ვეფხისტყაოსანი — ამბავი ტარიელის გამიჯნურებისა, პირველ რომ გამიჯნურდა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ამბავი ტარიელის გამიჯნურებისა, პირველ რომ გამიჯნურდა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

კვლავ დაიწყო ამბის მოყოლა მან, ვინც დიდხანს იტირა: ერთ დღეს მე და მეფე მოვდიოდით, ნადირობიდან; მითხრა: „ქალი ვნახოთ“, ხელი ხელზე მომიჭირა. იმ დროის გახსენებისას, ცოცხალი რომ ვარ, არ გიკვირს? მეფემ დურაჯების (ფრინველების) მოტანა მითხრა ქალისთვის, გამოვუღე და წავედით ჩემი ცეცხლის დასადებად; მაშინ დავიწყე ამქვეყნიური ვალის გადახდა. ალმასის ლახვარი სჭირდება გულის გასახვრეტად! ბაღჩა ვნახე, ყველაზე ლამაზი, სასიამოვნო: ფრინველებისგან ისმოდა სირინოზზე (მითიური ფრინველი) სასიამოვნო ხმა; ბევრი იყო ვარდის წყლის აბანო. კარზე ოქროს ქსოვილის ფარდები ეკიდა. ვიცოდი, არავის უნდოდა იმ მზის მსგავსის ნახვა, მე გარეთ ვიდექი და მეფემ კარის ფარდაგი გაიარა; ვერაფერს ვხედავდი, მხოლოდ საუბრის ხმა მესმოდა. ასმათს უბრძანა ამირბარის დურაჯების გამოტანა. ასმათმა ფარდაგი აწია, მე გარეთ ვიდექი მოფარდაგულთან; ქალს შევხედე, ლახვარი მომხვდა გონებასა და გულში. მოვიდა, მივეცი დურაჯები, მთხოვა ცეცხლით დამწვარს. ვაი, მას შემდეგ ცეცხლში ვიწვი მუდამ! ახლა ის ნათელი, მზესაც რომ აჭარბებდა, წავიდა!“ მისი ხსენება ვერ გაუძლო, დაბნეული ამოიოხრა მწარედ; ყმა და ასმათი ტიროდნენ, ხმას სცემდნენ ის ადგილები, დარდით თქვეს: „ვაი, ტყუილად შექმნილი მკლავები, ვაი, გმირების მუქარები!“ ასმათმა წყალი დაასხა, გონს მოვიდა ტარიელი, დიდხანს ვერაფერი თქვა, სევდამ გული შეუპყრა, დაამშვიდა; დაჯდა და მწარედ ამოიოხრა, ცრემლი მიწას შეერია, თქვა: „ჩემგან მისი ხსენება, ვაი, რა დიდი საშინელებაა! ამქვეყნიურის მოიმედენი მისი ნივთებით კმაყოფილდებიან, ხარობენ, მაგრამ მოღალატე სამყაროს ბოლოს ვერ გადაურჩებიან; ვაქებ ბრძენთა ჭკუას, რომლებიც ეურჩებიან (არ ემორჩილებიან). მოუსმინე ჩემს ამბებს, თუ სული კიდევ შემრჩება. დურაჯები მივეცი, სხვა გზა ვერ ვიპოვე თავის გადასარჩენად, დავეცი, გონება დავკარგე, მხრებისა და მკლავების ძალა წამერთვა, როცა გონს მოვედი, ტირილისა და ვაების ხმა მომესმა: გარშემო შემომცვდა ჯალაბი (მსახურები), როგორც ნავში ჩამსხდარნი. შიგნით ვიწექი დიდ დარბაზებში ლამაზ საწოლზე, ზემოდან მეფეები დამტიროდნენ დაუშრობელი ცრემლებით, სახეზე იხოკავდნენ ხელებით, ლოყებს იხეთქავდნენ, მუყრები (მკურნალები) მოიყვანეს, ავადმყოფობით გამაბელზებელი (გამაოგნებელი) მითხრეს. მეფემ თვალახელილი რომ დამინახა, ყელზე მომეხვია, ცრემლით მითხრა: „შვილო, შვილო, ცოცხალი ხარ? სიტყვა თქვი!“ მე პასუხი ვერ გავეცი, როგორც შეშლილი, ძალიან შევკრთი, კვლავ დავეცი დაბნედილი, გულზე სისხლი გადმომესხა. ყველა მუყრი და მულიმი (მუსლიმი სასულიერო პირი) გარშემო შემომცვივდნენ; მათ ხელში ჰქონდათ მუსაფი (წმინდა წიგნი), ყველა კითხულობდა; მტრისგან დაცემული ვეგონე, არ ვიცი, რას ლაპარაკობდნენ. სამი დღე უსულოდ ვიყავი, დაუშრეტელი ცეცხლები მწვავდა. „ექიმებიც უკვირდათ: „ეს რა სენია? სამკურნალო არაფერი სჭირს, რაღაც სევდა შემოჰყრია“. ზოგჯერ შეშლილივით წამოვიჭრებოდი, მცდარი სიტყვა წამომცდებოდა. დედოფალი ზღვას ქმნიდა, იმდენ ცრემლს ღვრიდა. სამი დღე დარბაზში ვიყავი, არც ცოცხალი, არც მკვდარი; შემდეგ გონს მოვედი, რაღაცას მივხვდი, რაც არ მესმოდა; ვთქვი: „ვაი, რა მდგომარეობაში ვარ, სიცოცხლე რომ გამიარა!“ მოთმინება ვთხოვე შემოქმედს, სამუდარო სიტყვა ვუთხარი. ვთქვი: „ღმერთო, ნუ გამწირავ, ჩემი ვედრება შეისმინე, მომეცი მოთმინების ძალა, ცოტათი მაინც აღმადგინე, აქ ყოფნა გამამჟღავნებს, ჩემს სახლში მიმაწვინე!“ მანვე ქმნა და მეც მოვჯობინდი, დაჭრილი გული გავამაგრე. წამოვჯექი. მეფისგან ბევრი კაცი მოდიოდა. ახარებდნენ: „წამოჯდაო“, დედოფალი გამორბოდა; მეფე მორბის თავშიშველი, არ იცოდა, რას აკეთებდა, ის ღმერთს ადიდებდა, სხვა ყველა ჩუმად იყო. იქით და აქეთ შემომსხდნენ, მახვრიტეს (მკურნალობდნენ) სახვრეტელით; მე მოვახსენე: „პატრონო, გული ახლა უფრო ჯანმრთელია; ცხენზე შეჯდომა მინდა, ვნახო წყლები და ველი“. ცხენი მომიყვანეს, შევჯექი, მეფე ჩემთან ერთად მოდის. გამოვედით, მოვიარეთ მოედანი და წყლის პირი; ჩემს სახლში მივედი, დავბრუნდი, მეფე მომყვა სახლის ძირამდე. შინ მოვედი, უარესად გავხდი, სხვა უბედურება დაემატა უბედურებას; ვთქვი: „მოვკვდე, ჩემი ბედი ამის მეტს არაფერს იმსახურებს“. ზაფრანის ფერად შეცვალა ბროლი ცრემლების ბანამ (რეცხვამ), გული კიდევ უფრო დამჭრა ათი ათასმა დანამ. საწოლის მცველი შემოვიდა, მოლარე გაიყვანა მან; ვთქვი: „რა იცის ამბავი, ნეტავ, იმან თუ ამან?“ „მონააო ასმათისი“. – „რა იცისო, – ვუთხარი, – ვკითხე!“ შემოვიდა, სააშიკო (სასიყვარულო) წიგნი მომცა, წავიკითხე; გამიკვირდა, სხვაგვარად როგორ უნდა გამეკეთებინა გულის მწველი სითხე? მისგან ეჭვი არ მქონდა, სევდად მაწვა გულზე ის ხე. მე გამიკვირდა: „საიდან ვუყვარვარ, ან როგორ ბედავს თხოვნას? არ მიყოლა არ ვარგა, უზრახობას (უპატივცემულობას) დამწამებს, ჩემგან იმედს დაკარგავს, მერე დამიწყებს გმობას“. დავწერე, რაც პასუხად შეეფერებოდა აშიკობას. დღეები გავიდა, მე გული კიდევ უფრო დამწვეს ცეცხლებმა, ვეღარ ვუყურებდი ჯარებს, მინდორზე მოთამაშეებს; დარბაზში ვერ მივედი; მკურნალებმა დაიწყეს მოსვლა მრავალმა, მაშინ დავიწყე ამქვეყნიური ლხინისა და ვალების გადახდა. „მათ ვერაფერი მიშველეს, მე გულზე ბნელი ბინდი დამეცა, სხვამ ვერავინ შემატყო ცხელი ცეცხლის დება; სისხლი დამწამეს; მეფემ ბრძანა ხელის გახსნა. გავიხსენი ტანჯვის დასაფარად, არავისგან საეჭვოსი. ხელგახსნილი, სევდიანი, საწოლში ვიყავი თავის წინ; ჩემი მონა შემოვიდა, შევხედე, თუ იტყვის: რა უნდა. „მონააო ასმათისი“. შემოყვანა ვუთხარი შინ. გულში ვუთხარი: „რა მიპოვაო, ან ვინ არის?!“ მონამ წიგნი მომართვა, მე წავიკითხე ნებაზე; წიგნში შევატყვე, შეხვედრის სურვილი ჰქონდა; პასუხად გავეცი: „დროა, მართალი ხარ გაკვირვებაში; მოვალ, თუ მიხმობ, მე ნუ მეჭვ მოსვლის დაგვიანებას“. გულს ვუთხარი: „ეს ლახვრები როგორ დაგაღონებენ? ამირბარი ვარ, ხელმწიფე, მთელი ინდოეთი მემორჩილება; აზრად მიიღებენ, საქმეს ათასჯერ აწონ-დაწონებენ, თუ გაიგებენ, ისინი ჩემს მიწებზე არ დამტოვებენ“. კაცი მოვიდა მეფისგან: „ამბის მოსმენა უნდაო“. მოყვანა ვუთხარი; უბრძანა: „სისხლის დინებაც გააკეთე?“ მე ვუთხარი: „ხელი გავიხსენი, მომჯობინება დამიწყო, წინაშე მოვალ, ამისთვის კიდევ უფრო მმართებს ლხინი“. დარბაზში მივედი. მეფე ბრძანებს: „ამაზე მეტს ნუ იზამ!“ ცხენზე შემსვა უქარქაშოდ, წელზე არაფერი შემომაბა, შეჯდა, ქორები მოუტივა, დურაჯები დაინაბა (დაიჭირა), მშვილდოსნები გაისროლეს, ამბობდნენ: „შაბა, შაბა!“ შინ დავსხედით სადილად იმ დღეს მინდორში მყოფნი; მომღერლები და მუტრიბები (მუსიკოსები) არ იყვნენ დამშვიდებულნი; მეფემ გასცა მრავალი ძვირფასი ქვა, იშვიათად ქებული. არ დარჩენილა შეუვსებელი იმ დღეს მათგან არავინ. ვეცდებოდი, არ მქონდა დრო სევდისგან თავის დაცვისთვის; ვიხსენებდი, ცეცხლი უფრო მეკიდებოდა გულზე; ჩემი თანატოლები წავიყვანე, ჩემს ადგილას დავჯექი, მითხრეს ალვად (მწუხარედ), დავიწყე სმა და ნადიმობა ტანჯვისა და ჭირის დასაფარად. მოლარემ (განმგებელმა) შინაურმა ყურში მითხრა ნათქვამი: „ქალი ვინმე იკითხავსო: „ინახვისო ამირბარი?“ ზეწრით ჰქონდა დაფარული სახე, ბრძენთა საქებარი“; ვუთხარი: „საწოლში წაიყვანე, ჩემგან არის ნათქვამი“. ავდექი, ნადიმზე მსხდომნი ასაყრელად მოემზადნენ; შართი (პირობა) ვუთხარი: „ნუ ადგებით, მოვალ მალე“; გამოვედი და საწოლში შევედი, მონა კართან დადგა მცველად. გული მივეცი მოთმინებას, უარესისგან თავის დასაცავად. კართან შევდექი, ქალი წინ შემხვდა, თაყვანი მცა; მითხრა: „თქვენს წინაშე მოსვლა კურთხეულია, ვინც ამას იმსახურებს!“ გამიკვირდა, შეყვარებულის თაყვანისცემა ვისთვის უნდა ყოფილიყო? ვთქვი: „არ იცის აშიკობა; თორემ რომ სცოდნოდა, მშვიდად იჯდებოდა“. შევედი, ტახტზე დავჯექი; ქალი ხალიჩის პირას დადგა, ჩემს ახლოს დასაჯდომად თავი არ მიიჩნია ღირსად; ვუთხარი: „მანდ რატომ ზიხარ, თუ ჩემი სიყვარული გჭირს?“ და მან პასუხი არ მითხრა, ჩემთვის სიტყვაძვირს ჰგავდა. მითხრა: „ეს დღე სირცხვილად მეკიდება გულზე: გგონია, ჩემგან თქვენს წინაშე ამისთვის მოვედი, მაგრამ ახლა იმედს მაძლევს შენგან ცდის არდამალვა. ამას თუ ღირსი ვარ, ვერ ვიტყვი, მაკლია ღვთის წყალობა“. ადგა, მითხრა: „თქვენს მორიდებულს ჩემგან ცნობა არეული აქვს; ნუ მეჭვ, რაც პატრონის ბრძანებას უთქვამს; ასეთი დიდი საქმის წამოწყება მის გულს უნდოდა, ამ წიგნმა გაგაგებინოს, რაც ჩემთვის გაუკეთებია“.

რთული სიტყვები

ისმენდი: მოუსმინე

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი