თავი XXIX
როცა კიბეზე ჩააცილა არსაკიძემ სტუმარი, მთვარის შუქზეც ამჩნევდა: მხრების თავები უტოკავდნენ (უცახცახებდნენ) ვარდისახარს.
ეს ამბავი მოხდა პარასკევს, ურჩხულის დღეს...
– XXIX –
„იმისთვის, რომ მეფეზე მეტი იყო, უნდა წარმოადგენდე კიდევაც რაიმეს.“
მთელი ღამე არ სძინებია არსაკიძეს.
ძაღლები ყეფდნენ ცაცხვების ქვეშ. ვიღაც აფორიაქებდა (აშფოთებდა) რატისეულ სასახლეს.
არსაკიძე ადგა.
ხმალი შეირტყა და ბაღში გავიდა. ხილნარში (ხეხილის ბაღში) არავინ აღმოჩნდა. ძაღლები გარს შემოერტყნენ, კუდს აქიცინებდნენ, თათებს უცაცუნებდნენ, ეალერსებოდნენ (ეფერებოდნენ) ახალ პატრონს.
ეძინათ ყვავილებსა და ფუტკრებს.
უცნაური ზუზუნი ისმოდა სკებიდან, ძილში გალობდნენო (მღეროდნენ) ეს საყვარელი მწერები თითქოს.
შორიდან, ძლიერ შორიდან მოდიოდა ხოხბის ყივილი.
ვაჟკაცურად ებრძოდა წიწამურის ველზე მამალი ხოხობი ღამეს.
თეთრი, სულ თეთრი ღრუბლები ელავდნენ მთებზე, ეს ღრუბლები, ეს ზეთისხილისფერი მთები ისეთი გამჭვირვალენი იყვნენ, სადაცაა (თითქმის) მოეშვებიან მიწას და გაიქნებიანო (გაიფანტებიან) ჰაერში.
მათ ქვემოთ, არაგვს შეყოლილი (გაყოლებული) ბარი ზღვას მიაგავდა ლაზისტანის ყურეში მძინარეს.
იდგა არსაკიძე, იგონებდა (იხსენებდა) ზღვასა და ბავშვობას...
სახლში შებრუნდა.
ხმალი შეიხსნა, ძილი არსად ჩანდა მაინც...
ვარდისახარმა შეაშფოთა მისი გონება.
...ეს ღალატი? იგი არ ყოფილა მოულოდნელი.
ამაზე უფრო უცნაური სხვა რამე იყო: შორენა რომ არ აღმოჩნდა მისი ძუძუმტე!!!
ძუძუმტე!!!
მზექალაო?
ახლა იგონებს არსაკიძე: დედა ახსენებდა გამუდმებით ამ სახელს, ერთხელ აწირვინა (წირვა შეასრულებინა) კიდევაც მისდა სალხენად (სულის მოსახსენიებლად) მღვდელს.
იწვა ბნელ დარბაზში პირაღმა (ზურგზე). ისევ შორენას ეპოტინებოდა (ეჭირა) ფიქრი.
...და როგორც ივლისის ბოლოს, სკაში გამოჩნდება თუ არა ახალი დედაფუტკარი, აიყრებიან (წამოიშლებიან), აზვავდებიან (მრავლად შეგროვდებიან) მამლები, გამოუდგებიან გაქცეულ დედოფალს, ასე წამოიშალნენ მისი ფიქრები და გაჰყვნენ შორენას ამ წუთში.
მართალს ამბობს ვარდისახარი.
თვითონ იგონებს ყველაფერს დეტალურად, მზექალაის სიკვდილის შემდეგ ლაზისტანს წავიდა არსაკიძის ოჯახი, ხუთი წელი იქ დაჰყვეს, კონსტანტინოპოლში – ათი. ბოლოს ისევ მიბრუნდნენ ფხოვს.
გუშინდელ დღესავით ახსოვს არსაკიძეს შორენასთან შეხვედრა ისევ, ახლად შეღერებული (წამოზრდილი) გოგონა იყო, ლოყებზე სცემდა ქერა კულულები. ხტოდა, უსტვენდა, ცელქობდა ბიჭსავით, ფაფარზე მოეჭიდებოდა, დააჭენებდა უბელო (უნაგირის გარეშე) ცხენებს.
არსაკიძემ გადაწყვიტა: უთუოდ (აუცილებლად) უნდა ენახა ამ დღეებში კოლონკელიძის ქალი. რაკი გურანდუხტი მცხეთას ჩამოსულა. არ გაძნელდებოდა შორენას ნახვა.
არსაკიძე ფიქრობდა, რომ კოლონკელიძეების ოჯახში დაუპატიჟებლად შევიდოდა, ისევე როგორც ფხოვში იქცეოდა ხოლმე, ანუ ისე უბრალოდ, როგორც დაძმობილებული მიდის დაძმობილებულის სახლში. მაგრამ გაახსენდა, რომ ამ კვირას იმდენი საქმე ჰქონდა, რომ ეს გაუჭირდებოდა. ფიქრობდა: მარტო რომ შეხვედროდა, მერე რა? არსაკიძე ხომ ვერ ჰკითხავდა შორენას პირდაპირ. ვარდისახარმა ფიცი ჩამოართვა (თუმცა თვითონ აღმოჩნდა ფიცის გამტეხი ქალი). არსაკიძეს როგორმე უნდა გაეგო, იცოდა თუ არა შორენამ ეს ყველაფერი. მაინც უცნაური რამ მოხდა: ერთბაშად შეიცვალა მისი ბავშვობის მეგობარი მის თვალში. გაახსენდა ის ღამე სამთავროს ეკლესიაში, საღამოს ლოცვის შემდეგ. დაინახა ეზოსმოძღვრის შავი ანაფორა. შორენა თავის მხევლებს შორის მიდიოდა, სახეზე რიდე ჰქონდა მოხვეული და თავჩაქინდრული იყო. საოცარი ტანჯვის გამომეტყველება ჰქონდა სახეზე. თვალს არიდებდა ცნობისმოყვარე ქალების ბრბოს. მოწყენილი და ფერმკრთალი იყო მისი სახე, მხრები და მთელი სხეული. მლოცველები უხეშად უყურებდნენ, მაგრამ ის მაინც მიდიოდა ამაყად და გულმართლად, ღირსეულად ატარებდა ბედისგან დაკისრებულ ტვირთს. ეს გაიფიქრა არსაკიძემ და მის წარმოდგენაში ორი ქალი ერთად გამოჩნდა. ვარდისახარი შორენას გვერდით ამოუდგა. ის იყო ხალისიანი, მოლაპარაკე, ფერადი, ვნებიანი, სიცოცხლეზე შეყვარებული, მუდამ სიმდიდრის მონატრებული და ბედის მქირდავი. არსაკიძე ფიქრობდა, რომ ეს უხამსი ქალი მხოლოდ ვნებისთვის და სარეცელისთვის იყო გაჩენილი. ...მისგან ისიც საკმარისი იყო, რომ საყვარელი ხელიდან ეცლებოდა, და ხარბი ვარდისახარი სამი მარგალიტის დაკარგვას მისტიროდა. ახლა ისიც გაახსენდა არსაკიძეს, როგორ ეფლირტავებოდა ვარდისახარი კვეტარის ერისთავს!..................... ...კოლონკელიძე ავხორცი იყო. არ ზოგავდა მხევლებს, მექათმეებს და მცხობელებსაც კი, ისეთ ქალებს, რომლებსაც მუდამ თონის პურის, ხინკლის და საბუდარის სუნი ასდით. მისი უხეში მოპყრობის გამო საბრალო გურანდუხტს სიცოცხლე ჰქონდა გამწარებული. არსაკიძემ ერთხელ თვითონ წაასწრო, როგორ მიემწყვდია ერისთავმა ვარდისახარი სამრეცხაოში და როგორ უჩქმეტდა მის გათქვირულ, შიშველ მკლავებზე. ვარდისახარი ხტოდა, კისკისებდა და ეს კისკისი არსაკიძეს აგონებდა იმ გახელებული ფაშატის ჭიხვინს, რომელიც განზრახ გაურბის მოძალებულ ულაყს, რათა უფრო მეტად ააღელვოს მამრი და გაგრილებისას უფრო ხარბად დააცხრეს ვნებას. როცა შორენა და ვარდისახარი არსაკიძის წარმოდგენაში ერთმანეთის პირისპირ წარსდგნენ, ოვსთა მეფის ხარჭაყოფილმა კოლონკელიძის ქალმა მოულოდნელად დაჩრდილა შორენა. ვარდისახარს ოდნავ უხეში, თითქმის მამაკაცური ხელები ჰქონდა. როცა თმას გადაიწევდა, საკმაოდ დიდი, მოყვითალო ყურები გამოუჩნდებოდა ხოლმე. ხმა ჰქონდა ბოხი, ისიც ოდნავ მამაკაცური. შორენა იყო ნაზი, როგორც ქერუბიმის ფრთები და სევდიანი, როგორც ყინწვისის მოწყენილი ანგელოზი. ყელისმიერი, წკრიალა ხმა ჰქონდა, ისეთი, როგორიც ვერცხლის ზარებს, ხევისბერების დროშის ბუნზე რომ იყო შებმული. მისი ბუნება მთლიანად რბილი და თბილი იყო, როგორც ჰარილე. არსაკიძე კედლისკენ მიბრუნდა, თვალები დახუჭა, დაძინება სცადა, რადგან ადრე უნდა გასულიყო ხარაჩოებზე. შორიდან ზანზალაკების ჟღარუნი ისმოდა, შოლტის ტლაშუნი წყვეტდა ღამის სიჩუმეს, არაგვის შუილი მაინც მოდიოდა. რომელიღაც ჩიტი აჭიკჭიკდა, ბულბული არ უნდა ყოფილიყო. არსაკიძეს მოეჩვენა, რომ სირი გაბმულად უსტვენდა, თითქოს გულის საყვარელს უხმობდა სიბნელეში. სადღაც ძაღლები აყეფდნენ, ისევ დადგა სიჩუმე. ნონაიმ ქათმებს დაუქშია, ფერმკრთალი შუქი შემოადგა სარკმლებს და ძილმა ძლივს მოიცვა მისი დახუჭული წამწამები... ეზმანა: თითქოს შემოდგომის წყნარ დღეს მიდიოდა თავთუხის ყანებში. მუხლისთავებზე სცემდა მწიფე თავთავები, ირგვლივ ყაყაჩოები ყვაოდნენ. აქა-იქ წითელი ჯახველი და კუნელი ელავდნენ, მინდორზე იდგა დიდი, მრავალშტოიანი მუხა. მასზე ქედნები (გარეული მტრედები) შემომსხდარიყვნენ. ქედნები ტკბილად, ტკბილად ღუღუნებდნენ... სარწყავი არხები გადმოეშვათ მიწიდან. სიცხისგან დახეთქილი მიწა ხარბად სვამდა წყალს. ამ არხზე საცეხვავის მსგავსი დათვოულები (წყლის ძრავები) გაემართათ. ეს დიდი დათვოულები დაქანცულ აქლემებსავით აქანტურებდნენ თავს. წყალი ეცემოდა ძელის ბოლოს გამართულ გეჯაზე (წყლის ჭურჭელზე), ძელი ყირავდებოდა, წყალი გადმოიღვრებოდა და დათვოული ფიცარზე ბრაგვანს გამოსცემდა. ისევ სწორდებოდა ძელი, ისევ ივსებოდა გეჯა, ისევ იღვრებოდა წყალი და ისმოდა დათვოულების რახუნი მორებზე. განა ერთი დათვოული იყო? სანამ თვალი გასწვდებოდა თავთუხის ყანებს, ყველგან იდგნენ დათვოულები, მთელ ხეობაში გაისმოდა გაბმული რახუნი... მთლად საოცარი ის იყო: ამ დათვოულების მიუხედავად, თავთუხის ყანები მაინც დათვებით იყო სავსე. მხეცები კოტრიალებდნენ, ღრიალებდნენ, თათებით თელავდნენ პურეულს. არსაკიძე მიდის ყანაში, ხედავს, – შორენა მოადგა გაღმიდან არხს. ქალმა ისკუპა ისე სწრაფად, როგორც ნადირობის დროს სჩვეოდა ფხოვში. მოდის. არღვევს თავთავების ზღვას. თოვლივით თეთრი სამოსი აცვია, ზედ სოსანისფერი საწმერთული (ქამარი). თავთუხის თავთავებმა თავი დახარეს, ნაზად იხრებიან ყაყაჩოებიც. ერთბაშად მოსწყდნენ მუხის ტოტებიდან ქედნები, მხრებზე შეასხდნენ შორენას და დაიწყეს ღუღუნი. ორი დათვი აყვირდა შორენას დანახვისას. ერთი მწიფე წაბლისფერი იყო, მეორე – გვიმრისფერი. წამოდგნენ, კაცურად მოალაჯებენ, ღრიალით მიაშურეს ქალს. არსაკიძე არღვევს თავთუხის ზღვას, უნდა მიუსწროს, ორივე ხმლით გაკვეთოს, გადაარჩინოს საყვარელი განსაცდელს. ხმალი მოიზიდა არსაკიძემ, მაგრამ ვიღაცამ ხმალი გაუჩხიბა (წაართვა). მიეშურება, – თავთავების ფხა ედება ფეხებზე, მუხლები ისე დაუმძიმდა, თითქოს ფისით სავსე ზღვაში ჩაფლულიყო. დათვები ღრიალებენ, თათებით თელავენ ოქროსფერ თავთავებსა და წითელ ყაყაჩოებს, სადაცაა დაეცემიან და გაბდღვნიან შორენას. „ჰარაი!“ ყვირის არსაკიძე, მაგრამ ხმაც აღარ ერჩის. „ჰარაი!!!“ ყვირის არსაკიძე და არღვევს ყანას, ყანას კი არა, ფისის ზღვას, თავთუხის ფხა ებლანდება ჩოხის კალთებზე, ვერ იძვრის ვაჟკაცი. დათვები შორენას ფეხებთან დაუწვნენ, აღარ ღრიალებენ, აღარ თელავენ მიწას. შორენამ თავზე ფეხი დაადო ერთს, საწმერთულის ტოტი გამოუჩნდა, ვაზის ფურცლებიც, ზედ ოქროთი ნაქარგი. მერე ორივეს დასწვდა, ორივეს ეალერსებოდა ქეჩოზე. შორიდან გაოგნებული არსაკიძე შესცქერის, თუ როგორ ეფერება მისი უნაზესი მეგობარი მხეცებს... ქედნები შემომსხდარან შორენას მხრებზე, სულზე უტკბესს სძლისპირებს (საქორწინო სიმღერებს) გალობენ, ნაზად იხრებიან წითელი ყაყაჩოები ღეროებით, იხრებიან ოქროს თავთავები, თაყვანს სცემენ სანატრელ საცოლეს. დათვები მის ფეხებთან წვანან, ვნებამორეულნი აფახულებენ თვალებს... სწორედ ასეთ დროს გააღვიძა არსაკიძე ნონაიმ. დარბაზში მკრთალი შუქი იდგა. „აბრძანდი, ბატონო, მორიელებმა ქვითკირი (კედელი) გამოტეხესო.“ – XXX – „ვეფხის დღესაა განსაცდელი მოსალოდნელი.“ ფარსმან სპარსის სამთვარიოდან. შიში უცხო იყო არსაკიძისთვის. „რა დროს მორიელებია? დამაცალე