ვეფხისტყაოსანი — წასლვა ავთანდილისა გულანშაროთ და ტარიელის შეყრა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · წასლვა ავთანდილისა გულანშაროთ და ტარიელის შეყრა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ავთანდილი ზღვებს გემით გადაკვეთს. ის მხიარულია და მარტო მიემგზავრება. მას უხარია ტარიელის ნახვის ამბავი და გულით ღმერთს ენდობა. ზაფხული დასასრულს უახლოვდებოდა, ბუნება მწვანდებოდა. ეს იყო ვარდების გაშლის ნიშანი, მათი შეხვედრის დრო. მზე თავის გზას იცვლიდა, სარატანი (თანავარსკვლავედი) ამოდიოდა. ავთანდილმა, რომელსაც დიდი ხანია ყვავილები არ ენახა, ამოიოხრა. ცა დაიქუხა და ღრუბლებიდან ბროლის ცვარი წამოვიდა. ავთანდილმა ვარდებს აკოცა თავისი ვარდისფერი ბაგეებით. მან უთხრა: „თვალებით გიყურებთ, გულთბილად შემომხედვარეს. ამის სანაცვლოდ თქვენთან საუბრით დავტკბები“. როცა საყვარელი ადამიანი გაახსენდება, მწარე ცრემლები სდის. ავთანდილი ტარიელისკენ მიდის იმ დამღლელი გზებით, რომლებიც უდაბური, უგზოუკვლევი და უცხო მხარეებია. სადაც ლომებსა და ვეფხვებს ნახავს, ჭაობებში დახოცავს. გამოჩნდა ქვაბები. ავთანდილს გაუხარდა, იცნო და თქვა: „ეს ის კლდეებია, სადაც ჩემი საყვარელი ადამიანია და ვისთვისაც ცრემლები მდის. ნეტავ ღირსი ვიყო, პირისპირ ვნახო და ვუამბო, რაც გამიგია. თუ არ მოსულა, რაღა ვქნა? ტყუილად მივლია!“ „თუ მოსულა, უძლურად დიდხანს არ დარჩებოდა ქვაბში. სადმე მინდორში წავიდოდა, მხეცებივით ივლიდა ველებზე. სჯობს, ჭაობ-ჭაობ წავიდე“, — ფიქრობდა და ირგვლივ იყურებოდა. ეს თქვა და მინდვრებისკენ გაემართა. ის მიდის და მხიარული გულით მღერის. ხმამაღლა, სიხარულით, სახელით უყვირის. ცოტა რომ გაიარა, გამოჩნდა მზე სრული სინათლით: ჭაობის პირას ტარიელი იდგა, ხმალამოღებული. ტარიელს ლომი მოეკლა, ამიტომ ხმალზე სისხლი ესხა. ჭაობის პირას ფეხით იდგა... ცხენი არ ახლდა. ავთანდილის ყივილი ესმოდა და უკვირდა. შეხედა, იცნო, გაიქცა, მისკენ მირბოდა და ხტუნავდა. ტარიელმა ხმალი გადააგდო და თავის ძმობილს მივარდა. ყმა ცხენიდან გადმოხტა, ეტლის სისწრაფეს ჰგავდა. მათ ერთმანეთს აკოცეს, ყელგადაჭდობილებს ჰგავდნენ. მათი ხმა შაქრისფერი გახდა, როგორც ხშირად გაშლილი ვარდი. ტარიელმა ტირილით ნატიფი, მჭევრმეტყველი სიტყვები თქვა: „სისხლის ღვარმა წითლად შეღება ჩემი შავი თმები. ალვის ხეს ცრემლის წყარო რწყავს, უამრავი ნაკადი. რადგან შენ გნახე, რა მჭირს, რა მტანჯავს, რა პატიჟი უნდა მქონდეს მე!“ ტარიელი ტირის, ავთანდილი კი სიცილით ელაპარაკება. იღიმება, ძოწისფერი ბაგეები ეხსნება, კბილებიდან ელვა კრთის. ეუბნება: „ვიცი ის ამბავი, რომელიც გაგახარებს. ახლა ყვავილები კვლავ გაიშლება, ვარდი აქამდე ჭკნებოდა“. ტარიელმა უთხრა: „ჰე, ძმაო, საკმარისია ის სიხარული, რაც დღეს მქონდა. ჩემი ყველა სიხარული ვნახე – შენი ნახვა. ღმერთმა სხვა წამალი არ ქნას, არც არაფერი მომისმენია. ნეტავ კაცმა ამქვეყნად როგორ იპოვოს ის, რაც ზეციური საქმეა!“ რადგან ტარიელი არ დაწყნარდა, ავთანდილმაც ვეღარ გაუძლო ამ ამბის დაყოვნებას, აუჩქარდა. ამოიღო ის რიდე, ვისი ბაგეებიც ვარდებივით იყო. ტარიელმა რომ ნახა, იცნო, ამოიღო და შემოეხვია. წიგნი და რიდის ნაწილი იცნო და გაშალა. პირზე დაიდო, დაეცა, ვარდი ფერმკრთალი გახდა. სულები გაექცა, შავმა, ხვეულმა თმამ თავი დახარა. მისი ტანჯვა ვერ გაუძლო ვერც კაენმა და ვერც სალამანმა. ავთანდილი უყურებს ტარიელს, უსულოდ დავარდნილს. შეფრინდა, შველად მივარდა მას, ტკბილად მოლაპარაკეს. ვერაფერი არგო დამწვარს, სრულად ცეცხლმოდებულს. მისი სიცოცხლის ნიშნები მისმა სულმა მიიბარა. ავთანდილი ტირილად დაჯდა, ლამაზი ხმით ტირის. ხშირ-ხშირად ყორნისფერი თმებს იგლეჯს, ბროლისფერი სახით აფრთხობს. გაახეთქა ლალი, ანდამატის ქვით გათლილი. იქიდან წყაროები გამოხდა, ძოწს ვამსგავსებ ფერით. პირს იხოკს, ლოყებზე სისხლი ჩამოსდიოდა მის მჭვრეტს: „რაც მე ვქენი, არც გიჟს უქნია და არც შეშლილს. რატომ დავასხი სწრაფად წყალი ცეცხლს, რომლის ჩაქრობა ძნელია! სწრაფად ეცა, გული ვერ გაუძლებს ზედმეტ სიხარულს. მე მოვკალი ჩემი საყვარელი ადამიანი. რა მმართებს გაწბილებულს? თავს ვაბრალებ საქმეს, რომელიც წინასწარ არ გამიგია! ცრუ კაცი კარგად ვერაფერს იზამს რთულ საქმეში. ნათქვამია: „გაკიცხული სიწყნარე სჯობს ქებულ სიჩქარეს!“ უგონოდ მყოფი ტარიელი მკვდარს ჰგავს. ავთანდილი ადგა, ჭაობებში გავიდა წყლის საძებნელად. მან იპოვა ლომის სისხლი, მოაქვს ალის შესავსებად. მკერდზე დაასხა, და ლაჟვარდი ლალისფერი გახდა. ავთანდილმა ლომის სისხლი ლომის მკერდზე დაასხა. ტარიელი შეკრთა, შეირხა, როგორც ინდოელთა ტომის ჯარი. თვალები გაახილა, ძალა მიეცა წამოსაჯდომად. მთვარის ლურჯი შუქი ჩანს, მზისგან განათებული. ზამთარი ვარდებს ახმობს, ფურცლები ცვივა. ზაფხულის მზის სიცხე წვავს, გვალვას ჩივიან. მაგრამ მასზე ბულბულები ლამაზ ხმას ყივიან. სიცხე წვავს, ყინვა აზიანებს, ჭრილობები ორჯერვე სტკივა. ასევე, ადამიანის გულის დამშვიდება ძნელია. ჭირსა და ლხინს ორივეს ისე ეგებება, როგორც ხელი. მუდამ დაჭრილია, მისი სიცოცხლე არასოდეს არის ჯანმრთელი. ის ენდობა ამქვეყნიურ ცხოვრებას, ვინც თავისი თავის მტერია! ტარიელმა კვლავ ნახა მკვლელის ნაწერი. კითხულობს, თუმცა წიგნის კითხვა აბრმავებს. ცრემლმა დაუბნელა სინათლე, დღის შუქი ბნელად ჩანს. ავთანდილი ადგა და მას მწარე სიტყვების თხრობა დაუწყო. ეუბნება: „ნასწავლი კაცისთვის არ ვარგა ნაქმარი. ახლა რაღა გვმართებს ტირილი? უნდა დავსხდეთ და ვიღიმოთ. ადექი, წავიდეთ იმ დაკარგული მზის საძებნელად! მალე მიგიყვან, მიყვანა შენგან მონდომებულია. როგორც გვმართებს გახარება, ჯერ ისე გავიხაროთ. მერე შევსხდეთ, გავემართოთ, ქაჯეთისკენ წავიდეთ. ჩვენი ხმლები წინ წავიმძღვაროთ, მათნი ზურგით დავიყაროთ. უვნებელნი დავბრუნდეთ, ისინი კი გვამებს დავამსგავსოთ“. მერე ტარიელი ამბავს ეკითხება, აღარ ბნელდებოდა. შეხედა, თვალები გაახილა, შავ-თეთრი ელვა კრთოდა. მზისგან ლალს ჰგავდა, ფერი ემატებოდა. ვინ არის ღირსი, რომ ცა მუდამ წყალობით ბრუნავდეს! ავთანდილს მადლობა უთხრა, საუბარი დაიწყო: „მე შენს ქებას როგორ ვიტყვი, ბრძენთაგან საქებარს! როგორც მთის წყარომ, მომრწყე ბარის ყვავილი. შეწყვიტე ცრემლის დენა, ნარგიზებიდან გუბეებად დამდგარი. მე ვერაფერს გიზამ სანაცვლოდ, ღმერთი გადაგიხდის ზეციდან. ზემოდან თავისი წყალობით მოგაგზავნოს ჩემს მაგივრად ჯილდო!“ შესხდნენ და შინ წავიდნენ, მათ დიდი სიხარული ჰქონდათ. ახლა ასმათიც დანაყრდა, რომელიც დიდი ხანია მშიერი იყო. ქვაბის კართან ასმათი მარტო ზის, უბარგოდ. შეხედა, იცნო ტარიელი, თან ახალგაზრდა ყმა. ორივე ლამაზად მღეროდა, როგორც მომღერალი ბულბული. მაშინვე იცნო, წამოხტა მოშლილი, პერანგით. აქამდე მუდამ ტირილით მოსულს ხედავდა ქვაბში. ახლა გაუკვირდა სიცილით მომღერალის დანახვა. შეშინებული წამოხტა, გონება მთვრალს ჰგავდა. და არ იცის ჯერ მისთვის სასურველი ამბის მოსმენა. მათ რომ ნახეს, სიცილით და კბილების გამოჩენით შესძახეს: „ჰე, ასმათო, მოგვივიდა წყალობა ღმერთისგან ზეციდან. ვიპოვეთ დაკარგული მთვარე, რაც გვინდოდა, ის ვქენით. ახლა ბედისგან ცეცხლის ჩაქრობით, ჭირის ლხენით განვთავისუფლდით“. ავთანდილი ცხენიდან გადმოხტა ასმათის ჩასახუტებლად. მან ხელი ალვის ხეს მიჰყო, ტოტი მოსარხეველად მოჰყვა. ყელსა და პირს აკოცებს, ცრემლებს ღვრის: „რა იცი, რა ქენი, მიამბე, შენი მოვალე ვტირი ველად“. ავთანდილმა ასმათს მის აღმზრდელის წერილი მისცა, ალვის ტოტივით დამჭკნარის, მთვარისფერი დაკარგულის. უთხრა: „ნახე იმ ტანჯვაგადახდილის ნაწერი. მზე მოგვიახლოვდა, ჩრდილის მოშორება მოგვეცა“. ასმათმა რომ ნახა წერილი, იცნო მისი დაწერილობა. გაუკვირდა, შიშმა აიტანა, ათრთოლებს, როგორც ხელობას. ტერფიდან თხემამდე მას მეტი გაკვირვება დაეუფლა. ამბობს: „რა ვნახე, რა მესმის? ნეტავ ეს სიმართლეა?!“ ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, ეგ ამბავი მართალია. სიხარული მოგვეცა, მოგვშორდა ყველა რთული ჭირი. მზე მოგვიახლოვდა, სიბნელე ჩვენთვის აღარ არის. ბოროტს სძლია კეთილმა, მისი არსებობა გრძელია!“ ინდოეთის მეფე მხიარული ასმათს რაღაცას უბრძანებდა. ერთმანეთს ეხვეოდნენ, სიხარული ატირებდა. ვარდზე ყორნის ბოლო თხელ ნამს აპკურებდა. ღმერთი ადამიანს არ გაწირავს, თუმცა ადამიანი მიიღებდა. ღმერთს დიდი მადლობა მისცეს, თქვეს: „გვიყო ის, რაც საუკეთესო იყო. ახლა კი ვიცით, თქვენი სახე უარესს არ გააბრჭობდა“. ინდოეთის მეფე მხიარული ხელებგაშლილი ამას ხმობდა. ქვაბში შევიდნენ მხიარულები, ასმათი რაღაცას მასპინძლობდა. ტარიელი ავთანდილს ეუბნება: „მისმინე ასეთი სიტყვა. გიამბობ რაღაც ამბავს, ნუ მეწინააღმდეგები. მე როცა ქვაბები ავიღე, დევთა დასები დავხოცე. მას შემდეგ მათი ძვირფასი საგანძური აქ დევს. მე ისე არ მინახავს, როგორც არ მინდოდა. მოდი და გავხსნათ, გავიგოთ, რა ზომის საგანძურია“. გაუხარდათ, ადგნენ ორივე, ასმათიც არ იჯდა. ორმოცი კარი დალეწეს, მათთვის ომი არ იყო. იპოვეს უსახური საგანძური, თვალისთვის უნახავი. იქ იდო თვლების რიყე, ხელით გაწმენდილი. ჩანს მარგალიტი, ბურთის სათამაშო ბურთის ზომის. ვინ შეძლებდა ოქროს დათვლას, არავისგან დათვლილის! ის ორმოცივე სახლი შიგნით სავსე იყო. იპოვეს ერთი ზარადხანა, აბჯრისთვის სახლად შექმნილი. იქ ყველა აბჯარი ისე იდო, როგორც მწნილი. შიგნით ერთი კიდობანი დაბეჭდილი, გაუხსნელი. ზედ ეწერა: „აქ დევს საკვირველი აბჯარი, ალმასის ჯაჭვ-მუზარადი, ბასრი, მჭრელი ხმალი. თუ ქაჯები დევებს შეებმებიან, ის დღე რთული იქნება! უმისჟამოდ ვინც გახსნის, მეფეთა მკვლელია“. კიდობანი გახსნეს, იპოვეს იქ სამი ტანის აბჯარი, რასაც სამი ყმა მეომარი შეიმოსავდა: ჯაჭვი, ხმალი, მუზარადი, მათი მსგავსი საბარკული. ზურმუხტის ბუდეებით იყვნენ, როგორც ლუსკუმები. თითოეულმა თითო ჩაიცვა, თავის თავს გამოსცდიდნენ. ჯაჭვ-მუზარადს, აბჯარს ვერაფერს აკლებდნენ. ხმალს რკინას ურტყამდნენ, როგორც ბამბის ძაფს ჭრიდნენ. მათთვის ეს მთელ ქვეყანაზე ძვირფასია, შევატყვე, არ გაყიდიან. თქვეს: „ეს ნიშნად გვეყოფა, რომ კარგი ბედით ვართ. ღმერთმა გამოგვხედა თვალით, ზემოდან მონახედით“. აიღეს ის აბჯარი თავიანთი თავისთვის. თითო მათ, ერთი ფრიდონის საჩუქრად შეკრეს თოკით. ოქროც წაიღეს, იშვიათი მარგალიტი. გამოვიდნენ, დალუქეს ორმოცივე საგანძური. ავთანდილმა თქვა: „ამას იქით ხმალს ნებას დავამაგრებ. ამ ღამეს არსად წავალ, რა გათენდება, არ დავდგები“.

რთული სიტყვები

აცორვებს: მიემგზავრება, მიდის
საესავითა: იმედით, მინდობით
მოწურვილ იყო: დასასრულს უახლოვდებოდა
სარატანისა: თანავარსკვლავედი, ზოდიაქოს ნიშანი
მოშამბნარენი: ჭაობებში მყოფნი
დაჰზმიდა: დარჩებოდა, შეჩერდებოდა
მომახულითა: ამოღებული, მოქნეული
ხლტებოდა: ხტუნავდა
მჭევრები: მეტყველი, დამაჯერებელი
გიშრისა ტევრები: შავი, ხვეული თმები
ნაკადი ბევრები: უამრავი ნაკადი
პატიჟი მჭირდეს მევ რები: რა ტანჯვა უნდა მქონდეს მე

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი