თავი II
ზარდახანის მოლარემ აღვირი მიართვა, ლაგამი ამოსდო ოქროსფერ ულაყს, მერე ზარდახანის მეჯინიბე მიეჭრა, საყბეური შეუსხა, ზარდახანის მოლარემვე დაუდგა უნაგირი.
მეფე შეჯდა და ზარდახნისუხუცესმა მათრახი მიართვა.
წინ გაემართნენ აჩუხჩი და ზარდახნისუხუცესი.
გიორგიმ ცხენს მათრახი დაჰკრა, უკან გამოუდგნენ სამივე ერისთავი, მერემეთუხუცესი, მონადირეთუხუცესი და ბაზიერები.
მეფის ნაკრძალში ბუკის ცემა ატყდა. სპილენძის დაფდაფებს სცემდნენ მეითარები და მარეკები. უცნაური ღრიალით მოედნენ ტყეს.
ნადირმა შორს გაიტყუა მონადირეები, შორიდან, ძალიან შორიდან ისმოდა მათი გააფთრებული ყეფა და ხმაური.
გიორგის და მის ამალას ადგილის შეცვლა უნდოდათ, მაგრამ ხევის გაღმა კლდეები და ქარაფები იყო, ხევში კი ხშირი ჭოჭი და სადები, გაუვალი ეკალბარდები გზას უღობავდნენ მხედრებს.
ფეხით სიარული იყო საჭირო, ცხენზე ჯდომამ მეფეს წვივის ჭრილობა უარესად აატკინა, ამიტომაც ვეღარ ბედავდა ჩამოქვეითებას. მამამზემ ასეთი რჩევა მისცა:
მარჯვენა მხარეს არის ერთი ხევი, რომელიც იმ მთის წვერის უკანაა. მონადირეები აუცილებლად ამ ხევში შემოაბრუნებენ გაქცეულ ნადირს. ამ ხევს დასავლეთით კლდეები აქვს. როცა მონადირეები მხეცს მისდევენ, ის ყოველთვის ადვილი გზით გარბის და არასდროს მიდის კლდეებისკენ. ამიტომ, ხევის შესასვლელთან დავხვდეთ და არც ერთი ნადირი არ გაგვექცევა.
მამამზის რჩევა გაითვალისწინეს. იმ ადგილს, სადაც ნადირი უნდა ყოფილიყო, შორიდან შემოუარეს. ნეკერჩხლის ტყე ცხენებით გადალახეს.
ხევის შესასვლელს მიუახლოვდნენ და ისევ ატყდა მონადირე ძაღლების ყეფა. მარეკებმა (ნადირის გამომრეკავებმა) უფრო ხმამაღლა დაიწყეს ყვირილი. მხედრებს ჯერ მუხის ტყეც არ გაევლოთ, რომ უცებ ტყე აშრიალდა. მოულოდნელად ცხენის თქარუნის მსგავსი ხმა გაისმა და მიწისპირზე მგელმა გადაირბინა.
ახლა მეორე მგელი მოძუნძულებდა ხევში. ისევ ისმოდა ცხენის თქარუნის მსგავსი ხმა. ეკლიან ბუჩქებში ცეცხლოვანმა თვალმა გაიელვა. გიორგიმ მშვილდი მოზიდა და პირველი ისარი (ქეიბური) მთელი ძალით ესროლა. რაღაცამ ძაღლივით დაიყეფა, დაიგმინა და სულ ახლოს, კუნელის ბუჩქების უკან, ხმაურით დაეცა.
მამამზე ერისთავი ცხენიდან ჩამოვიდა. ეკლიან ბუჩქებში გადავიდა. დიდხანს დაცოცავდა ეკლიან ბუჩქებში და მერე გიორგიმ დაინახა – მამამზე ეკლიანი ბალახებიდან გამოვიდა, მხარზე უზარმაზარი მგელი შეეგდო. ტყის კაცს ჰგავდა, ეკლიანი ტყავის მოსასხამში გამოწყობილი.
თავისი ლამაზი თეთრი კბილები გამოაჩინა გიორგის და დაუძახა:
„ეს ერთი და სხვა ათასი, მეფეთ მეფეო“.
ეს თქვა და ნანადირევი გიორგის ცხენის ფეხებთან დააგდო. ისევ ატეხეს მარეკებმა დაფდაფების ცემა. მონადირეთა უფროსის დიდი საყვირი სულ ახლოს ისმოდა.
ნეკერჩხლის ტოტებს ამტვრევდა ირემი. ტყეს ანგრევდა და გააფთრებული მოქროდა. ჩანდა, რომ მონადირე ძაღლები ფეხდაფეხ მისდევდნენ.
მხედრებმა შენიშნეს, რომ ნადირმა ადამიანის სუნი იგრძნო – მარჯვენა მხარეს გადაუხვია, სწორედ იმ ადგილისკენ, რომელსაც მეფემ და მისმა ამალამ შორიდან შემოუარეს ხევის შესასვლელთან მოსვლისას.
დიდებულებმა არ ისურვეს თავად დადგომოდნენ ნადირს, რადგან ცხენებით ვერ მიჰყვებოდნენ; გიორგიმ ცხენიდან ჩამოხტომა დააპირა, მაგრამ მამამზემ აღვირში ხელი სტაცა.
„უარესად გაგიმიზეზდებაო ნაიარევი ფეხი, ნუ გააკეთებ ამას“, – აფიცებდა ბაგრატ კურაპალატის სულს.
მეფე მშვიდად იჯდა შვლის ბეწვის უნაგირზე და მამამზის ცისფერი თვალებს შესცქეროდა. მის თხოვნაში იმდენი გულწრფელობა და მამაშვილური მზრუნველობა ისმოდა, რომ გიორგი გაოცდა.
ძველი მამამზე გაახსენდა, შირიმნის, ფანასკერტის და ნიალის ომებში თანამებრძოლი, ბაგრატ კურაპალატის უერთგულესი ყმა და მისივე ბავშვობის მეგობარი.
ახლა კი ეჭვი შეეპარა გიორგის, იქნებ მზვერავები ტყუოდნენ, მამამზე უბრალო მონაწილე იყო კოლონკელიძისა და ჭიაბერის მიერ ატეხილ აჯანყებაში.
ცხენიდან არ ჩამოვიდა და იმ წუთშივე გადაწყვიტა, მამამზეს განმარტოებით გასაუბრებოდა, ძმურად, მამაშვილურად ელაპარაკა, გამოეკითხა ჭიაბერის განდგომის მიზეზი.
ამის შემდეგ, სახის გამომეტყველებით ან ხმის ტონით გაარკვევდა მეფე, თუ რა წილი ედო თავად მამამზეს ამ საქმეში?
ბოლოს ხომ შესაძლოა, მამამზე იმიტომაც წამოსულიყო საახალწლოდ მეფესთან, რომ თავად ემხილებინა საკუთარი ვაჟი.
ამიტომაც დაითხოვა დანარჩენი დიდებულები. მონადირეთა უფროსს უბრძანა, იმ ადგილისკენ წასულიყვნენ ირმის საძებნელად, ნეკერჩხლის ტყეში ეპოვნათ მისი ნაკვალევი.
„მე და მამამზე ხევის შესასვლელთან დავრჩებით მარტო“.
ხევის შესასვლელისკენ მიაბრუნეს ცხენები ორთავემ. მეფეს ნაბიჯით მოჰყავდა ულაყი (მამალი ცხენი), თანაც გულმოდგინედ ეძებდა პირველ სიტყვას საუბრის დასაწყებად.
მის გულში ტრიალებდნენ სიტყვები, ხან თაფლივით ტკბილი, ხან გველის შხამივით მწარე. მაგრამ ფარულად გადახედავდა მის გვერდით ცხენით მომავალ მოხუცს, ისევ ნიალის ველი გაახსენდებოდა, ბასიანის მიდამოებში გამართული ბრძოლები, ფანასკერტის ციხეში ჩაკეტვის ამბები და ისევ ენა დაებმებოდა.
ბოლოს და ბოლოს, მამამზე მისი სტუმარი იყო. ბაგრატ კურაპალატმა მის ხელში დალია სული. განა მამამზემ და ზვიად ერისთავმა არ წაიღეს ბაგრატის გვამი ბედიაში დასამარხავად?
„ნუთუ იგივე ხელები ლესავენ გიორგის წინააღმდეგ ხმალს, იგივე ხელები, რომლებმაც პატივით მოამზადეს ბაგრატის ცხედარი ფანასკერტის ციხეში?“
ეს ყველაფერი დუღდა გიორგის გულში და სიტყვას ვერ პოულობდა, რომ თავისი მძიმე ფიქრები გამოეთქვა.
სწორედ ამ დროს ისევ გაისმა დიდი საყვირის ხმა და მარეკების მოახლოებულმა ყვირილმა შეაშინა გიორგის ცხენი. ფიქრებში წასულმა მხედარმა მოასწრო სადავის დამოკლება და უზარმაზარი კლდის კიდესთან მამალი ცხენი ყალხზე (უკანა ფეხებზე) შეაყენა.
ხევის შესასვლელთან შეჩერდნენ ორივენი.
მონადირეებმა ყური დაუგდეს.
რომელიღაც ნადირი ცოცავდა ნისლით დაფარულ ტყეში. მის თათების ქვეშ გამხმარი ტოტები ტკაცუნებდა.
გიორგიმ დეზი (ცხენის წამოსაგებელი) ჰკრა ულაყს, ხევის სიღრმეში შეაგდო იგი, მშვილდი მოზიდა და არწივის ფრთაზე გამართული ისარი (ქეიბური) მკერდში ჰკრა ჩალისფერ დათვს.
გაბრაზებულმა მხეცმა დაიღრიალა. ცხენოსანთან შებმას მოერიდა, კლდისკენ გაიქცა. ერთი წამით შეჩერდა უფსკრულის პირას, ისევ დაიღრიალა და გადაეშვა დაჭრილი ნადირი.
მეფეს ახალგაზრდობამ სძლია, უკან დაედევნა ცხენით. კლდის კიდეზე მისული გადმოხტა, ისევ მოზიდა მშვილდი, მაგრამ ააცილა ეკლიან ბუჩქებში გაუჩინარებულ დათვს.
გულნატკენი მეფე ზემოდან დასცქეროდა უფსკრულს, მაგრამ მიხვდა, რომ ნაიარევი ფეხის პატრონი ვერ მიჰყვებოდა გაქცეულს.
მაშინ მამამზე ერისთავი ცხენიდან გადმოხტა, ზუსტად ისევე მოხერხებულად, როგორც შირიმნის ბრძოლაში. ტყავის მოსასხამის უკანა ბალთები ამოიკეცა, ზედ დაჯდა და ახალგაზრდული ხალისით გადაეშვა უფსკრულისკენ.
იდგა გიორგი კლდის კიდესთან და დასცქეროდა დახრილ ბილიკზე სრიალით მიმავალ მამამზის ზურგს. მერე ლერწმებში გაუჩინარდა მისი ტყავის მოსასხამი და სრული სიჩუმე ჩამოვარდა ტყეში.
გიორგიმ საყვირი აიღო, დაუძახა მარეკებს (ნადირის გამომრეკავებს) და მეითარებს (მონადირეებს).
კლდეებს შორიდან შემოუარეს ბაზიერებმა (შევარდნით მონადირეებმა), მარეკებმა და მეითარებმა. მონადირე ძაღლებმა ლერწმებში იპოვნეს დათვის ნაკვალევი და სისხლის კვალი, მაგრამ დეკაში გადასული ისევ დაკარგეს.
ამაოდ ჩხრიკეს ტყის ხშირი ადგილები, ხევები, ლერწმები და ეკლიანი ბუჩქები, მაგრამ მიწამ პირი უყო (დაფარა) ორთავეს. ვერც დათვი იპოვნეს სადმე და ვეღარც მამამზე.
გიორგიმ სპასალარი (მხედართმთავარი) ზვიადი განმარტოებით დაიბარა და ჩურჩულით უთხრა: „გაგვეპარა მთავარი ნადირი“.
„ვერ გაგიბედეთ, თორემ არ მინდოდა მამამზის ციხიდან გამოშვება. მისი განზრახვები გუშინვე ნათელი იყო ჩემთვის. მას ეს უნდოდა, რომ დავეზვერეთ, ჩვენი საომარი მზადყოფნა შეემოწმებინა. კარგად იცოდა, რომ მეფის კარზე სტუმარს ხელს არავინ ახლებდა. ახალი წლის მეორე დღეს სანადიროდ გაიწვევდნენ საზეიმოდ მოსულ დიდებულს, ხოლო ნადირობის დროს გაპარვა არც ისე ძნელი იქნებოდა“.
გიორგის ზვიადის ნათქვამი ენიშნა (გაახსენდა, მიხვდა), მაგრამ დადუმდა. თავის ახალგაზრდობასა და გამოუცდელობას მწარედ ნანობდა.
მზე ჩავიდა. გიორგის უკვე სამი ირემი, შვიდი მგელი, ხუთი ტურა და სამი შველი მოეკლა, მაგრამ მაინც არ იღიმოდა გამარჯვებული მონადირე.
ბოლოს სხვა გზა არ იყო, უნდა აეშვათ ყურშაი, მეფის საყვარელი მონადირე ძაღლი.
ყურშაი მაკედ იყო, მაგრამ მაინც შინ არ დარჩა, როგორც კი სხვა ძაღლების ყეფა შემოესმა. წამოსვლისას ისეთი საცოდავი ყმუილი მორთო, რომ გიორგის შეებრალა და ბრძანა: „სასეიროდ მაინც წამოიყვანეთ ყურშაი, თოკით ატარეთ ტყეში“.
ბოლოს მონადირეთა უფროსმა თავად მოიყვანა ყურშაი დათვის გაწყვეტილ ნაკვალევთან, მოტეხილი იფნის ხის ძირას. ამ ადგილიდან სისხლის წვეთებიც არ ჩანდა მიწაზე.
ყურშაიმ მარცხენა მხარეს გაუხვია, ბევრი ისუნსულა, ორ-სამჯერ წრე დაუარა და მერე აიღო გეში (კვალი). სამი ბაზიერი და შვიდი მშვილდოსანი გააყოლა ბაზიერთა უფროსმა ყურშაის.
ნაკრძალი გაიარეს. შემოღობილი ადგილი გაენგრია ნადირს. ლერწმებიანი ველი გადალახეს. უსიერი მუხის ტყე დაიწყო და სწორედ ამ ტყეში, ერთ მუხის ქვეშ ყურშაი მოკლულ დათვს თავზე დაადგა. ნადირის გვერდით, გვიმრებში პირქვე დამხობილი ეგდო დაჭრილი მამამზე.
მარჯვენა ხელში ხანჯალი შერჩენოდა მოხუცს. სისხლით იყო დასვრილი მისი თეთრი, მატყლივით თეთრი წვერი.
გვიმრა ირგვლივ დათელილი იყო. სისხლით იყო დასვრილი დაჭყლეტილი ბალახიც.
გიორგი ძალიან დაამწუხრა ამ ამბავმა. ზვიად სპასალარს ფარულად გამოუტყდა: „ის მერჩია, გაპარულიყო მამამზე ერისთავი, რადგან ჭიაბერს ვერავინ დააჯერებს, რომ ნადირობის დროს შეემთხვა ეს ყველაფერი მამამისს“.
დიდხანს უსრისეს საფეთქლები მამამზეს. მერე თორმეტმა მონადირემ ძლივს მიათრია სასახლემდე გონს მოსული უზარმაზარი სხეული.
გიორგიმ ბრძანა და ფარსმანი იხმეს. არც ამას დასჯერდა მეფე, თურმანიძე ჩამოაყვანინა ფანასკერტის ციხიდან.
თვალის გახელისთანავე ეს იკითხა მამამზემ:
„სად ვარო?“
როცა ეს გაიგო, რომ სასახლეში იყო, მაშინვე ამოიოხრა. მერე თვალები მოიფშვნიტა და თქვა:
„იმ დათვის ტყავი უნდა მიმერთმია მეფისათვის, ამიტომაც გავწირე თავი“.
დაჭრილ ნადირს მამამზე შორს გაეტყუებინა. ეკლიან ბუჩქებში მრავალჯერ ააცილა ისარმა მონადირეს. და როცა უკანასკნელი ისრით მუცელში დაუკოდნია დათვი, დაძრულა თურმე ეს უზარმაზარი მხეცი. მამამზეს მშვილდი გადაუგდია და დათვი და მამამზე პირისპირ შებმიან ერთმანეთს.
– III –