თავი XX
– XX –
გიორგის ჭაბუკურ მხრებს ადრე დააწვა ომებსა და აჯანყებებში დაღვრილი სისხლის კოშმარი.
ცნობილია, რომ ვისაც ბავშვობაში არ გაუხარნია, ვისაც ბავშვობაში სიჭაბუკე დაეწყო, ხოლო სიჭაბუკეში შუახნის ადამიანის ტვირთი დააწვა, მას ყოველთვის თან სდევს დაკარგული ბავშვობისა და სიჭაბუკის დარდი.
ასეთი ადამიანები მუდამ კარგავენ წონასწორობას და ყოველთვის ცდილობენ, რომ ეს დანაკლისი გვიან მაინც როგორმე შეავსონ.
გიორგის სევდა შემოაწვა და ადამიანების მიმართ ზიზღი გაუჩნდა. მეფეს მალე მობეზრდა სამეფო კარის ხანგრძლივი ცერემონიები და მკაცრი ეტიკეტი. ასევე, აღმზრდელის, დედოფალ მარიამისა და კათალიკოს მელქისედეკის მოსაწყენი დარიგებები:
„მეფე ხარ და ასე უნდა მოიქცე...“
„მეფე ხარ და გევალება...“
„მეფე ხარ და ვალდებული ხარ...“
ასეთ მომენტებში გიორგი ნატრობდა, რომ მეფე არ ყოფილიყო.
როგორც კი ცუდი განწყობა შემოაწვებოდა, აიყვანდა სწრაფ მალემსრბოლ უშიშარაისძეს და ერთ სეფე მეაბჯრეს, გავიდოდა მცხეთიდან. საფურცლეს გადაღმა, რომელიმე მუხის ქვეშ დაუტოვებდა მონასპას ცხენს, ხეტიალობდა მინდორში, მუხის გარშემო წრეს უვლიდა და ბუნებაში განმარტოებული ცდილობდა გულის დამშვიდებას.
წელიწადში ორჯერ, ირმის ყვირილისა და წეროების გადაფრენის თვეებში, გიორგი ინით შეიღებავდა წვერს, ჩაიცვამდა სელის ტანსაცმელსა და სამოგვის წაღებს, აიყოლიებდა უბრალო ადამიანებს: მეხამლეს – დრუისძეს ქიტესას, მეჯინიბეს – გაბრიელ კოხრიჭისძეს, ბაზიერს – ესტატე ლომაისძეს, თავად მეფე კი ხუმრობით გლახუნა ავშანიძეს დაირქმევდა.
მთელი კვირა გადაიკარგებოდნენ ბავშვობის მეგობრები, ნადირობდნენ ნარეკვავის ტყეებსა და არაგვის ჭალებში.
საწოლის დარბაზის ბუმბულს მეცხვარეებთან ღამის გათევას ამჯობინებდა, მირთმეულ ირმის ხორცს – ტყეში ნაჩქარევად შემწვარ მწვადებს.
მხოლოდ ასეთ მომენტში სჯეროდა გიორგის, რომ ეს ქვეყანა მარტო ომისთვის არ იყო შექმნილი.
იმ დროს ტყეები ჯერ კიდევ ღართისკარის ციხესთან იწყებოდა, გაუვალი ტყეებით იყო დაფარული საფურცლისა და მისაქციერის მიდამოები.
ნარეკვავის ხევის გაღმა-გამოღმა ჭაობი იყო თვალუწვდენელი, ბატებით, წეროებითა და ჭყიამპოთი სავსე.
როცა მთის ძირას სადმე დაისვენებდნენ დაღლილი მონადირეები, ქიტესა ტიკს გადმოიღებდა და მოზვრის ყანწს გაავსებდა ღვინით. მხოლოდ ამ ყანწის დაცლისას არ გაუვლიდა გიორგის ბავშვობიდანვე თანდაყოლილი ფიქრი: „მოწამლული ხომ არ არის ღვინო?“
არც კარისკაცთა თავხედური მაამებლობა აწუხებდა ამ ტყეებში, არც მკვლელი ელოდებოდა სადმე, არც მომჩივანი ადიოდა მის დანახვისას ხეზე.
სამი ღამე გაათიეს ერთ წიფლის ქვეშ დანთებული ცეცხლის პირას. წეროების გადაფრენა ჯერ კიდევ არ იყო დაწყებული, მხოლოდ იშვიათად გაისმოდა გარიჟრაჟზე მარტოხელა წეროს ყივილი, ყიყინებდნენ ჭაობის ბატები, ტყის ინდაურები ძოვდნენ ჯეჯილებს, ჭილყვავები მთებიდან გადმომდგარ ზამთარს უხმობდნენ.
დილაადრიან ადგნენ. როგორც კი გათენდა, წეროების ყივილმა შეძრა მონადირეთა გულები. დიდი გუნდი დაჯდა ნამუხლართან, ჩაუნისკარტეს შლამს.
სამ-სამი დახოცეს თითოეულმა. მზე შუბის ტარზე იდგა (შუადღე იყო), როცა კვლავ მოშივდათ.
„გლახუნავ, დღეს შენი ჯერია, გაიქეცი, ერთი ბატი ჩამოაგდე, მე და ქიტესა შამფურებს დავთლით, შეშას მოვიტანთ, ესტატე ცეცხლს გააჩაღებს“, ეუბნება გაბოი გიორგის, „ოღონდ შორს არ წახვიდე, ამ იფნის ქვეშ დაგელოდებით“.
გიორგი დაემორჩილა უფროსი მონადირის ბრძანებას. გაჰყვა მარცხენა მხარეს ჭაობებს.
მარტო დარჩენილს კვლავ შემოესია უსიამო ფიქრები, მიდის ჭალაში და ისევ მოუნდა წრის გარშემო ტრიალი. ბატების მთელი გუნდი აუფრინდა ცხვირწინ. ესროლა და ააცდინა.
ახალმა და ახალმა ბატების გუნდმა ტყის სიღრმეში შეიტყუა. ყაყანით დგებოდნენ ისინი, ისმოდა იხვებისა და ბატების გნიასი, ისეთი შთაბეჭდილება შეექმნა გიორგის, თითქოს ისინიც დასცინიანო წარუმატებელ მონადირეს.
უკვე მობრუნებას აპირებდა, მაგრამ თანატოლების რცხვენოდა.
ერთი მეხრე შემოხვდა ტალახში ამოსვრილი. გზა ჰკითხა.
ჭაობი გადალახა, იფნის ძირისკენ აპირებდა შემობრუნებას, ცხვირწინ აუფრინდა მშვენიერი წერო, დურაჯისფერი ფრთები ჰქონდა, მიხაკისფერი მკერდი, მწყრისფერი ზოლებით მოხატული კისერი.
ესროლა ლელიანში ჩამჯდარს, მძიმედ ადგა წერო, მის თვალწინ ჭაობში დაეცა, მიუახლოვდა მონადირე, ისრის გამოცვლას აპირებდა, ცალი ფეხით სკუპ-სკუპით ლერწმებში გაუჩინარდა, მერე ისევ ადგა და შორს გადაფრინდა.
გამოუდგა გიორგი, ასეთი წერო განსაკუთრებით უყვარდა მას, დაუზოგავად მიტოპავდა ჭაობებში, მიარღვევდა წელამდე მოწვდენილ ლერწმებს, გაფრთხილებული ფრინველი ისევ შეიცვლიდა ადგილს.
როცა ისარი მიაწია როგორც იქნა, და წერო ქამარზე ჩამოკიდა, მიიხედ-მოიხედა, უცნაურად მოეჩვენა გარემო. თვალუწვდენელი ლერწმები იყო ირგვლივ, ლერწმები, ჯაგები და ეკლიანი ბუჩქები.
ისრები შემოელია.
გარეული ტახები დაშლიგინებდნენ ლერწმებში, შველი დაფრთხა მის თვალწინ, ისკუპა, ლელიანში გადაეშვა და საშინელი სისწრაფით გაიქცა.
ბორცვზე შედგა გიორგი, ხედავს ლერწმებში ჩაფლული გამალებული გარბის შველი, მხოლოდ ყურები მოუჩანს და ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, თითქოს შველი კი არა, რომელიღაც ფრინველი მიფრინავსო ლერწმების ზედაპირზე.
ტბას წააწყდა გიორგი ვარხვებით, ბატებით და წეროებით სავსეს, აფრინდნენ საშინელი გნიასით ფრინველები, მეხის ღრუბელივით დააბნელეს ცა.
და როცა წეროების გუნდს თვალი გააყოლა ჩრდილოეთისკენ გაფრენილს, ხედავს: კავკასიონის მაღალ მწვერვალზე ცეცხლმოდებული ეკლესია აღმართულა, გუმბათამდე მისწვდომია ხანძარი.
შეძრწუნდა გიორგი, მუხლი მოეჭრა, საფეთქლებიდან ოფლი გამოსდიოდა.
თვალს მოიფშვნეტს, კვლავ გასცქერის მთას, კაშკაშებს ცათამწვდენი კოცონი, იწვის „უფლის სახლი“, ისევე როგორც იმ საღამოს ოლთისში.
პირჯვარი გადაიწერა, თვალები დახუჭა, სამხრეთისკენ შემოიქცა, მაგრამ აღარ იცის, საით წავიდეს. უცებ უცხოდ მოეჩვენა გარემო.
„ჰაუო!“ – დაიძახა, არც მეხრე გამოეხმაურა საიდანმე, აღარც შემთხვევით გამვლელი მონადირე ჩანს.
მიჰყვება შეძრწუნებული გიორგი ეკლიანი ბუჩქებით დაფარული ჭაობების კიდეს.
და ეჩვენება, თითქოს ბაბილონის მეფე ნაბუქოდონოსორად ქცეულიყო, რომელიც ადამიანთაგან განდევნეს და თივას ჭამდა, როგორც ძროხა, ნამისაგან დაუსველდა სხეული, თმები ლომის თმებივით გაუხდა, ფრჩხილები ლომის ფრჩხილებივით ექცა იერუსალიმის დამანგრეველს.
შუადღის შემდეგ ძლივს მიაღწია იფნის ძირამდე ტანსაცმელდახეულმა და ტალახში ამოსვრილმა გიორგიმ. ეკლიანმა ბუჩქებმა თმა-წვერი დაუფარეს, ლოყები დაუკაწრეს.
უცნაურად მოეჩვენათ მონადირეებს მეფის ფერმკრთალობა, ბავშვობის შემდეგ არ ენახათ ასე შეშინებული გიორგი – „უშიშარი, როგორც უსხეულო“.
„რა მოგივიდა, გლახუნავ?“ – ეკითხება ესტატე, – „ალი ხომ არ შემოგყრია, ჭო!“
გიორგიმ თავი დააქნია, ჩრდილოეთისკენ გაიხედა, ეკითხება ესტატეს:
„იმ მაღალ მთაზე ეკლესია იწვოდა ცოტა ხნის წინ, ხომ არ დაგინახავთ რომელიმეს?“
„ეკლესიაო?“ – ესტატეს უცნაურად მოეჩვენა ასეთი კითხვა.
„შენ ცუდად ხომ არ გეძინა, გლახუნავ, გუშინ ღამით, მოგეჩვენებოდა ალბათ, იმ მთაზე ეკლესიას რა უნდა, შე კაი კაცო?“
ცოტა წაისაუზმეს და ისევ აიყარნენ მონადირეები.
გიორგიმ აიჩემა, რომ თემშარაზე გადასულიყვნენ და საფურცლეში ენადირათ. დანარჩენებს არაგვის ჭალებში უნდოდათ გადასვლა.
ტყეში ღამენათევს და ჭაობებში უაზროდ ნარბენს წვივის ტკივილი განუახლდა გიორგის, იცოდა: არაგვის ჭაობებში ნადირობისას წყალში გატოპვა მოჰყვებოდა. რადგან ასეა: აქეთ დაჭრი წეროს, შესაძლოა გაღმა დაეცეს რიყეზე.
მაინც დაეთანხმა მეგობრებს.
შემოდგომის წყნარი საღამო იყო, კავკასიონის მწვერვალებს ღრუბლების უბეში შეეყოთ თავი, მთები ცასა და მიწას შორის გადაჭიმულიყვნენ.
ნისლი დგებოდა არაგვის ჭაობებიდან, ფეხებთან ეფინებოდა იისფერ ბალახებს.
წეროები ყელებით გადააბეს მონადირეებმა ერთმანეთს და გზას გაუდგნენ. მეგობრებმა გიორგის ცუდი განწყობა შეამჩნიეს.
ქიტესა გამოვიდა პირველად ტყიდან, არაგვს გადახედა და თქვა:
„გახსოვს ჩვენს ბიჭობაში, გლახუნავ, ისრით რომ დაჭერი ის წერო იმ რიყეზე? აფრინდა ის საწყალი და შუაგულ არაგვში გადაეშვა“.
„როგორ არ მახსოვს ქიტესა, მახსოვს“ – ნაღვლიანად მიუგო გიორგიმ და თავადაც გადახედა არაგვის ნაპირებს, თითქოს იქ დარჩენიაო ბავშვობა.
„მერე, შენ არ დაგვიჯერე, გლახუნავ, წყალში შეტოპე უჩვენოდ. ორი წერო მხრებზე გეკიდა. გაჰყევი ცურვით დაჭრილ წეროს, ორი მოკლული წაგართვა წყალმა, მისდევ და მიჰყვები, აღარ იცი რომელს გამოუდგე.
გადავეშვით მე და გაბოი, იმ მუხნარის ქვემოთ წამოვეწიეთ ძლივს, მერე ის იყო ყურებით დაგითრიეთ, წეროები წყალმა წაგვართვა.
მცხეთაში ჩამოგიყვანეთ ურმით, გამოგვიდგა აღმზრდელი, შეგვრისხა: უფლისწული წყალში დაგხრჩობოდათ, თავებს დაგაყრევინებდითო, თქვე ეშმაკებო“.
„შენ დაგვიწყნია, ქიტესა, წეროები მე გამოვიტანე იმ დღეს“, – შენიშნა გაბრიელმა.
„ორივეს გეშლებათ, – ჩაერია საუბარში ესტატე, – ის წეროები მეთევზეებმა გამოიტანეს მცხეთაში“.
„კარგი, მამა გიცხონდებათ, ნუ ჩხუბობთ წყალწაღებული წეროების გამო“, – ამბობს გაბოი და იღიმება.
„ეჰ, იმ წეროებივით წაიღო ჩვენი სიჭაბუკე არაგვმა“, – ამოიოხრა ესტატემ.
„არაგვმა, თუ დრომ?“ – სიტყვა ჩააგდო გიორგიმ, ესტატემ არაგვს გადახედა, გიორგის ეუბნება:
„დაინახე, იმ ორკუზიან გორაკზე ვიღაც ახალგაზრდა ავიდა ხეზე?“
გიორგი თავიდანვე ხედავდა არაგვის გაღმა, ორკუზიან გორაკზე ერთი ბორცვიდან მეორეზე გადაირბინა ვიღაც კაცმა და ნეკერჩხლის ხეზე აძვრა.
შეკრთა, ალბათ მიცნო, სათხოვარი ჰქონდესო რაიმე, მერე რომელიღაც ფრინველი დაიჭირა იმ ახალგაზრდამ ხეზე, უბეში ჩაისვა, მეორე ბორცვის წვერამდე მიაღწია და იქ გაუჩინარდა.
„ვინ დაინახა ის კაცი პირველად?“ – ეკითხება მეგობრებს გიორგი.
„მე,“ უპასუხა ესტატემ.
„საიდან გაჩნდა ის ახალგაზრდა კაცი იმ გორაკზე, ან სად გაქრა ბოლოს?“
„მეც მიკვირს, ზუსტად არ ვიცი.“
უპასუხა ესტატემ.
გიორგი გაოცდა. მზე ჯერ კიდევ მაღლა იყო. ბორცვი სრულიად შიშველი იყო. იმ კაცს, რომელიც ბარისკენ წასულიყო, წითელ-ყვითელი ტანსაცმელი ეცვა, ამიტომ მონადირეები აუცილებლად შეამჩნევდნენ.
„შენც დაინახე?“ ეკითხება გიორგი გაბოს.
„მეც ვნახე.“
„ქიტესა, შენც?“
„მეც.“
ყველა შეშინდა.
სად გაქრა ის ახალგაზრდა კაცი ხელსა და თვალს შორის?
გიორგის ათასჯერ ჰქონდა მოსმენილი ფარსმან სპარსისგან, რომ მოჯადოებული ადამიანები (გრძნეულები) ხვდებიან მონადირეებს ტყეებში, მშვილდისარს გაუფუჭებენ და უძლურს გახდიან მონადირეს.
ესტატე გულმოდგინედ ამტკიცებდა:
„მე თვითონ ვნახე, როგორ დაიჭირა მან ის ფრინველი. მეორე ბორცვამდე მიაღწია და ალბათ მიწის ნაპრალში ჩაძვრა.“
გაბო მამაცი იყო, მაგრამ ყველაზე მეტად მას გრძნეულების ეშინოდა. „ხელი ავიღოთ სატანის ძებნაზე, პირჯვარი გადავიწეროთ და საფურცლისკენ გავუდგეთ გზას,“ თქვა მან.
ახლა მან სრულიად უცნაური ამბავი დაიწყო:
„შენ ხომ გახსოვს, გლახუნა, ხერკის ციხეში რომ გამგზავნე გასულ შაბათს?“
„მახსოვს, როგორ არა, გაბრიელ.“
„ცოტა არეული მოვბრუნდი უკან. საჯინიბოში შემხვდი და მკითხე: რა მოგსვლიაო?“
„ეგეც მახსოვს, გაბრიელ.“
„მიზეზი არ მითქვამს, არა?“
„არა, არ გითქვამს მიზეზი.“
„მაშ, თუ სიმხდალეს არ დამწამებ, გლახუნა, ახლა გიამბობ დეტალურად. საღამოს ხერკიდან ცხენით მოვდიოდი. როცა ღართისკარს ერთი ეჯის მანძილზე მიუახლოვდები, იქ ერთი მეჩხერი წიფლნარია. ჰოდა, იმ წიფლნარის პირას უზარმაზარი მუხა დგას. შენც ხომ შეგიმჩნევია ეს მუხა, გლახუნა?“
„შემიმჩნევია, როგორ არა, გაბრიელ.“
„ალბათ ესეც შეგიმჩნევია: სანამ იმ მუხამდე მიაღწევდე, კლდეების კიდეს მიჰყვება დაღმართი გზა. ამ გზიდან დიდხანს უყურებ იმ მუხას.
სწორედ იმ ადგილამდე მივაღწიე. ვხედავ, ვხედავ და რას ვხედავ? წითელ-ყვითელი ტანსაცმლით მორთული ვაჟი გამოვიდა. წითელი მამალი გამოეჩრა იღლიაში. სამჯერ შემოუარა იმ ყმაწვილმა მუხას, სამჯერ აკოცა ხეს. ამის შემდეგ თავი წააცალა მამალს, სისხლი მოაპკურა მუხის გარშემო, მამალი წაიღო და გაუჩინარდა ტყეში.“
ამ ამბავმა ყველა გააოცა. საფურცლისკენ აპირებდნენ წასვლას, მაგრამ ახლა გიორგი გაჯიქდა:
„ვაჟკაცები არა ვართ? ოთხ მონადირეს რას დაგვაკლებს ერთი ეშმაკი?“
ამას სხვების გასამხნევებლად ამბობდა, თუმცა თვითონაც ეშინოდა გულში.
წეროები მხრიდან მოიხსნეს, ხეებზე ჩამოკიდეს, მშვილდისრები მოიმარჯვეს და ოთხივე მხრიდან შემოუარეს ბორცვს.
ყველაზე ადრე გიორგი ავიდა გორაკზე.
შეამჩნია: შიშველი ბორცვის თავზე მოჭრილი გვიმრა იყო მოგროვებული. გიორგი სუნთქვაშეკრული აკვირდებოდა, მაგრამ ვერავინ ნახა გვიმრის ქვეშ. ერთი რამ შეამჩნია მონადირის მახვილმა თვალმა: მიწიდან ამოშვერილი შიშველი ჯოხი ტოკავდა. მასზე მიბმული ჩიტბატონა ხანდახან ხტებოდა და ფეთქავდა.
ჯოხი შეტოკდებოდა, ჩიტი ზეახტებოდა, ჰაერში ფრთებს შეაფრთხიალებდა, ისევ დაახტებოდა ჯოხს. წნელი კიდევ შეტოკდებოდა და დაბმული ჩიტი დაიწყებდა ფეთქვას.
გიორგი ბორცვის თავზე მოექცა და ხედავს: კაცის სიმაღლის ორმოში წითელ-ყვითელ ჩოხაში მორთული ვაჟი იყო ჩამალული.
მისი ჩოხა ჭუჭყით იყო დაფარული, თმა გაბურძგნოდა. პატარა, უსუსური წვერი ჰქონდა ნიკაპსა და ყვრიმალებზე, თითქოს ბჟიტის ნაკრტენი ყოფილიყოს.
როცა ოთხივე მშვილდოსანი თავზე წამოადგა, ორმოში მჯდომი შეკრთა და გაფითრდა.
„ჰეი, ვინა ხარ, ახალგაზრდავ მანდ?“ შეეკითხა გაოცებული და გახარებული გიორგი, რადგან დარწმუნდა, რომ მის წინაშე ნამდვილი ადამიანი იდგა და არა ეშმაკი. შემდეგ დააკვირდა ამ ახალგაზრდას, სახეც ეცნო და ტანსაცმელიც.
ოღონდ ის ჩოფურა იყო, ახლად გადატანილი უნდა ჰქონოდა ყვავილი, სვრინგები ჯერ კიდევ ეტყობოდა, ეს უშლიდა ხელს ოდესღაც ნანახი სახის ამოცნობაში.
„მეც თქვენსავით მონადირე ვარ, ვინღა ვიქნები სხვა!“ მოესმათ პასუხი ორმოდან.
„თუ მართლაც მონადირე ხარ და არა გრძნეული, მაგ ორმოში რას იმალები?“ შეეკითხა ესტატე უცნობს.
„ზოგი ორმოში ნადირობს, ზოგიც ტყეში. გააჩნია, ვის როგორ მოსწონს, ბატონო.“
ესტატე ხან ახალგაზრდას უყურებს, ხანაც ჩიტს. თუ ამ კაცს ასეთი ფრინველისთვის მოუცლია, კანაფით რატომ დაუბამს ჯოხზე? თანაც არ სჯერა, რომ ეს ახალგაზრდა მართლაც მონადირეა და არა გრძნეული.
ვაჟი მონუსხულივით შესცქერის გიორგის. მასაც ეცნო იგი, მაგრამ მისი წითური წვერი და უცნაური ჩაცმულობა ებლანდება თვალში.
ამ დროს ესტატემ ჩურჩულით უთხრა გიორგის:
„არ დაიჯერო, გლახუნა, ეგ კაცი ან გრძნეულია, ან მპარავი, ციხიდან გამოქცეული.“
ვაჟმა სახელი „გლახუნა“ გაიგონა, ეუცნაურა კიდეც. „ალბათ ვცდები,“ გაიფიქრა და კიდევ შეხედა გიორგის.
„რაზე ნადირობ, ახალგაზრდავ, მაინც?“
„მიმინოზე, ბატონო,“ მიუგო ვაჟმა.
„მიმინოზეო? როგორ? რა მეთოდით?“
„აი ამ ჩიტს ხომ ხედავთ, ბატონო, აჰა ეს ბადეც.“
ასე თქვა, ჯოხი ერთი ხელით ასწია, ისევ ააფეთქვა ჩიტი. მეორე ხელით კი კუნჭულიანი ბადე ასწია, რომელიც გრძელ ჯოხზე იყო დაგებული.
„მიმინო ამ დროს გამოდის სანადიროდ. როცა ციდან ამ ჩიტის ფეთქვას დაინახავს, იფიქრებს, რომ ჩიტი კაკანათში გაება და დაეცემა, რომ გაიტაცოს. როგორც კი ჩამოუფრენს და დააცხრება, მე გვიმრის ქვეშ, ორმოში ვარ დამალული, მაშინვე თავზე წამოვაცვამ აშრიალს (ბადეს).“
მონადირეები გაოცდნენ, ასეთი რამ ჯერ არ სმენოდათ.
გიორგიმ იცოდა მიმინოზე ნადირობის ამბავიც, მაგრამ მისი ირანელი ბაზიერები სულ სხვანაირად ნადირობდნენ მიმინოზე.
„სადაური ხარ, ახალგაზრდავ?“ ეკითხება გიორგი ვაჟს.
„ლაზი გახლავართ, ბატონო.“
„ლაზი თუ ხარ, აქ რა გინდოდა მერე?“
„გიორგი მეფის ტყვე გახლავართ, ბატონო.“
გიორგი უფრო მეტად გააოცა ამ ამბავმა. ლაზები არასოდეს შეუპყრია მის ლაშქარს. ოლთისიდან წამოყვანილი ტყვეები მოაგონდა, მაგრამ მათ შორის ბევრი ბერძენი იყო, სომხებიც ერია. ბერძნები კალატოზებად (მშენებლებად) დააყენა, ხოლო სომხები გაათავისუფლა. ლაზიო? არც ერთი ლაზი არ მოაგონდა.
ამიტომ ხელახლა შეეკითხა უცნობს:
„ლაზიკიდან ხარ აქ მოყვანილი?“
„არა, ფხოვიდან, ბატონო.“
„რა გვარისა ხარ, ყმაწვილო?“
„არსაკიძე ვარ, ბატონო.“
„ფხოვში რა გინდოდა, ბედშავო ლაზო?“
„მამაჩემი კვეტარის ერისთავის კირითხუროი (მშენებელი) იყო, ბატონო.“
„ახლა სადღაა მამაშენი, ახალგაზრდავ?“
„კვეტარის აღებისას მოკლეს სამეფო ჯარებმა.“
გიორგის გვარი მოაგონდა, რომელიც შორენამ ახსენა კოლონკელიძის ციხეში იმ საშინელ საღამოს.
ისევ მიუბრუნდა არსაკიძეს:
„განა ეკლესიებს აგებდა კოლონკელიძე?“
„ერთ დროს ეკლესიებსაც ვაშენებდით მე და მამაჩემი, მაგრამ ერისთავმა უცებ შეიცვალა რწმენა, ეკლესიების ნგრევა დაიწყო და ციხეების აგებას შეუდგა.“
გიორგი დადუმდა. ახლა ესტატემ შეეკითხა არსაკიძეს:
„ე, მანდ ხეზე რა დაიჭირე ცოტა ხნის წინ?“
„დაგეშილი მიმინო გამექცა და ის დავიჭირე.“
ეს თქვა და წითელი სახამლავით (თოკით) მხარშეკრული მიმინო აიყვანა ორმოს ფსკერიდან არსაკიძემ და აჩვენა მონადირეებს.
„ახლა რაღად გინდა მიმინო, ხომ მოთავდა მწყერობა უკვე?“ შეეკითხა გიორგი.
„წეროზე ვანადირებ მიმინოს.“
„სად გისწავლია ასეთი რამ, ახალგაზრდავ?“
„ლაზიკაში, მიმინოთი ვნადირობთ წეროზე, ბატონო.“
გიორგი გაოცდა.
როცა არსაკიძე ორმოდან ამოვიდა, გახარებული ესტატე მაშინვე მიეჭრა, ათვალიერებდა ფეხისგულიდან თავის თხემამდე და თან უღიმოდა უცხოს.
„ესტატე, ეგ ხომ არ იყო ის ვაჟი, მამალი რომ დაკლა მუხის ძირას იმ დღეს?“ ეკითხება მეფე ლომაისძეს.
ესტატემ თავი დაუქნია.
„ეგ იყო ის ვაჟი, გლახუნა.“
გიორგი არსაკიძეს მიუბრუნდა:
„ახლა ეს მითხარი, ახალგაზრდავ, მამალი რატომ დაკალი მუხის ძირას იმ დღეს?“
„ყვავილი მოვიხადე გასულ კვირას, ბატონო, ამიტომაც შევსწირე წითელი მამალი ღვთაებას.“
„სად იციან ასეთი რამ?“
„ჩვენთან, ლაზიკაში, ბატონო!“
არსაკიძემ მხრები შეუხსნა მიმინოს, მარცხენა ცერზე ტყავის თათმანი გადაიცვა, მიმინო ზედ შეისვა. შემდეგ მარჯვენა ხელი გადაუსვა თავიდან ბოლომდე, მოეფერა, დაუყვავა ველურ ფრინველს.
მიმინო გაბოროტებული თვალებით უბრიალებდა უცხოებს.
არსაკიძე წინ მიდიოდა, ოთხივე უკან მისდევდა. გახარებულები ელოდნენ, რა მოხდებოდა ახლა.
არაგვის რიყეზეც არ იყვნენ მიღწეულები, რომ ფშანიდან წერო წამოფრინდა. გიორგი ყმაწვილივით აღტაცებული შესცქეროდა, როგორ მიუტია არსაკიძემ გაფრენილ მიმინოს.
თავდაპირველად წერომ გაასწრო, აიჭრა ცაში, ფრთებგაშლილი ებრძოდა ჰაერს. მონადირეებმა თვალი გააყოლეს. მიმინომ კამარა (წრე) ჰკრა, ერთ წუთში გადაევლო თავზე, შემდეგ წერო განზე წავიდა, აქაც გაუსწრო მტაცებელს და დასავლეთისკენ გაფრინდა. მიმინო მცირე ხანს ჩამორჩა, შემდეგ უცებ წამოეწია ფრინველს, ჭანგებით მისწვდა და ჩრდილის სისწრაფით ძირს დასცა წერო.
ყიჟინით გაექანნენ მონადირეები, გიორგის წვივის ტკივილი გადაავიწყდა. პირველმა მიუსწრო ასეთ სურათს: ავშანის ბუჩქებში ფართხალებდა წერო, ფრთებგაფოფრილი მიმინო ზედ დასჯდომოდა, პუტავდა სულთმობრძავ მსხვერპლს, აბრიალებდა ფეტვისფერ თვალებს.
არსაკიძემ დაუწრუწუნა მიმინოს, სულგანაბული მიეპარა, დაუყვავა, დაუყვავა, თავზე ხელი გადაუსვა. ჯერ შუათანა ჭანგი გაუმართა, შემდეგ სათითაოდ სხვა დანარჩენი. ჯიბიდან ხორცის ნაჭერი ამოიღო, წერო გამოაცალა და საქნიერი (ხორცის ნაჭერი) შეაჩეჩა კლანჭებში.
წეროს სისხლი სდიოდა გრძელი, მოღერებული კისრიდან, როგორც სურას. მან მხრები აათამაშა, ფეხები აასავსავა. კისერგამოღადრულმა, ანუ კისერგამოჭრილმა, უსუსური, უცნაური ხმა გამოსცა. თვალებზე სითეთრე გადაეკრა და უმწეოდ, ჩუმად, წინააღმდეგობის გარეშე მიენდო სიკვდილს.
გიორგი არსაკიძეს გვერდით მიჰყვებოდა და თვალს არ აშორებდა მის მიმინოს.
„ეს მიმინო სად დაიჭირე, ჭაბუკო?“ – ჰკითხა გიორგიმ.
„საფურცლეში, ბატონო,“ – უპასუხა არსაკიძემ.
„ეს შავი მიმინო როგორი მონადირეა?“ – განაგრძო გიორგიმ.
„შავი მიმინო კარგი დამჭერია, ბატონო, მაგრამ ძნელად საგეშია, ანუ ძნელად მოსათვინიერებელია. უხასიათოა, ჯიუტი, თავნებაა და შორს მიდის,“ – განმარტა არსაკიძემ.
„ჟანგისფერისთვის რას იტყვი?“ – იკითხა გიორგიმ.
„ჟანგისფერი ბედოვლათია, ანუ უიღბლოა, უვარგისია,“ – თქვა არსაკიძემ.
„წითელი?“ – ჰკითხა გიორგიმ.
„წითელი შავსაც სჯობია და ჟანგისფერსაც, ბატონო. ყველას ფოლადისფერი სჯობია. ის ტანსრულია, ანუ ტანადი, ადრე იგეშება, ანუ თვინიერდება, თვინიერია და გამგონე,“ – დაასრულა არსაკიძემ.
მცირე ხანს გიორგი უხმოდ მიჰყვებოდა არსაკიძეს. ამ წუთში შორენაზე ფიქრობდა. გაახსენდა კვეტარის ციხის აღება და კოლონკელიძისთვის თვალების დაწვა. კვლავ მოეშხამა საწუთროება, ანუ ცხოვრება გაუმწარდა.
გზაში მეფე და ზვიადი წამოეწივნენ. შორენა ცხენზე იჯდა ლოყებდახოკილი. არსაკიძე გვერდით მიჰყვებოდა ცხენდაცხენ, მხრებგაკრული, ანუ მხრებში გამართული.
„რა მოხდენილი ჭაბუკი იყო, როგორ დაუგლახებია ტყვეობას ბედშავი?!“ – გაიფიქრა გიორგიმ და კვლავ მიმართა არსაკიძეს:
„მე გეტყვი, ჭაბუკო, რას აკეთებ მცხეთაში ამჟამად?“
„კირითხურო ვარ, ანუ ქვისმთლელი, ფარსმან სპარსთან ვმუშაობ ახლა.“
„როგორი ოსტატია ფარსმანი?“ – ეკითხება არსაკიძეს მეფე.
„ფარსმანი ჩინებული ოსტატია, მაგრამ ძალიან თავნებაა. სხვების რჩევას ჩირადაც არ აგდებს, ანუ არაფრად აგდებს. ძნელია მასთან მუშაობა, ბატონო,“ – უპასუხა არსაკიძემ.
„თავისუფალი მუშაობა თუ შეგიძლია, ჭაბუკო?“ – ჰკითხა მეფემ.
„რატომ არა, ბატონო? ცხრაკარის ეკლესია მე ავაშენე ორი წლის წინ.“
გიორგის ნანახი ჰქონდა ეს ეკლესია.
„ჩვენში თუ აგიგია რაიმე?“ – იკითხა მეფემ.
„ითვალისის ეკლესია დავასრულე შარშან.“
ითვალისიც ძალიან მოსწონდა გიორგის.
„მელქისედეკ კათალიკოსი და გიორგი მეფე სვეტიცხოველის აშენებას აპირებენ. თუ გაიმარჯვებ, ანუ თუ შეძლებ, ამ საქმეს მეფე შენ მოგანდობს.“
„მე ვინ მიჩვენებს მერე მეფეს?“ – იკითხა არსაკიძემ.
„ხვალ სასახლეში მოდი, მე წარგადგენ გიორგი მეფესთან,“ – უთხრა გიორგიმ.
მონადირეებს გაეღიმათ ამის გაგონებაზე.
არსაკიძემ ეს შეამჩნია. თვითონაც ღიმილით შეხედა იმ კაცს, რომელსაც მონადირეები გლახუნას, ანუ ღარიბს, უძახდნენ. მან კვლავ შეავლო თვალი მის უბრალო, მდაბიორის ჩაცმულობას და მხოლოდ ეს გაიფიქრა: „ალბათ მატყუებსო ეგ წვერწითელა კაცი.“
უკვე შეღამდა.
ბინდი დაეშვა არაგვის ჭალებზე. ტყეებში ხმა არ ისმოდა. ცაზე გაკრული წეროების ქარავნები ჩრდილებივით მიფრინავდნენ სამხრეთისკენ. ყიოდნენ ჩამორჩენილი, მარტოხელა წეროები. მხოლოდ ერთი ვარსკვლავი კიაფობდა, ანუ ციმციმებდა.
შორს, კავკასიონზე დაზვინული, ანუ დაგროვილი, ღრუბლები წითლად და ყვითლად ქათქათებდნენ, ანუ კაშკაშებდნენ.
როცა მუხრანის ციხის კარები გაუღეს მეციხოვნეებმა მონადირეებს, გიორგი შიგნით შესვლამდე შემობრუნდა. თეთრზუჩიან, ანუ თეთრწვეროიან, მწვერვალებს შეხედა. წოწოლა მთაზე ცეცხლშემოგზნებული ეკლესია კვლავ იწვოდა.
შემკრთალმა, ანუ შეშინებულმა, პირჯვარი გადაიწერა და ციხეში უსიტყვოდ შევიდა.
– XXI –