახოთ, რა მოხდება ამაღამ“... – ეს გაიფიქრა მეფე გიორგიმ და პირდაპირ შეხედა კოლონკელიძის თაფლისფერ თვალებს. ამ წუთას ვერავითარი მზაკვრობა ვერ დაინახა ამ თვალებში. ეტყობოდა, რომ ის მართლა აპირებდა თორმეტი წყვილის გაგზავნას მცხეთაში.
პურობა დაიწყო. მემაშხალეებმა ალყა და ქონი შემოიტანეს და მაშხალები აანთეს.
მეფე გიორგი აწრიალდა. გულით უნდოდა, რომ პურობის დაწყებამდე ზვიადი მოესწრო.
უეცრად შიშმა აიტანა: ვაითუ, მალემსრბოლი უშიშარაისძე გზაში რომელიმე ხევისთავს შეეპყრო. უშიშარაისძე გამოცდილი ჰყავდა გიორგის ომებში. ფეხებით რომ დაეკიდნათ, ის არ გასცემდა საიდუმლოს, მაგრამ ეს იყო, მთელი გეგმები აერეოდათ ზვიადსა და გიორგის.
„თუ უშიშარაისძე ცხრაკარამდე ვერ მიაღწევდა, ზვიადი პირდაპირ გაიგებდა ქარაგმულად შეთვლილს, ლაშქრიანად აიყრებოდა ალბათ და მართლაც წავიდოდა პანკისს“.
თუ უშიშარაისძე მშვიდობით ჩასულიყო ცხრაკარში, მაშ რატომ აგვიანებდა ზვიადი ამდენ ხანს?
არც პანკისი იყო შორს, მაგრამ გიორგიმ დანამდვილებით არ იცოდა, რას მოუწყობდა მეფესა და ამალას მელაძუა ერისთავი. ხომ შესაძლო იყო ღვინო მოეწამლათ, ან ირმის ხორცში ცოტა შხამი გაერიათ?
უმთავრესი მაინც ეს იყო, მეფე გიორგის არ უნდოდა პურ-მარილის მიღება.
პურობა როგორც კი გათავდა, მაშინვე ნადიმი დაიწყო. როცა მეფის სადღეგრძელო შესვეს, შორენამ თავად მიართვა სამადლობელი ჯიხვი გიორგის.
ამ საღამოს მეფეს ერისთავის ასული ადრინდელზე მეტად მოეწონა.
შორენა დაქალებულიყო. მისი ქალწულური სინატიფეს სრულებითაც არ არღვევდა მოწიფულობის მაცნე სხეულის სისავსე. ღაწვებზე ოდნავი სიყვითლე მაინც შერჩენოდა. ძაძა, მუქი ყვითელი სამოსი, ირანული აბრეშუმის სამოსით შეეცვალა, რომელსაც ზოგან მწყრისფერი იერი გადაჰკრავდა.
სხეულის კიდურები დაგრძელებოდა, გულ-მკერდისა და თეძოების სისავსე ჰარმონიულად შერწყმულიყო ისეთ სიმრგვალეში, როგორიც მწყერს სჩვევია ხოლმე რთველის მიწურულში, ამ ძვალწვრილსა და ხორცმრავალ არსებას.
მეფე ფარულად უყურებდა მის გვერდით მჯდარ შორენას და მამაკაცის ქორულმა მზერამ ეს შენიშნა: მგლოვიარე სასძლო ისეთ მიჯნამდე მისულიყო, როცა ქალობა სძლევს ხოლმე გლოვას და ქალური სილამაზე თავისი მშვენების გამოსაჩენად სიმძიმილის ნიშნად სატარებელ სამოსსაც მოირგებს.
კიდევ შეხედა შორენას. შეუძლებელი იყო რაიმე მზაკვრობა ყოფილიყო ამ მშვენიერ, წმინდა თვალებში. ეს იყო, მის მზერაში გიორგიმ დაიჭირა ის ველური დარცხვენილობა, რომელიც ირმის ნუკრების გამოხედვაში შენიშნა ცოტა ხნის წინ.
როცა ჯიხვი გამოართვა და ნუშისგულივით თეთრ ხელებს დახედა, იფიქრა: „ასეთი ხელებით მორთმეული საწამლავიც საამური იქნებაო ალბათ“ და გამოსცალა ჯიხვი.
გაახსენდა ჭიაბერის მიერ ოვსთა მეფის მოწამვლა ქორსატეველას ციხეში.
როგორც კი გამოსცალა, რაღაც უცნაურმა შიშმა შეიპყრო მეფე გიორგი, „უშიშო ვითარცა უხორცო“ (როგორც მატიანე ახსენებს მას).
ერთ წუთში ისევ მოიკრიბა ძალა, გაუხარდა, რომ ხელ-ფეხი ისევ ესხა და მოძრაობა შეეძლო. ახლა ხმის გაღება მოუნდა და ეუბნება შორენას:
„შენი ნუკრი მაჩვენა თალაგვამ, მშვენიერი ცხოველია ნებიერა“.
შორენას ესიამოვნა, რომ მეფესაც მოსწონებოდა მისი საყვარელი ნუკრი. გაუკვირდა, რომ მისი სახელიც კი დახსომებოდა. რაღაც უნდოდა ეპასუხა, მაგრამ გამოსაღები ხმა სადღაც ხორხის არეში გაუწყდა და საკუთარ ხელებს დახედა მორცხვად.
დიდი ხანია, რაც მისი ხმა არ გაეგონა მეფეს, ამიტომ ასეთი რამ უთხრა:
„თალაგვა მიამბობდა, რომ ობოლია ნუკრი. დედამისი რა იქნა?“
„შარშან მყვირალობის დროს გაგვექცა დედამისი. საერთოდ, ფურები უკეთ იტანენ ტყვეობას, ვიდრე ხარები, განსაკუთრებით თუ ნუკრი ეყოლათ, მაგრამ ნებიერას დედა გამონაკლისი იყო.
ის ერთმა დიდოელმა მოუყვანა მამას სამი წლის წინ. ბევრი ვეცადეთ, მაგრამ მისი მოთვინიერება არ გამოვიდა. ჩემი ხელით ვაჭმევდი, მარილს ვალოკინებდი, მაგრამ მუდამ ტყისკენ ეჭირა თვალი.
მყვირალობის დროს აუტანელია მათი ბღავილის მოსმენა. მე მთელი ღამე არ მძინავს მყვირალობის დროს.
ნებიერას დედა განსაკუთრებით წრიალებდა. როგორც კი ამ წელს მყვირალობა დაიწყო, დღისით და ღამით ბღაოდა ბედშავი, საჭმელს პირს არ აკარებდა, ბოლოს წყლის სმაც შეწყვიტა. ჩვენ შეგვეშინდა, ვაითუ დარდისაგან მოკვდესო. მერე ეს იყო, მამამ მონადირეებს უბრძანა, თოკით წაეყვანათ მთაში, იქნებ მჟავე წყალი დალიოსო.
როგორც კი მთები დაინახა, შემზარავი ყვირილი ასტეხა თურმე. მჟავე წყალს დაეწაფა და როგორც კი წყურვილი მოიკლა, ერთი გადაბღავლა მთებს, ყურები დასცქვიტა და ქარაფიდან გადაეშვა“...
„მონადირეები?“ – იკითხა გიორგიმ.
„ერთმა ხელის გაშვება მოასწრო, ხოლო მეორე, დიდოელი, არ მოეშვა და თან გადაჰყვა უფსკრულში“.
„ასე ძნელია თავისუფლების დათმობა“, – ეუბნება გიორგი და პირდაპირ უყურებს ქალს თვალებში.
„თუ ნადირობ?“ – შეეკითხა გიორგი.
„როგორ არა?“
„რაზე?“
„ჯეირანზე, შველზე“.
„ირემი თუ მოგიკლავს?“
„ირემი ჯერ არ მომიკლავს“.
„მარტო დადიხარ მთებში?“
„არა, მამასთან, როცა მამას არ სცალია, არსაკიძესთან“.
„არსაკიძე ვინღაა?“
„ჩემი ძუძუმტეა“.
გიორგის ღვინისგან ლოყები გაუწითლდა. ცხენით ნამგზავრმა დიდი სიამოვნებით მიირთვა ირმის ხორცი (მას განსაკუთრებით უყვარდა ირმის ხორცის მწვადი). შორენა ისე ლამაზად გამოიყურებოდა, რომ გიორგი მის გვერდით უდიდეს ბედნიერებას გრძნობდა. ამ წუთში მას ერჩივნა, უბრალო აზნაური ყოფილიყო და არა მეფე. მალემსრბოლი (სწრაფი მაცნე) უშიშარაისძე მართლაც შეიპყრო რომელიღაც ხევისთავმა (ხეობის მმართველმა) და ზვიადი მართლაც წასულიყო ლაშქრითურთ (ჯართან ერთად) პანკისში.
სწორედ ამ დროს მეორედ გაგზავნილი მალემსრბოლი შემოიყვანეს. ის პირდაპირ მეფისკენ წამოვიდა.
გიორგის გაუხარდა. ფიქრობდა: „ალბათ სასიხარულო ამბავს მომახსენებსო მალემსრბოლი, უშიშარაისძეს ჩაუსწრებდა იგი.“
თავმოდრეკილი (თავდახრილი) მიუახლოვდა მალემსრბოლი და მოახსენა: „ზვიადი გეახლებათო (მოდის თქვენთან) ახლავე.“
მეფე აიმღვრა (გაბრაზდა), მაგრამ მღელვარება მყისვე (მაშინვე) დაიოკა (დაიმშვიდა).
კოლონკელიძე სუფრის ბოლოს იჯდა. ზვიადის ხსენებაზე უსიამო ჟრუნტელმა (უსიამოვნო გრძნობამ) დაუარა.
თან გაოცდა: „კი მაგრამ, პანკისში უნდა წასულიყო ზვიადი?“
ეს გაიფიქრა ერისთავმა და ოცდაათი შუბოსანის (შუბით შეიარაღებული მეომრის) თანხლებით შემოვიდა ზვიადი დარბაზში.
არც ეს მოეწონა კოლონკელიძეს. ზვიადს მართლაც ეკუთვნოდა მეფესთან ხმლით მისვლა, მაგრამ თალაგვას (კოლონკელიძეს) ჯერ არსად სმენოდა, რომ შეიარაღებული რაინდები შემოსულიყვნენ იმ დარბაზში, სადაც მეფე იმყოფებოდა.
ამაზე უარესიც მოხდა ამ წუთში.
თოროსნები (აბჯრიანი მეომრები) კარებთან შეჩერდნენ, ხოლო ზვიადი მეფეს არ მიუახლოვდა. ის პირდაპირ მასპინძლისკენ წამოვიდა, უსალმოდ (გაუსალმებლად) თავზე დაადგა და მტკიცედ, აუღელვებლად (მშვიდად) ამცნო (უთხრა):
„აფხაზთა და ქართველთა მეფეთ მეფის გიორგის სახელით გიბრძანებ: ციხის კლიტენი (გასაღებები) ჩამაბარეო.“
გიორგიმ თავი ჩაღუნა.
კოლონკელიძემ ერთი გახედა მის პირდაპირ მჯდარ მეფეს, გაშრა (შეშინდა), გაფითრდა, ისევ გაწითლდა და წამოდგომა დააპირა, მაგრამ თავისი ბანჯგვლიანი (ბეწვიანი) მარჯვენა ისე მაგრად დაადო მის მხარზე ზვიადმა, რომ კოლონკელიძე ადგილიდან ვერ დაიძრა.
წამოცვივდნენ ფხოველი რაინდები, კარებს მივარდნენ ხევისთავები, მაგრამ ზვიადის მონასპათ (ჯარმა) გზა მოუჭრეს უიარაღოებს.
შორენამ შეცხადებულივით (შეშინებულივით) იკივლა, მიეჭრა უკვე წამომდგარ მეფეს:
„მე მაპატიეო, მამა.“
როცა მოღუშული (პირქუში), მდუმარე (ჩუმი) სახეზე თანაგრძნობის ნატამალიც (ნამცეციც) ვერ იპოვა, მუხლი მოეკეცა და გიორგის ფერხთით (ფეხებთან) დაეცა ატირებული.
მეფე დასწვდა (ხელი მოჰკიდა), ბავშვივით აიყვანა იგი ხელში და ნატებით (ძვირფასი ქვებით) მორთულ ტახტზე დაასვენა გულშემოყრილი (გულწასული).
მეფე გამობრუნდა და დარბაზიდან აპირებდა გასვლას. ახლა გურანდუხტი მივარდა ღაწვებდახოკილი (ლოყებდაკაწრული), მუხლზე მოეხვია მეფეს:
„ნუ დამიქცევ ოჯახს, ამ ერთხელაც შეუნდე (აპატიე) თალაგვას.
გვიმსახურეო მე და ჩემი უბედური თანამეცხედრე (მეუღლე), ჩემი ერთადერთი შვილი.“
სამოსის კალთებს (ტანსაცმლის კიდეებს) უკუცნიდა (კოცნიდა), ეხვეოდა მუხლებზე.
მეფემ წამოაყენა ერისთავის მეუღლე, თავაზიანად შეაშვებინა სამოსის კალთისათვის ხელი, მშრალად, უგულოდ უთხრა:
„ომში სპასალარია (მთავარსარდალია) მბრძანებელი, მე არას მკითხავსო ზვიადი.“
ზვიადის შუბოსნებმა შეიპყრეს კოლონკელიძე, მისი სახლთუხუცესი (მთავარი მმართველი), სამი ხევისთავი და შვიდივე ხევისბერი (ხეობის უხუცესი).
ამასობაში ციხის ტალანებში (დერეფნებში), მთავარი ციხისა და გოდოლების (კოშკების) ჩარდახებზე (ბაქნებზე) ხელჩართული ბრძოლა მიდიოდა.
ციხის ეზოში ცვიოდა მეომრების ცხედრები (გვამები), ბღაოდა დამფრთხალი ირმის ჯოგი (ნახირი), იმტვრეოდა კარები, პრიალებდნენ ფარები, კვნესოდნენ, ხვნეშოდნენ დაჭრილი მეომრები, ყვიროდნენ ჩარდახებიდან გადაყრილი მხედრები, ჭიხვინებდნენ ცხენები, ტალანებში დაშლიგინებდნენ (დარბოდნენ) მემაშხალენი (ჩირაღდნით მოსიარულეები) და სწორედ მემაშხალეებზე გაიმართა ნამდვილი ნადირობა. ყველას ეს უნდოდა, როგორმე მაშხალა ჩაეგდო ხელში, რომ მტერი და მოყვარე (მეგობარი) გაერჩიათ ერთმანეთისგან.
გათენებამდე გრძელდებოდა ასეთი უთავჟამო (უწესრიგო) აურზაური (არეულობა). არავინ იცოდა, ვის დარჩებოდა კვეტარის ციხე და მისი გოდოლები დილით!
სანამ მარიხი (პლანეტა ვენერა) ჩაჰქრებოდა ცაზე, მემაშხალენი სრულიად დახოცეს. მაშხალები აღარსად იყო. სიბნელეში დარჩენილი მეომრები აიტუზნენ (მიეკრნენ) კედლებზე და ომი შეწყდა.
როგორც კი გათენდა, ქოსსა (დიდ ბარაბანს) დასცეს კვეტარის ციხეში:
საყვირები დასცეს გარს მომდგარმა ჯარებმა. ციხეში მომწყვდეულმა სამასმა ტაოელმა ნაშუადღევს ძლივს აიღო პირველი საბრძოლო გოდოლი.
ციხისთავი შეიპყრეს და ჩარდახიდან გადმოაგდეს.
ზვიადის ლაშქარმა და მეფის სპათა (ჯარის) ათასეულმა სამივე გოდოლი დაანგრიეს სამხრობამდე (შუადღემდე).
შუადღის შემდეგ ციხის ეზოში ოთხი მარგილი (ბოძი) დაარჭვეს (ჩაარჭვეს), ცეცხლი დაანთეს იქვე. სამმა მონასპამ (მეომარმა) დილეგიდან (საპყრობილედან) გამოიყვანა ნაგვემი (ნაცემი) ერისთავი კოლონკელიძე და მარგილებზე ხელ-ფეხით მიაკრეს.
შემდეგ მოვიდა ტფილისელი ჯალათი საღირა, წვერგაბურძგვნილი (აჩეჩილი წვერით), ცალთვალა კაცი, რომლის ერთადერთი თვალი მარღია (დიდ) კამეჩს მიუგავდა და სახე სულ ნახანჯლარებით (ხანჯლის ნაჭდევებით) ჰქონდა დაჩეხილი.
ამოიღო საღირამ ჯიბიდან ორი მრგვალი რკინის ფირფიტა, ადამიანის თვალზე ოდნავ ფართო. ორ შამფურზე წამოაცვა ორივე, გაჩაღებულ ცეცხლში ჩადო და აუღელვებლად (მშვიდად) ელოდა მათ გახურებას. შემდეგ ისევ გამოიღო და ასევე მშვიდად მიადო სათითაოდ ორივე თვალზე ხელფეხგაკოჭილ კოლონკელიძეს.
გასაოცარი მამაცობა გამოიჩინა კვეტარის ერისთავმა. მან მხოლოდ ერთხელ დაახველა.
შიშხინებდა დავსილი (დამწვარი) თვალები. სისხნარევი (სისხლიანი), გამურული (გაჭვარტლული) სითხე წურწურით ჩამოსდიოდა სახეაღგზნებულ (სახეშეცვლილ) კოლონკელიძეს გაჟღალებულ (დამწვარ) წვერზე.
როცა საღირამ ორივე თვალის სისველე ამოაშრო, ხელი შეუშვა, გააცივა რკინის ფირფიტები, მზრუნველი ხელით შეახვია ორივე ნაჭრებში და ჯიბეში ჩაიდო ისევ.
ერთ წუთში კოლონკელიძეს საოცრად დაუსივდა და შეეცვალა სახე. იგი უკვე აღარ ჰგავდა თაფლისფერთვალება კვეტარის ერისთავს.
ზვიადმა ბრძანა და დაანგრიეს ოთხივე გოდოლის ზღუდენი (კედლები). მეფემ ერთადერთი სათხოვარი შეუსრულა გურანდუხტს: მთავარი ციხე დაურღვეველი დატოვეს, რათა თვალდაბნელებულ (დაბრმავებულ) კოლონკელიძეს და მის მეუღლეს იქ დაელიათ სიცოცხლის დღეები.
გადაწყდა: შორენა ტყვედ წამოეყვანათ, რათა არავინ დანათესავებოდა კოლონკელიძეს და შურისძიებისთვის არ გამოეყენებინათ. ათი შიმუნვარი (მსახური ქალი) გამოატანა შორენას დედამ და ვარდისახარ პირისფარეში (მთავარი მოსამსახურე) მისი.
ხელები შეუკრეს კონსტანტინე არსაკიძეს, შორენას ძუძუმტეს (ძმადნაფიცს), რომელიც პირველად მივიდა კვეტარის ციხეში მეფის ჯარის შემოსვლის მაცნედ (მომხსენებლად). სამასიოდე მონასპა (მეომარი) წაიყვანეს ტყვედ.
ათი შიმუნვარი გამოაყოლეს შორენას, კვეტარის ერისთავის მთელი საგანძური (განძი) და ირმის ჯოგი. მხოლოდ ერთი მეწველი (მერძეული) ირემი დაუტოვეს გურანდუხტს.
*****
შავლეგ ტოხაისძეს იმედი გაუცრუვდა. მას ასე ეგონა: კოლონკელიძე ჭკუას იხმარდა, ციხეში შეიტყუებდა მეფეს და ზვიადს, ორივეს თვალებს დასთხრიდა, შემდეგ კი საერთო ძალით გაჟლეტდნენ (გაანადგურებდნენ) მეფის ლაშქარს.
ახლა თავად ქენჯნიდა (სდებდა ბრალს) თავის თავს: „რატომ არ მოვწამლეო მეფე ქორსატეველას ციხეში საუზმის დროს?“
მოწამლული ღვინო მზად ჰქონდა, მაგრამ გამბედაობამ უღალატა, რადგან ერჩია (ამჯობინა) სხვისი ხელით მოგლეჯა ნარისა (საფრთხის მოშორება).
დიდ აღმართში ეტლის მოსართავი (აღკაზმულობა) გაუწყდა მამამზეს. ლაშქარს ჩამორჩნენ მამამზე და ტოხაისძე.
სანამ მეჯინიბე (ცხენების მომვლელი) მოსართავს გამოცვლიდა, შავლეგმა იდროვა (დრო იხელთა) და უჩურჩულა: „მეფე და ზვიადი მოვიწვიოთო ქორსატეველას ციხეში.“
ჭენებით (სწრაფი ცხენით სვლით) დაეწიენ ამალას (თანმხლებ პირებს).
ხელახლა (კიდევ ერთხელ) მოიპატიჟა მამამზემ გიორგი: „ეს ღამე ჩვენსას გაათენეო.“ ზვიადსაც იგივე სთხოვა.
სპასალარიც (მთავარსარდალიც) ძალიან მოქანცული (დაღლილი) იყო. თავდაპირველად იგი დაეთანხმა, მაგრამ ოჩანის ნაციხარს (ციხის ნანგრევებს) რომ მიაღწიეს, მიპატიჟებულებს გუნება (განწყობა) შეეცვალათ. მადლობა მოახსენეს და მოკლეებით (მოკლე გზით) გასწიეს (წავიდნენ) უფლისციხისაკენ.
მცხეთაში მისვლისთანავე ირმის ჯოგი სასახლის ეზოში დააბინავეს. შორენა და მისი შიმუნვარები ჩაკეტეს ღართისკარის ციხეში, ხოლო კონსტანტინე არსაკიძეს ერთი საკანი მიუჩინეს მთავართა სანათლოის უბანში, ძველი ბაზილიკის ნანგრევებს გადაღმა, სადაც მაშინ ფარსმან სპარსი ცხოვრობდა.
– XIX –
გიორგი პირველს თორმეტი წლისას დაადგეს სამეფო გვირგვინი თავზე. სათამაშოების ნაცვლად სკიპტრა (მეფის კვერთხი) შეაჩეჩეს ხელში.