ვეფხისტყაოსანი — ტარიელისაგან თავის ამბის მბობა, ოდეს ავთანდილს უამბო — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ტარიელისაგან თავის ამბის მბობა, ოდეს ავთანდილს უამბო

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

„მოუსმინე, ყურადღება მიაქციე ჩემი ამბების მოსმენას; იმ ადამიანის საუბრებსა და საქმეებზე, რომელთა შესახებ ენას ძლივს ვატრიალებ, ის, ვინც უბედურება მომიტანა, მისგან არასდროს ველოდები სიხარულს, ვის გამოც სევდა და სისხლის ცრემლები მომდის. ინდოეთში შვიდი მეფე რომ იყო, ეს ყველამ იცით: ექვსი სამეფო ფარსადანს ეკუთვნოდა, ის იყო მათი მმართველი, დიდსულოვანი, მდიდარი, უშიშარი, მეფეებზე მბრძანებელი, ტანით ლომს ჰგავდა, სახით მზეს, ომში ძლევამოსილი, ჯარების ორგანიზატორი. მეშვიდე სამეფოში მამაჩემი იჯდა, მეფე, რომელიც მებრძოლებს აშინებდა, სარიდანი ერქვა, მტრების განადგურებაში შეუჩერებელი; ვერავინ ბედავდა მისთვის წყენის მიყენებას, ვერც აშკარად, ვერც ფარულად; ნადირობდა და მხიარულობდა, ცხოვრება არ ჰქონდა გამწარებული. მოწყენილობა მოსწყინდა, გულში დარდები დაუგროვდა. თქვა: „მტრებისგან დაპყრობილი მიწები უკან დავიბრუნე გამარჯვებით, ყველგან გამარჯვებული ვარ, მშვიდად ვზივარ, ზეიმი და დიდება მაქვს“; ბრძანა: „წავალ და მეფე ფარსადანს დავემორჩილები“; ფარსადანთან გაგზავნა მოციქული და შეუთვალა: „შენ გაქვს მთელი ინდოეთის მეფობა; ახლა მეც მინდა, თქვენს წინაშე ჩემი გულის ძალა ვაჩვენო, რომ ჩემი ერთგული სამსახურის სახელი დარჩეს“. ფარსადანმა, ამ ამბის გაგებისას, ზეიმი გამართა. შეუთვალა: „მადლობა შევწირე ღმერთს, მიწის მფლობელმა, რადგან შენ, მეფემ, ჩემსავით ინდოეთის მმართველმა, ასე მოიქეცი. ახლა მოდი, ისე პატივს გცემ, როგორც მშობელი მამა“. ერთი სამეფო სამფლობელოდ, და ამირბარობა უბოძა. თვით ამირბარს ინდოეთში ამირ-სპასალარის (მთავარსარდლის) თანამდებობა აქვს. მეფე რომ დაჯდა, არაფერი აკლდა, ყველაფერი ხელმისაწვდომი ჰქონდა; სხვა მხრივ მმართველია, მხოლოდ კეისრობა (უზენაესი მეფობა) არ აქვს. თვით მეფემ მამაჩემი თავის თანასწორად მიიღო. თქვა: „ჩემნაირი ამირბარი, დავდებ ნაძლევს, ვის ეყოლებაო!“ ლაშქრობდა და ნადირობდა, მტრები ზავს სთხოვდნენ. მე მას არ ვგავარ ისე, როგორც მე სხვა არავინ მგავს. მეფესა და დედოფალს, მზის მსგავსს, ვაჟი არ ჰყავდათ, დარდობდნენ, დრო იყო, ამიტომ ჯარები შეშფოთდნენ. ვაი, დაწყევლილი იყოს ის დღე, მე რომ ამირბარს მივეცი! მეფემ ბრძანა: „შვილად გავზრდი, ის ხომ ჩემი გვარია“. მეფემ და დედოფალმა შვილად მიმიღეს, მზრდიდნენ, რომ მთელი ჯარებისა და ქვეყნების პატრონი ვყოფილიყავი, ბრძენებს მიმცეს სასწავლებლად, როგორ უნდა მოქცეულიყვნენ ხელმწიფეები; გავიზარდე, თვალებით მზეს და ნაკვთებით ლომს დავემსგავსე. ასმათ, მომიყევი, რაც იცი ჩემგან ცილისწამების ამბავი. ხუთი წლისა რომ გავხდი, გაშლილ ვარდს ვგავდი; ლომის მოკვლა არ მიჭირდა, ისე, როგორც ქვიშის; ფარსადანს სულაც არ აწუხებდა შვილის არყოლა. მე ხუთი წლისა ვიყავი, დედოფალი დაორსულდა“. ეს რომ თქვა, ყმა (ტარიელი) ამოიოხრა, ცრემლით თქვა: „ქალი დაიბადა“. გონების დაკარგვას მიუახლოვდა, ასმათმა გულზე წყალი დაასხა; თქვა: „მაშინვე მზეს ჰგავდა, ახლა ვის გამო მეკიდება ცეცხლი! წიგნი წიგნს ეცემოდა, როდესაც დედოფალი მშობიარობდა, მოციქული – მოციქულს, მთელი ინდოეთი იგებდა ამას; მზე და მთვარე ხარობდნენ, სიხარულით ცა ნათდებოდა; ყველა ცოცხალი არსება მხიარულად თამაშობდა. ქება არ ითქმის ენით, ახლა ჩემგან ნათქვამით. ფარსადანმა ზეიმითა და დიდებით დაიწყო ხარება; ყველგან მოვიდნენ მეფეები მრავალგვარი საჩუქრებით. საგანძური გასცეს, ჯარები საჩუქრებით აივსო. მშობიარობის შემდეგ, მე და ქალის აღზრდა დაიწყეს. მართლაც, მაშინვე მზის სხივებს ჰგავდა. მეფესა და დედოფალს ვუყვარდით და თანასწორად მივაჩნდით. ახლა ვახსენებ, ვის გამოც ჩემი გული ცეცხლში იწვის! ყმა დაბნეული იყო, როდესაც სახელის ხსენებას მიუახლოვდა; ავთანდილსაც აეტირა, მისმა ცეცხლმა გულზე მოჰკრა; ქალმა (ასმათმა) გონს მოიყვანა, მკერდზე წყალი დააპკურა. თქვა: „მოუსმინე, მაგრამ ჩემი სიკვდილის დღე ნამდვილად დადგა. იმ ქალს ნესტან-დარეჯანი ერქვა. შვიდი წლისა რომ გახდა, ქალი წყნარი და ცნობილი იყო, მთვარის მსგავსი, სილამაზით მზისგანაც კი დაუჩრდილავი; მის გაყრას როგორ გაუძლებს ალმასივით გამაგრებული გული! ის ისე გაიზარდა, რომ მე უკვე შემეძლო ომში წასვლა; მეფე ქალს ისე უყურებდა, როგორც მომავალ მეფეს, მამასავით ხელში მიმცეს, როცა ამ ზომის გავხდი; ბურთს ვთამაშობდი და ვნადირობდი, ლომს კატასავით ვკლავდი. ასმათ, შენც მოწამე ხარ ჩემი ფერდაკარგულობისა, მზეს მე ვჯობდი სილამაზით, როგორც დილის ჟამი ბინდს; ჩემი მნახველები ამბობდნენ: „ედემში გაზრდილს ჰგავს“. ახლა იმ დროინდელი ჩემი სახის მხოლოდ ჩრდილი ვარ. მეფემ სახლი ააშენა, შიგნით ქალის საცხოვრებლად: ქვად ფაზარი (ძვირფასი ქვა) იყო, იაგუნდის თვალის კუბო იდგა, გარეთ ბაღჩა და საბანლად ვარდის წყლის სარაჯი (აბანო); ის იქ იყო, ვის გამოც ცეცხლის ალი მეკიდება! დღე და ღამე საკმეველით ალვის ხე ეკმევოდა; ზოგჯერ კოშკში იჯდა, ზოგჯერ ბაღჩაში ჩამოდიოდა, როცა ჩრდილი იყო. დავარი (მეფის და), ქვრივი, ქაჯეთში გათხოვილი, მას (ნესტანს) სიბრძნის სასწავლებლად თვით მეფემ მისცა შვილად. მას ჰქონდა მოფარდაგული სასახლე ოქროს ქსოვილებითა და აბრეშუმით; ვერავინ ვხედავდით, სახით ვარდს ჰგავდა; ასმათი და ორი მონა ჰყავდა, ნარდს თამაშობდნენ და მღეროდნენ; იქ იზრდებოდა ტანით, გაბაონში გაზრდილს ჰგავდა. თხუთმეტი წლისა ვიყავი, მეფე შვილივით მზრდიდა; დღისით მის წინაშე ვიყავი, არც ძილზე მიშვებდა; ძალით ლომს, თვალებით მზეს, ტანით ედემში გაზრდილს ვგავდი, ჩემს მიერ გაკეთებულ სროლასა და ასპარეზობას აქებდნენ. ჩემი ისრით მოკლული მხეცები და ნადირები დაეცნენ; შემდეგ მოედანზე ვთამაშობდი ბურთს, მინდვრიდან დაბრუნებული; შევდიოდი, ნადიმს ვმართავდი, ყოველთვის ლხინს მიჩვეული; ახლა კი ბროლისა და ბადახშის მსგავსმა სახემ გამომყო ცხოვრებისგან! მამა მომიკვდა, დადგა მისი სიკვდილის დღე; ფარსადანს მისი სიხარული და ნიშანი გაუცუდდა; მათ გაუხარდათ, ვისაც მისი შიშისგან ზარი ეცემოდა; ერთგულებმა ვაება დაიწყეს, მტრებმა – მისი ცუდად გახსენება. მე ერთი წელი სიბნელში ვიჯექი, ცხოვრება გამიუქმდა, დღისით და ღამით ვვაებდი, ვერავინ მამშვიდებდა; გამოსაყვანად ხასები მოვიდნენ, მეფის ნათქვამი მითხრეს, და უბრძანა: „შვილო ტარიელ, ნუ ხარ შავებში ჩაფლული. ჩვენ უფრო გვტკივა ის, ვინც თანასწორად დაგვაკლდა“. ასი საგანძური უბოძა, უბრძანა შავების გახდა, მისი (მამის) მთელი სამფლობელოს ბოძება: „შენ გქონდეს ამირბარობა, მისივე საქმეების კეთება“. ავენთე, დამწვეს მამის დაუშრობელმა ცეცხლებმა; უკან გამომიყვანეს იმ წინამძღოლმა ხასებმა; გამოსვლისთვის ზეიმი გამართეს ინდოეთის მმართველებმა, შორს შემხვდნენ, მაკოცეს პატივით, როგორც მშობლებმა. მათ თავიანთი ადგილების ახლოს დამსვეს, შვილივით მცემდნენ პატივს, მისი (მამის) საქმეები ორივემ მშვიდად მითხრეს; არ დავემორჩილე და მისი წესების შესრულება საშინლად მიმაჩნდა; არ მომეშვნენ, დავემორჩილე, თაყვანი ვეცი ამირბარად. ინდოელთა და მრავალი სხვა თავადობა მქონდა, ვმეთაურობდი, თუ ვინმე ჩემი ჯარებისთვის მავნებელი იქნებოდა, მშვიდად ვიჯექი და ვხარობდი, სიმღერისა და სმის ზეიმი შევქმენი, ჯარებს ვუძღვებოდი, ვნადირობდი, ჩემს საქმეებს აქებდნენ. აღარ ვიცი, დამავიწყდა, თუმცა დიდი წელი არ გასულა; მოგიყევი ჩემი ამბავი, განა რამდენად რთულია! ცრუ და მუხთალი (მოღალატე) სამყარო მუდამ ცუდს აკეთებს, მისი ნაპერწკალი დამეცა, დიდხანს მწვავს.

რთული სიტყვები

ისმენდი: მოუსმინე
მიეც გონება: ყურადღება მიაქციე
ვათქმევ ენასა: ენას ძლივს ვატრიალებ, ძლივს ვლაპარაკობ
ხელ-მქმნის: უბედურება მომიტანა, გამაუბედურა
აროდეს ლხენასა: არასდროს სიხარულს
მპყრობელი: მმართველი
უკადრი: უშიშარი, შეუვალი
მზარავი: მაშინებელი, შემშინებელი
სრვად დაუფარავი: განადგურებაში შეუჩერებელი
საწუთრო-გაუმწარავი: ცხოვრება არ ჰქონდა გამწარებული
კაეშანთა ჯარები: დარდების სიმრავლე

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი