ვეფხისტყაოსანი შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

ვინც შექმნა სამყარო თავისი ძლიერი ძალით, ვინც ზემოდან, ზეციდან შთაბერილი სულით შექმნა ყველა არსება, ჩვენ, ადამიანებს, მოგვცა დედამიწა, რომელიც უთვალავი ფერით არის სავსე. ყველა ხელმწიფე მისი სახით და მისი ნებით არსებობს.

ჰე, ერთო ღმერთო, შენ შექმენი ყველა სხეულის სახე. შენ დამიფარე, მომეცი გამარჯვება, რომ სატანა დავამარცხო. მომეცი ისეთი სიყვარულის სურვილი, რომელიც სიკვდილამდე გამყვება, და შემიმსუბუქე ცოდვები, რომლებიც იქ, იმ ქვეყნად, თან წამყვება.

ვისაც უხდება ლომს შუბის, ფარისა და ხმლის ხმარება, ის არის მეფე თამარი, მზესავით მბრწყინავი, რომლის ლოყები ბალახშის ქვისფერია და თმები – გიშრისფერი. მე არ ვიცი, როგორ შევბედო მას ქება-დიდება, რადგან მისი მჭვრეტელებისთვის ღვინო მართლაც უნდა მიერთმიათ, რომ გაეძლოთ.

თამარ მეფეს ვადიდებ, სისხლის ცრემლებით დაღვრილი. მე, არაფრით გამორჩეული, მის ქებებს ვიტყვი. მელნად გიშრის ტბა გამოვიყენე, კალმად კი ლერწამი. ვინც ამას მოისმენს, გულში ლახვარივით ჩაესობა.

მიბრძანეს, რომ მის საქებრად ტკბილი ლექსები მეთქვა, მეკითხა მისი წარბების, წამწამების, თმებისა და ბაგე-კბილების ქება. მისი კბილები ბროლისა და ბადახშისგან გამოთლილს ჰგავს, ერთმანეთზე ლამაზად მიწყობილს. რბილი ტყვიის გრდემლი მაგარ ქვასაც კი გატეხს.

ახლა მინდა, რომ ენა, გული და ხელოვნება გამოვხატო. მომეცი ძალა და შენგან მაქვს შეწევნა, რომ გონება მივცე ამ საქმეს. ამით შევეწევით ტარიელს, რომლის ხსენებაც ლამაზად უნდა მოხდეს. ამ სამ გმირს, მნათობებს, ერთმანეთის მონება სჭირს.

მოდით, დავსხდეთ, ტარიელისთვის ცრემლი გვდის, რომელიც არასოდეს შრება. ნეტავ, ვინ დაბადებულა მისნაირი? დავჯექი, რუსთაველმა დავწერე ლექსად, მისთვის, ვის გამოც გულში ლახვარი მაქვს ჩასობილი. აქამდე ამბად ნათქვამი, ახლა მარგალიტივით დაწყობილია.

მე, რუსთაველი, ჩემი ხელობით ამ საქმეს ვაკეთებ: ვისაც ჯარების სიმრავლე ემორჩილება, მისთვის ვშრომობ, მისთვის ვკვდები. დავუძლურდი, შეყვარებულთათვის წამალი არსად არის. ან მომეცი განკურნება, ან სამარის მიწა.

ეს სპარსული ამბავი, ქართულად ნათარგმნი, ობოლი მარგალიტივით, ხელიდან ხელში გადასაცემი, ვიპოვე და ლექსად გადმოვთქვი, რთული საქმე გავაკეთე. ჩემმა ხელოვანმა შემოქმედმა, ლაღმა და ლამაზმა, დამლოცოს.

ჩემს თვალებს, რომლებიც მის გარეშე უნათლონი არიან, ნეტავ, ახლიდან გამოჩენა ენატრებათ. აჰა, გული შეყვარებულია, მიხვდა, რომ ველებზე სირბილი სჭირდება. ვინმემ შეევედრეთ, ხორცის დაწვა საკმარისია, სულებს მიეცეს შვება. სამი ფერის საქებრად ლექსებს უნდა მივმართო.

რაც ვისაც ბედმა მისცა, იმით უნდა დაკმაყოფილდეს და იმას ლაპარაკობდეს: მუშა მუდამ მუშაობდეს, მეომარი გულოვნად იბრძოდეს. ასევე, შეყვარებულს სიყვარული უყვარდეს და იცნობდეს მას, არც არავისგან დაიწუნოს და არც სხვას უწუნებდეს.

პოეზია თავიდანვე სიბრძნის ერთი დარგია, ღვთაებრივი, ღვთაებრივად გასაგები, მსმენელთათვის ძალიან სასარგებლო. აქაც სიამოვნებს, ვინც ღირსეული კაცია და მოისმენს. გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, ამიტომაც არის პოეზია კარგი.

როგორც გრძელი გზა და დიდი სირბილი გამოსცდის ცხენს, მოედანი გამოსცდის მოთამაშეს, მართლად დარტყმა და მარჯვედ ქნევა, ზუსტად ასევე მელექსეს – ტკბილი საუბრების ფრქვევა. როცა საუბარი გაუჭირდება და ლექსი ამოეწურება,

მაშინ ნახეთ მელექსე და მისი პოეზია, როცა ვეღარ გაიგებს ქართულს და ლექსი გაუძვირდება. არ შეამოკლოს ქართული, არ თქვას ცოტა სიტყვა, მარჯვედ ურტყამდეს ჩოგანს და გამოიყენოს დიდი გმირობა.

მოშაირე არ ჰქვია მას, ვინც ერთ ან ორ ლექსს იტყვის. თავი არასოდეს არ ეგონოს კარგ მელექსეთა სწორი. თუნდაც თქვას ერთი-ორი უგემოვნო და შორი-შორი ლექსი, მაინც იტყვის: „ჩემი სჯობსო“, და ჯორივით ჯიუტობს.

მეორე ტიპის ლექსი ცოტაა, მოშაირეთა ნაწილის მიერ შექმნილი. მათ არ შეუძლიათ სიტყვების სრულყოფილად თქმა, გულის გასაგმირად. მათ მშვილდს ვამსგავსებ ყმაწვილი მონადირეების ბედით მშვილდს: დიდ ნადირს ვერ მოკლავენ, მხოლოდ პატარა ნადირების ხოცვა შეუძლიათ.

მესამე ტიპის ლექსი კარგია საქეიფოდ, სამღერლად, სააშიკოდ, სალაღობოდ, მეგობრების გასართობად. ჩვენ მათი ნათქვამიც გვსიამოვნებს, რაც კი ნათლად იტყვიან. მოშაირე არ ჰქვია მას, ვისაც გრძლად არაფრის თქმა არ შეუძლია.

მელექსეს მართებს, რომ თავის ტანჯვას ტყუილად არ აბრკოლებდეს, ერთი ჰყავდეს საყვარლად, ერთს ეტრფოდეს. ყველაფერს მისთვის აკეთებდეს, მას აქებდეს, მას ამკობდეს. მის გარდა არაფერი უნდოდეს, მისთვის ენა მღეროდეს.

ახლა ყველამ გაიგეთ ჩემი ნათქვამი, მე მას ვაქებ, ვინც უკვე ვახსენე. ეს ჩემთვის დიდი პატივია, თავი არ გამიქიქია! ის არის ჩემი სიცოცხლე, უწყალო, როგორც ჯიქი. მისი სახელი ფარულად ქვემოთ ვახსენე, ვახსენე.

ვთქვა პირველ სიყვარულზე და ზეციურ გვარებზე, რთულად სათქმელზე, ენებისგან საჭირო გამოსახატავზე. ის არის ზეციური საქმე, აღმაფრენის მომცემი. ვინც ეცდება, მოთმინება უნდა ჰქონდეს მრავალი წყენის მიმართ.

ამ ერთ სიყვარულს ჭკვიანები ვერ მიხვდებიან, ენა დაიღლება, მსმენელის ყურებიც დავალდებიან. ვთქვა მიწიერ ხელობებზე, რომლებიც ხორცს ეხება. ისინი მასვე ბაძავენ, თუ მხოლოდ არ სძულთ, შორიდან ეთაყვანებიან.

შეყვარებულს არაბული ენით შმაგი ჰქვია, რადგან შმაგობს იმის გამო, რომ ვერ მიხვდა თავის საყვარელს. ზოგს ღვთაებრივი სიახლოვე აქვს, დაიღლება აღმაფრენით. ზოგს კი დაბალი ბუნება აქვს, ლამაზმანებზე ფრენით.

შეყვარებულს მართებს, რომ გარეგნულად ლამაზი იყოს, მზესავით ბრწყინავდეს. სიბრძნე, სიუხვე, სიმდიდრე, სიყმაწვილე და მოცალეობა, ენა, გონება, მოთმინება, მებრძოლთა შორის გამარჯვებული – ეს ყველაფერი უნდა ჰქონდეს. ვისაც ეს სრულად არ აქვს, აკლია შეყვარებულთა ზნეობა.

სიყვარული მშვენიერია, მაგრამ მისი გაგება რთული საქმეა. სიყვარული სხვა რამეა, არ არის სიძვის მსგავსი. ის სხვაა, სიძვა სხვაა, მათ შორის დიდი ზღვარია. ნურავინ ნუ აურევთ ერთმანეთში, გაიგეთ ჩემი ნათქვამი!

შეყვარებული უნდა იყოს ერთგული, არ იყოს მეძავი, ბილწი, მრუში. როცა საყვარელს მოშორდება, ბევრს უნდა ოხრავდეს, წუხდეს. გული ერთს უნდა დააჯეროს, თუნდაც გაბრაზებული იყოს, თუნდაც მოწყენილი. მძულს უგულო სიყვარული, ჩახუტება, კოცნა, უაზრო ფაციფუცი.

მას ცოცხალი ნუ მოაკლდება ის, ვინც პირველად შეუყვარდა. ნუ გააზვიადებს სიხარულს და ნუ შეშინდება ჭირისგან. მისთვის ყველაფერი უნდა დათმოს, მისთვის ველებზე უნდა გამოვარდეს. არაფერი არ უნდა გაუშვას, თუნდაც მთელი სამყარო მის წინააღმდეგ აღსდგეს.

ამ საქმეს შეყვარებული ნუ უწოდებს სიყვარულს: დღეს ერთი უნდოდეს, ხვალე სხვა, გაყრის მოთმინებას თმობდეს. ეს ბედით სიმღერას ჰგავს, ყმაწვილი ვაჟკაცების საქციელს. კარგი შეყვარებული ის არის, ვინც სამყაროს ცდუნებებს თმობს.

პირველი სიყვარული არის ტანჯვის არგამოჩენა, დამალვა. თავისთვის უნდა იგონებდეს, მუდამ უნდა ჰქონდეს ტკბილი ფიქრები. შორიდან ბნედა, შორიდან კვდომა, შორიდან დაღლა, შორიდან ტანჯვა. უნდა დაითმინოს საყვარლისგან წყენა, მისი შიში და კრძალვა უნდა ჰქონდეს.

მართებს, რომ თავის საიდუმლოს არავისთან ამჟღავნებდეს. ტყუილად არ იძახდეს „ვაი“-ს, საყვარელს არ აწუხებდეს. არსად არ უნდა გამოაჩინოს სიყვარული, არასად არ უნდა იტრაბახოს. მისთვის ტანჯვა სიხარულად უნდა მიაჩნდეს, მისთვის ცეცხლს უნდა მოედოს.

მას, უგუნურს, როგორ უნდა ენდოს, ვინც საყვარელს გაამჟღავნებს? ამის მეტი რაღა სარგებელი ექნება: მას ავნებს და თვითონაც იტანჯება. რატომ უნდა ასახელოს, რა სიტყვით უნდა ატკინოს? რას ჰგავს, თუ კაცმა საყვარელს გული არ ატკინოს!

მიკვირს, კაცი რატომ ტრაბახობს საყვარლის სიყვარულით: ვინც უყვარს, რატომ აწუხებს მისთვის მომკვდარს, მისთვის დაჭრილს? თუ არ უყვარს, რატომ არ სძულს? რატომ აწუხებს, რაც არ სძულს?! ავს კაცს ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა და გულს.

თუ საყვარელი საყვარლისთვის ტირის, ტირილი ემართლება. სიარული, მარტოობა უხდება, გმირობად ეთვლება. უნდა იგონებდეს, მის გარდა არასოდეს არაფრისთვის არ მოიცალოს. არ გამოაჩინოს სიყვარული, სჯობს, თუ ხალხს ემალება.

არაბეთის მეფე იყო როსტევანი, რომელიც ღვთისგან დალოცვილი და ბედნიერი გახლდათ. ის იყო მაღალი, გულუხვი, თავმდაბალი, მრავალრიცხოვანი ლაშქრის პატრონი და ბევრი ქვეშევრდომი ჰყავდა. სამართლიანი და მოწყალე, ძლიერი და გონიერი მმართველი იყო. თვითონაც უბადლო მეომარი იყო და თანაც ლამაზად, დამაჯერებლად შეეძლო საუბარი.

მეფეს სხვა შვილი არ ჰყავდა, მხოლოდ ერთი ასული ჰყავდა. ის ისეთი ლამაზი იყო, როგორც სამყაროს მანათობელი და მზის სხივებსაც კი ჯობდა. მისი შემხედვარე ადამიანებს გულს, გონებას და სულს ართმევდა. მის საქებრად ბრძენი ადამიანი და მრავალმეტყველი ენა იყო საჭირო.

მისი სახელი თინათინი იყო, ეს უნდა ვიცოდეთ! როცა გაიზარდა და სრულყოფილი გახდა, მზეც კი მასთან შედარებით ნაკლებად ლამაზი ჩანდა. მეფემ ვაზირები მოიხმო, თვითონ კი ამაყად და წყნარად იჯდა. გვერდით დაისვა ისინი და მნიშვნელოვანი საუბარი დაუწყო.

უბრძანა: „ერთ მნიშვნელოვან საქმეზე უნდა გკითხოთ და ვიმსჯელოთ: როცა ვარდი გახმება და დაჭკნება, ის განადგურდება და მის ადგილას სხვა ლამაზი ყვავილი მოვა ბაღში. ჩვენთვის მზე ჩავიდა, უმთვარო ღამესავით სიბნელეს ვხედავთ.

მე დავბერდი, სიბერე კი ტკივილებზე უფრო მძიმეა. დღეს არა, ხვალ მოვკვდები, რადგან ასეთია ამქვეყნიური ცხოვრება. რა აზრი აქვს სინათლეს, რომელსაც სიბნელე მოსდევს?! მოდით, ჩემი შვილი დავსვათ მეფედ, რომელიც მზესაც კი აჯობებს სილამაზით.“

ვაზირებმა მიუგეს: „მეფეო, რატომ ამბობთ, რომ დაბერდით? ვარდი თუ გახმება, მაინც მისი უპირატესობა უნდა ვაღიაროთ. მისი სული და ლამაზი ფერი ყველას სჯობს. განა ვარსკვლავმა შეიძლება მთვარეს მტრობა გაუბედოს, როცა ის უკვე ჩამქრალია?!

ნუ იტყვით მაგას, მეფეო, თქვენი ვარდი ჯერ არ დაჭკნობილა. თქვენი ცუდი რჩევაც კი სხვის კარგ რჩევას სჯობს. ის, რაც თქვენს გულს სტკივა, აუცილებლად უნდა გაკეთდეს. სჯობს, მეფობა მას მისცეთ, ვისგანაც მზეც კი შეფერილი ჩანს. თუმცა ქალია, მეფედ ღვთისგან არის მოვლენილი. ის არ გაგაწბილებთ, იცის მეფობა, ჩვენ უთქვენოდაც ბევრჯერ გვითქვამს ეს. მისი საქმეებიც, ისევე როგორც მისი სილამაზე, მზესავით ნათელია. ლომის ბოკვერი ლომის ტოლია, იქნება ის ძუ თუ ხვადი.“

ავთანდილი იყო სპასპეტი, ამირსპასალარის შვილი. ის საროს ხესავით ლამაზი იყო, მზესა და მთვარეს ჰგავდა. ჯერ წვერი არ ჰქონდა ამოსული, მისი სახე ბროლსა და მინასავით გამჭვირვალე იყო. თინათინის სილამაზე და მისი გრძელი წამწამების ჯარი მას კლავდა. გულში მისი სიყვარული ჰქონდა დამალული. როცა მას ვერ ხედავდა, ვარდივით ჭკნებოდა. როცა ნახავდა, ცეცხლი უახლდებოდა, ჭრილობა უფრო მეტად სტკიოდა. საწყალია სიყვარული, ადამიანს გულგატეხილს ხდის.

როცა მეფემ თავისი ქალის გამეფება ბრძანა, ავთანდილს სიხარული მოეძალა, მისი სული სიამოვნებით აივსო. თქვა: „ხშირად მომეცემა მისი ბროლისფერი სახის ნახვის საშუალება, ნუთუ ამით ვიპოვი წამალს ჩემი გაფერმკრთალებული სახისთვის!“

არაბეთის დიდმა მმართველმა ბრძანება გასცა მთელ არაბეთში: „ჩემი ქალი თინათინი მეფედ დავსვი მე, მისმა მშობელმა. მან გაანათლა ყველა, როგორც მანათობელმა მზემ. მოდით და ნახეთ ყველამ, ვინც მას შეაქებთ და შეამკობთ!“

მოვიდნენ ყველა არაბი, მომრავლდა დიდებულთა ლაშქარი: ავთანდილი, მზესავით ლამაზი, ათასობით ჯარის სპასპეტი; ვაზირი სოგრატი, მეფის უახლოესი მეგობარი. მათ რომ დასხდნენ, თქვეს: „ამ სილამაზის ფასი უთქმელია!“

თინათინი მამას მიჰყავდა თავისი ნათელი სახით. დასვა ტახტზე და საკუთარი ხელით დაადგა გვირგვინი. მისცა სკიპტრა და მეფეთა სამოსელი ჩააცვა. ქალი მზესავით უყურებდა ყველას ბრძნული და გამჭრიახი მზერით.

უკან დაიხიეს და თაყვანი სცეს მეფემ და მისმა ლაშქარმა. დალოცეს და მეფედ დასვეს, სხვებმა სხვადასხვაგვარად აქეს. საყვირებს დაუკრეს და წინწილების ხმა მათ ხმებს ატკბობდა. ქალი ტიროდა და ცრემლებს ღვრიდა, ყორნის ბოლო ფრთებსავით ხრიდა თავს.

მამამისის ტახტზე დასაჯდომად თავს უღირსად მიიჩნევდა, ამიტომ ტიროდა, მისი ვარდების ბაღი ცრემლებით ივსებოდა. მეფე არიგებდა: „ყველა მამა შვილისგან ითმენს. ამის გაკეთებამდე ჩემი გული ცეცხლით არ აივსებოდა (ანუ, არ დავმშვიდდებოდი).“

უბრძანა: „ნუ ტირი, ასულო, მომისმინე ჩემი ნათქვამი: დღეს შენ ხარ არაბეთის მეფე, ჩემგან ხელმწიფედ გამოცხადებული. ამიერიდან ეს სამეფო შენთვის არის მართლაც მინდობილი. იყავი ბრძნულად მოქმედი, იყავი წყნარი და გონიერი!

რადგან მზე თანაბრად ეფინება ვარდებსა და ნეხვს, შენც ნუ მოგბეზრდება დიდთა და პატარათა წყალობა! გულუხვი ადამიანი გაჭირვებულს ეხმარება, ის თვითონაც მიიღებს, ვინც გასცემს. უხვად გასცემდი, ზღვებშიც კი შედის და გაედინება წყალი.

მეფეებში სიუხვე, ედემის ალვის ხესავით, ძვირფასია. გულუხვი ადამიანს ემორჩილება ყველა, თუნდაც ის, ვინც ორგულია. სმა-ჭამა ძალიან სასარგებლოა, ქონების დაგროვება რაში გვარგებს?! რასაც გასცემ, შენია; რასაც არა, დაკარგულია!“

მამის ამ სწავლებას ქალი ბრძნულად ისმენდა, ყურს უგდებდა, უსმენდა და არ ბეზრდებოდა დარიგება. მეფე სმასა და სიმღერას მიეცა, ძალიან მხიარულობდა. თინათინი მზეს აჯობებდა, მაგრამ მზე თინათინს ჰგავდა (ანუ, მზეც კი თინათინის სილამაზეს ირეკლავდა).

მეფემ მოიხმო თავისი გამზრდელი, ერთგული და გამოცდილი მსახური. უბრძანა: „ჩემი საგანძური, რომელიც შენ გაბარია, მომართვი ჩემი მთელი ქონება, რაც უფლისწულობის დროიდან მაქვს.“ მოართვეს, მან კი უზომოდ, უანგარიშოდ, ულევად გასცა.

იმ დღეს გასცა ყველაფერი, რაც სიჭაბუკეში მოიპოვა, რითაც სრულად დაასაჩუქრა პატარა და დიდი. შემდეგ თქვა: „გავაკეთებ საქმეს, რაც მამამ მასწავლა. ჩემთვის არავინ არ დამალოთ დაგროვილი საგანძური.“

უბრძანა: „წადით, გახსენით ყველა საგანძური, რაც სადმე არის! ამილახორო, მოიყვანე ცხენების ჯოგი და რემები!“ მოიტანეს. მან უზომოდ გასცა, სიუხვე არ მოსწყენია. ლაშქარი ოქროსა და ვერცხლს გვიდა, როგორც ყაჩაღები.

ისინი ძარცვავდნენ მის საგანძურს, როგორც თურქებისგან ნაძარცვს, არაბულ ტაიჭებს, კარგად ნაკვებ, მოვლილ ცხენებს. მისი სიუხვე ზეციდან წამოსულ ქარბუქს ჰგავდა. არ დატოვებდა ცარიელს არც ყმას და არც ქალს.

ერთი დღე გავიდა. იყო პურობა, სმა-ჭამა, სანახაობა. ნადიმზე უამრავი ლაშქარი იყო შეკრებილი. მეფემ თავი დახარა და მოღუშული იყო. „ნეტავ, რა აწუხებს, რა სჭირსო?“ – დაიწყეს ამაზე კამათი.

თავში იჯდა მზესავით ლამაზი ავთანდილი, რომელიც ყველას მოსწონდა. ის იყო სპათა სპასპეტი, მამაცი, ვეფხვსა და ლომს ჰგავდა. მოხუცი ვაზირი სოგრატიც მასთან ერთად იჯდა. თქვეს: „რა აწუხებს მეფეს, ან რატომ შეეცვალა ფერი?“

თქვეს: „მეფე ალბათ რაღაც ცუდ ფიქრებშია ჩავარდნილი, თორემ აქ არაფერი მომხდარა, რაც მას აწუხებდა.“ ავთანდილმა თქვა: „სოგრატ, ვკითხოთ, გვითხრას, რატომ უნდა გვეჩხუბოს? ვუთხრათ რამე სახუმარო, რატომ უნდა გაგვაწბილოს?“

ადგნენ სოგრატი და ავთანდილი თავიანთი მოხდენილი ტანით. თითო ჭიქა აივსეს, წყნარი ნაბიჯებით მივიდნენ. წინ დაუსხდნენ მუხლებზე დაჩოქილნი, მომღიმარი სახით. ვაზირი ხუმრობდა და ლამაზად საუბრობდა:

„მოღუშული ხართ, მეფეო, აღარ გეცინებათ. მართალი ხართ: განადგურდა თქვენი ძვირფასი და მძიმე საგანძური. თქვენი ასული ყველაფერს გასცემს, ბევრ საჩუქარს. ნეტავ არ დაგესვათ მეფედ! თავს რატომ უგდებთ ამდენ ტკივილს?“

როცა მეფემ ეს მოისმინა, გაცინებით შეხედა. გაუკვირდა: როგორ გაბედა, ან როგორ გაბედა ასეთი სიტყვები?! „კარგი გააკეთე,“ – უთხრა მადლობით, ბრძანებები უიმედოდ ჟღერდა, – „ჩემი ფიქრი სიძუნწეზე, ტყუის, ვინც ამას იტყვის.“

„ეგ არ მაწუხებს, ვაზირო, ეს მაწუხებს: სიბერე მომეძალა, სიყმაწვილის დღეები გავიდა. არ არის კაცი, ვისგანაც ჩვენი სამეფო უნდა ისწავლოს, რომ მას ჩემგან ესწავლა ვაჟკაცური თვისებები.

მხოლოდ ერთი ასული მყავს, ნაზარდი დიდი სიფრთხილით. ღმერთმა ვაჟი არ მომცა, – ამქვეყნიურ ცხოვრებას მოთმინებით ვუძლებ, – ან იქნებ მშვილდოსნობაში მგავდა, ან ბურთის თამაშში. ცოტას მეხმარება ავთანდილი, რომელიც ჩემ მიერ არის გაზრდილი.“

მეფის ყმა (ავთანდილი) ამაყად და წყნარად ისმენდა ბრძანებას. თავდახრილმა გაიღიმა, გაცინება მოუხდა. თეთრი კბილებიდან გამომკრთალ შუქს ველებზე აფენდა. მეფე ეკითხება: „რატომ იცინი, ან რატომ გრცხვენია ჩემგან?“

კვლავ უბრძანა: „ჩემს თავზე გეფიცები, რატომ იცინი, რატომ დამცინი?“ ყმამ მიუგო: „მოგახსენებთ და ნებართვა მომეცით. რაც გკადროთ, არ გეწყინოთ, არ გაბრაზდეთ, არ განრისხდეთ, არ ჩამთვალოთ თავხედურად, არ მომაკლოთ ამაზე (ანუ არ დამსაჯოთ).“

უბრძანა: „რატომ უნდა მეწყინოს შენგან საწყენი სიტყვის თქმა!“ დაიფიცა თინათინის მზეზე, იმ მზეზე, რომელიც მასთან შედარებით ნაკლებად ლამაზი იყო. ავთანდილმა თქვა: „დავიწყებ საუბარს: ნუ იქებ მშვილდოსნობას, სჯობს წყნარი სიტყვის თქმა.

თქვენი ყმა ავთანდილი თქვენზე უკეთესი მშვილდოსანია. დავნაძლევდეთ, მოვიყვანოთ თქვენივე ლაშქარი მოწმად. ვინ მგავს მეტოქეობაში? – სხვა სიტყვები უაზროა. ამის გადამწყვეტი ბურთი და მოედანია!“

მეფე, ამაყი და ლამაზად მოლაპარაკე, ძალიან გაამხიარულდა. სიცილით უთხრა ავთანდილს: „შვილად გზრდი, ამიტომ გაბედე ჩემთან ასე საუბარი. ვიცი, არ გეწყინება, გაზრდილო, ამიტომ მომიახლოვდი. თუ არ გაწბილდები და მაჯობებ, ბედი გეყოფა.“

„მე არ გაპატიებ ჩემთან ამის შედარებას. ბრძანეთ, ვისროლოთ, ნუ შეასუსტებთ მონდომებას. კარგი ადამიანები მოწმად გვახლდნენ. შემდეგ მოედანზე გამოჩნდება, ვის შეაქებენ!“

ავთანდილიც დაემორჩილა, საუბარი დაასრულეს. იცინოდნენ, ყმაწვილობდნენ, საყვარლად და კარგად იქცეოდნენ. ნაძლევიც დადეს, ამ პირობაზე შეთანხმდნენ: „ვინც უარესი იქნება, სამი დღე თავშიშველი ივლის!“

კვლავ ბრძანა: „თორმეტი მონა შევსვათ ჩვენთან ერთად, თორმეტი ჩემი ისრის მომრთმევლად, მოსახმარებლად. – შენი შერმადინი მათთან შესადარებელია, – ნასროლსა და მოხვედრილს დაითვლიდნენ უტყუარად, შეცდომის გარეშე.“

მონადირეებს უბრძანა: „მინდვრები მოიარეთ, ნადირთა ჯოგი შეკრიბეთ, თავი ამისთვის გაწირეთ.“ ლაშქარი მოსამზადებლად მოიწვიეს: „მოდით და შემოგვიერთდით.“ შეწყვიტეს სმა და ნადიმი. იქ მხიარულად გაერთნენ.

**როსტევან მეფისაგან და ავთანდილისაგან ნადირობა**

დილით ადრე მოვიდა ის ნაზარდი, სოსანივით ლამაზი (ავთანდილი). ძოწეულით (წითელი ქსოვილით) მოსილი, სახით ბროლსა და ბადახშს (ძვირფასი ქვა) ჰგავდა. ოქროსფერი რიდე ჰქონდა შემოხვეული, ქარქაშოსანი (ხმლის ქარქაშით) ლამაზად გამოიყურებოდა. მეფეს გასვლას სთხოვდა, თეთრ ტაიჭზე ამხედრებული მოვიდა.

მეფე მოემზადა, ცხენზე შეჯდა, სანადიროდ გამოვიდნენ. მინდორს გარს შემოერტყნენ, ალყა შემოარტყეს. იყო ზეიმი და ხმაური, ლაშქარმა ველები დაფარა. თავიანთი ნაძლევისთვის ისროდნენ და ერთად ხოცავდნენ.

უბრძანა: „თორმეტი მონა მოდით, ჩვენთან ერთად იარეთ, სწრაფ მშვილდს მოგვცემდით, ისარს მოგვაწვდიდით, მოხვედრილს შეადარებდით, ნასროლს დაითვლიდით!“ ნადირმა დაიწყო მოსვლა ყველა მინდვრის კიდიდან.

მოვიდა ნადირთა უთვალავი ჯოგი: ირემი, თხა და კანჯარი, მაღლა მხტომელი ქურციკი. ამ პატრონ-ყმამ (მეფემ და ავთანდილმა) დაიწყეს ნადირობა, ვინ ვის აჯობებდა სანახავად უკეთესი იქნებოდა! აჰა, მშვილდი და ისარი და დაუღალავი მკლავი!

მათი ცხენების ნატერფალნი მზის სხივებსაც კი აკლებდნენ. ხოცავდნენ და ისროდნენ, მინდორს სისხლით რწყავდნენ. როცა ისარი ელეოდათ, მონები მაშინვე აწვდიდნენ. მხეცები, მათგან დაჭრილები, წინ ნაბიჯს ვეღარ დგამდნენ.

ის ველი გაირბინეს, ნადირთა ჯოგი წინ შემოიყარეს, დახოცეს და გაანადგურეს, ღმერთი გაარისხეს. ველები წითლად შეიღება ნადირთა სისხლით. ავთანდილის შემხედვარეები ამბობდნენ: „ალვის ხეს ჰგავს, ედემის ხეს.“

ის მინდორი დალიეს, მართლაც მათ მიერ გაირბინეს. მინდვრის იქით წყალი მიედინება და წყლის პირას კლდეებია. ნადირები ტყეში შევიდნენ, სადაც ცხენი ვერ დარბის. ის დაღლილი ორივე, რაც არ უნდა მამაცები ყოფილიყვნენ, ძალიან დაიღალნენ.

ერთმანეთს ეუბნებოდნენ სიცილით: „მე გჯობი.“ მეგობრობდნენ, ხუმრობდნენ, აქეთ-იქით დგებოდნენ. შემდეგ მოვიდნენ მონები, რომლებიც უკან მიჰყვებოდნენ. უბრძანა: „თქვით მართალი, ჩვენ თქვენგან არ გვეწყინება.“

მონებმა მიუგეს: „მართალს გკადრებთ და არ გატყუებთ; მეფეო, ვერასდროს ვიტყვით, რომ თქვენ მას (ავთანდილს) ემსგავსებით. ახლაც რომ დაგვხოცოთ, ვერ შეგადარებთ, ვერაფრით ვერ დაგეხმარებით, – ვისგანაც მოხვედრილ მხეცებს წინ წასვლა არ შეეძლოთ.

ორივემ ერთად მოკლა სულ ორასი ცხოველი, მაგრამ ავთანდილმა ოცით მეტი მოკლა. არც ერთი არ აცდენია, რაც კი ესროლა. თქვენი მრავალი ნასროლი მიწით დასვრილი დაგვიხოცია (ანუ, თქვენი ნასროლი ხშირად აცდენილა).“

მეფეს ეს ამბავი ნარდის თამაშის სიმღერასავით ესიამოვნა. უხაროდა თავისი გაზრდილის ასეთი წარმატება. მას ავთანდილის მიმართ ისეთი სიყვარული ჰქონდა, როგორც ბულბულს ვარდის მიმართ. სიცილით ხუმრობდა, გულიდან დარდი მოეხსნა.

ის ორივე (მეფე და ავთანდილი) გასაგრილებლად ხეების ძირას ჩავიდნენ. ლაშქარმა დაიწყო მოახლოება, უფროსები ბზის ხეებთან მივიდნენ. მათთან ახლოს იდგა თორმეტი მონა, ყველაზე მამაცთა შორის მამაცი. თამაშობდნენ და უყურებდნენ წყალსა და ტყის პირს.

არაბეთის მეფის მიერ ვეფხისტყაოსანი ყმის ნახვა

დაინახეს, რომ წყლის პირას იჯდა უცხო ახალგაზრდა მამაკაცი და ტიროდა. მას გვერდით ედგა შავი ცხენი, რომელიც ლომს ჰგავდა თავისი სადავით და გმირს ეკადრებოდა. ცხენის ლაგამზე, აბჯარზე და უნაგირზე ბევრი მარგალიტი იყო დამაგრებული. ყმა ტიროდა, მისი ცრემლები ვარდივით ნაზ სახეზე ეცემოდა, გული კი ძლიერად, მდუღარედ ტიროდა.

მას ეცვა კაბა, რომლის გარედან ვეფხის ტყავის ბეწვი იყო. ვეფხის ტყავის ქუდი ეხურა თავზე. ხელში ეჭირა ნაჭედი მათრახი, რომელიც ძლიერი მკლავისთვის იყო განკუთვნილი. მეფემ და მისმა ამალამ ის დაინახეს და მოუნდათ ამ უცხო სანახაობის ახლოს ნახვა.

მეფემ თქვა: „ვინ არის ეს უცხო ადამიანი, ასეთი უცნაური გარეგნობითა და ტანით?“ მან ერთ მონას უბრძანა: „წადი სწრაფად და ენერგიულად! უთხარი, რომ მეფე უბრძანებს, რომ ვერ ცნობს მას თავის ლაშქარში. ვინც არ უნდა იყო, მოდი ჩვენთან, რადგან ჩვენ მოგიწვიეთ!“

მონა წავიდა იმ ყმასთან სასაუბროდ, რომლის გულიც ძლიერად ტიროდა. ყმა თავჩაღუნული ტიროდა და არავის უყურებდა, არც მაამებლად. იქ, სადაც ის იჯდა, თითქოს ბროლის წვიმა მოდიოდა და გიშრისფერი ცრემლების ღარი იდგა. მონა ახლოს მივიდა, მაგრამ სიტყვის თქმა ვეღარ შეძლო.

მონამ ვერ გაბედა მასთან საუბარი, რადგან ყმა მეტად შეაშინა. დიდხანს უყურებდა გაკვირვებით, თუმცა გული მტკიცე ჰქონდა. ბოლოს მოახსენა: „მეფე გიბრძანებთო“, ახლოს მივიდა და დაწყნარდა. ყმა ტიროდა და არ ესმოდა მონის ნათქვამი, თითქოს არც კი იცოდა, რომ იქ იყო.

მას არ ესმოდა მონის სიტყვა, არც ნათქვამი. ლაშქრის ყვირილის მიმართაც სრულიად უგრძნობელი იყო. გული უცნაურად, ცეცხლმოდებულივით ჰქონდა შეკუმშული. ცრემლს სისხლი ერეოდა და ნაკადულივით მოედინებოდა.

მისი გონება სხვაგან იყო, საკუთარი თავის ტვირთის ქვეშ! მონამ მეფის ეს ბრძანება კიდევ ერთხელ უთხრა. მაგრამ ყმამ არც ტირილი შეწყვიტა და არც არაფერი გაიგონა. არც ვარდივით წითელი ბაგეები გაუხსნია.

რადგან პასუხი არ გასცა, მონა უკან შემობრუნდა. როსტანს მოახსენა: „მივხვდი, რომ მას თქვენი არაფერი უნდა. მისმა მზესავით თვალებმა გამაოგნა, გული მეტად შემიძრწუნდა. ვერ შევძელი მასთან საუბარი, ამიტომ დავყოვნდი იქ.“

მეფე გაკვირდა და გაბრაზდა, გული მისთვის მწყრალი ჰქონდა. გაგზავნა თორმეტი მონა, რომლებიც მის წინაშე იდგნენ. უბრძანა: „აიღეთ თქვენი საომარი აბჯარი ხელში, მიდით და აქ მომიყვანეთ, ვინც იქ ზის.“

მონები მიუახლოვდნენ, მივიდნენ, აბჯრის ჩხრიალი გაისმა. მაშინღა შეკრთა ის ყმა, რომელიც ისევ ძლიერად ტიროდა. თვალები მოავლო ყველგან, დაინახა ლაშქრის ჯარი. ერთხელ თქვა: „ვაი მეო“, სხვა არაფერი უთქვამს.

ხელი თვალებზე გადაისვა, ცხელი ცრემლები მოიწმინდა. ხმალი და კაპარჭი მოიმაგრა, მკლავები გაიმამაცა. ცხენზე შეჯდა – მონებს რატომ უნდა მოესმინათ მისი საუბარი! – სხვა მხარეს გაემართა, მათი გასაჭირი არ განკურნა.

მონებმა ხელი გაიწვდინეს იმ ყმის დასაჭერად. მან, საწყალმა, ისინი ისე დაამარცხა, რომ მტრებსაც კი შეეცოდებოდათ: ერთმანეთს დაახეთქა, დახოცა ისე, რომ ხელის აწევაც ვერ მოასწრეს. ზოგს მათრახი ისე გადაჰკრა, რომ მკერდამდე გააპო.

მეფე გაბრაზდა, გაგულისდა, ლაშქარიც შეუძახა. მან მდევრებს მიწევნამდე არც შეხედა, არც დაინახა. რამდენიც მიეწია, ყველა მკვდრებს მიუმატა. კაცი კაცს ესროდა, ამის გამო როსტანი გლოვობდა.

მეფე და ავთანდილი ცხენებზე შესხდნენ, რათა იმ ყმას დაეწივნენ. ის ამაყი და უშიშარი მიდიოდა, ტანს აქნევდა. თავის ტაიჭს მერანივით მიაქროლებდა, მზე ველზე იფინებოდა. მიხვდა, რომ მეფე მის უკან მოყვებოდა.

როდესაც გაიგო, რომ მეფე მოვიდა, მათრახი დაჰკრა ცხენს. იმავე წამს გაქრა, ჩვენს თვალს აღარ უნახავს. ქვესკნელში ჩაძირულს ან ზეცად აფრენილს ჰგავდა. ეძებდნენ და ვერ პოულობდნენ მის მიერ დატოვებულ კვალს.

კვალს ეძებდნენ და უკვირდათ, რომ ვერ პოულობდნენ. ისე უკვალოდ გაქრა ადამიანი, როგორც დევი. ლაშქარი მკვდრებს დასტიროდა, დაჭრილებს კი ჭრილობების შეხვევა სჭირდებოდათ. მეფემ თქვა: „ვნახეო ჩემი სიხარულის დასრულების მიზეზი.“

თქვა: „ღმერთს მოეწყინა ჩემი აქამდე არსებული ბედნიერება, ამიტომ მომცა სიმწარით სიხარულის გაუფერულება. სიკვდილამდე დამჭრა, ვერავინ შეძლებს ჩემს განკურნებას. მასვე მადლობა! ეს იყო მისი სურვილი და ნება.“

ეს თქვა და შემობრუნდა, დაღრეჯილი წამოვიდა. აღარც ასპარეზზე გასულა, დარდი დარდს ემატებოდა. ყველაფერი მოიშალა, სადაც ვინმე ნადირობდა. ზოგმა თქვა: „მართალია“, ზოგმა კი: „ღმერთო!“ – უსაყვედურა.

მეფე საწოლში შევიდა სევდიანი, დაღრეჯილი. მის გარდა არავინ გაჰყვა, ავთანდილი კი შვილივით ახლდა. ყველა გაიყარა, მოსამსახურეებიც კი არ ჩანდნენ. სიხარული, ჩაღანა და ტკბილი ჩანგი გაჩუმდა.

თინათინს ესმა მამის ასეთი დაღრეჯილობა. ადგა და კართან მივიდა – ის მზესაც კი ეცილებოდა სილამაზით. მოლარე იხმო და უბრძანა: „მამაჩემს სძინავს თუ ფხიზლადაა?“ მან მოახსენა: „დაღრეჯილი ზის, ფერი შეცვლილი აქვს.“

„მხოლოდ ავთანდილი ახლავს, მის წინ სკამზე ზის. უცხო ყმა უნახავს და ამის გამოა ასე დაღრეჯილი.“ თინათინმა თქვა: „ახლა წავალ, ჩემი შესვლა ახლა არ არის დროული. თუ მკითხავს, უთხარი, რომ აქ ვიყავი ერთი წამით.“

გავიდა დრო, მეფემ იკითხა: „ნეტავ, რას აკეთებს ჩემი ქალი, ჩემი სიხარული და სიმდიდრე, ჩემი სიცოცხლის წყარო?“ მოლარე მოახსენებს: „ახლახანს მოვიდა, ფერდაკარგული. დაღრეჯილი გნახათ და უკან გაბრუნდა, სანამ მოვიდოდა.“

მეფემ უბრძანა: „წადი, უხმე! უმისოდ როგორ გავძლებ? მოახსენე: „რატომ დაბრუნდი, მამის სიცოცხლევ? მოდი, დარდი გამიქარვე, დაჭრილ გულს წამალივით მოეფერე. მოგიყვები ჩემს მიზეზს, მე თუ რატომ დავკარგე სიხარული.“

თინათინ ადგა, მივიდა, დაემორჩილა მამის ნებას. მისი სახის სინათლე მთვარის ნათებას ჰგავდა. მამამ გვერდით დაისვა, ნაზად აკოცა. უბრძანა: „რატომ არ მახლავ, რატომ მელოდები მოყვანებას?“

ქალმა მოახსენა: „ხელმწიფეო, ვინც დაღრეჯილს გიცნობთ, ვინ გაბედავს თქვენთან მოსვლას, რაც არ უნდა ამაყი იყოს! თქვენი ასეთი დაღრეჯილობა მნათობებსაც კი დაამხობს! კაცმა საქმე უნდა მოაგვაროს, ვფიქრობ, ეს სჯობს დარდს.“

მეფემ უბრძანა: „შვილო, რაც არ უნდა მძიმე საქმე მჭირდეს, შენი ყურება და სიახლოვე სიხარულად მიმაჩნია, სევდის გამქარვებლად, მართლაც, როგორც წამალი. ვფიქრობ, როცა გაიგებ, შენც დამეთანხმები ჩემს სულთქმასა და ვაებას.“

„უცხო და საკვირველ ყმას გადავეყარე. მისმა ნათებამ გაანათა სამყარო და დედამიწის კიდეები. რა უმძიმდა, არ ვიცოდი, ან ვისთვის ტიროდა. ჩემს სანახავად არ მოვიდა, გავბრაზდი, წავეკიდე.“

„როცა დამინახა, ცხენზე შეჯდა, ცრემლები მოიწმინდა. დასაჭერად ლაშქარი შევუძახე, მან კი ყველა ჩემი მეომარი დახოცა. როგორც ეშმაკი, ისე გამექცა, არაკაცურად არ მომექცა. ახლაც არ ვიცი, ცხადი იყო თუ მეჩვენა.“

„ახლა ეს მიკვირს, რა იყო, ან რა სიზმარი ვნახე! მან ჩემი ლაშქარი დახოცა, სისხლი ღვარად ადინა. როგორ შეიძლება ადამიანის ხორცის შესახებ ითქვას, რომ ასე თვალთაგან დაიმალოს?! უცილოდ ღმერთს მოვძულდი მე, აქამდე მხიარული.“

„მისი ტკბილი წყალობანი ბოლოს ასე გამიმწარდა, დამავიწყდა ყველა ის დღე, რაც მხიარულად გავატარე. ყველა მეტყვის, რომ საწყალი ვარ, ვეღარავინ გამაბედნიერებს. სანამ დღეები მექნება, ვეღარაფერი გამახარებს!“

ქალმა მოახსენა: „მოგახსენებთ სიტყვას, რომელიც დასაფიქრებელია: ჰე, მეფეო! რატომ ემდურვით ან ღმერთს, ან ბედს? რატომ აბრალებთ სიმწარეს მას, ვინც ყველაფერს ტკბილად ხედავს? რატომ უნდა შეექმნა ბოროტი მას, ვინც სიკეთის შემოქმედია!“

„მე ამას ვარჩევ: მეფე ხართ, მეფეებზე მბრძანებელი, თქვენი საზღვარი შორს არის, ბრძანება კი – უთქმელი. გაგზავნეთ ხალხი ყველგან, რათა მისი ამბები გაიგონ. მალე გაიგებთ, არის თუ არა ის ყმა დაბადებული თუ ზეციდან მოვლენილი.“

როსტანს ასულის სიტყვა მოეწონა, მოუხდა კიდეც. ხელი პირზე დაადო, კიდევ და კიდევ აკოცა. უბრძანა: „თუ დაგემორჩილები, რასაც მითხარი, ისე მოვიქცევი. ის არის ჩემი მხსნელი, ვინც მიწა ადამიანად მაქცია.“

გაგზავნეს კაცები, ოთხივე მხარეს, ცის კიდეებამდე. უბრძანეს: „წადით, რატომ უნდა შეუშინდეთ ტანჯვას? მოძებნეთ, ეძებეთ ის ყმა, სხვა არაფერზე მოიცალოთ. მისწერეთ წერილი, სადაც ვერ მიხვალთ, ვერ მიწვდებით.“

კაცები წავიდნენ, იარეს ზუსტად ერთი წელიწადი. მოძებნეს, ეძებეს ის ყმა, ბევრჯერ იკითხეს. ვერც ნახეს ის ღმერთისგან შექმნილი არსება. ამაოდ ნაშრომები დაბრუნდნენ, გულში დარდით.

მონებმა მოახსენეს: „მეფეო, ჩვენ დედამიწა მოვიარეთ, მაგრამ ვერ ვიპოვეთ ის ყმა, ამიტომ ვერ გავიხარეთ. მისი მნახველი ცოცხალი ადამიანი ვერ შეგვხვდა. ჩვენ ვერაფერში გამოგადგებით, სხვა საქმეები მოაგვარეთ.“

მეფემ თქვა: „მართალი იყო ჩემი ასული და ჩემი შვილი. ვნახე რაღაც ეშმაკის სიცრუე და სიბილწე, ჩემს მტრად წამოსული, ზეციდან ჩამოსული. შეჭირვება გამიარა, აღარაფერი მადარდებს.“

ეს თქვა და სიხარულით თამაშობა გააძლიერა. მგოსანი და მუსიკოსი იხმო, იპოვეს რაც სადმე იყო. ბევრი საჩუქარი გასცა, ყველა დარბაზში შემოიყვანა. მისი მსგავსი სიუხვით ღმერთს სხვა ვინ უნდა შეექმნა!

თინათინის მიერ ავთანდილის გაგზავნა დაკარგული ყმის საძებნელად.

ავთანდილი მარტო იჯდა საწოლში, მხოლოდ პერანგი ეცვა. მღეროდა და ხარობდა, წინ ერთი ჩანგი ედგა. მასთან შემოვიდა თინათინის შავკანიანი მონა და მოახსენა: „ალვის ტანივით ლამაზი და მთვარევით სახიანი ქალბატონი გიბრძანებსო“.

ავთანდილს ძალიან გაუხარდა ამ სასიამოვნო ამბის მოსმენა. ადგა და საუკეთესო, ჭრელი კაბა ჩაიცვა. უხაროდა ლამაზი ქალბატონის ნახვა, რომელიც არსად არავის შეედრებოდა. ძალიან სასიამოვნოა ლამაზი და საყვარელი ადამიანის ახლოს ყოფნა!

ავთანდილი თავისუფლად და გაბედულად მიდიოდა, არავისგან არ რცხვენოდა. ის მიდიოდა იმ ქალთან, ვისი ტანჯვის გამოც ბევრჯერ დასდენოდა ცრემლი. თინათინი უჩვეულოდ მოწყენილი იჯდა, ელვასავით ლამაზი იყო. მისი სილამაზის შუქი მთვარესაც კი აბნელებდა.

გამხდარ ტანზე მას უბეწვო ყარყუმის ბეწვეული ემოსა. მოშვებულად ეფარა ძვირფასი თავსაბურავი. უხდებოდა შავი წამწამები, რომლებიც გულს აღაფრთოვანებდა. იმ თეთრ ყელს გრძელი, არც ისე ხშირი თმები ეხვია.

იგი მოღუშული იჯდა ძოწისფერი თავსაბურავით. ავთანდილს უთხრა, წყნარად და მშვიდად დაჯექიო. მონამ სკამი დაუდგა, ავთანდილიც მოკრძალებით და პატივისცემით დაჯდა. პირისპირ უყურებდა მას, სავსე დიდი სიხარულით.

ქალმა უთხრა: „ძალიან მეშინია ამის მოყოლა. არ მინდოდა მეთქვა, მაგრამ ვეღარ ვითმენ. თუმცა, შენ იცი, რატომაც მოგიხმე აქ, რატომ ვზივარ ასე მოწყენილი და მოღუშული, გონებადაკარგული“.

ყმამ მიუგო: „ასეთ საშინელ ამბავს მე როგორ ვიტყვი? მზე მთვარეს შეხვდება, გაქრება და დაჭკნება. აზრადაც არაფერი მომდის, თავი ჩემი მგონია. თქვენ თვითონ ბრძანეთ, რაც გიმძიმთ, ან რაც გიშველით“.

ქალმა ლამაზი სიტყვებით, არა ძუნწად, უთხრა: „თუმცა აქამდე ჩემგან შორს იყავი, მიკვირს, რატომ მოგხვდა შენთვის საეჭვო საქმე ასე უცებ. მაგრამ ჯერ გეტყვი, რა ტანჯვაც მჭირს.

გახსოვს, როცა შენ და როსტანმა მინდორში მხეცი მოკალით, უცხო ყმა ნახეთ, რომელმაც ცრემლი მოიწმინდა? მას შემდეგ მისი ფიქრით გონება ასე დამებინდა. შენ გთხოვ, მოძებნო ის, თუნდაც მთელი მსოფლიო შემოიარო.

აქამდე ნათქვამით თუ ვერაფერს გეტყოდი, მაგრამ შორიდან შევიტყვე შენი სიყვარული ჩემს მიმართ. ვიცი, რომ განუწყვეტლივ ცრემლი გდის თვალებიდან, სიყვარულმა დაგიპყრო და შენი გული დაიმონა.

ასე გეტყვი, ჩემი სამსახური ორმაგად გევალება: პირველ რიგში, ყმა ხარ, და არავინ გვყავს შენი ტოლი; მეორეც, ჩემი შეყვარებული ხარ, ეს ნამდვილია და არა ჭორი. წადი და მოძებნე ის მოყმე, ახლოს იყოს თუ შორს.

შენ ჩემს სიყვარულს ამით უფრო გაამყარებ, რომ გაჭირვებისგან დამხსნი და ბოროტ ეშმაკს დაატყვევებ. გულში იმედის ია ჩარგე, ვარდი დათესე. მერე მოდი, ლომო, მზეს შეგხვდები, შემეყარე.

სამი წელი ეძებე ის, ვისაც ეძებ. თუ იპოვი, მოდი გამარჯვებული, მხიარულად მოლაპარაკე. თუ ვერ იპოვი, დავიჯერებ, რომ უჩინარი იყო. და მე დაგხვდები გაუშლელი, დაუჭკნელი ვარდივით.

ფიცით გეუბნები: შენს გარდა თუ სხვა ქმარს შევირთავ, თუნდაც მზე მოვიდეს ხორციელი სახით, ჩემთვის კაცად შექმნილი, სრულად მოვწყდები სამოთხეს, ქვესკნელში ვიქნები დასანთქმელი. შენი სიყვარული მკლავდეს, გულში დანა მქონდეს ჩარტყმული“.

ყმამ მიუგო: „მზეო, ვინც შენი წამწამები გაგიშავა, სხვა რა პასუხს გეტყოდი, ან რას შევიწამებდი? მე სიკვდილს ველოდი, შენ კი სიცოცხლე მომანიჭე. როგორც მონა, სამსახურად აუცილებლად წავალ, წავალ მე!“

კვლავ მიუგო: „აჰა, მზეო, რადგან ღმერთმა მზედ შეგიქმნა, ამიტომ გემორჩილება ყველა ზეციური მნათობი. მე თქვენგან ისეთი წყალობა მოვისმინე, რომ ძალიან გამიხარდა. ჩემი ვარდი არ დაჭკნება, შენი შუქი უხვად ანათებს“.

„ჩემს თავს სამსახურად რატომ შევიწყალებდი? არაფრისთვის არ დავრჩები, უეჭველად წავალ ხვალ. გული, რომელიც ლაჟვარდისფერი იყო, გავაწითლე, გავალალე. სიცოცხლეზე უკეთესი რა მექნებოდა, რა უნდა მევალდებულებინა?!“

კვლავ შეჰფიცეს ერთმანეთს და ეს პირობა დადეს. გაუხარდათ და ბევრი ისაუბრეს. გაადვილდა ის ტანჯვა, რაც აქამდე ჰქონდათ. თეთრი კბილებიდან თეთრი ელვა კრთოდა, როგორც ნაპერწკალი.

ერთად დასხდნენ, გაერთნენ, ბევრი ისაუბრეს. ბროლი და ბადახში (ძვირფასი ქვები) შეხვეული და გიშერი (შავი ძვირფასი ქვა) ასადაგეს. ყმა ეუბნება: „შენს მჭვრეტელებს თავი სად დაუდიათ! ცეცხლმა, რომელიც შენგან მომედო, ჩემი გული ასადაგა“.

ყმა წავიდა, თუმცა მის სიშორეს ვერ გაუძლებდა. უკან იხედებოდა, თვალებს სიამოვნებით აყოლებდა. ბროლს ცრემლით რწყავდა და ვარდს ფიქრობდა, ლამაზ ტანს ათრთოლებდა. გული ჰქონდა გულისთვის, სიყვარულს ავალებდა.

თქვა: „მზეო, შენი სიშორე ვარდს ასე მალე დამეტყობა. ბროლი და ლალი (ძვირფასი ქვები) ქარვაზე უფრო გაყვითლებული გავხდი. მერე რაღა ვქნა, თუ კიდევ უფრო დიდხანს ვერ გნახავ! მეგობრისთვის სიკვდილია საჭირო, ეს იყოს ჩემთვის წესად“.

საწოლზე დაწვა, ტიროდა, მტირალს ცრემლი ძნელად ეწმინდებოდა. ქარისგან ვერხვივით ირხეოდა და იკეცებოდა. როცა ჩაეძინებოდა, საყვარლის სიახლოვე ესიზმრებოდა, შეკრთებოდა, დიდ ხმას გამოსცემდა, ამით ტანჯვა ემატებოდა.

საყვარლისგან მოშორება მისთვის ტანჯვად იქცა. ცრემლს მარგალიტივით ღვრიდა ვარდის დასანამავად. როცა გათენდა, თავი მოიკაზმა, რომ მის მჭვრეტელთათვის ლამაზი ყოფილიყო. ცხენზე შეჯდა, გაემართა, სასახლეში მივიდა.

სასახლეში ეჯიბი (კარისკაცი) გაგზავნა, რომელიც მისი ერთგული იყო. შეუთვალა: „გკადრებ, მეფეო, მე ეს გამიგონია: დედამიწის ყოველი კუთხე თქვენი ხმლით დაგიმორჩილებიათ. ახლა თუ სჯობს, ეს ამბავი გაიგონ, რაც გარშემო ხდება.

მე წავიდე, მოვიარო, ვილაშქრო და სანაპიროები დავიცვა, თინათინის ხელმწიფობა თქვენს მტრებს გულში ჩავარტყა, მორჩილნი გავახარო, ურჩები ავატირო. ძღვენს მოგართმევდი ხშირად, არ დავაკლებდი სალამს“.

მეფემ ამის გამო დიდი მადლობა უთხრა. უბრძანა: „ლომო, შენ ომებისგან თავის არიდება არ გჭირს. ახლა შენი ეს გადაწყვეტილება შენს სიკეთეს ჰგავს. წადი, მაგრამ რა ვქნა, თუ სიშორე დიდხანს გაგრძელდება!“

ყმა შევიდა, თაყვანი სცა, მადლობა მოახსენა: „ხელმწიფეო, მიკვირს, ქება რატომ იკადრეთ ჩემი თქვენ? ახლა ნეტავ ღმერთმა სიშორის სიბნელე გამითენოს, თქვენი მხიარული სახე კიდევ მხიარულად მაჩვენოს!“

მეფემ ყელზე მოხვია ხელი, შვილივით გადაკოცნა. მათებრი არც გამზრდელი ყოფილა და არც გაზრდილი! ყმა ადგა და წამოვიდა, იმ დღეს მათი განშორება ჩანდა. როსტანმა მისთვის აატირა გონიერი, რბილი გული.

გაემართა ავთანდილი, მამაცი, თავისუფლად მიმავალი მოყმე. ოცი დღე იარა, ღამეებიც ბევრი დაუმატა დღეებს. ეს არის სიხარული ამქვეყნიური, ეს არის ქონება და ვალი. თინათინი არ მოშორდება მას, ვისგანაც ცეცხლი ეკიდება.

როცა ჩავიდა, სამეფოში სიხარული დადგა. დიდებულები შეხვდნენ, ძღვენს უძღვნიდნენ უხვად. ის მზის სახიანი არ აგვიანებდა სწრაფ სიარულს. იქ მყოფებს დიდი სიხარული დახვდათ.

მას ჰქონდა მაგარი ქალაქი, საშიში სანაპიროზე. გარშემო კლდე იყო, გიამბობ უქვიტკირო (ბუნებრივ) ზღუდეზე. ყმამ იქ სამი დღე დაჰყო სანადიროდ. თავის გამზრდელი შერმადინი ვაზირად დანიშნა.

ეს არის მონა შერმადინი, ზემოთაც ნახსენები, მასთან ერთად გაზრდილი, ერთგული და მისთვის თავდადებული. მან აქამდე არ იცოდა ამ ყმის გულში ჩადებული ცეცხლი. ახლა გაუმხილა მას მზისგან იმედით სავსე სიტყვები.

უბრძანა: „აჰა, შერმადინ, ამიტომ მრცხვენია შენგან, ჩემი ყველა საქმე გცოდნია, გაგივლია, მაგრამ არ იცი აქამდე, რამდენი ცრემლი მდენია! მე ვისგანაც ტანჯვა მქონდა, ახლა მასვე მოვულხენია.

თინათინის სურვილსა და სიყვარულს შევწირულვარ. ცხელი ცრემლი ნარგიზისგან (თვალებიდან) ვარდს (სახეს) უსველებდა. ვერ ვაჩენდი აქამდე ჩემგან დაფარულ ტანჯვას. ახლა იმედის მომცემი მიბრძანა, ამიტომ მხედავ მხიარულს.

მიბრძანა: „გაიგე ამბავი იმ დაკარგული ყმისა, მოხვალ, მაშინღა აღვასრულებ შენი გულის სურვილს. უშენოდ ქმარი არ მინდა, თუნდაც ხისგან გაზრდილი შემხვდეს!“ მომცა წამალი გულისა, რომელიც აქამდე დამწვარი იყო.

პირველ რიგში, ყმა ვარ, მინდა წასვლა პატრონის სამსახურად. მეფეების ერთგულებაა საჭირო, ყმას ყმასავით უნდა მოვექცეთ. მეორეც, ცეცხლი ჩამიქრო, გულს აღარ მწვავს ტანჯვა. საჭიროა, თუ კაცი არ შეშინდება, მამაცურად შეხვდეს ჭირს.

მე და შენ ყველაზე ახლო მეგობრები ვართ ყველა პატრონ-ყმას შორის. ამიტომ გთხოვ, მოუსმინო ჩემს სიტყვებს: ჩემს ნაცვლად დაგტოვებ პატრონად, ჩემი ჯარის თავადად. ამ საქმეს ვერავის სხვას ვერ ვანდობ.

ჯარებს და დიდებულებს ალაშქრებდი, პატრონობდი; სასახლეში კაცს გაგზავნიდი და მათ ამბავს გაიგებდი. წიგნს დაწერდი ჩემს მაგივრად, ძვირფას ძღვენს გაუგზავნიდი. აქ სადმე ჩემი არყოფნა მათ რატომ უნდა გაეგოთ!

ლაშქრობა და ნადირობა შენი ჩემად წარმოაჩინე. აქედან სამი წელი მომიცადე, ჩემი საიდუმლო შეინახე. მე ნეტავ შემოვბრუნდები, ჩემი ალვის ხე არ დაჭკნება. თუ არ მოვბრუნდები, მომიგლოვე, მიტირე და დამტირე.

მაშინღა უთხარი მეფეს არასასურველი ამბავი, აცნობე ჩემი სიკვდილი, – იყავი მართლაც როგორც მთვრალი, – უთხარი, რომ საქმე შეემთხვა, რომელიც ყველასთვის გარდაუვალია. გლახაკებს მიეცი საგანძური, ოქრო, ვერცხლი და სპილენძი.

მაშინ უფრო დამეხმარე, ამაზე მეტადაც მხნედ. ნუ, თუ ადრე დამივიწყებ, მახსენებდი ხშირად! ძალიან კარგად მომიარე, ჩემი სული შეევედრე, ჩემი აღზრდა გაიხსენე, გული შენი მოიმედე“.

როცა შერმადინმა მოისმინა, გაუკვირდა, შეეშინდა. თვალებიდან მარგალიტივით ცხელი ცრემლი გადმოუგორდა. მოახსენა: „უშენოდ გულს რა გაუხარდება! ვიცი, რომ არ დარჩები, მაგრამ ამიტომ გიშლი.

„ჩემს ნაცვლად დაგტოვებო“, – ეს სიტყვა როგორ მიბრძანე? როგორ ვიპატრონო? როგორ შეგედრები, როგორ გემსგავსები? შენ მარტოს გიგონებდე, მე კი მიწაში ვიწვე! სჯობს ორივე დავიკარგოთ, წამოგყვები, წამიყვანე!“

ყმამ უთხრა: „მომისმინე, მართალს გეუბნები, არა მატყუარას: როცა შეყვარებული ველებზე დარბის, მარტო უნდა იყოს განსაცდელში. მარგალიტი არავის ხვდება უფასოდ, უვაჭრობლად. ცრუ და მოღალატე კაცი ხანჯლით უნდა დაჭრა.

ვის ვეტყოდი საიდუმლოს? შენს გარდა არავინ ვარგა. უშენოდ პატრონობას ვის მივანდობ, ვინ გააკეთებს კარგად? სანაპირო გაამაგრე, მტერმა ახლოს ვერ იბანაკოს! კიდევ ნეტავ შემოვბრუნდები, ღმერთმა სრულად არ დამკარგა.

უბედურება თანაბრად კლავს, ერთი იყოს თუ ასი; მარტოობა ვერაფერს მიზამს, თუ ზეციური ძალების დასი მიცავს; აქედან სამი წელი თუ არ მოვედი, მაშინ გევალება გლოვა, სამგლოვიარო ტანსაცმელი; წიგნს მოგცემ, გემორჩილებოდეს, ვინც ჩემი ყმა იქნება“.

ავთანდილის წერილი თავის მსახურებთან

ავთანდილმა დაწერა: „ჩემო ერთგულო და სანდო მსახურებო, ჩემო გამზრდელებო და აღზრდილებო, თქვენ, ვინც ყოველთვის ჩემს გვერდით დგახართ, ჩრდილივით მომყვებით ჩემს სურვილებში, მოუსმინეთ ჩემს წერილს, ყველამ ერთად შეკრებილებმა!

მე, თქვენი ავთანდილი, გწერთ და გთხოვთ, მომისმინოთ: ამ წერილს ჩემი ხელით ვწერ. ცოტა ხნით გადავწყვიტე, თავი დავანებო ქეიფსა და სიმღერას. საკვებად და ლუკმა-პურად ჩემს მშვილდსა და ისრებს დავეყრდნობი.

რაღაც საქმე მაქვს, რის გამოც სადმე შორს უნდა წავიდე. ამ წელს მარტო და უცხო მხარეში გავატარებ. ამიტომ გემუდარებით, როგორც თქვენი შემომხვეწარი, რომ სამეფო მტრებისგან დაუზიანებელი დამხვდეთ.

მე შერმადინი დავტოვე ჩემს ნაცვლად, ის იყოს პატრონი. სანამ ცოცხალი ვიქნები და ჩემს არსებობას იცნობდეს, ის ყველას მზესავით მოგეფინებათ, ვარდს არ დააჭკნობს და არ გააფუჭებს. შემცოდეს კი ცვილივით დაადნობს.

თქვენც იცით, ის ძმასავით და შვილივით გამიზრდია. ისე დაემორჩილეთ, თითქოს მე, ავთანდილი, ვიყო. დაუკარით ბუკი და შეასრულებინეთ ყველა საქმე, რაც ჩემგან არის დადგენილი. თუ დროულად არ დავბრუნდები, გლოვა გმართებთ და არა სიცილი.“

ეს წერილი დაასრულა ავთანდილმა, რომელიც ცრემლიანი იყო და ნაზად საუბრობდა. წელზე ოქროს ქამარი შემოირტყა, მოკრძალებულად გამოეწყო. თქვა: „მინდორში გავალ“. ლაშქარიც გაემზადა. იმავე წამს წამოვიდა, სახლში არცერთი წუთით არ დაყოვნებულა.

თქვა: „ყველა წადით, აქ არავინ მჭირდება დამხმარედ“. მონებიც მოიშორა, თავი გაითავისუფლა. მარტო დაბრუნდა უკან, ლერწმნარში გაირბინა. მუდამ თინათინზე ფიქრობდა, რომელიც მის გულს ტანჯავდა.

ის ველი გაირბინა, ლაშქარს გაექცა. ვინ ნახავდა ცოცხალი, ან ვინ დაეწეოდა? ვისაც ხმალი ვერაფერს ავნებს, იმას ვინ შეებრძოლებოდა? მას კი კაეშნის ტვირთი მძიმედ ეკიდა.

როდესაც ლაშქარმა ინადირა და თავისი პატრონი მოიკითხა, ის მზესავით ლამაზი ვეღარ იპოვეს, მათი სახეები გაუფერულდა. მათ დიდ სიხარულს მწუხარება შეეცვალა. ყველგან ეძებდნენ, ვინც ყველაზე სწრაფ ცხენზე იჯდა.

დარბოდნენ და სხვადასხვა მხრიდან მაცნეებს აგზავნიდნენ. ვეღარ გაიგეს მისი ამბავი, ის უკვე შორს იყო. მისი ჯარისკაცები გულმოკლულნი ცხელ ცრემლებს ღვრიდნენ: „ღმერთო, ლომო, შენს ნაცვლად სხვას ვის დავნიშნავდით!“

შერმადინმა ერთად შეკრიბა ხაზინდარები და დიდებულები. უჩვენა ის წერილი, სადაც ავთანდილის ამბავი იყო მოთხრობილი. როცა მოისმინეს, ყველა გულდაწყვეტილი დარჩა. თავს იცემდნენ, არავის ჰქონდა გული უცრემლო და მშვიდი.

ყველამ უთხრა: „თუმცა უმისოდ ცხოვრება გაგვიჭირდება, უმისო ტახტი და სამეფო ვის მივცემდით? რა თქმა უნდა, დაგემორჩილებით, რასაც გვიბრძანებ, ყველას!“ ის მონა გააპატრონეს, ყველამ თაყვანი სცა.

ავთანდილის წასვლა იმ ყმის საძებრად

ამ საქმეს მოწმობს ბრძენი დიონოსი, ეზროსი: საბრალოა, როცა ვარდი ჭკნება და ხმება. ვისაც ბალახში არაფერი ჰგავს და ლერწამივით წვრილი ტანი აქვს, ის სადმე გაღარიბდება, თავის სამყოფელს მოშორდება.

ავთანდილმა ის მინდორი ოთხი დღის სავალზე გაიარა. არაბეთის საზღვრები მიატოვა, სხვა საზღვრების არე-მარეს იარა. მაგრამ იმ მზესავით ლამაზ ქალთან განშორებამ სიცოცხლე გაუზიარა. თქვა: „ნეტავ მასთან რომ ვყოფილიყავი, ახლა ცხელ ცრემლებს არ დავღვრიდი“.

ახალმა თოვლმა დათოვა, ვარდი დაფარა ნამით. გულს დაცემა მოუნდება, ზოგჯერ დანას მიმართავს. თქვა: „ჩემს გასაჭირს სოფელმა ოთხმოცდაათი დღე დაუმატა. მოვშორდი ყველა სიხარულს: ჩანგს, ბარბითსა და ნასას (სასმელს)!“

ვარდი, იმ მზესავით ლამაზ ქალს მოშორებული, უფრო და უფრო ჭკნებოდა. გულს ეუბნებოდა: „მოითმინეო“, ამიტომ დიდად არ ბრაზდებოდა. უცხო ადგილებში დადიოდა საძებრად, მგზავრებს ეკითხებოდა ამბებს, მათთან მეგობრობდა.

იქ ეძებს, მტირალს ცრემლი ზღვების შესართავივით სდის. ქვეყანა ტახტად ეჩვენება, მკლავი კი თავის დასადებად. თქვა: „საყვარელო, მოგშორდი, გული შენ დაგრჩა, ვის ვუთხრა? შენთვის სიკვდილი მეყოფა ჩემი თავისთვის სიხარულად“.

მთელი ქვეყანა მოიარა, სრულად შემოიარა. ისე, რომ ცის ქვეშ არცერთი ადგილი არ დარჩა, სადაც არ ყოფილა. მაგრამ იმ ამბის მსმენელსაც კი ვერ მიაგნო. ამასობაში სამი წელიწადი სამ თვეს მიემატა (ანუ სამი წელი და სამი თვე გავიდა).

მიადგა რაღაც უსიამოვნო, ძალიან უდაბურ ადგილს. თვეში ერთ კაცსაც ვერ ნახავდა, ვერცერთ ადამიანს. ასეთი გაჭირვება არც რამინს უნახავს და არც სხვას. დღე და ღამე იმ საყვარელ ადამიანზე ფიქრობდა.

მიადგა მაღალი, დიდი მთის წვერს, სადაც დაბანაკდა. იქიდან გამოჩნდა მინდორი, შვიდი დღის სავალი. იმ მთის ძირას წყალი მოედინება, ხიდისთვის არასანდო. ორივე მხრიდან ტყეს შეერთვოდა წყლის ნაპირი.

ზედ დადგა, ფიქრობს, დროებსა და დღეებს ითვლის. ორი თვეღა დარჩა, ამიტომ ოხვრასა და წუხილს იწყებს. „ვაითუ საქმე გამიმჟღავნდეს! – ამის გამო ისევ გულმოშიშობს. – ცუდს კარგად ვერავინ შეცვლის, თავს ახლად ვერავინ შექმნის“.

დაფიქრდა, საქმის მრჩევლად დადგა. თქვა: „თუ დავბრუნდები, ამდენი ხანი რატომ გავატარე უდაბნოში? რა ვუთხრა ჩემს მნათობს (თინათინს), რატომ გავატარე დღეები უაზროდ, მისი ამბავი ჭორადაც კი ვერ გავიგე, ვის გზებს ვეძებდი?

თუ არ დავბრუნდები, საძებრად სხვა ხანებსაც გავატარებ. ვისაც ვეძებ, მისი ამბები ვერ გავიგე. შერმადინს დრო ამოეწურება, ღაწვები დაუბერდება. მივა და მეფეს მოახსენებს შესაფერის ამბებს!

მოუყვება ჩემი სიკვდილის ამბავს, რომელიც მე თვითონ დავავალე. ისინი გლოვასა და ტირილს დაიწყებენ, გამწარებულ საქმეებს ჩაიდენენ. მერე კი ცოცხალი მივალ მე, სადმე სხვაგან დაკარგული!“ ამას ფიქრობს ტირილით, გონებაშეწუხებული.

ამბობს: „ღმერთო, შენი სამართალი ჩემთვის რატომ გაამრუდე? მე ამდენი სიარული რატომ გამიფუჭე, საწყალო? ჩემი გულიდან სიხარული ამოძირკვე, ჭირები დაამკვიდრე? ჩემს დღეებში ჩემი ცრემლები ვერასოდეს შევაჩერე“.

თავს უთხრა: „მოკვდე, გიჯობს უღირს სიცოცხლეს. მიხვალ, დაგხვდება თინათინი, რომელიც მზიან დღეს ანათებს. გკითხავს იმ ყმის ამბავს, რა გმართებს, საწყალო?“ წამდაუწამ ფიქრობს, მიჰყვება ტყის პირს, ლერწმნარ-წყლიან ადგილს.

კვლავაც ამბობს: „მოთმინება სჯობს“, და თავის თავს ელაპარაკება: „დღეებს მეტად ნუ მოიკლავ, ჩემო გულო, ნუ დადნები. ღვთის გარეშე ვერაფერს მივაღწევ, ცრემლი ტყუილად მედინება. განგებას ვერავინ შეცვლის, რაც არ უნდა მოხდეს, არ მოხდება“.

„ყველა არსება ცის ქვეშ სრულად მოვიარე. მაგრამ იმ კაცის საქმე ვერაფრით გავიგე. უძლურნი მართალნი იყვნენ, ვინც მას ქაჯი უწოდა. ახლა ტირილი არაფერს მარგებს, ტყუილად რატომ მდის ცრემლები?“

მთიდან ჩამოვიდა ავთანდილი, გაიარა წყალი და ტყეები. მინდორში ტაიჭს აცორვებს, დაღლილი და მოწყენილია. მისი მკლავები და სიამაყე უაზროდ გაცუდდა. ბროლის ველზე (თეთრ სახეზე) გიშრისფერი (შავი) წარბები სტუმრობდნენ.

მობრუნება დააპირა, ამოიოხრა, მერე ინანა. იმ მინდორს დაადგა, გზა თვალით გამოკვეთა. ერთი თვის განმავლობაში ცოცხალი ადამიანი არსად უნახავს. მხეცები საშინელნი იყვნენ, მაგრამ არ შეუტია.

თუმცა მხეცად ქცეული ავთანდილი გულამოსკვნით და კვნესით იყო, მაინც მოუნდა ჭამა ადამიანთა წესით. ისრით მოკლა ნადირი, როსტომის მკლავზე გრძელი ისრით. ლერწმნარის პირას გადავიდა, კაჟით ცეცხლი დაანთო.

ცხენს საძოვარი მისცა, სანამ წვადი შეიწვებოდა. ექვსი ცხენოსანი დაინახა, მისკენ მოდიოდნენ. თქვა: „მეკობრეებს ჰგვანან, თორემ კარგს რას გააკეთებდნენ! აქ ხომ ადამიანი არასოდეს ყოფილა“.

ხელში ისარი და მშვილდი ეჭირა, მათკენ მიდის მხიარული. ორ წვეროსან კაცს უწვერო ყმა მოჰყავდა. თავი ჰქონდა დაჭრილი, სისხლი გულზე შეეყინა. ტიროდნენ და იტანჯებოდნენ, საწყალს ცოტა სულიღა ედგა.

დაუყვირა: „ძმანო, ვინ ხართ? მეკობრეებს დაგამსგავსეთ!“ მათ მიუგეს: „დაგვიწყნარდი, გვიშველე რამე, ცეცხლი გვწვავს. ვერაფერი გვიშველა, ჭირები ჭირებს დაემატა. სატირლები მოგვიტირე, შენც დაიხოკე ღაწვები“.

ავთანდილი მივიდა, ელაპარაკა იმ გულმწუხარე კაცებს. მათ უთხრეს თავიანთი ამბავი, ტირილით მოუყვნენ: „ჩვენ სამი ძმა ვართ, ამიტომ ვღვრით მწარე ცრემლებს. ხატაეთის მიდამოებში დიდი ციხე-ქალაქი გვაქვს.

კარგი სანადირო ამბავი გვესმა, სანადიროდ წამოვედით. უთვალავი ლაშქარი გვახლდა, წყლის პირას გადავედით. სანადირო ადგილი მოგვეწონა, ერთი თვე არ წავსულვართ. უზომო მხეცებს ვხოცავდით მინდვრებიდან, მთებიდან და ქედებიდან.

ჩვენ, სამმა ძმამ, ჩვენთან მყოფ მშვილდოსნებს ვაჯობეთ. ამის გამო ერთმანეთს ვეჯიბრებოდით: „მე უკეთ მოვკალი, მე გჯობი“, – ასეთი სიტყვებით ვკამათობდით. ვერ გავარკვიეთ, ვინ იყო მართალი, ვკამათობდით და ვეჯიბრებოდით.

დღეს ლაშქარი ავყარეთ, ირმის ტყავებით სავსე. ვთქვით: „გავარკვიოთ, ვინ არის მართალი, ვინ სჯობს საკუთარი ძალით. მარტოები მივუახლოვდეთ ერთმანეთს, დავდგეთ პირისპირ. თვითონ დანახულს მოვკლავდეთ, ნუ ვისვრით დამნახავით (ანუ შორიდან)“.

ჩვენ სამივეს სამი მეაბჯრე გვახლდა. ლაშქარს წასვლა ვუბრძანეთ, ამიტომ არაფერი იცოდნენ. მოვინადირეთ მინდორი, ის ტყეები და ხევები. დავხოცეთ მხეცი, ფრინველი, რაც კი ზემოდან გადაგვიფრენია.

მოულოდნელად გამოჩნდა ყმა, პირქუში და გაბრაზებული. შავ ტაიჭზე იჯდა – რაღაც შავი მერანი იყო. თავზე და ტანზე ვეფხის ტყავის გარე-თმა ემოსა. ჯერ მისი მსგავსი სილამაზე ადამიანებს არ უნახავთ.

ვუყურებდით, მისი ელვარების შუქს ძლივს ვუძლებდით. ვთქვით: „მზეაო ქვეყანაზე, ნუ ვესაუბრებით ცასავით მაღალს!“ მისი შეპყრობა მოგვინდა, ვთხოვეთ და ვეცადეთ. ამიტომ ვართ ასე ოხვრით და ვაებით, ცრემლის დენით.

მე, უფროსმა, უმცროს ძმებს კაცი ვთხოვე (ანუ ნებართვა). ჩემმა მომდევნო ძმამ მისი ტაიჭი შეაქო. ამან კი მხოლოდ დამარცხება გვთხოვა, ჩვენ ნებით დავთანხმდით. მივუახლოვდით, ის კი მშვიდად და ლამაზად მიდიოდა.

ბროლმა (თეთრმა სახემ), ლალში (წითელ ტუჩებში) არეულმა, ვარდისფერი (ნაზი) ღაწვები გაუნატიფა. ის ტკბილი აზრები ჩვენთვის ძალიან გაამწარა: არ აგვიხედა, არც დაგვსხა, საერთოდ არაფრად ჩაგვაგდო. მისი მკაცრად მოლაპარაკე მათრახით დაგვსაჯა!

უმცროს ძმას მივეცით (ანუ ის შეებრძოლა), უფროსები კი უკან დავიხიეთ. ხელი მოჰკიდა, „დადექიო!“, ესეც უთხრა. მან ხმალზე ხელი არ მოჰკიდა, ჩვენ ამიტომ დავერიდეთ. თავში მათრახი გადაჰკრა, სისხლის დენა ვნახეთ.

იმ ერთი მათრახით თავი ისე გადაუფრიწა (დაუზიანა), როგორც მკვდარი უსულო გახადა, როგორც მიწას მიწა დაამატა. ვინც რამეს ეუბნებოდა, დაამდაბლა, შეაშინა. თვალწინ წაგვივიდა ამაყი, პირქუში, თავხედი ყმა!

აღარ დაბრუნდა, წავიდა მშვიდად და აუჩქარებლად. აგერ მიდის, ნახეო, ის მზესავით და მთვარესავით ლამაზი“. შორს უჩვენებდნენ ავთანდილს მტირალნი, გაუბედურებულნი. მხოლოდ შავი ტაიჭი ჩანდა, რომელიც იმ მზესავით ლამაზ ყმას ატარებდა.

აჰა, ავთანდილს ღაწვებზე ცრემლი აღარ ედებოდა (ანუ სიხარულისგან აღარ ტიროდა). რადგან ტყუილად არ წაუვიდა ამდენი ხნის გარეთ ყოფნა. როცა ადამიანს საწადელი უხდება, რასაც ეძებდა, იმას პოულობს, მაშინ მას აღარ მართებს წარსული ჭირების გახსენება.

უთხრა: „ძმანო, მე ვარ უცხო, უადგილო ადამიანი. მე იმ ყმის საძებრად მოვშორდი ჩემს სამშობლოს. ახლა თქვენგან გავიგე საქმე, რომელიც სულაც არ იყო ადვილი. ღმერთმა ნურაფერს ნუღარ გაგიკეთებთ დასაღრეჯილს (ანუ ცუდს)!“

„როგორც მე მივხვდი ჩემს სურვილს, ჩემი გულის ნებას, ისე ღმერთმა ნურაფერი ავნოს თქვენს ძმას!“ უჩვენა მისი სადგომი: „მიდითო ნელ-ნელა, ჩრდილში გადაიყვანეთ დაღლილი, მიეცით მოსვენება“.

ეს უთხრა და წავიდა, ცხენი დეზით გააქუსლა. როგორც გავაზი გაფრინდა, გაუშვებელი ხეზით (ანუ სწრაფად). ან მთვარე, მზესთან შეხვედრისას, მზე სინათლით ანათებს. მისით (ანუ იმ ყმის გამო) შემწველი ცეცხლით აივსო (ანუ ძალიან აენთო).

მიუახლოვდა, ფიქრობდა, როგორ მოეწყო ახლოს შეხვედრა: „უცოდინარმა საუბარმა გაბრაზებული უფრო გააბრაზოს! საჭიროა, რომ გონიერმა კაცმა რთული საქმე მოაგვაროს. გონების სიმშვიდე არ უნდა შეიძულოს, არ უნდა დაგმოს“.

„რადგან ის რაღაც უცნობია და ისეთი გაბრაზებული, რომ კაცს არ მიუშვებს საუბრად და მის სანახავად, მივეწევი, შევეყრებით ერთმანეთის ცემა-ჟლეტად. ან მომკლავს, ან მოვკლავ, ან ძალიან დაიმალება“.

ავთანდილი ამბობს: „ამდენი ტანჯვა რატომ გავაცუდე? რაც არის, ის არის, თუმცა არ უნდა ყოფილიყო. სადაც მიდის, იქ მივიდეს, რამ მოივლის ზღუდეებს (ანუ საზღვრებს)? იქ ვიპოვი ჩემს გზებს, რომლებიც არ უნდა გამრუდდეს“.

წინ და უკან იარეს ორი დღე და ღამე. დღისით და ღამით დაღლილები, არ ჭამდნენ საჭმელს. არსად არ დაყოვნებულან, არც ერთი წამით. მათ თვალებიდან ცრემლები სდიოდათ, მინდვრებს ემშვიდობებოდნენ.

დღისით იარეს და საღამოს გამოჩნდა დიდი კლდეები. კლდეებში ქვაბები იყო, ძირს წყალი ჩაედინებოდა. წყლის პირას, არ ითქმებოდა, ლერწმნარი იყო თუ სხვა რამ. დიდი ხეები, თვალისთვის მიუწვდომელი, მაღლა კლდემდე იყო მიყრდნობილი.

იმ ყმამ ქვაბისკენ აიღო გეზი, გაიარა წყლები და კლდეები. ავთანდილი ცხენიდან ჩამოხტა, დიდი ხეები მოძებნა. მასზე ავიდა დასაკვირვებლად, ძირს ცხენი დააბა. იქიდან უყურებდა. ის ყმა მიდიოდა, ცრემლმორეული.

როცა იმ ყმამ, ვეფხის ტყავში ჩაცმულმა, ტყეები გაიარა, ქვაბის კართან გამოვიდა ქალი შავი ჯუბით (მოსასხამით). ატირდა ხმამაღლა ცრემლით, ზღვების შესართავივით. ის ყმა ცხენიდან ჩამოხტა, ყელზე მოეხვია მკლავებით.

ყმამ უთხრა: „დაო ასმათ, ხიდები ზღვაში ჩაგვივარდა (ანუ ყველაფერი დაინგრა): ვეღარ მივხვდით დროულად, ვისი ცეცხლიც გვწვავდა“. ეს თქვა და მკერდზე ხელები დაიკრა, ცრემლები გადმოსცვივდა. ქალი შეცბა, მოეხვია, ერთმანეთს სისხლით სველავდნენ.

ის ტყე გაიხშირა მათი დაგლეჯილი თმით. ერთმანეთს ეხვეოდნენ: ყმა ქალს და ქალი ყმას. ყვიროდნენ, მოსთქვამდნენ, კლდეები ხმას აძლევდნენ. ავთანდილი გაკვირვებით უყურებს მათ ასეთ ქცევასა და წუხილს.

ქალმა სული მოითქვა, გულის ტკივილი დათრგუნა. ქვაბში შეიყვანა ტაიჭი, მოხსნა აღკაზმულობა. იმ ყმას შეუხსნა, აბჯარი წელზე მოირტყა. შინ შევიდნენ, იმ დღეს გავიდა გარეთ ყოფნის დრო.

ავთანდილს უკვირს: „ამ ამბავს როგორ გავიგებ?“ გათენდა, ქალი გამოვიდა, იმავე ფერში ჩაცმული. შავ ცხენს ლაგამი დაადო, რიდის (თავსაბურავის) წვერით წმენდდა. შეკაზმა, აბჯარი მოაქვს მშვიდად, არაფრის ხმაურის გარეშე.

იმ ყმის წესი იყო, რომ მეტს არაფერს აკეთებდა. ქალი ტირის და მკერდს იცემს, თმის ტევრს იგლეჯს. ერთმანეთს მოეხვივნენ, აკოცა და ცხენზე შეჯდა. ასმათი, ისედაც დაღრეჯილი, კიდევ უფრო დაიღრეჯა.

ავთანდილმა ახლოს ისევ ნახა მისივე ადამიანის სახე. ულვაშაშლილი, წვერგამოზრდილი. „ნუთუ მზეაო, – თქვა, – ცისა?“ ალვის სული (სურნელი) ეყნოსა, ქარებისგან მოტაცებული. მას ლომის მოკვლა ისე უჩანს, როგორც ლომს – ვაცის (თხის) მოკვლა.

იმავე გზას დაადგა, რომლითაც გუშინ მოვიდა. ლერწმნარი გაიარა, მოშორდა, თავი მინდორში გააგდო. ავთანდილი გაკვირვებით უყურებს, ფარულად ხეს ამოეფარა. თქვა: „ღმერთმა ეს საქმე ძალიან კარგად მომიგვარა.

ახლა ამას ჩემთვის ღვთისგან სხვა საქმე რა ვამჯობინო? ქალი შევიპყრო, იმ ყმის ამბავი მოვაყოლებინო. ჩემიც ვუთხრა ყველაფერი, სიმართლე გავარკვიო. და იმ ყმას ხმალი არ დავკრა, არც მასთან ვიკამათო“.

ავთანდილი ჩამოვიდა, ცხენი ხეს გამოაბა, შემდეგ ისევ შეჯდა და გაემართა. ქვაბთან რომ მივიდა, კარი ღია დახვდა. იქიდან გულმოკლული, ატირებული ქალი გამოვარდა. მას ეგონა, რომ მისი საყვარელი, ვარდივით ლამაზი და ბროლივით თეთრკანიანი ტარიელი დაბრუნდა.

მაგრამ ქალმა ვერ იცნო ავთანდილი, რადგან მისი სახე არ ჰგავდა ტარიელის სახეს. ქალი სწრაფად გაიქცა და ხმამაღლა ყვირილით კლდეებსა და ხეებს მიმართა. ავთანდილი დაეწია, შეიპყრო და შეაბა, როგორც კაკაბი ხვდება მახეში. ქალის ყვირილი კლდეებში ექოდ ისმოდა.

ქალი არ ემორჩილებოდა ავთანდილს, მისი დანახვაც კი ეზიზღებოდა. ის კანკალებდა წინ და უკან, როგორც კაკაბი არწივის ქვეშ. ის ტარიელს უხმობდა შველისთვის, თუმცა არავინ ეხმარებოდა. ავთანდილი კი მუხლებზე ეცემოდა და თითებით ევედრებოდა.

ავთანდილმა უთხრა: „ჩემო სულო! რა დაგიშავე? მე ადამიანი ვარ. მე მინახავს გაუფერულებული ვარდები და იები. მომიყევი მის შესახებ, ვინ არის ის, ვისაც ლამაზი ტანი და ბროლივით თეთრი სახე აქვს? სხვა არაფერს დაგიშავებ, ნუ გეშინია, ნუ ყვირი ასე ხმამაღლა.“

ქალმა ტირილით უპასუხა, მისი საუბარი ჩხუბს ჰგავდა: „თუ არ გაგიჟებულხარ, დამანებე თავი; თუ გაგიჟებულხარ, გონს მოდი! ახლა ძალიან რთული ამბის ადვილად მოყოლას მთხოვ. ტყუილად ნუ ირჯები, ნუ ელოდები ამ ამბის მოყოლას!“

კიდევ უთხრა: „ყმაო, რა გინდა, ან რას მთხოვ მე? ამ საქმეს კალამიც კი ვერ აღწერს. შენ ერთხელ მეტყვი: „მითხარიო“, მე კი ასჯერ გეტყვი: „ვერაფერს“. როგორც სიცილს ტირილი სჯობს, ისე მღერას ვაგლახი (ვაი, უბედურება) მირჩევნია.“

„ქალო, არ იცი, საიდან მოვდივარ, რა ტანჯვა გადავიტანე. დიდი ხანია ამ ამბავს ვეძებ, ეს არავისგან მომისმენია. შენ გიპოვნივარ, რაც არ უნდა გწყინდეს ჩემი სიტყვები, ვერ დაგტოვებ, მომიყევი, ჩემგან ნუღარ გრცხვენია!“

ქალმა უთხრა: „რას შეესწარი, მე ვინ ვარ და შენ ვინ ხარ? მზე არ მახლავს, გეტყობა, რომ თრთვილო ხარ და ამიტომ მაწყენ. გრძელი საუბარი მოსაწყენია, ამიტომ მოკლედ გეტყვი: ვერაფერს ვერ მოგიყვები, რაც გინდა, ის ქენი!“

ავთანდილმა კვლავ ჰკითხა, თავმდაბლად მუხლები დაუყარა წინ, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. მუდარა მობეზრდა, სახეზე გაბრაზდა, თვალებიდან სისხლი მოედინა. წამოდგა, თმებში წაავლო ხელი და ყელზე დანა მიადო.

ასე უთხრა: „მე ასეთ ჯავრს როგორ შეგარჩენ?! როგორ მატირებ, ცრემლს ტყუილად დამაღვრევინებ?! გიჯობს, მითხრა; ამის მეტად მართლა აღარ გაწყენ, თორემ, ღმერთმა ჩემი მტერი მოკლას, ისე მოგკლავ!“

ქალმა უთხრა: „ეს ძალიან ცუდი ხერხი მოიგონე: თუ არ მომკლავ, არ მოვკვდები, ცოცხალი ვარ და უკვდავი. რატომ უნდა გითხრა რამე, სანამ ტანჯვა არ მინახავს? თუ მომკლავ, სალაპარაკოდ თავი აღარ მექნება.“

კვლავ უთხრა: „ყმაო, რატომ მიპოვე, ვის ელაპარაკები მე, ვინ ვარ? ამ ამბავს ცოცხალს ენით ვერ მათქმევინებ! მე ჩემს თავს ჩემი ნებით მოგაკვლევინებ, როგორც ბედისწერის წერილს, ადვილად დაგახევინებ!“

„ჩემი სიკვდილი შენ ჩემს ტანჯვად ნუ გგონია, რადგან ამით ტირილისგან დამხსნი, ცრემლების წყარო დამშრალდება. მთელი სამყარო ჩალად მიმაჩნია, მისთვისვე შემიწირავს თავი. ვერ გიცნობ, ვინ ხარ, ვის ვუთხრა სანდო სიტყვები?“

ყმამ თქვა: „არ შეიძლება ახლა ასე საუბარი, სჯობს სხვა რამ მოვიფიქრო, საქმე უკეთესად გადავწყვიტო.“ გაუშვა ქალი და ცალკე დაჯდა, ტიროდა, ცრემლებს ღვრიდა. ქალს უთხრა: „გაგაბრაზე, ახლა მითხარი, როგორ გადავრჩე, ვაი!“

ქალი გაბრაზებული დაჯდა, ჯერ კიდევ არ დამშვიდებულა. ავთანდილი ქვემოთ ზის და ტირის, აღარაფერს ამბობს. ვარდების ბაღში ცრემლების გუბე დადგა. შემდეგ ქალიც ატირდა, რადგან ავთანდილის გამო გული ეტკინა.

ყმა შეეცოდა ქალს, ამიტომ ცხელი ცრემლები ღვარა. მაგრამ უცხო უცხოს გვერდით იჯდა, არ ელაპარაკებოდა. ყმამ იფიქრა: „ჩემთვის თავისი აზრები დაამშვიდა.“ ცრემლმორეული შეეხვეწა, ადგა და მუხლები დაუყარა.

უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგიხარ შენ ახლა ჩემს დასამშვიდებლად, გაგაბრაზე, მარტო და ობლად დავრჩი. ახლა მაინც ჩემი თავი შენთვის დასანდობად დამტოვე, რადგან შეცოდება შვიდჯერ არის ნათქვამი, რომ ეპატიება.“

„თუ ჩემი თავი სამსახურისთვის ცუდად მოგაწონე, შეყვარებულის შეცოდება გვმართებს, ესეც გაიგონე. სხვაგან ყველგან უმწეო ვარ, არავინ არის ჩემი შემწე. სულს მოგცემ შენი გულისთვის, სხვა მეტი რა შემიძლია გაჩუქო!“

როცა ქალმა ყმისგან შეყვარებულის სიტყვები მოისმინა, გულამოსკვნით დაიწყო ასმაგად ცრემლების დენა. კვლავ გააძლიერა ყვირილით ტირილი, არ გაეცინა. ავთანდილს ღმერთმა მისი სურვილი და გულის სიხარული მისცა.

ავთანდილი ამბობს: „ამ სიტყვით მას ფერი შეეცვლება, ვისთვისაც ცხელი ცრემლი უცილოდ მოადგება.“ კვლავ უთხრა: „დაო, შეყვარებული მტრებსაც კი ეცოდებათ; ესეც იცი, სიკვდილს თვითონ ეძებს, არ ერიდება.“

„მე შეყვარებული ვარ, უმწეო ადამიანი, რომელსაც სულის მოთმენა უჭირს. ჩემმა მზემ გამომგზავნა იმ ყმის საძებნელად. ღრუბელიც კი ვერ მიხვდება, მე სად მივსულვარ! თქვენი გული მიპოვნია, მისი შენთვის, შენი მისთვის.“

„მისი სახე ჩემს გულში ხატად ისე გამოვხატე, მის გამო ჩემმა ხელმა, რომელიც მოჭრილია (ანუ უმწეოა), ჩემი სიხარული გაანადგურა. ორიდან ერთი გამიკეთე: ტყვედ ჩამაგდე, ან გამათავისუფლე, ან მაცოცხლე, ან მომკალი, ტანჯვა ტანჯვას მომიმატე.“

ქალმა ყმას უთხრა სიტყვა, რომელიც პირველზე სასიამოვნო იყო: „ეს სიტყვა ბევრად უკეთესი მოიფიქრე. ცოტა ხნის წინ მტრობის საქმე ჩემს გულში ჩათესე, ახლა კი მეგობარი გიპოვნივარ, დასაც კი უფრო მეტად და.“

„მაშ რადგან შეყვარებულობა შენს ხერხად მოიგონე, არ შეიძლება, ამის შემდეგ თავი არ გამოიჩინო, არ მოგცე ჩემი თავი, არ დაგაბნიო, არ დაგაღონო; შენთვის მოვკვდე, ამისთანა საქმე მეტი რა უნდა მოვიფიქრო!“

„ახლა რაც გითხრა, თუ ამ საქმეს დამემორჩილები, რასაც ეძებ, მიხვდები, უცილოდ არ აგცდება. თუ არ მომისმენ, ვერ იპოვი, რაც არ უნდა ბევრი იტირო, შეგხვდება წყენა სამყაროსგან, მოკვდები და გაუბედურდები.“

ყმამ უთხრა: „ეს საქმე ამას ჰგავს და არა სხვას: ორი კაცი მოდიოდა სადღაც გზაზე. უკანამა წინამავალი ჭაში ჩავარდნილი ნახა. მიუახლოვდა, ჩაჰყვიროდა, ტიროდა, ვაგლახ-ვას (ვაი-ვაის) იძახდა.

„ასე უთხრა: „ამხანაგო, იყავი მანდ, დამელოდე, წავალ თოკების მოსატანად, მინდა, რომ ამოგათრიო.“ მას, ვინც ჭაში იყო, გაეცინა, ძალიან გაუკვირდა. შემოჰყვირა: „არ გელოდები, სად გაგექცე, სად წავიდე?“

„ახლა, დაო, შენს ხელშია ჩემი სიცოცხლე, სხვაგვარად უმწეო ვარ უშენოდ ხელის გაწვდენისთვის. რასაც გამიკეთებ, შენ იცი, შენ ხარ ჩემი წამალი, თორემ ვის შეეძლო ჯაჭვით შეეკრა ჯანმრთელი თავი!“

ქალმა უთხრა: „მომეწონა, ყმაო, შენი ნათქვამი. უცილოდ კარგი ადამიანი ხარ, გმირი, ბრძენთა საქებარი. რადგან აქამდე ამდენი ტანჯვა გადაიტანე, რაც გითხრა, მომისმინე, გიპოვნია საძებარი.

„იმ გმირის ამბავი არსად არ მოიძებნება; თვითონ თუ არ გეტყვის, არ ითქმის, არავისგან არ დაიმახსოვრდება. მოიცადე, მოვიდეს, რაც არ უნდა დააგვიანდეს, დადუმდი, ვარდს ნუ აზიანებ, ცრემლით ნუ რწყავ.“

„გეტყვი, თუ ჩვენი სახელის ცოდნა გინდა: ტარიელი ჰქვია იმ ძლიერ გმირს; მე ასმათ მქვია, რომელსაც ცხელი ცეცხლის წვა მაქვს, უამრავი სულთქმა მაქვს, არა მხოლოდ ერთხელადი!

„ამის მეტს ვერაფერს გეტყვი ამისთანა სიტყვას: ის მინდორში დახეტიალობს თავისი ლამაზი, მოხდენილი ტანით. მე, საწყალი, მარტო ვჭამ ნადირის ხორცს, რომელიც მას მოაქვს. ახლავე მოვა, არ ვიცი, დიდხანს თუ დააგვიანდება.

„ამას გევედრები, მოიცადო, თავი სხვაგან არსად არ წაიღო; როცა მოვა, შევეხვეწები, იქნებ როგორმე მოვაგვარო; ერთმანეთს გაგაცნობთ, შენი თავი შევაყვარო, თვითონ მოგიყვება თავის ამბავს, საყვარელს გაახარებ.“

ქალს ყმამ მოუსმინა, დაემორჩილა, ნება დართო. ამ დროს მოიხედეს, ხევიდან ჩხაპუნების ხმა მოესმათ; დაინახეს, რომ მთვარე წყალში ამოსულიყო, შუქს აფრქვევდა. უკან დაიხიეს, იქ აღარ დაყოვნებულან.

ქალმა უთხრა: „ყმაო, ღმერთმა მოგცა დროულად, რაც გინდოდა, მაგრამ თავი უჩინარი გახადე, დამალული იყავი შიგნით. იმ ყმისთვის არავინ არის ცოცხალი მეგობარი; იქნებ როგორმე მოვაგვარო, შენი ნახვა არ ეწყინოს.“

ავთანდილი ქალმა სწრაფად დამალა ქვაბში. ის ყმა ცხენიდან ჩამოხტა, ლამაზად ეკიდა კაპარჭი და ხმალი. მაღლა ატირდნენ ცრემლებით, ზღვასაც კი შეეძლო დაეფარა (ამდენი ცრემლი). ავთანდილი სარკმლიდან ფარულად უყურებდა.

ცრემლების ნაკადმა ბროლისფერი კანი ამარტის ფერად შეცვალა. დიდხანს ტიროდნენ ყმა და ის შავოსანი ქალი. მან მოხსნა და შეინახა აბჯარი, ცხენიც შეიყვანა. დადუმდნენ, შავმა გიშრისფერმა დანამ (წამწამებმა) ცრემლები შეაჩერა.

ავთანდილი სარკმლიდან უყურებდა, ტყვე, საკნიდან გათავისუფლებული. იმ ქალმა მის ქვეშ ვეფხის ტყავის ნაჭერი დაუფინა. მასზე დაჯდა ის ყმა, სულთქავდა ტანჯვაგაძლიერებული, სისხლის ცრემლი გიშრისფერ წამწამებს შორის მოედინებოდა.

იმ ქალმა კვესით ცეცხლის დანთება დაიწყო. ეგონა, რომ შემწვარი, მოუმზადებელი ხორცის ჭამა უნდოდა. მიაწოდა, ერთი მოგლიჯა, ეს რთული საქმე იყო, ძალა არ ჰქონდა და დაუწყო უღეჭავი ხორცის გადმოყრა.

ცოტა ხანს მიწვა, მიიძინა, თუმცა მეტი ვერაფერი. შეკრთა, ხმამაღლა დაიყვირა, წამოიჭრა, როგორც რეტიანი. ყვიროდა და წამდაუწამ გულში ლოდს, თავში კი კეტს ირტყამდა. ცალკე ზის და სახეს იხოკს ქალი, რომელიც მას უყურებს.

„რატომ დაბრუნდი? – მოახსენა ქალმა, – მითხარი, რა შეგემთხვა!“ მან უპასუხა: „მონადირე მეფე დამედევნა, უთვალავი ლაშქარი ჰყავდა, მძიმე ბარგი ჰქონდა. ის მინდორში ნადირობდა, მონადირეები გაეფანტა.

„ადამიანების ნახვა სევდად მომეცა, ცეცხლი უფრო გამიძლიერდა. არ მივუახლოვდი შესახვედრად, ჩემი თავი შევიწყალე, მათგან შეშინებული შემოვბრუნდი, ტყეში დავიმალე. ვთქვი: „ნეტა უკან დაბრუნდებოდნენ, როცა გათენდება, ხვალ წავალ.“

ქალს ასმაგად, უამრავი ცრემლი გადმოსცვივდა; მოახსენა: „მხეცებთან ერთად მარტო დადიხარ ტყეში, არავის იახლებ საუბრად და გასართობად; ამით მას ვერაფერს არგებ, შენს დღეებს ტყუილად რატომ ხარჯავ?

„მთელი დედამიწა სრულად მოგივლია, ერთი ადამიანი როგორ დაგავიწყდა შენს გასართობად? გეახლოს და არ გაგიჟდე, თუმცა ტანჯვა არ გაკლია; შენ მოკვდე და ის დაიღუპოს, ეს შენთვის რა მადლია?“

მან უპასუხა: „დაო, ეს შენი გულის მსგავსია, მაგრამ ამ ჭრილობის წამალი ქვეყნად არ არის! ვის შეუძლია იპოვოს ადამიანი, რომელიც თვითონ არ მოსულა ამქვეყნად? ჩემი სიხარულია სიკვდილი, სხეულისა და სულის განშორება.

„ღმერთმა სხვა ადამიანი ჩემს ბედისწერაში რატომ შექმნა, თუ მისი სიახლოვე და საუბარი მე მსურდა! ვინ გაუძლებდა ჩემს ტანჯვას, ან ვინ შეეცდებოდა? შენს გარდა, დაო, ცოცხალი არავინ მყავს.“

ქალმა უთხრა: „არ გამიბრაზდე, ძალიან მეშინია და გევედრები; რადგან ღმერთმა ჩემზე შენი მზრუნველობა დააკისრა, ვერ დავმალავ, რაც უკეთესი საქმე გამომიცდია: და უზომო არ ვარგა, თავი ზომას გადაგიხდა!“

„მისი მძებნელი უნდა იყო ზედმეტი ჭკუით; შენ ადამიანების ნაცვლად ნადირებს ახლავ გაგიჟებული გულით; სჯობს, ერთი ადამიანი იახლო, მისი ცქერით გაერთო. როგორც ბულბულის თესლების კვნეტით იადონი არ კვდება, შენც ასე არ მოკვდე.“

ყმამ უთხრა: „რას მთხოვ, არ ვიცი, გამიცხადე! ადამიანი ჩემს სამსახურად უღმერთოდ მე როგორ შევქმნიდი! ღმერთს ჩემი უბედურება უნდა, მე რას შევეცდებოდი?! და ნამდვილად გავნადირდი, თავი ასე გავხადე.“

ქალმა კვლავ უთხრა: „გაგკიცხე მეტი შეგონებით, მაგრამ თუ კაცს მოგგვრი, რომელიც თავისი ნებით მოგყვება, ის გეახლოს, მისი გაცნობით გაერთო, დაიფიცე, არ მოკლავ, არ იქნები მისთვის მავნებელი!“

მან უპასუხა: „თუ მაჩვენებ, ვნახავ, ძალიან გავიხარებ, იმის სიყვარულმა, ვისთვისაც მინდორში თავს ვიტანჯავ! არაფერს დავუშავებ უსიამოვნოს, არასოდეს გავამწარებ; რაც ჩემგან ეამება, გავახარებ და შევიყვარებ.“

ასმათი ადგა და წავიდა ავთანდილის მოსაყვანად. მან ავთანდილს უთხრა, რომ ტარიელს არ ეწყინა და მისი გამხნევება უნდოდა. ხელი მოჰკიდა და მოჰყავდა, თითქოს მთვარე მიჰყავდა თავის ადგილას. როდესაც ტარიელმა ავთანდილი დაინახა, თქვა, რომ ის მზეს ჰგავდა.

ტარიელი გამოეგება ავთანდილს. ორივე მზესავით ბრწყინავდა, ან თითქოს უღრუბლო მთვარე აფენდა შუქს დედამიწას. მათ გვერდით ალვის ხეც კი არაფრად ჩანდა. ისინი შვიდ მნათობს ჰგავდნენ, სხვა რას უნდა შევადარო ისინი!

მათ ერთმანეთს აკოცეს, უცხოობის გამო არ მოერიდათ. მათი ტუჩებიდან თეთრი კბილები გამოუჩნდათ, როცა ერთმანეთს ვარდებივით ეხებოდნენ. ყელზე მოეხვივნენ და ერთმანეთს აუტირდნენ. მათი წითელი ტუჩები, რომლებიც ლალის ფასი იყო, ქარვისფერი გახდა.

მობრუნდნენ, ავთანდილმა ტარიელს ხელი ჩაჰკიდა. ერთად დასხდნენ და დიდხანს იტირეს ცხელი ცრემლებით. ასმათი მათ სიტყვებით ამშვიდებდა: „თავი ნუ მოიკლავთ და ნუ დააბნელებთ თქვენს მზეს თქვენი მწუხარებით“.

ტარიელის სახე ნამიანი ვარდივით იყო, მაგრამ არ დაჭკნობილი. მან ავთანდილს უთხრა: „მეჩქარება, მითხარი შენი საიდუმლო. ვინ ხარ, საიდან მოხვედი, სადაური ხარ? მე სიკვდილს აღარ ვახსოვარ, მისგანაც კი მიტოვებული ვარ“.

ავთანდილმა ლამაზი სიტყვებით უპასუხა: „ლომო და გმირო ტარიელ, ვინც თავს ინაზებ, მე არაბი ვარ, არაბეთშია ჩემი სასახლე. სიყვარულით ვარ დამწვარი, ჩემში ჩაუქრობელი ცეცხლი გიზგიზებს.

მე ჩემი პატრონის ასული შემიყვარდა. ძლიერი მონები მას თავიანთ მეფედ მიიჩნევენ. თუმცა არ მიცნობ, გინახავ, ალბათ გახსოვს, როგორ მოექეცი მათ. გახსოვს, როცა მონები დახოცე, რომლებიც არ უნდა დაეპატიმრებინათ?

შენ მინდორში გნახეთ, როცა გაჭრილი იყავი. ჩვენ თავს დაგესხით. ჩემი პატრონი გაგიწყრა, ჩვენ ხაფანგში გაგება. დაგიძახეთ, მაგრამ არ მოხვედი, ლაშქარი გამოგეკიდა. შენ მთელი ველი სისხლით გააწითლე.

ყველას მათრახით თავი მოჰკვეთე ხმლის გარეშე. მეფე ცხენზე შეჯდა, მაგრამ დაგვეკარგე, შენი კვალი ვერ ვიპოვეთ. ქაჯივით დაგვემალე, მონებიც შევაშინეთ. ამან უფრო გაგვაგიჟა, სრულიად თავზარდაცემულები დავრჩით.

მეფე, რომელიც ნებიერია, ძალიან შეწუხდა. ყველგან გეძებეს, რუკებიც კი დახატეს. ვერავინ იპოვეს, ვინც შენ გნახა, ვერც ყმა, ვერც ბერი. ახლა მე გამომგზავნა, ვისაც ვერც მზე ჰგავს, ვერც ცა.

მან მიბრძანა: „გაიგე ამბავი იმ დაკარგული ყმისა. მაშინ შევასრულებ იმ საქმეს, რაც შენ გინდა“. სამი წლის განმავლობაში მითხრა, რომ უმისოდ ცრემლებს დაღვრიდა. არ გიკვირს, როგორ გავუძელი მის ღიმილის უნახავად?!

აქამდე შენი მნახველი არავინ მინახავს. ქურდები ვნახე, რომლებმაც შენზე რაღაც უხეში სიტყვები თქვეს. შენ მათრახით ჩამოაგდე ერთი მათგანი, მკვდრებს შორის დააგდე. მათ მასწავლეს, რომ შენი ძმა, სამწუხაროდ, სულით ავადმყოფია“.

ტარიელსაც გაახსენდა ის ომი. ამბობს: „მახსოვს ეგ ამბავი, თუმცა ძველია. ერთად გნახეთ ნადირობისას, შენ და შენი აღმზრდელი. ამიტომ ვტიროდი, მე, საწყალს, ჩემი გამანადგურებელი გამახსენდა.

რას მიშვებოდით, რატომ გინდოდი, რით ვგავდით ერთმანეთს? თქვენ ბედნიერები თამაშობდით, ჩვენ კი ტირილით სახეებს ვბანდით. როცა მონები ჩემს დასაჭერად მომიახლოვდნენ, გათამამდით. ახლა ვეჭვობ, რომ ჩემს ნაცვლად მკვდრებს წაიყვანდით.

მოვიხედე, როცა შენი პატრონი მომიახლოვდა, დავინახე. მისი ხელმწიფობის გამო შემეცოდა, ამიტომ ხელი არ შევახე. თვალწინ გამოგექეცი, მეტი არაფერი მითქვამს. ჩემი ცხენი უჩინარს ჰგავს, სხვა რას უნდა შევადარო!

ადამიანი თვალის დახამხამებასაც კი ვერ ასწრებს. მე გავექცევი მას, ვისგანაც ჩემს სიკეთეს ვერ ვხედავ. იმ ქურდების მიმართ არაფერი დამიშავებია. ცუდად არ მოუხდებოდა ჩემი დამარცხება და გათამამება.

ახლა კარგად მოხვედი, გამიხარდა შენი პირის ნახვა! ტანით საროსავით ხარ და სახით მზესავით, მამაცობით გმირს ჰგავხარ. იწვალე, მაგრამ არ ხარ ტანჯვისგან გადაუხდელი. ძნელია ღვთისგან ზეციდან განწირული ადამიანის პოვნა!“

ავთანდილმა უთხრა: „როგორ მაქებ, როცა ბრძენთა ენის ქება მჭირდება? მაგის ნაცვლად რას ვიმსახურებდი თქვენს ქებას! შენ ერთი მზის სახე ხარ, ზეციდან მნათობი. რადგან ასეთი ტანჯვა და ცრემლების დენა ვერ შეგცვლის.

ამ დღემ დამავიწყა, ვინ დააბნელა ჩემი გული. დავტოვე მისი სამსახური, რაც გინდა, ის მოხდეს. იაგუნდი მაინც სჯობს, ათასჯერ მირჩევნია მინა. შენ გემსახურები სიკვდილამდე, ამის მეტი არაფერი მინდა!“

ტარიელმა უთხრა: „ახლა შენი გული მე მწვავს. მიკვირს, რა გევალება ჩემგან ამის სანაცვლოდ! მაგრამ წესია, რომ შეყვარებული შეყვარებულს შეებრალოს. შენ საყვარელს გაგყარო, ეს რით აგინაზღაურდება!

შენ ჩემს საძებნელად მოხვედი, პატრონის სამსახურად. ღმერთმა ქნა და მიპოვე, შენც მამაცურად იშრომე. მაგრამ რას გეტყვის ჩემი ამბავი, რატომ ვარ ასე მოწყვეტილი! მე თუ ვიტყვი, ცხელი ცეცხლი დამწვავს, ალად და მურად შემიქმნის“.

ასმათმა უთხრა: „ლომო, ცრემლით მაგ ცეცხლს რა ერგება! მე როგორ ვთქვა სათქმელი, რადგან ასე არ შეიძლება! ვხედავ, ეს ყმა შენთვის მზადაა. გაიგებს შენი ტანჯვის მიზეზს, რამეს იზამს, გამოსავალი მოიძებნება.

ის მეხვეწებოდა, რაღაცის მოსმენა უნდოდა ჩემგან. ღმერთმა ნუ ქნას, მე როგორ შევძლებდი ენის შეკავებას?! თუ რამეს გაიგებს, ვეჭვობ, ამისგან თქვენ რამეს იხეირებთ. უკეთესია, რაც ზეციურ განგებას სურს“.

ამაზე დადუმდა ტარიელი, დამწვარი და დალეული. ასმათს უბრძანა: „მას შემდეგ შენ ჩემთან ხარ. რატომ არ იცი, რომ ეს დაჭრილი გული განუკურნებელია! ისევ ეს ყმა მწვავს, მტირალი, ცრემლებით დალეული.

მაგრამ მოწყალე ღმერთმა იმ ერთი მზის ცნობით დღესაც ორი თავისი წყალობა მომცა ამ გზით: ჯერ ერთი, ჩემით რაღაც მიზეზით შეყვარებულებს შეაყრის, შემდეგ კი, იქნებ სრულად არ დამწვას ცხელი ცეცხლის ალით“.

ავთანდილს უთხრა: „ვინც ძმას ან დას იძმობს, მან სიკვდილისა და ჭირისგან თავი არ უნდა დაზოგოს. ღმერთმა ერთი რატომ უნდა აცხოვნოს, თუ მეორეს არ წაწყმიდოს! შენ მისმენდი, მე გიამბობ, რაც არ უნდა დამემართოს“.

ასმათს უთხრა: „მოდი, მოახლე, წყალი მომიტანე. როცა გული წამივა, შემასხურე, ამით გული გამიგრილე. მკვდარი თუ მნახავ, დამიტირე, სულთქმა გააგრძელე. მე სამარე გამითხარე, აქ მიწა მიმაყარე“.

ღილებჩახსნილი, საამბობლად დაჯდა, მხრები ამოიყარა. მზესავით იჯდა ღრუბლებით დაფარული, დიდხანს არ აჩვენებდა შუქს. საუბარი ვერ დაიწყო, ტუჩები გაუმყარდა. მერე ამოიოხრა, დაიყვირა და ცხელი ცრემლები გადმოყარა.

მოთქვამს: „ვაი, საყვარელო, ჩემო, ჩემთვის დაკარგულო! იმედო და სიცოცხლეო, გონებაო, სულო, გულო! ვინ მოგკვეთა, არ ვიცი, ხეო, ედემში დანერგილო! ცხელმა ცეცხლმა როგორ ვერ დაგწვა, გულო, ასჯერ დადაგულო?!“

ტარიელის ამბის მოყოლა, როდესაც მან ავთანდილს უამბო:

„მოუსმინე, ყურადღება მიაქციე ჩემი ამბების მოსმენას; იმ ადამიანის საუბრებსა და საქმეებზე, რომელთა შესახებ ენას ძლივს ვატრიალებ, ის, ვინც უბედურება მომიტანა, მისგან არასდროს ველოდები სიხარულს, ვის გამოც სევდა და სისხლის ცრემლები მომდის.

ინდოეთში შვიდი მეფე რომ იყო, ეს ყველამ იცით: ექვსი სამეფო ფარსადანს ეკუთვნოდა, ის იყო მათი მმართველი, დიდსულოვანი, მდიდარი, უშიშარი, მეფეებზე მბრძანებელი, ტანით ლომს ჰგავდა, სახით მზეს, ომში ძლევამოსილი, ჯარების ორგანიზატორი.

მეშვიდე სამეფოში მამაჩემი იჯდა, მეფე, რომელიც მებრძოლებს აშინებდა, სარიდანი ერქვა, მტრების განადგურებაში შეუჩერებელი; ვერავინ ბედავდა მისთვის წყენის მიყენებას, ვერც აშკარად, ვერც ფარულად; ნადირობდა და მხიარულობდა, ცხოვრება არ ჰქონდა გამწარებული.

მოწყენილობა მოსწყინდა, გულში დარდები დაუგროვდა. თქვა: „მტრებისგან დაპყრობილი მიწები უკან დავიბრუნე გამარჯვებით, ყველგან გამარჯვებული ვარ, მშვიდად ვზივარ, ზეიმი და დიდება მაქვს“; ბრძანა: „წავალ და მეფე ფარსადანს დავემორჩილები“;

ფარსადანთან გაგზავნა მოციქული და შეუთვალა: „შენ გაქვს მთელი ინდოეთის მეფობა; ახლა მეც მინდა, თქვენს წინაშე ჩემი გულის ძალა ვაჩვენო, რომ ჩემი ერთგული სამსახურის სახელი დარჩეს“.

ფარსადანმა, ამ ამბის გაგებისას, ზეიმი გამართა. შეუთვალა: „მადლობა შევწირე ღმერთს, მიწის მფლობელმა, რადგან შენ, მეფემ, ჩემსავით ინდოეთის მმართველმა, ასე მოიქეცი. ახლა მოდი, ისე პატივს გცემ, როგორც მშობელი მამა“.

ერთი სამეფო სამფლობელოდ, და ამირბარობა უბოძა. თვით ამირბარს ინდოეთში ამირ-სპასალარის (მთავარსარდლის) თანამდებობა აქვს. მეფე რომ დაჯდა, არაფერი აკლდა, ყველაფერი ხელმისაწვდომი ჰქონდა; სხვა მხრივ მმართველია, მხოლოდ კეისრობა (უზენაესი მეფობა) არ აქვს.

თვით მეფემ მამაჩემი თავის თანასწორად მიიღო. თქვა: „ჩემნაირი ამირბარი, დავდებ ნაძლევს, ვის ეყოლებაო!“ ლაშქრობდა და ნადირობდა, მტრები ზავს სთხოვდნენ. მე მას არ ვგავარ ისე, როგორც მე სხვა არავინ მგავს.

მეფესა და დედოფალს, მზის მსგავსს, ვაჟი არ ჰყავდათ, დარდობდნენ, დრო იყო, ამიტომ ჯარები შეშფოთდნენ. ვაი, დაწყევლილი იყოს ის დღე, მე რომ ამირბარს მივეცი! მეფემ ბრძანა: „შვილად გავზრდი, ის ხომ ჩემი გვარია“.

მეფემ და დედოფალმა შვილად მიმიღეს, მზრდიდნენ, რომ მთელი ჯარებისა და ქვეყნების პატრონი ვყოფილიყავი, ბრძენებს მიმცეს სასწავლებლად, როგორ უნდა მოქცეულიყვნენ ხელმწიფეები; გავიზარდე, თვალებით მზეს და ნაკვთებით ლომს დავემსგავსე.

ასმათ, მომიყევი, რაც იცი ჩემგან ცილისწამების ამბავი. ხუთი წლისა რომ გავხდი, გაშლილ ვარდს ვგავდი; ლომის მოკვლა არ მიჭირდა, ისე, როგორც ქვიშის; ფარსადანს სულაც არ აწუხებდა შვილის არყოლა.

მე ხუთი წლისა ვიყავი, დედოფალი დაორსულდა“. ეს რომ თქვა, ყმა (ტარიელი) ამოიოხრა, ცრემლით თქვა: „ქალი დაიბადა“. გონების დაკარგვას მიუახლოვდა, ასმათმა გულზე წყალი დაასხა; თქვა: „მაშინვე მზეს ჰგავდა, ახლა ვის გამო მეკიდება ცეცხლი!

წიგნი წიგნს ეცემოდა, როდესაც დედოფალი მშობიარობდა, მოციქული – მოციქულს, მთელი ინდოეთი იგებდა ამას; მზე და მთვარე ხარობდნენ, სიხარულით ცა ნათდებოდა; ყველა ცოცხალი არსება მხიარულად თამაშობდა.

ქება არ ითქმის ენით, ახლა ჩემგან ნათქვამით. ფარსადანმა ზეიმითა და დიდებით დაიწყო ხარება; ყველგან მოვიდნენ მეფეები მრავალგვარი საჩუქრებით. საგანძური გასცეს, ჯარები საჩუქრებით აივსო.

მშობიარობის შემდეგ, მე და ქალის აღზრდა დაიწყეს. მართლაც, მაშინვე მზის სხივებს ჰგავდა. მეფესა და დედოფალს ვუყვარდით და თანასწორად მივაჩნდით. ახლა ვახსენებ, ვის გამოც ჩემი გული ცეცხლში იწვის!

ყმა დაბნეული იყო, როდესაც სახელის ხსენებას მიუახლოვდა; ავთანდილსაც აეტირა, მისმა ცეცხლმა გულზე მოჰკრა; ქალმა (ასმათმა) გონს მოიყვანა, მკერდზე წყალი დააპკურა. თქვა: „მოუსმინე, მაგრამ ჩემი სიკვდილის დღე ნამდვილად დადგა.

იმ ქალს ნესტან-დარეჯანი ერქვა. შვიდი წლისა რომ გახდა, ქალი წყნარი და ცნობილი იყო, მთვარის მსგავსი, სილამაზით მზისგანაც კი დაუჩრდილავი; მის გაყრას როგორ გაუძლებს ალმასივით გამაგრებული გული!

ის ისე გაიზარდა, რომ მე უკვე შემეძლო ომში წასვლა; მეფე ქალს ისე უყურებდა, როგორც მომავალ მეფეს, მამასავით ხელში მიმცეს, როცა ამ ზომის გავხდი; ბურთს ვთამაშობდი და ვნადირობდი, ლომს კატასავით ვკლავდი.

ასმათ, შენც მოწამე ხარ ჩემი ფერდაკარგულობისა, მზეს მე ვჯობდი სილამაზით, როგორც დილის ჟამი ბინდს; ჩემი მნახველები ამბობდნენ: „ედემში გაზრდილს ჰგავს“. ახლა იმ დროინდელი ჩემი სახის მხოლოდ ჩრდილი ვარ.

მეფემ სახლი ააშენა, შიგნით ქალის საცხოვრებლად: ქვად ფაზარი (ძვირფასი ქვა) იყო, იაგუნდის თვალის კუბო იდგა, გარეთ ბაღჩა და საბანლად ვარდის წყლის სარაჯი (აბანო); ის იქ იყო, ვის გამოც ცეცხლის ალი მეკიდება!

დღე და ღამე საკმეველით ალვის ხე ეკმევოდა; ზოგჯერ კოშკში იჯდა, ზოგჯერ ბაღჩაში ჩამოდიოდა, როცა ჩრდილი იყო. დავარი (მეფის და), ქვრივი, ქაჯეთში გათხოვილი, მას (ნესტანს) სიბრძნის სასწავლებლად თვით მეფემ მისცა შვილად.

მას ჰქონდა მოფარდაგული სასახლე ოქროს ქსოვილებითა და აბრეშუმით; ვერავინ ვხედავდით, სახით ვარდს ჰგავდა; ასმათი და ორი მონა ჰყავდა, ნარდს თამაშობდნენ და მღეროდნენ; იქ იზრდებოდა ტანით, გაბაონში გაზრდილს ჰგავდა.

თხუთმეტი წლისა ვიყავი, მეფე შვილივით მზრდიდა; დღისით მის წინაშე ვიყავი, არც ძილზე მიშვებდა; ძალით ლომს, თვალებით მზეს, ტანით ედემში გაზრდილს ვგავდი, ჩემს მიერ გაკეთებულ სროლასა და ასპარეზობას აქებდნენ.

ჩემი ისრით მოკლული მხეცები და ნადირები დაეცნენ; შემდეგ მოედანზე ვთამაშობდი ბურთს, მინდვრიდან დაბრუნებული; შევდიოდი, ნადიმს ვმართავდი, ყოველთვის ლხინს მიჩვეული; ახლა კი ბროლისა და ბადახშის მსგავსმა სახემ გამომყო ცხოვრებისგან!

მამა მომიკვდა, დადგა მისი სიკვდილის დღე; ფარსადანს მისი სიხარული და ნიშანი გაუცუდდა; მათ გაუხარდათ, ვისაც მისი შიშისგან ზარი ეცემოდა; ერთგულებმა ვაება დაიწყეს, მტრებმა – მისი ცუდად გახსენება.

მე ერთი წელი სიბნელში ვიჯექი, ცხოვრება გამიუქმდა, დღისით და ღამით ვვაებდი, ვერავინ მამშვიდებდა; გამოსაყვანად ხასები მოვიდნენ, მეფის ნათქვამი მითხრეს, და უბრძანა: „შვილო ტარიელ, ნუ ხარ შავებში ჩაფლული.

ჩვენ უფრო გვტკივა ის, ვინც თანასწორად დაგვაკლდა“. ასი საგანძური უბოძა, უბრძანა შავების გახდა, მისი (მამის) მთელი სამფლობელოს ბოძება: „შენ გქონდეს ამირბარობა, მისივე საქმეების კეთება“.

ავენთე, დამწვეს მამის დაუშრობელმა ცეცხლებმა; უკან გამომიყვანეს იმ წინამძღოლმა ხასებმა; გამოსვლისთვის ზეიმი გამართეს ინდოეთის მმართველებმა, შორს შემხვდნენ, მაკოცეს პატივით, როგორც მშობლებმა.

მათ თავიანთი ადგილების ახლოს დამსვეს, შვილივით მცემდნენ პატივს, მისი (მამის) საქმეები ორივემ მშვიდად მითხრეს; არ დავემორჩილე და მისი წესების შესრულება საშინლად მიმაჩნდა; არ მომეშვნენ, დავემორჩილე, თაყვანი ვეცი ამირბარად.

ინდოელთა და მრავალი სხვა თავადობა მქონდა, ვმეთაურობდი, თუ ვინმე ჩემი ჯარებისთვის მავნებელი იქნებოდა, მშვიდად ვიჯექი და ვხარობდი, სიმღერისა და სმის ზეიმი შევქმენი, ჯარებს ვუძღვებოდი, ვნადირობდი, ჩემს საქმეებს აქებდნენ.

აღარ ვიცი, დამავიწყდა, თუმცა დიდი წელი არ გასულა; მოგიყევი ჩემი ამბავი, განა რამდენად რთულია! ცრუ და მუხთალი (მოღალატე) სამყარო მუდამ ცუდს აკეთებს, მისი ნაპერწკალი დამეცა, დიდხანს მწვავს.

ტარიელის გამიჯნურების ამბავი

კვლავ დაიწყო ამბის მოყოლა მან, ვინც დიდხანს იტირა: ერთ დღეს მე და მეფე მოვდიოდით, ნადირობიდან; მითხრა: „ქალი ვნახოთ“, ხელი ხელზე მომიჭირა. იმ დროის გახსენებისას, ცოცხალი რომ ვარ, არ გიკვირს?

მეფემ დურაჯების (ფრინველების) მოტანა მითხრა ქალისთვის, გამოვუღე და წავედით ჩემი ცეცხლის დასადებად; მაშინ დავიწყე ამქვეყნიური ვალის გადახდა. ალმასის ლახვარი სჭირდება გულის გასახვრეტად!

ბაღჩა ვნახე, ყველაზე ლამაზი, სასიამოვნო: ფრინველებისგან ისმოდა სირინოზზე (მითიური ფრინველი) სასიამოვნო ხმა; ბევრი იყო ვარდის წყლის აბანო. კარზე ოქროს ქსოვილის ფარდები ეკიდა.

ვიცოდი, არავის უნდოდა იმ მზის მსგავსის ნახვა, მე გარეთ ვიდექი და მეფემ კარის ფარდაგი გაიარა; ვერაფერს ვხედავდი, მხოლოდ საუბრის ხმა მესმოდა. ასმათს უბრძანა ამირბარის დურაჯების გამოტანა.

ასმათმა ფარდაგი აწია, მე გარეთ ვიდექი მოფარდაგულთან; ქალს შევხედე, ლახვარი მომხვდა გონებასა და გულში. მოვიდა, მივეცი დურაჯები, მთხოვა ცეცხლით დამწვარს. ვაი, მას შემდეგ ცეცხლში ვიწვი მუდამ!

ახლა ის ნათელი, მზესაც რომ აჭარბებდა, წავიდა!“ მისი ხსენება ვერ გაუძლო, დაბნეული ამოიოხრა მწარედ; ყმა და ასმათი ტიროდნენ, ხმას სცემდნენ ის ადგილები, დარდით თქვეს: „ვაი, ტყუილად შექმნილი მკლავები, ვაი, გმირების მუქარები!“

ასმათმა წყალი დაასხა, გონს მოვიდა ტარიელი, დიდხანს ვერაფერი თქვა, სევდამ გული შეუპყრა, დაამშვიდა; დაჯდა და მწარედ ამოიოხრა, ცრემლი მიწას შეერია, თქვა: „ჩემგან მისი ხსენება, ვაი, რა დიდი საშინელებაა!

ამქვეყნიურის მოიმედენი მისი ნივთებით კმაყოფილდებიან, ხარობენ, მაგრამ მოღალატე სამყაროს ბოლოს ვერ გადაურჩებიან; ვაქებ ბრძენთა ჭკუას, რომლებიც ეურჩებიან (არ ემორჩილებიან). მოუსმინე ჩემს ამბებს, თუ სული კიდევ შემრჩება.

დურაჯები მივეცი, სხვა გზა ვერ ვიპოვე თავის გადასარჩენად, დავეცი, გონება დავკარგე, მხრებისა და მკლავების ძალა წამერთვა, როცა გონს მოვედი, ტირილისა და ვაების ხმა მომესმა: გარშემო შემომცვდა ჯალაბი (მსახურები), როგორც ნავში ჩამსხდარნი.

შიგნით ვიწექი დიდ დარბაზებში ლამაზ საწოლზე, ზემოდან მეფეები დამტიროდნენ დაუშრობელი ცრემლებით, სახეზე იხოკავდნენ ხელებით, ლოყებს იხეთქავდნენ, მუყრები (მკურნალები) მოიყვანეს, ავადმყოფობით გამაბელზებელი (გამაოგნებელი) მითხრეს.

მეფემ თვალახელილი რომ დამინახა, ყელზე მომეხვია, ცრემლით მითხრა: „შვილო, შვილო, ცოცხალი ხარ? სიტყვა თქვი!“ მე პასუხი ვერ გავეცი, როგორც შეშლილი, ძალიან შევკრთი, კვლავ დავეცი დაბნედილი, გულზე სისხლი გადმომესხა.

ყველა მუყრი და მულიმი (მუსლიმი სასულიერო პირი) გარშემო შემომცვივდნენ; მათ ხელში ჰქონდათ მუსაფი (წმინდა წიგნი), ყველა კითხულობდა; მტრისგან დაცემული ვეგონე, არ ვიცი, რას ლაპარაკობდნენ. სამი დღე უსულოდ ვიყავი, დაუშრეტელი ცეცხლები მწვავდა.

„ექიმებიც უკვირდათ: „ეს რა სენია? სამკურნალო არაფერი სჭირს, რაღაც სევდა შემოჰყრია“. ზოგჯერ შეშლილივით წამოვიჭრებოდი, მცდარი სიტყვა წამომცდებოდა. დედოფალი ზღვას ქმნიდა, იმდენ ცრემლს ღვრიდა.

სამი დღე დარბაზში ვიყავი, არც ცოცხალი, არც მკვდარი; შემდეგ გონს მოვედი, რაღაცას მივხვდი, რაც არ მესმოდა; ვთქვი: „ვაი, რა მდგომარეობაში ვარ, სიცოცხლე რომ გამიარა!“ მოთმინება ვთხოვე შემოქმედს, სამუდარო სიტყვა ვუთხარი.

ვთქვი: „ღმერთო, ნუ გამწირავ, ჩემი ვედრება შეისმინე, მომეცი მოთმინების ძალა, ცოტათი მაინც აღმადგინე, აქ ყოფნა გამამჟღავნებს, ჩემს სახლში მიმაწვინე!“ მანვე ქმნა და მეც მოვჯობინდი, დაჭრილი გული გავამაგრე.

წამოვჯექი. მეფისგან ბევრი კაცი მოდიოდა. ახარებდნენ: „წამოჯდაო“, დედოფალი გამორბოდა; მეფე მორბის თავშიშველი, არ იცოდა, რას აკეთებდა, ის ღმერთს ადიდებდა, სხვა ყველა ჩუმად იყო.

იქით და აქეთ შემომსხდნენ, მახვრიტეს (მკურნალობდნენ) სახვრეტელით; მე მოვახსენე: „პატრონო, გული ახლა უფრო ჯანმრთელია; ცხენზე შეჯდომა მინდა, ვნახო წყლები და ველი“. ცხენი მომიყვანეს, შევჯექი, მეფე ჩემთან ერთად მოდის.

გამოვედით, მოვიარეთ მოედანი და წყლის პირი; ჩემს სახლში მივედი, დავბრუნდი, მეფე მომყვა სახლის ძირამდე. შინ მოვედი, უარესად გავხდი, სხვა უბედურება დაემატა უბედურებას; ვთქვი: „მოვკვდე, ჩემი ბედი ამის მეტს არაფერს იმსახურებს“.

ზაფრანის ფერად შეცვალა ბროლი ცრემლების ბანამ (რეცხვამ), გული კიდევ უფრო დამჭრა ათი ათასმა დანამ. საწოლის მცველი შემოვიდა, მოლარე გაიყვანა მან; ვთქვი: „რა იცის ამბავი, ნეტავ, იმან თუ ამან?“

„მონააო ასმათისი“. – „რა იცისო, – ვუთხარი, – ვკითხე!“ შემოვიდა, სააშიკო (სასიყვარულო) წიგნი მომცა, წავიკითხე; გამიკვირდა, სხვაგვარად როგორ უნდა გამეკეთებინა გულის მწველი სითხე? მისგან ეჭვი არ მქონდა, სევდად მაწვა გულზე ის ხე.

მე გამიკვირდა: „საიდან ვუყვარვარ, ან როგორ ბედავს თხოვნას? არ მიყოლა არ ვარგა, უზრახობას (უპატივცემულობას) დამწამებს, ჩემგან იმედს დაკარგავს, მერე დამიწყებს გმობას“. დავწერე, რაც პასუხად შეეფერებოდა აშიკობას.

დღეები გავიდა, მე გული კიდევ უფრო დამწვეს ცეცხლებმა, ვეღარ ვუყურებდი ჯარებს, მინდორზე მოთამაშეებს; დარბაზში ვერ მივედი; მკურნალებმა დაიწყეს მოსვლა მრავალმა, მაშინ დავიწყე ამქვეყნიური ლხინისა და ვალების გადახდა.

„მათ ვერაფერი მიშველეს, მე გულზე ბნელი ბინდი დამეცა, სხვამ ვერავინ შემატყო ცხელი ცეცხლის დება; სისხლი დამწამეს; მეფემ ბრძანა ხელის გახსნა. გავიხსენი ტანჯვის დასაფარად, არავისგან საეჭვოსი.

ხელგახსნილი, სევდიანი, საწოლში ვიყავი თავის წინ; ჩემი მონა შემოვიდა, შევხედე, თუ იტყვის: რა უნდა. „მონააო ასმათისი“. შემოყვანა ვუთხარი შინ. გულში ვუთხარი: „რა მიპოვაო, ან ვინ არის?!“

მონამ წიგნი მომართვა, მე წავიკითხე ნებაზე; წიგნში შევატყვე, შეხვედრის სურვილი ჰქონდა; პასუხად გავეცი: „დროა, მართალი ხარ გაკვირვებაში; მოვალ, თუ მიხმობ, მე ნუ მეჭვ მოსვლის დაგვიანებას“.

გულს ვუთხარი: „ეს ლახვრები როგორ დაგაღონებენ? ამირბარი ვარ, ხელმწიფე, მთელი ინდოეთი მემორჩილება; აზრად მიიღებენ, საქმეს ათასჯერ აწონ-დაწონებენ, თუ გაიგებენ, ისინი ჩემს მიწებზე არ დამტოვებენ“.

კაცი მოვიდა მეფისგან: „ამბის მოსმენა უნდაო“. მოყვანა ვუთხარი; უბრძანა: „სისხლის დინებაც გააკეთე?“ მე ვუთხარი: „ხელი გავიხსენი, მომჯობინება დამიწყო, წინაშე მოვალ, ამისთვის კიდევ უფრო მმართებს ლხინი“.

დარბაზში მივედი. მეფე ბრძანებს: „ამაზე მეტს ნუ იზამ!“ ცხენზე შემსვა უქარქაშოდ, წელზე არაფერი შემომაბა, შეჯდა, ქორები მოუტივა, დურაჯები დაინაბა (დაიჭირა), მშვილდოსნები გაისროლეს, ამბობდნენ: „შაბა, შაბა!“

შინ დავსხედით სადილად იმ დღეს მინდორში მყოფნი; მომღერლები და მუტრიბები (მუსიკოსები) არ იყვნენ დამშვიდებულნი; მეფემ გასცა მრავალი ძვირფასი ქვა, იშვიათად ქებული. არ დარჩენილა შეუვსებელი იმ დღეს მათგან არავინ.

ვეცდებოდი, არ მქონდა დრო სევდისგან თავის დაცვისთვის; ვიხსენებდი, ცეცხლი უფრო მეკიდებოდა გულზე; ჩემი თანატოლები წავიყვანე, ჩემს ადგილას დავჯექი, მითხრეს ალვად (მწუხარედ), დავიწყე სმა და ნადიმობა ტანჯვისა და ჭირის დასაფარად.

მოლარემ (განმგებელმა) შინაურმა ყურში მითხრა ნათქვამი: „ქალი ვინმე იკითხავსო: „ინახვისო ამირბარი?“ ზეწრით ჰქონდა დაფარული სახე, ბრძენთა საქებარი“; ვუთხარი: „საწოლში წაიყვანე, ჩემგან არის ნათქვამი“.

ავდექი, ნადიმზე მსხდომნი ასაყრელად მოემზადნენ; შართი (პირობა) ვუთხარი: „ნუ ადგებით, მოვალ მალე“; გამოვედი და საწოლში შევედი, მონა კართან დადგა მცველად. გული მივეცი მოთმინებას, უარესისგან თავის დასაცავად.

კართან შევდექი, ქალი წინ შემხვდა, თაყვანი მცა; მითხრა: „თქვენს წინაშე მოსვლა კურთხეულია, ვინც ამას იმსახურებს!“ გამიკვირდა, შეყვარებულის თაყვანისცემა ვისთვის უნდა ყოფილიყო? ვთქვი: „არ იცის აშიკობა; თორემ რომ სცოდნოდა, მშვიდად იჯდებოდა“.

შევედი, ტახტზე დავჯექი; ქალი ხალიჩის პირას დადგა, ჩემს ახლოს დასაჯდომად თავი არ მიიჩნია ღირსად; ვუთხარი: „მანდ რატომ ზიხარ, თუ ჩემი სიყვარული გჭირს?“ და მან პასუხი არ მითხრა, ჩემთვის სიტყვაძვირს ჰგავდა.

მითხრა: „ეს დღე სირცხვილად მეკიდება გულზე: გგონია, ჩემგან თქვენს წინაშე ამისთვის მოვედი, მაგრამ ახლა იმედს მაძლევს შენგან ცდის არდამალვა. ამას თუ ღირსი ვარ, ვერ ვიტყვი, მაკლია ღვთის წყალობა“.

ადგა, მითხრა: „თქვენს მორიდებულს ჩემგან ცნობა არეული აქვს; ნუ მეჭვ, რაც პატრონის ბრძანებას უთქვამს; ასეთი დიდი საქმის წამოწყება მის გულს უნდოდა, ამ წიგნმა გაგაგებინოს, რაც ჩემთვის გაუკეთებია“.

წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარელსა თანა მიწერილი პირველი

დავინახე წერილი, ის იმისგან იყო, ვისი სიყვარულიც გულს მიწვავდა. მზესავით ნათელმა (ნესტანმა) მომწერა: „ნუ იტანჯები, ლომო, ნუ გეტყობა ჭრილობა; მე შენი ვარ, ნუ მოკვდები, მაგრამ უაზრო გულწასვლა და სისუსტე მძულს. ახლა ასმათი გეტყვის ყველაფერს, რაც მე ვთქვი.

ბედისწერით გამოწვეული გულწასვლა და სიკვდილი რა სიყვარული გგონია? სჯობს, საყვარელს გმირობები აჩვენო! ხატაეთში მცხოვრები ყველა ჩვენი ყმებია, ხარკს უნდა იხდიდნენ, ახლა კი მათი თავხედობა ჩვენ არ უნდა მოვითმინოთ!

შენთან ჩემი ცოლქმრობა ადრეც მინდოდა, მაგრამ აქამდე საუბრის დრო არ მქონია. გუშინ გიყურებდი, როგორ იჯექი კუბოში (საწოლში) უგონოდ. იქ გავიგე ყველაფერი, რაც შენ გადაგხდა.

მართალს გეუბნები, მომისმინე ეს, რასაც გეუბნები: წადი, შეებრძოლე ხატაელებს, თავი კარგად წარმოაჩინე; სჯობს, ტყუილად ნუღარ ტირი, ვარდი რატომ უნდა დაასველო ცრემლით? მზემ მეტი რაღა გიყოს, აჰა, სიბნელე გაგითენე!“

ასმათი უშიშრად მელაპარაკებოდა, არ ერიდებოდა. ჩემი მდგომარეობა რა გითხრათ, როგორ ვიყავი, სიხარული რატომ უნდა დამეთვალა! გული აქეთ-იქით მივარდებოდა, ფეთქავდა და მემალებოდა; ამის გამო სახე გამიფითრდა და ლოყები გამიწითლდა.“

წიგნი ტარიელისა საყვარელთანა

მისი მონაწერი წერილი თვალებზე დავიდე. პასუხად ვწერდი: „მთვარეო, შენ მზეს როგორ მოერევი? ღმერთმა ის არ მომცეს, რაც შენი მსგავსი არ არის! სიზმრად მგონია, ჩემი გადარჩენა ვერ დავიჯერე.“

ასმათს ვუთხარი: „მე ამაზე მეტ პასუხს ვერ მოვიფიქრებ; ეს უთხარი: „რადგან, მზეო, ჩემთვის ნათლად ამოდიხარ, აჰა, მკვდარი გამაცოცხლე, ამის შემდეგ აღარ დავკარგავ გონებას, რასაც არ უნდა მთხოვდე, ტყუილია, თუკი ვერიდები.“

ასმათმა მითხრა: „მან მიბრძანა, ეს გავაკეთოთო, ეს სჯობსო: ვინც გნახავს, ჩემგან მის საუბარს ვერ გაიგებს, ჩემს სანახავად მოვა, შენ კი ვითომ მის მსახურად იქნები“; და მთხოვა: „ამირბარს უთხარი, ასე მოიქცესო.“

მომეწონა ეს რჩევა, მისი გულის სიბრძნე, იმ ქალის, ვისი ნახვისაც მზესაც კი ერიდებოდა; მისგან მომეცა მოსმენა არა უაზრო საუბრისა, ვისი სინათლისგანაც დღის სინათლე სიბნელეს ჰგავდა.

ასმათს მივართვი რჩეული ძვირფასი ქვა ოქროს ჯამით; მან მითხრა: „არა, არ მინდა, ამით გაძღომილი ვარ.“ ერთი ბეჭედი აიღო, ზუსტად ერთი დრამის წონის: „ეს საკმარისია ნიშნად, სხვა საჩუქრებით სავსე ვარ.“

ქალი ადგა, წამოვიდა; მე შუბები გულში ჩამესო (ტკივილი მომეშვა), სიხარულმა სიბნელე გამინათა, ჩაქრა ცეცხლი, რომელიც მწვავდა; შევედი, დავჯექი ნადიმზე, სადაც ჩემი თანატოლები სვამდნენ. გახარებულმა საჩუქრები გავეცი, ზამი (საჩუქრები) გაადიდეს.

წიგნი ტარიელისა ხატაელთა თანა და კაცის გაგზავნა

გავგზავნე კაცი ხატაეთში და ჩემი წერილი; მივწერე: „ინდოეთის მეფე ღმერთივით ძლიერია! მისი ერთგული ყველა მშიერი სული გაძღება, ვინც ურჩი იქნება, თავის თავს არ დაინდობს.

ჩვენო ძმებო და ბატონებო, თქვენგან არ გავმწარდებით; ეს ბრძანება რომ ნახოთ, აქ უნდა მოხვიდეთ; თქვენ თუ არ მოხვალთ, ჩვენ მოვალთ, მოულოდნელად არ მოგეპარებით. სჯობს, რომ გვნახოთ, თავის სისხლს ნუ ეზიარებით.“

კაცები გავგზავნე, მე გულში უფრო მეტი სიხარული მომეცა, სასახლეში ვერთობოდი, ცეცხლი, რომელიც მწვავდა, გაქრა; მაშინ წუთისოფელმა მომცა ყველაფერი, რაც მინდოდა, ახლა კი ისე მომაქცია, რომ მხეცებსაც კი მოვბეზრდები.

ჯერ უნდა დაპირდე, მერე კი აზრები დამშვიდდება; ჩემი თანატოლები ჩემს წინ ნადიმობდნენ, მაგრამ დიდმა სურვილებმა სიხარული დამირღვია; ზოგჯერ სევდა შემომაწვება, და ვლანძღავ წუთისოფელს.“

ნესტანისაგან ტარიელის ხმობა

ერთ დღეს საწოლში მოვედი მეფის სასახლიდან წამოსული, ვიჯექი და მასვე ვიგონებდი, თვალებს ძილი არ ეკარებოდა; წერილი მქონდა იმედის მომცემი, ამიტომ გახარებული ვიყავი; კართან მცველმა მონას უხმო, უთხრა დაფარული საქმე.

„ასმათის მონააო“, საწოლში ვუთხარი, შემოეყვანათ. მომწერა: „გიბრძანებსო“, ის, ვისი სიყვარულიც გულში დანასავით მესო. სიხარულმა სიბნელე გამინათა, ჯაჭვები მომეხსნა, წავედი, მონა წავიყვანე, რამ უნდა მეთქვა ამისთანა!

ბაღში შევედი, ჩემი მოსაუბრე კაცი არ დამხვდა; ქალი წინ მომეგება გახარებული, მომღიმარი, მითხრა: „კარგად ამოგიღე (გადაგარჩინე), გულში ეკალი არ გაქვს, მოდი, ნახე შენი ვარდი გაუშლელი და დაუჭკნობელი.“

ქალმა თავისი ძალით მძიმე ფარდაგი ასწია, სადაც იდგა კუბო (საწოლი) შემკული ბალახშითა და ლალით; შიგნით იჯდა ის, ვისი სახეც მზესავით ელავდა, ის ლამაზად შემომხედავდა იმ მელნისფერი ტბის (თვალების) მსგავსი თვალებით.

დიდხანს ვიდექი და არ მითხრა სიტყვა თავის მონასურს (საყვარელს), მხოლოდ ტკბილად შემომხედავდა, ვითომ ნაცნობს; ასმათს უხმო, ესაუბრნენ; ქალი მომიახლოვდა, ყურში მითხრა: „ახლა წადიო, ვერაფერს გეტყვისო“, მე ისევ ცეცხლი მომედო.

ასმათი გამომყვა, წამოვედი, ფარდაგი გამოვიარე, ვთქვი: „წუთისოფელო, ვისაც წეღან გული ტკივილებით აუვსე, მაშინ მომეცი იმედი, სიხარული რატომ გამიზიარე?“ გულმა განშორების სირთულე კიდევ უფრო დამიმძიმა!

ასმათი სიხარულს მპირდებოდა, ბაღში ჩავიარეთ; მითხრა: „ეგეთი წასვლის გამო ნუ გეტყობა გულზე დაღი, ტკივილების კარი დახურე, სიხარულის კარი გააღე; მას რცხვენია საუბრისა, მერე კი თავს იკავებს ქედმაღალი ქალი.“

მე ვუთხარი: „დაო, შენგან ველი ამ გულის წამალს; ღმერთო, სულს ნუ გამომაცლი, ამბებით ჩააქრე ეს ცეცხლი, ჩემთან წერილებს ნუ შეწყვეტ, შენ ზედიზედ მომავალს; თუ რამეს გაიგებ ჩემთვის, არ მგონია, რომ შენგან დაფარული დარჩეს.“

შევჯექი, წამოვედი, ცრემლების ნაკადი მდიოდა; საწოლში შემოვედი, ისე ვიყავი, რომ ძილის ღონე არ მქონდა, ბროლი და ლალი გავხდი, იისფერზე უფრო ლურჯი; ღამე მერჩია, მინდოდა, რომ დილა არ გათენებულიყო.

წიგნი ხატაელთა მეფისა, ტარიელის წინაშე მოწერილი

ხატაეთში მყოფნი მოვიდნენ, მათი მოსვლის დრო იყო, – სიტყვები შემოუთვალეს თავხედური და შეურაცხმყოფელი: „არც ჩვენ ვართ მშიშრები, არც ციხე-სიმაგრეები გვაკლია, ვინ არის თქვენი ხელმწიფე? ჩვენზე რა ბატონია?“

მომწერა: „რამაზ მეფე წერილს გწერს ტარიელს. გამიკვირდა, რა ეწერა შენს მონაწერ წერილში! როგორ თუ იქ მეძახი, მე, ვინც ბევრ ერს ვბატონობ? ამის მეტს ნუღარ ვნახავ შენგან გამოგზავნილ წერილს.“

ვუბრძანე ლაშქრის შეკრება, გავგზავნე მარზაპანი (მხედართმთავარი). ის ურიცხვი ვარსკვლავებივით ინდოეთის ჯარი შეიკრიბა, შორიდან და ახლოდან ყველა ჩემკენ მოემართებოდა, მთელი ლაშქრით აივსო მინდორი, კლდეები და ხეობები.

სწრაფად მოვიდნენ, მათ შორის დაყოვნება არ ყოფილა; აღლუმი ვნახე, მომეწონა ლაშქრის მოკაზმულობა, სიმარჯვე და სილამაზე, ლამაზად განლაგება, მათი ტაიჭების სისწრაფე, აბჯრების ხვარაზმული ხარისხი.

ავმართე მეფის დროშა, წითელ-შავი ალმით, დილას ვუბრძანე უთვალავი ლაშქრით გამართვა, ჩემს თავს ვტიროდი, ვამბობდი ჩემი მეტად ცუდი ბედის გამო: „მზეს თუ არ ვნახავ, არ ვიცი, როგორ ვიარო!“

შინა მოვედი, დაღრეჯილ გულს სევდა ემატებოდა, თვალებიდან, როგორც წყალსაცავიდან, ცხელი ცრემლი მომდიოდა. „ჩემი უბედური ბედი, – ვთქვი, – ჯერ კიდევ ვერ გამეფდა! ხელმა ვარდი რატომ მოწყვიტა, რადგან ასე ვერ მოკრეფდა?“

ტარიელისა და ნესტანის პირის-პირ შეყრა

მონა შემოვიდა, მივეცი საქმეს გაკვირვებულს; ასმათის წერილი მომართვა მე, მეტად შეჭირვებულს, ეწერა: „გიხმობს შენი მზე შენ, მისთვის მონატრებულს, მოდი, სჯობს იქ ტირილს, ბედისწერით დატვირთულ საქმეს.“

როგორც მეკუთვნოდა, ისე როგორ უნდა გავხარებოდი! დაღამდა, წავედი, ბაღის კარი შევიარე; სადაც ასმათი პირველად მენახა, იქ იდგა, სიცილით მითხრა: „წამოდი, ლომს მთვარე გელოდება.“

შემავლო სახლი, ლამაზად აშენებული სართულ-სართულ; გამოჩნდა მთვარე ნათლით, ირგვლივ შუქმოფენილი, ფარდაგში იჯდა მწვანე სამოსით, საკრძალავი და უცხო, განსაკუთრებული სახითა და ტანით.

შევედი, დავდექი ხალიჩების პირას, ცეცხლმა დამიწყო წვა (სიყვარულის ცეცხლი), გულში სიბნელე გამინათა, ზემოდან სიხარული სვეტად დაედგა. მას ბალიში შემოეგდო, მზის შუქს სჯობდა მეტად, ჩემგან სახეს იფარავდა, წამით ამიხედავდა დასანახად.

უბრძანა, თუ: „მოახსენე, ასმათ, დაჯდეს, ამირბარსა!“ მან ბალიში დამატებით დადო იმ მზესავით საქებარს. დავჯექი, გულს სიხარული მივეცი, წუთისოფელს ვლანძღავდი; მიკვირს, სული რატომღა მიდგას, ვიტყვი მისგან ნათქვამს!

მიბრძანა: „გუშინ გეწყინა უსიტყვოდ გაშვება, მზემ განშორებით დაგაჭკნო, როგორც ველის ყვავილი: დაგსჯიდა ცრემლის დენა, ნარგიზებივით დაგუბებული, მაგრამ ჩემგან სირცხვილი და ამირბარის რიდი საჭიროა.

თუმცა ქალს მამაცი კაცის დიდი პატივისცემა მართებს, მაგრამ უარესია არ თქმა და ტკივილების დამალვა: მე თუ ზეპირად ვიღიმოდი, გულში ვამბობდი საიდუმლო „ვაი“-ს; გუშინ ქალი გამოვგზავნე, სიმართლე შემოგითვალე.

ერთმანეთის სიყვარული, მას შემდეგ, რაც ორივემ ვიცით, ახლაც იცოდე ჩემთვის იმავე მტკიცე პირით; ამას დაეთანხმე დიდი ღვთის ძალით და ფიცით. თუ მოგატყუებ, ღმერთმა მიწად მაქციოს, ნუღარ ვიქნები ცხრა ცაზე!

წადი, შეებრძოლე ხატაელებს, ილაშქრე და იბრძოლე; ღმერთმა ქნას და გაგიმარჯვდეს, გამარჯვებული ჩემკენ მოხვედი! მაგრამ რა ვქნა, კიდევ როდის მომიწევს შენი ნახვა? გული მომეცი განუყრელად, ჩემი შენთვის დაიჭირე!“

მოვახსენე: „არ მეცოდება ჩემი თავი შენთვის დასაწვავად, მაგრამ რადგან გადამარჩინე, ჩემს მკვლელად არ გამოჩნდი, შენ ჩემი თვალების სინათლედ მიჩნდი მზესავით სანახავად, ახლა შევებრძოლები ხატაელებს, იქ გამოვჩნდები ლომივით გმირი.

ახლა რასაც მე მაღირსებ, ხორციელი არავინ ღირსია; მოწყალება სწრაფია, ღმერთის ამიტომ არ მიკვირს; შენი შუქები შემომადგამს, გულში სიბნელეს მიფანტავს, შენი ვიქნები, სანამ მიწა სახეს დამიფარავს.“

ზემოდან ფიცის წერილზე შევფიცე და შემომფიცა, მისგან ჩემი სიყვარული ამით უფრო დაამტკიცა: „უშენოდ მოწონება ვისიც არ უნდა გულს მიეცეს, ღმერთი მომკლავს, ამის შემდეგ თავს ვეტყვი, ამას ვასწავლი კიდეც.“

დავყავი ხანი მის წინაშე, ტკბილი სიტყვებიც ვთქვით, რაღაც ხილი ვჭამეთ, ერთმანეთს ვესაუბრეთ, მერე ავდექი წამოსასვლელად ტირილით და ცრემლების დენით. მისი შუქების სილამაზე ნათლად მეფინებოდა გულში.

მეძნელებოდა მისი სიშორე, მისი, ვინც ბროლს, ბალახშსა და მინას ჰგავდა. მე გამიახლდა წუთისოფელი, ბევრი სიხარული მქონდა; ჩემად მიმაჩნდა ის სინათლე, რომელიც ზეციდან მზედ ჩანდა, ახლა მიკვირს, მისი გამყრელი გული ჩემი კლდის ტალახივით რატომ არის!“

ტარიელის წასვლა ხატაეთში და დიდი ომი

დილით ცხენზე ავედი და ვუბრძანე: „დაუკარით ბუკსა და ნაღარას!“ მთელი ჯარის მზადყოფნას ვერ აღვწერ. ლომივით გავემართე ხატაეთისკენ, ვერავინ დამადანაშაულებს სიმხდალეში. ჩემი ლაშქარი უგზო-უკვლოდ მიდიოდა, გზას არ მიჰყვებოდა.

ინდოეთის საზღვარი დავტოვე და პაშტაი ხანის მიწებზე მივდიოდი. იქ შემხვდა რამაზის კაცი, რომელიც ხატაეთის მმართველი იყო. მან მომიტანა ამბავი, რომელიც გულს მტკენდა: „ჩვენს მგლებსაც კი თქვენი, ინდოელების, თხები ჭამენო.“

რამაზმა საშინელი საგანძური გამომიგზავნა ძღვნად. მისმა მოციქულებმა მითხრეს: „რამაზი გთხოვს: „ნუ გაგვანადგურებ, ეს შენ არ გეკადრება. გადაგვიხადე ხარკი, რომელიც ყელზე წნელივით გვაბია. მოურბევლად მოგახსენებთ ჩვენს თავებს, შვილებსა და ქონებას.“

„რაც შეგცოდეთ, შეგვინდე, ჩვენ თვითონვე ვინანეთ. თუ ღვთიური წყალობით შეგვიწყალებ, აქ ნუ მოვლენ შენი ჯარები. ჩვენი ქვეყანა ნუ დაინგრევა, ნუ დაგვემხობა ცა რისხვით. ჩვენ მოგცემთ ციხე-ქალაქს და ცოტა ყმებიც მოგყვებიან.“

გვერდით დავისვი ვაზირები, ვილაპარაკეთ და ვიმსჯელეთ. მათ მითხრეს: „შენ ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ხარ, ამიტომ ბრძენები გეუბნებით, სამწუხაროდ, რომ ისინი ძალიან მოღალატეები არიან – ჩვენ უკვე ერთხელ ვნახეთ მათი ღალატი. არ მოგკლან ღალატით, თორემ ჩვენ ძალიან ვინანებთ!“

„ჩვენ გირჩევთ, რომ წახვიდე ძალიან მამაცურად, მაგრამ ჯარები ახლოს მოგყვებოდნენ და კაცებით იგებდნენ ამბებს. თუ ისინი გულწრფელად მოგემორჩილებიან, ენდე მათ და დააფიცე ღმერთსა და ცაზე. თუ არ დაგემორჩილებიან, მაშინ განრისხდი მათზე ისევ და ისევ.“

ეს რჩევა, ვაზირების მიერ მოცემული, მომეწონა. რამაზს შევუთვალე: „რამაზ მეფეო, ვიცი შენი დაპირებები. სიკვდილს სიცოცხლე გირჩევნია, ჩვენ ვერ ავაშენებთ ქვითკირის კედლებს. ჯარებს დავტოვებ და ცოტა კაცით წამოვალ შენსკენ.“

მათი ჯარიდან სამასი კარგი და გულადი მეომარი წამოვიყვანე, დანარჩენი ჯარი კი დავტოვე. მათ დავავალე: „სადაც მე ვივლი, თქვენც იმავე ველებზე იარეთ. ახლოს მომყევით და დამეხმარეთ, თუ დახმარება დამჭირდება, დაგიძახებთ.“

სამი დღე ვიარე და შემხვდა კიდევ ერთი კაცი იმავე ხანისგან. მან ისევ ბევრი უცხო და ლამაზი ტანსაცმელი მომართვა ძღვნად. რამაზმა შეუთვალა: „მინდა შენი, ლაღი და ჯანმრთელი კაცის, ნახვა. როცა შეგხვდები, მაშინ გაიგებ ამგვარი ძღვნის მნიშვნელობას.“

კიდევ შეუთვალა: „მართალია, რაც გითხარი. მე თვითონ მოგეგებები, ძალიან მინდა შენი ნახვა.“ მე ვუპასუხე: „დიახ, ღმერთო, მეც შევასრულე თქვენი ბრძანება. ტკბილად ვნახოთ ერთმანეთი, ვიყოთ მამა-შვილივით.“

იქიდან წასული, ტყის პირას ჩამოვედი. ისევ მოვიდნენ მოციქულები, არ დამერიდნენ და მომესალმნენ. წინ ლამაზი ტაიჭები მომიყვანეს ძღვნად და მითხრეს: „მეფეები შენს ნახვას ნამდვილად ინატრებდნენო.“

მითხრეს: „მეფე გეტყვის, რომ მეც შენსკენ მოვდივარ. ჩემი სახლიდან წამოსული, ხვალ დილით შეგხვდები.“ მოციქულები დავაყენე, კარვები გავშალე, არ ვღელავდი. ძალიან კარგად მოვექეცი მათ, ერთად დაიძინეს, როგორც მაყრებმა.

კარგი საქმე ადამიანს არასოდეს ეკარგება: ერთი კაცი უკან გაიპარა, მოვიდა და ჩუმად მელაპარაკა: „დიდი ვალი მაქვს თქვენი, ჩემთვის ძნელი იქნება მისი გადახდა. შენი გაწირვა და დავიწყება ჩემგან არ მოხდება.“

„მე თქვენმა მამამ გამზარდა ცოტა ხნით. გავიგე, რომ თქვენს წინააღმდეგ ღალატს გეგმავენ, ამიტომ გამოვვარდი, რომ გაგაგებინოთ. მკვდარი მძიმე სანახავია, შენი ლამაზი ტანი და ვარდისფერი სახე. ყველაფერს მოგახსენებ, მომისმინე და დამშვიდდი.“

„რომ ტყუილად არ მოტყუვდე, ის კაცები გღალატობენ. ერთ ადგილას შენთვის დამალულია ასი ათასი ჯარისკაცი. სხვაგან კი სამი ბევრი ჯარისკაცია, ამიტომ ასე სასწრაფოდ გიხმობენ. ახლავე თუ არ იზრუნებ საკუთარ თავზე, უბედურებაში ჩაგაგდებენ.“

„მეფე ცოტა კაცით მოგეგებება, ვისაც შენი დანახვა არ შეუძლია. ფარულად ჩაიცვამენ აბჯარს, ენდობი მათ და ამიტომ გეთამაშებიან. კვამლს შექმნიან, ჯარები ყველა მხრიდან შემოგეხვევიან. და როცა ათასი კაცი ერთს დაგარტყამს, ასეც მოგერევიან.“

ამ კაცს კარგად ვესაუბრე და მადლობა გადავუხადე: „რომ არ მოვკვდე, ისე გადაგიხდი სამაგიეროს, რასაც ინატრებდი. ახლა შენმა ამხანაგებმა არ გაიგონ, წადი, მათთან ერთად იარე. თუ დაგივიწყებ, უეჭველია, რომ მე ვიქნები უღირსი!“

არავის გავანდე ცოცხალ სულს, დავმალე, როგორც ჭორი. რაც მოხდება, მოხდება, ყველა რჩევა სწორია! მაგრამ ჯარისკენ გავგზავნე კაცი, თუმცა გზა შორი იყო. შევუთვალე: „სასწრაფოდ წამოდით, მთები და გორები მოგრაგნეთ.“

მე დილით მოციქულებს ტკბილი სიტყვა შევუთვალე: „რამაზს უთხარით: მოგეგებები, მოდი, მეც მალე მოვალ.“ ნახევარი დღე კიდევ ვიარე, თავს არ ვუფრთხილდებოდი განსაცდელისგან. ეს ბედისწერაა, დღესაც თუ მომკლავს, სად დავიმალო?!

ერთ ქედს გადავედი და მინდორში მტვერი დავინახე. ვთქვი: „რამაზ მეფე მოდის; თუმცა ჩემთვის მახე დაუგო, ჩემი ბასრი ხმალი და მახვილი შუბი მათ ხორცს გაჰკვეთს.“ მაშინ ვუთხარი ჩემს ჯარებს, დიდი გეგმა დავუსახე.

ვთქვი: „ძმანო, ის კაცები ჩვენს წინააღმდეგ ღალატს გეგმავენ. თქვენი მკლავების სიმტკიცე რატომ უნდა შესუსტდეს ამის გამო? ვინც მეფეებისთვის მოკვდება, მათი სულები ზეცაში მიფრინავენ. ახლა შევებრძოლოთ ხატაელებს, რატომ გვაბია ხმლები ტყუილად?“

ვუბრძანე, რომ აბჯარი ჩაეცვათ, ლაღად და სწრაფად. მოვემზადეთ საომრად ჯაჭვითა და ჯავშან-ქაფით. რაზმი დავაწყე, გავემართე, წავედი დიდი სისწრაფით. იმ დღეს ჩემი მებრძოლი ჩემმა ხმალმა დაამარცხა.

მივუახლოვდით, მათ შეგვამჩნიეს აბჯარჩაცმულები. მოვიდა კაცი და მეფის მოციქულობა მომართვა. შეუთვალა: „ჩვენთვის ახლა თქვენი ერთგულება საეჭვოა. აბჯრით გხედავთ და ამის გამო გული დაგვწყდა.“

შევუთვალე: „მეც ვიცი, რაც ჩემზე გაგიგიათ. რასაც თქვენ გეგმავდით, ის არ მოხდება, არ! ბრძანეთ, მოდით, შემებრძოლეთ, როგორც წესია და რიგია. მეც თქვენს დასახოცად ხმალი დამიდევს ხელში.“

როცა მოციქული მივიდა, რაღატომ გამოგზავნეს კიდევ? კვამლი შექმნეს ჯარებისთვის, დამალული გამოამჟღავნეს. სამალავიდან გამოვიდნენ, თავები ორ მხარეს გაანაწილეს. შექმნეს მრავალჯერადი რაზმი, თუმცა, ღმერთო, ვერაფერი მავნეს.

შუბი ვითხოვე, ხელი ჩავყავი მუზარადის დასახურავად. საომრად ატეხილი ვიყავი მათ გასანადგურებლად. ერთ უტევანს შევეჩეხე, გავგრძელდი და დიდხანს ვიბრძოდი. მათ ურიცხვი რაზმი ჰქონდათ დაწყობილი, წყნარად იდგნენ და არ იშლებოდნენ.

ახლოს მივედი, შემომხედეს და თქვეს: „შმაგიაო.“ იქით გავემართე, სადაც ყველაზე დიდი ჯარი იდგა. კაცს შუბი ვკარი, ცხენი დავეცი, ორივე მზისკენ გაფრინდა. შუბი გატყდა, ხელი ჩავყავი, ვადიდებ, ხმალო, ვინც დაგლესა!

შიგნით ისე შევერიე, როგორც ქორი გნოლების ჯოგს. კაცი კაცს ვესროლე, ცხენებისა და კაცების გორა დავაგროვე. ჩემგან ნასროლი კაცი ტანაჯორივით ბრუნავდა. მთლიანად ამოვწყვიტე წინა ორი რაზმი.

ყველა ერთად შემომეხვია, ირგვლივ დიდი ომი გაჩაღდა. ვისაც დავარტყამდი, ვერ მიძლებდა, სისხლს ვღვრიდი. ცხენზე გაკვეთილი კაცი მანდიკურივით გადავკიდე. სადაც ვიყავი, იქიდან გარბოდნენ, ჩემი შიში გაუჩნდათ.

საღამოს მათმა დარაჯმა ქედიდან დაიძახა: „ნუღარ დგახართ, წადითო, ისევ რისხვით შემოგვხედა ცამა. საშინელი მტვერი მოდის, ამან შეგვაშინა. ნუთუ მთლიანად ამოგვწყვიტავს უთვალავი, ბევრი ჯარი.“

ჩემი ლაშქარი, რომელიც არ წამომიყვანია, როცა გაიგეს, რომ წამოსულიყვნენ, ღამით იარეს. მინდორი ვერ დაიტევდა მათ და მთის არე-მარეც აავსეს. გამოჩნდნენ, ტაბლაკს უკრავდნენ, ბუკმა ხმა გააჟღერა.

ეს რომ დაინახეს, გასაქცევად გაემართნენ, ჩვენ შევკივლეთ. ველები, ჩვენ მიერ ნაომარნი, ომითვე გადავვლეთ. რამაზ მეფე ჩამოვაგდე, ერთმანეთს ხმლებით ვებრძოდით. მისი ყველა ჯარისკაცი დავიპყარით, არ მოვკალით.

უკანა ჯარებიც მიუსწრეს გაქცეულებს. დაიწყეს შეშინებულების, დამარცხებულების დატყვევება და ჩამოყრა. ძილის ნაცვლად მიიღეს ძილ-მკრთალებმა, ღამე-ნათევებმა. ტყვეებს, თუნდაც ჯანმრთელებს, არ აკლდათ კვნესა, როგორც ავადმყოფებს.

იმ ნაომარ ადგილას დავისვენეთ. ხელი ხმლით დავიზიანე, ჭრილობად მეტყობოდა, არ იყო მოსაშუშებელი. ჩემი ჯარები მოვიდნენ ჩემს სანახავად და საქებრად. ვერ იტყვიან, ვინც მიხვდა, ქებასაც კი ვერ აღწერენ.

ერთ კაცს ეყოფოდა ის დიდება, რაც მე მქონდა. ზოგმა შორიდან დამლოცა, ზოგმა კოცნა დააპირა. ვინც გამზარდა, დიდებულები, ამატირდნენ. ჩემგან ხმლით გაკვეთილი რომ ნახეს, ძალიან გაუკვირდათ.

ყველგან გავგზავნე ჯარები, ნადავლი ავაღებინე. ყველა სავსე მოვიდა, თავიც ავამაღლებინე. ჩემი მებრძოლების სისხლით მინდორი შევაღებინე. არ ვიბრძოლე, ქალაქების კარი უომრად გავაღებინე.

რამაზს ვუთხარი: „შემიგნია შენი მოღალატე საქციელი. ახლა, დატყვევებულმა, მაინც გაიმართლე თავი. ნუ ამაგრებ ციხეებს, ყველა ჩემს ხელთ მომათვალე. თორემ შენს შეცოდებას რატომ უნდა დავუმატო კიდევ?“

რამაზმა მითხრა: „აღარ მაქვს ამაზე მეტი გამოსავალი. ერთი ჩემი დიდებული მომეცი, ზედამხედველად დამიყენე. ციხის მცველებს გავუგზავნი, მომისმინე. ყველაფერს ხელში მოგცემ, ნამდვილად შენ გექნება!“

მივეცი ერთი დიდებული, თან ჯარებიც გავატანე. ციხის მცველები ერთიანად ჩემს წინაშე მოიყვანეს. ხელში მომცეს ციხეები, ომები ასე ვანანე. საგანძურები სიმრავლით რას უნდა შევადარო!

მხოლოდ მაშინ შევედი ხატაეთში მის მოსავლელად და აღსაწერად. საგანძურების გასაღებები მომართვეს დაუმალავად. ქვეყანა დავასახლე, ვუბრძანე: „იყავით დაცულად. მზემ არ დაგწვათ, იცოდეთ, დაგტოვეთ დაუზიანებლად.“

საგანძურები გადავათვალიერე, თავ-თავის ადგილას, კიდე-კიდე. უცხო ფერის საგანძურები, დავიღლები, თუკი აღვწერ. ერთ ადგილას ვნახე საკვირველი ყაბაჩა და ერთი რიდე. თუმცა რომ გენახა, სახელის ცოდნასაც ინატრებდი!

ვერ გავიგე, რა იყო, ან როგორ იყო გაკეთებული! ვისაც ვაჩვენე, უკვირდა, ღვთის სასწაულად თვლიდა. არც ლარული ქსოვილივით იყო, არც ორხაულივით. სიმტკიცით ნაჭედს ჰგავდა, ვთქვი, რომ ცეცხლში იყო ნამუშევარი.

ის საჩუქრად დავდე მისთვის, ვისი შუქიც მანათებდა. მეფისთვის ავარჩიე, რაც საუკეთესო იყო საჩუქრად: ასჯერ ასი ჯორი და აქლემი – ყველა ძლიერი იყო – დატვირთული გავუგზავნე, კარგ ამბავსაც გაიგებდა.

წიგნი ტარიელისა ინდოეთის მეფის წინაშე და გამარჯვებით დაბრუნება

ტარიელმა წერილი დაწერა: „მეფეო, თქვენი ბედნიერება მუდამ იყოს! ხატაელებმა მიღალატეს, თუმცა მათვე დაზარალდნენ. ამიტომაც ჩემი ამბავი გვიან გაცნობეთ. მეფე დავიჭირე და მოვდივარ ნადავლითა და ტყვეებით.“

როდესაც ყველაფერი მოვაგვარე, ხატაეთიდან გამოვემგზავრე. წამოვიღე საგანძური, გავძარცვე მათი სახელმწიფო. იმდენი ნადავლი იყო, რომ აქლემებით ვერ წამოვიღე, ამიტომ სატვირთო ცხენებიც გამოვიყენე. ყველაფერი ისე მოვაწყვე, როგორც მინდოდა.

ხატაეთის მეფე ტყვედ მომყავდა. ინდოეთში რომ ჩავედი, ჩემი ტკბილი გამზრდელი შემხვდა. რა ქება მითხრა, სიტყვებით ვერ გადმოიცემა, ჩემთვის სათქმელად უხერხულია! ხელი გამიხსნა და რბილი სახვევი შემომკრა.

მოედანზე ლამაზი კარვები იყო გაშლილი, რადგან მეფეს ჩემი ნახვა და ჩემთან საუბარი უნდოდა. იმ დღეს იქ დიდი ნადიმი იყო გამართული. მეფე მეფერებოდა, მაჭმევდა, ჩემს ახლოს იჯდა.

იმ ღამეს ნადიმზე ვიჯექით და ძალიან ვიხარეთ. დილით ქალაქში შევედით, მოედნიდან ავდექით. მეფემ ბრძანა: „მოუხმეთ ლაშქარს, შეკრიბეთ ჩემთან! დღეს ხატაელი მეფე მაჩვენეთ და ტყვეებიც მომგვარეთ!“

მეფე რამაზი მის წინაშე ტყვედ მოვიყვანე. ხელმწიფემ ტკბილად შეხედა, როგორც აკვანში მყოფ შვილს. ორგული და მოღალატე თავის სამსახურს დავამსგავსე (ანუ დავსაჯე). ეს არის მამაცი კაცის უდიდესი სიმამაცე!

ხატაელ მეფეს უმასპინძლა, მოეფერა და დროდადრო მათ საუბარს მიმართულებას აძლევდა. დილით ადრე დამიძახეს და ნაზი სიტყვებით მითხრეს: „შეუნდობ ხატაელ მეფეს, რომელიც აქამდე შენი მტერი იყო?“

მე ვუპასუხე: „ვინაიდან ღმერთი შეუნდობს შემცოდეს, თქვენც შეიწყალეთ ის, ვისი ძალაც გამოლეულია.“ რამაზს უთხრეს: „იცოდე, შეწყალებულს გაგგზავნით, ოღონდ მეტჯერ აღარ გნახოთ ჩვენს წინაშე შერცხვენილი!“

ხარაჯა დაადეს, ასჯერ ასი დრაჰკანი (ფული) დააკისრეს, ასევე ბევრი ხატაური ქსოვილი, სტავრა და ატლასი. შემდეგ მეფემ ის და მისი ხასია (მეუღლე) მთლიანად შემოსა. შეწყალებული გაგზავნა, რისხვის ნაცვლად წყალობა უყო.

ხატაელმა მადლობა გადაუხადა, თავი დაუკრა, თავმდაბლად თაყვანი სცა და მოახსენა: „ღმერთმა მინანა თქვენი ორგულობა. თუ კიდევ ოდესმე შეგცოდოთ, მაშინ მომკალით!“ წავიდა და ყველაფერი თავისი თან წაიღო.

მეფის კაცი მოვიდა, დილაა, ჯერ არ დაბნელებულა. მეფემ ბრძანა: „რაც შენ დაგშორდი, მას შემდეგ სამი თვე გავიდა. მინდორში მოკლული ნადირი ისრით არ მიჭამია. არ დაღლილხარ, წავიდეთ, თუმცა დასვენების დროა.“

მოვემზადე, სასახლეში მივედი, იქ დამხვდა მონადირეთა ჯარი. დარბაზის მთელი ტერიტორია სავსე იყო შავარდნებით. მეფე ცხენზე შემჯდარი იჯდა, სილამაზით მზეს ჰგავდა. ჩემი მისვლა გაუხარდათ, ლამაზი და მშვენიერი ვიყავი!

მეფე ფარულად თავის ცოლს ელაპარაკებოდა, რაც ჩემთვის უცნობი იყო. „ომიდან დაბრუნებული ტარიელი სანახავად სასურველია. მან უნდა გაანათლოს მნახველთა გული, რაც არ უნდა ბნელი იყოს. რაც უნდა გაგვეკეთებინა, გააკეთე, ეს არ არის საძუნწებელი (ანუ არ უნდა დაინანო).“

„ახლა უშენოდ გითხარი საქმე, შენც იცოდე ეს გადაწყვეტილება: რადგან ქალი (ნესტანი) სამეფოდ ჩვენ მიერ არის დასახელებული (მემკვიდრედ), ვინც ნახავს, ახლა ნახოს, აჰა დღე, სამოთხესავით ლამაზი. გვერდით დაისვი, ორივე სასახლეში დამხვდით, მეც სიხარულით მოვალ.“

მოვინადირეთ მინდორი, მთის ძირი და გორაკები. ბევრი იყო ძაღლი, შავარდენი და ქორი. ადრე დავბრუნდით, შორი გზა არ გვივლია. აღარ უთამაშიათ ბურთი, შეწყვიტეს ორივე თამაში.

ჩემი მნახველებით სავსე იყო ქალაქი, ქუჩა და სახლების სახურავები. ომგადახდილს ლამაზად მეცვა ნაქარგი კაბები. ფერდაკარგული ვარდივით ვშვენოდი, ცრემლით ნაბანი. ვინც მიყურებდა, გაოცდებოდა – ეს მართალია, არ არის ტყუილი.

ის რიდები (ქსოვილები), რომლებიც ხატაელთა ქალაქში ვიშოვე, მეხვია და მშვენივრად მეცვა, გულებს ვახელებდი. მეფე ჩამოვიდა ცხენიდან, სასახლეში შევედით, ჩემს გამზრდელებთან. შევხედე და შევკრთი მათი მზესავით ნათელი ღაწვების ელვარებაზე.

იმ მზესავით ლამაზ ქალს ნარინჯისფერი ჯუბა ეცვა. ზურგს უკან ხადუმთა ჯარი მოჰყვებოდა, ჯგუფ-ჯგუფად, უბან-უბან. მთელი სახლი, ქუჩა და უბანი სინათლით აივსო. იქ ვარდებს შორის ძოწისა და მარგალიტის ტყუბები (წყვილები) შვენოდნენ.

ნაომარს, დაჭრილს ხელი ყელზე ჩამომება (ანუ ჩამეხუტა). დედოფალი ადგილიდან წამოდგა, წინ მომეგება. როგორც შვილი, ისე გადამკოცნა, ვარდისფერი ღაწვი დამილება (ანუ ნაზად შემეხო). მითხრა: „ამიერიდან ნუ შეგეპარება ეჭვი, თუ კიდევ შეგხვდება მტერი.“

ახლოს დამსვეს იმ ადგილას, სადაც მეამებოდა. პირისპირ მეჯდა ის მზე, ვისთვისაც ჩემი გული კვდებოდა. მალულად ვუყურებდი, ისიც მიყურებდა, სხვას არაფერს მეუბნებოდა. თვალს არ ვაშორებდი, ამით სიცოცხლე მემატებოდა.

დაიწყო სმა და პურობა, მათი ძალის შესაფერისი. ასეთი გახარება თვალს არ უნახავს! ჯამი და ჭიქა – ყველაფერი ფეროზისა და ლალისგან იყო. მეფემ არავის უბრძანა მთვრალის გაშვება.

მე იქ მყოფი უდიდეს სიამოვნებას მივეცი თავს. როცა შემომხედავდა, მეც შევხედავდი, ცეცხლი მიწყებდა წვას. ხალხის პატივისცემა მაიძულებდა გიჟურ და გაფანტულ გულს დავმორჩილებოდი. რა სასიამოვნოა საყვარელი ადამიანის პირისპირ ყურება!

მუტრიბებმა (მუსიკოსებმა) სიმღერა შეწყვიტეს, „სულეთო!“ – მთავარი სიმღერა. მეფემ მითხრა: „შვილო ტარიელ, როგორ გითხრათ, როგორ გვიხარია?! ნეტარება გვაქვსო, ამიტომ ჩვენი მტრები საცოდავები არიან. მართლები არიან შენი მნახველები, ტყუილად არ ტრაბახობენ.“

„ახლა თუმცა გვმართებს შემოსვა (საჩუქრების მოცემა), ვისაც დიდებით მოგიყვანეს, არ შეგმოსავთ, მაგ კაბებს არ გაგხდით: ლამაზად გშვენის. ახლა გქონდეს ასი საგანძური, ვისაც შუქი მოგიფენია. თვითონ შეიკერე, რაც გინდა, ჩვენგან ნუღარ გრცხვენია.“

მომართვეს ასი გასაღები ასივე საგანძურის. თაყვანი ვეცი და დავლოცე მათი ბედნიერება. მაკოცეს, ადგნენ ორივე, ის მზესავით ლამაზი ქალები. რა გასცეს, როგორ გითხრათ ლაშქრის სიმრავლის ზომები!

კვლავ დაჯდა მხიარული ხალხი, მოიმატა სმამ და სიმღერამ. კვლავ გაგრძელდა ნადიმობა, ბარბითისა და ჩანგის ჟღერა. დედოფალი წამოვიდა, დღე საღამოს შეხვდა (ანუ დაბნელდა). ძილის წინ სიხარულს ვერაფერი შეედრებოდა.

ავდექით, ძალიან ბევრი დავლიეთ. საწოლში შევედი, გონება ამერია, თითქოს გაგიჟებული ვიყავი. ტყვედ ქცეულს (სიყვარულისგან) არ მქონდა ძალა ამ ცეცხლის ჩაქრობისა. მეგონებოდა, რომ მისი ნახვით გონება მამშვიდებდა.

წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარლისადმი მიწერილი

„მონა მოვიდა და მართალი ამბავი მომიყვა: „თქვენს ამბავს იკითხავს აჯიღოსანი ქალი.“ მაშინვე ვიცანი, ავფორიაქდი, გული სწრაფად მიცემდა. მოვიდა, დავინახე ასმათი ჩემსკენ მომავალი.

მე ვისთვისაც ვკვდები, იმისგან ასმათის ნახვა გამიხარდა. აღარ მივუშვი, ვაკოცე, თაყვანისცემის ნაცვლად. ხელი მოვკიდე, ჩემი ტახტის ახლოს დავისვი და ვკითხე: „ნეტავ, მიაღწია თუ არა ალვის ხესავით ლამაზმა (ნესტანმა) თავის მიზანს?“

„მომიყევი მისი ამბავი, სხვას ნურაფერს მეტყვი!“ მითხრა: „მართალს გეტყვით, რაც ახლა ჩემთვის არასასიამოვნოა. დღეს ერთმანეთი გინახავთ და ლამაზად მოგწონებიათ ერთმანეთი. ახლა კი ამბის გაგება მან (ნესტანმა) ჩემგან გიბრძანათ.“

წიგნი მომართვა, ჩავხედე, მისი სახე მზესავით ნათელი იყო. ეწერა: „ვნახე შენი წყალ-ჯავარის (სილამაზის) მშვენიერება. ომგადახდილი მშვენივრად გამოიყურებოდი, ცხენზე ამხედრებული. არ მაქვს ცუდი მიზეზი ჩემი ცრემლების დენისა.“

„ღმერთმა თუ მომცა ენა შენი ქებისთვის, უშენოდ (შენს გარეშე) მკვდარი აღარ ვიტყვი, მაშა მომკლავ უშენოდ. მზემ ლომს ვარდ-გიშერი ბაღჩა ბაღად უშენოსა (ანუ შენს სილამაზეს ვერაფერი შეედრება). შენს მზესავით ნათელ სახეს, ჩემი თავი არავის ეკუთვნის შენს გარდა!“

„თუმცა ცრემლების ღვარი გდის, მაგრამ ტყუილად არ იღვრება. ამიერიდან ნუღარ იღვრება, თავს არიდე ჭირს. შენი მნახველები ჩემს მნახველებს აგინებენ (ეჭვიანობენ), არ იღვრება (ცრემლი). ის რიდები, რომლებიც წეღან მოგეხვივნენ, ჩემთვის შეინახე.“

„ის რიდები მე მომეცი, რომლებიც წეღან გშვენოდა. როცა მნახავ, შენც გეამება, შენი ნივთებით რომ ვიმშვენებ. ეს სამკლავე შეიბი, თუ ჩემი გახსოვს. ერთი ასეთი ღამე ცოცხალს სხვა არ გაგთენებოდეს (ანუ ასეთი ბედნიერი ღამე სხვა არ გქონოდეს).“

ტარიელის ტირილი და დაბნედა

აქ, მხეცად ქცეული ტარიელი ტირის, მისი ტანჯვა ათასმაგად იზრდება. მან თქვა: „მე მაქვს სამხრე, რომელიც ადრე ჩემს მკლავზე მეკეთა!“ მან მოიხსნა ის, მოიტანა, ისეთი ძვირფასი იყო, რომ თვალითაც არ შეიძლებოდა მისი შეფასება. სახეზე დაიდო, გული წაუვიდა და მიწაზე დაეცა, თითქოს მკვდრებს შეუერთდა.

ის ასე იწვა, რომ მკვდარსაც არ ჰგავდა სამარის კართან. ორივე მხრიდან ეტყობოდა მუშტის კვალი, თითქოს გულზე ჰქონდა მიკრული. ასმათს სისხლის ღვარი სდიოდა ლოყებიდან, რომლებიც მოკაწრული ჰქონდა. ისევ წყალს ასხამს, ეხმარება, იქ წყლის წკანწკარის ხმა ისმის.

ავთანდილმაც მწარედ ამოიოხრა, გულწასულს შეხედა. ასმათმა ბევრი ოხვრა ამოუშვა, მისმა ცრემლებმა ქვები გახვრიტა. მერე გონს მოიყვანა, ცეცხლი წყლით ჩაუქრო. ტარიელმა თქვა: „ცოცხალი ვარ? ამ წუთისოფელმა ახლაც ჩემი სისხლი დალია!“

ფერდაკარგული წამოჯდა, თვალებს უაზროდ აცეცებდა. მისი ვარდისფერი სახე სულ გაყვითლებული და გათეთრებულიყო. დიდხანს არ შეეძლო მათთან საუბარი და არც ყურება. დარჩენა და არ-სიკვდილი მას მეტისმეტად უმძიმდა.

ავთანდილს უთხრა: „მისმინე, ცნობა თუ მაქვს, გეტყვი ჩემს ამბავს და იმისას, ვინც მე გადამარჩინა. სიხარულად მიმაჩნია იმ მეგობრის ნახვა, ვისთანაც შენ არ შეხვედრილხარ. მე მიკვირს ჩემი სიცოცხლე, ასე მთლად დარჩენა!

ასმათის ნახვა მეამა, ის ჩემთვის იმედად იყო. წიგნი რომ ვნახე, მომართვა ეს სამკლავური. მკლავზე შევიბი მაშინვე, მოვიხსენი თავსაბურავი. ის უცხო და უბრალო იყო, რაღაც მტკიცე შავი ქსოვილისგან.

წიგნი ტარიელისა საყვარელსა თანა პასუხად

„მივწერე: „მზეო, შენი შუქი, შენგან გამოგზავნილი, გულში მომხვდა, ჩემი სიჩაუქე და სიმარჯვე გამიქრა. შენი ხელით ვიგრძენი შენი სინატიფე და სილამაზე. სულის ნაცვლად როგორ გადაგიხდი სამსახურს?!

მაშინ, როცა გადამარჩინე, სული მთლიანად არ გამომაცალე. ახლაც ჩემთვის ეს დრო იმავე დროს შევადარე. შენი სამხრე მომივიდა, მკლავზე შევიბი. სიხარული რომ მმართებს, ნეტავ რამდენად გავიხარე?!

რა თქმა უნდა, ვიწინასწარმეტყველე: აჰა, თავსაბურავი, რომელიც მთხოვე. ყაბაჩაც ასეთივე, ამის მსგავსი ვერ ვიპოვე. გულწასულს ნუ დამტოვებ, მიშველე რამე, გამომადექი, მოვალ. ამქვეყნად უშენოდ მყოფს ვის შევეპოვებოდი?!

ქალი ადგა, გამეყარა. დავწექი, მშვიდად დამეძინა, მაგრამ შევკრთი, ჩემი საყვარელი სიზმარში ვნახე. გამეღვიძა, აღარ იყო, სიცოცხლე მომეწყინა. ღამე ასე გავათენე, მისი ხმაც არ მომესმა“.

რჩევა ნესტან-დარეჯანის გათხოვებისა

„დილით ადრე სასახლეში დამიძახეს, როცა დღემ მწუხრი მოიტანა. ავდექი, ვიცოდი მათი ამბავი, იმავე წამს წავედი. ვნახე, ორივე ერთად ისხდნენ მხოლოდ სამ ხასთან ერთად. როცა მივედი, მითხრეს დაჯექიო, დავჯექი სკამზე.

გვიბრძანეს: „ღმერთმა ასე დაგვაბერა და დაგვღალა. სიბერის დრო მოგვივიდა, სიყმაწვილე გაგვიარა. ვაჟი არ მოგვცა, ქალი გვყავს, ვისგანაც შუქი არ გვაკლია. ვაჟის არყოლა არ გვეკადრება, ამიტომ ამაზე ვიფიქრეთ.

ახლა ჩვენი ქალისთვის ქმარი გვინდა, სად ვიპოვოთ ისეთი, რომ მივცეთ ჩვენი ტახტი, ჩვენს სახედ გამოვაჩინოთ, სამეფო ვამფლობელოთ, სახელმწიფო შევუნარჩუნოთ, რომ არ ამოვწყდეთ და ჩვენს მტრებს ჩვენთვის ხმალი არ ავამახვინოთ“.

ვთქვით: „თქვენი ვაჟის არყოლა როგორ დაიმალება გულში? მაგრამ იმედად გვყავს ის, ვინც მზეს ემსგავსება. ვისაც შვილს სასიძოდ სთხოვთ, მას დიდად გაუხარდება. სხვა რაღა გკადროთ! თქვენ თვითონ იცით, მაგას რა მოერგება“.

დავიწყეთ საქმის განხილვა, გული მიკანკალებდა. ვთქვი: „ჩემგან ამის დაშლა არ ითქმის, არ გაკეთდება!“ მეფემ ბრძანა: „ხვარაზმშა, ხვარაზმის ხელმწიფეა, თუ მოგვცემს შვილს სასიძოდ, მისებრი არავინაა“.

რადგან ეს უკვე გადაწყვეტილი ჰქონდათ, მათ ეს იცოდნენ. ერთმანეთსაც უყურებდნენ, საუბარიც ასე მიდიოდა. ჩემგან დაშლის გაბედვა მართლა არ შეიძლებოდა. მხოლოდ დავმიწდი, დავნაცრდი, გული მი და მო მიკანკალებდა.

დედოფალმა თქვა: „ხვარაზმშა მძლავრად მჯდომი მეფეა, მათს შვილს სასიძოდ ჩვენთვის სხვა ვინ სჯობდა!“ ვინ გაბედავდა შეწინააღმდეგებას, რადგან თვითონ იყო მსურველი! მე დავუმოწმე, დაესკვნა ჩემი სულის დამღუპველი დღე.

გაგზავნეს კაცი ხვარაზმშასთან შვილის სათხოვნელად. შეუთვალეს: „ჩვენი მთელი სამეფო უმკვიდროდ დარჩა. გვყავს ერთი ქალი, რომელიც გასათხოვარია, ჯერ არ გათხოვილა. თუ მოგვცემთ შვილს მისთვის, სხვას ნუღარაფერს მოელით“.

კაცი მოვიდა, სავსე იყო ძვირფასი ტანსაცმლითა და თავსაბურავებით. ხვარაზმშას ძალიან გაუხარდა. ბრძანა: „ღმერთისგან მოგვხვდა ის, რასაც ვინატრებდით! თვით ასეთ შვილს ჩვენ რას მოვუხერხებდით?“

ისევ გაგზავნეს სხვა კაცები სასიძოს მოსაყვანად. დაავალეს: „ნუ აყოვნებთ, მოდით ჩვენს ბრძანებაზე“. მე დაღლილი, ნამგზავრი საწოლში შევედი მოსასვენებლად. გულს სევდა შემეყარა, დავიწყე ტანჯვის ძიება.

ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანის თათბირი და გამორჩევა

მეტმა სევდამ გული ისე მომიჭირა, თითქოს დანას მირტყამდნენ. ასმათის მონა შემოვიდა, მე კი ლაღად და ჯანმრთელად ვიჯექი. წიგნი მომართვა, ეწერა: „ვინც ალვის ხესავით ტანადი ჩანს, მალე მოდიო, გიბრძანებს, დაუყოვნებლად“.

შევჯექი, წავედი, ბაღში მივედი. როგორ გაიგებდი სიხარულის ზომას! ბაღი შემოვიარე, კოშკი დამხვდა, ასმათი ვნახე ძირს მდგომი. ვნახე: „ვუყურებდი ნატირებს, ცრემლი ეტყობოდა ლოყებზე ჩამოსული. დამამძიმდა, არ ვკითხე; ჩემი მისვლა მას სჭირდებოდა.

ის ვნახე დაღრეჯილი, ეს კიდევ უფრო დამამძიმდა. როგორც ადრე მიღიმოდა, ისე აღარ გამიღიმა. საერთოდ არაფერი მითხრა, მხოლოდ ცრემლები სდიოდა. ამით უფრო დამჭრა, ჭრილობებს არ მიმიშუშა.

ჩემი აზრები ძალიან შორს წავიდა. კოშკში შემიყვანა, ფარდაგიც ამიწია. შევედი, ვნახე ის მთვარე; ყოველმა ტანჯვამ უკან დაიხია. გულში შუქები შემომადგა, მაგრამ გული არ გამიქვავდა.

იყო არამკაფიოდ ნათელი, ფარდაგს უკან მდგომი. მოშვებულად ეფარა ოქროსფერი თავსაბურავი, რომელიც მე მივეცი. იმავე უებრო მწვანე ტახტზე იწვა, ცრემლის ღვარი ჰქონდა პირზე მოცული, ელვასავით მოციმციმე.

ქვევით იწვა, როგორც კლდის ნაპრალში გაბრაზებული ვეფხვი. არც მზეს ჰგავდა, არც მთვარეს, არც ედემის ხეს. ასმათმა შორს დამსვა, მე, გულში ლახვარჩარჭობილი. მერე წამოჯდა წარბშეკრული, გაბრაზებული, განრისხებული.

მიბრძანა: „მიკვირს, რატომ მოხვედი, შენ, მტკიცე სიტყვის დამრღვევი, გამწირველი და მუხთალი, ფიცის გამტეხელი?! მაგრამ ზეცა სამაგიერო სასჯელს მოგცემს!“ ვუთხარი: „რა გკადრო პასუხად იმის შესახებ, რაც ჩემთვის უცნობია?“

ვთქვი: „პასუხს ვერაფერს გკადრებ, თუ არ ვიცი სიმართლე: რა შეგცოდე, რა მიქნია უცნობმა, ფერდაკარგულმა?“ ისევ მითხრა: „რას გელაპარაკო მატყუარასა და მუხთალს? ქალივით რატომ მოვღორდი? მე ამით ცეცხლს დავანთებ.

შენ არ იცი ხვარაზმშას ჩემს საქმროდ მოყვანა?! შენ ზიხარ ვეზირად, შენი ნებაა ეს საქმე. შენ გატეხე ჩემი ფიცი, სიმტკიცე და ის მცნება. ღმერთმა ქნა და დაგიტოვა ამაოდ შენი ხელოვნება!

გახსოვს, როცა „ჰაის“ ამბობდი, შენი ცრემლები ველებს რეცხავდა, მკურნალები და ექიმები წამლებს მოგიტანდნენ? მამაკაცის სიცრუეს, ნეტავ, სხვა რამ თუ ჰგავდა! რადგან დამთმე, მეც დაგთმობ, იქნებ უფრო დაზიანდე!

ამას ვბრძანებ: ვინც გინდა, ის იყოს ინდოეთის პატრონი, მეც მაქვს პატრონობა, უგზოზე იარონ, თუნდაც გზაზე! ეგრე არ მოხდება, წადი, შეცდომაში ხარ შესული. შენი აზრები შენვე გგავს, მატყუარასა და შენ, უღირსს!

ცოცხალი ვიყო, შენ ინდოეთში, ღმერთო, დიდხანს ვერ დარჩები! თუ ეცდები დარჩენას, შენს სხეულს სული გაჰყოფს! ჩემნაირს სხვას ვერ იპოვი, ცამდეც რომ აიწიო ხელი!“ ეს სიტყვა დაასრულა, ყმა ატირდა, ამოიოხრა, წამოდგა.

თქვა: „რა მესმა ეს მისგან, მეტისმეტად მეიმედა. ისევ მიეცა თვალებს ძალა იმ ნათლის ასე ყურებისთვის. ახლა დავკარგე; რატომ არ გიკვირს, რატომ ვარ ცოცხალი, რატომ ვარ უაზრო? ვაი, უდროო წუთისოფელო, რატომ ზიხარ ჩემი სისხლის დასალევად?

შევხედე, ვნახე ბალიშთან გაშლილი მუსაფი. ავიღე, ავდექი, ღმერთს და მერე მათ ვადიდებდი. ვუთხარი: „მზეო, დაგიწვავ, ჩემიც დაწვი მზე ახლა, რადგან არ მომკლავ, ერთ პასუხს გკადრებ ახლა.

რასაც გკადრებ, ეს სიტყვა ახლა თუ ამაოდ ნათქვამია, ცამ გამრისხოს, მზის სხივები საერთოდ ნუ გამინათებს! თუ ღირსად ჩამთვლი, რომ გამკითხო, ცუდი არაფერი მიქნია“. მან მიბრძანა: „რაც იცი, თქვიო!“, თავი დამიქნია.

კვლავაც ვუთხარი: „მე თუ, მზეო, შენთვის ფიცი გამიტეხია, ღმერთმა ახლავე თავისი რისხვა ზეციდან ჩემზე გადმოაფრქვიოს! ვისი გინდა, უშენოდ ვინმეს პირი მეამოს, ტანი შემეხოს? მაშ, მაშინ როგორ დავრჩე, რა ლახვარი მომხვდეს გულში?!

მე მეფეთა დარბაზში დამიძახეს, დიდი ვეზირობა შექმნეს. მათ წინასწარ ჰქონდათ გადაწყვეტილი იმ ყმის შენზე დაქორწინება. მე რომ დამეშალა, ვერ დავშლიდი, უმეცრობა დამრჩებოდა. ჩემს თავს ვუთხარი: „მოწმე იყავი, ახლა ჯობია გულმაგრობა“.

მემ კი დაშლა როგორ გავბედე, რადგან ის ვერ მიხვდა! არ იტყვის, რომ: „ინდოეთი უპატრონოდ არ დარჩენილა? ტარიელი არის მემამულე, სხვას არავის ეკუთვნის არაფერი! ვის მოიყვანს, არ ვიცი, ან ის ვინ მომტყუებია?

ვთქვი: „ამით ვეღარაფერს ვიზამ, სხვა რა გზა მოვიფიქრო?“ ჩემს თავს ვუთხარი: „ნუ მომატყუებ, ჩემო მრავალფეროვანო გონებაო!“ გული მხეცისებრი მედო, ათასჯერაც რომ მინდორში ვიყო, ვის მივცემდი შენს თავს, შენვე რატომ არ წაგიყვანო?!

სულს ვყიდდი გულისთვის, კოშკი ამიტომ მელაპარაკა. ის წვიმა შენელდა, რომელმაც ადრე ვარდი აყვავა. ვნახე, ძოწს მარგალიტი ლამაზად შემოერტყა. მიბრძანა: „ეგ საქმე მე მართლა რატომ უნდა მეფიქრა?!

არ დავიჯერებ მე შენს ღალატს, ორგულობას, ღმერთის უარყოფას, ამისთვის არ მადლობას. ილოცე ჩემი თავისთვის და მძლავრად ინდოეთის ფლობისთვის! მე და შენ დავსხდეთ ხელმწიფედ, ეს სჯობს ყოველ სიძე-სძლობას“.

დამშვიდდა, მომიტკბა გაბრაზებული, გაბოროტებული. ან მზე იყო დედამიწაზე, ან სავსე მთვარე. ახლოს დამსვა, ღირსად ჩამთვალა იმის, რისი ღირსიც აქამდე არ ვიყავი. მელაპარაკებოდა, ამით გამიქრო გულში გაჩენილი ცეცხლი.

მიბრძანა: „გონიერი ადამიანი არასოდეს არ უნდა აჩქარდეს, რაც უკეთესია, ის მოაგვაროს, წუთისოფელს დაუწყნარდეს. თუ სასიძოს არ მოუშვებ, ვაი თუ მეფე გაგიმწარდეს, შენ და ის წაეკიდებით, ინდოეთი კი განადგურდება!

კვლავაც, თუ სიძეს შემოუშვებ, მე შემირთავს, ასე იქნება. ერთმანეთს დავშორდებით, ჩვენი ძვირფასეულობა გაიფლანგება, ის მძლავრები მოვლენ, ჩვენი ტანჯვა გაათასმაგდება. ეს ამბად არ ივარგებს, რომ სპარსები ჩვენზე გაბატონდნენ“.

მე ვუთხარი: „ღმერთმა აშოროს იმ ყმას შენი ქმარობა! რა შემოვიდებიან ინდოეთში, შევიცნობ მათ გვარობას, ვუჩვენებ ჩემს ძალასა და ჩემს მეომრობას: ისე დავხოცავ, რომ ვეღარაფერს იზამენ, ვეღარ გამოდგებიან!“

მიბრძანა: „ქალს ქალური საქციელი შეშვენის, საქმე კი ქალური სიფრთხილით უნდა გაკეთდეს. დიდ სისხლს ვერ დაგაქმნევინებ, შუა კედლად ვერ ვიქნები. როცა სიძე მოვა, მოკალი მისი ჯარების განადგურების გარეშე. სიმართლის ქმნა ხმელ ხესაც გაანედლებს.

ასე მოიქეცი, ჩემო ლომო და ყველა გმირზე უკეთესო, მოპარვით მოკალი სასიძო, ჯარებს ნუ შეეხები, მის ჯარებსაც ნუ დახოცავ, როგორც ძროხებსა და ვირებს. დიად სისხლს უდანაშაულო კაცი როგორ აიტანს?

ის რომ მოკლავ, ელაპარაკე პატრონს, ჩემს მამას. უთხარი: „სპარსებს ვერ მივცემ ინდოეთის ჭამას, ჩემია მკვიდრი მამული, არ მივცემ არც დრამას. არ მომეშვები, ქალაქს ტრამალად გაგიხდი!“

ჩემი საერთოდ ნურაფერი გინდა – არც სიყვარული, არც სურვილი. ამით უფრო მოგეცემა სამართლის მოხდენა. მეფემ ყელმოტეხილმა შემოგევედროს, შემოგაკვდეს. ხელში მოგცემს ჩემს თავს, შეგვფეროდეს ერთად ჯდომა“.

ეს თათბირი და გამორჩევა მეტად მომეწონა. ჩემს მტრებს დავემუქრე ხმლის ქნევით დასახოცად. მერე ავდექი წამოსასვლელად, მან კი ქვემოთ დამიწყო წევა. მინდოდა, მაგრამ ვერ გავბედე შეჭიდება, შემოხვევა.

დიდხანს დავყავი, გავეყარე, მაგრამ ისე გავხდი, როგორც ხელი. ასმათი წინ ჩამომიძღვა, ცხელი ცრემლი ჩამომდიოდა. ტანჯვა ბევრჯერ გამიათასმაგდა, სიხარული კი ერთხელაც არ მქონია. მერე წასვლა არ მინდოდა, ამიტომ ნელა მივდიოდი.“

ხვარაზმშას შვილის ინდოეთში ჩამოსვლა საქორწილოდ და ტარიელის მიერ მისი მოკვლა

მოვიდა კაცი და გვახარა, რომ სასიძო მოდიოდა. მაგრამ საწყალმა არ იცოდა, ღმერთი რას უპირებდა. მეფე ძალიან გაუხარდა, არაფერზე არ უწუწუნია. მან მიბრძანა, ახლოს მივსულიყავი, თავი დახარა და მითხრა: „მოდი“.

მან მიბრძანა: „ჩემთვის ეს დღე დღესასწაული და სიხარულია. ქორწილი ისე უნდა გადავიხადოთ, როგორც სრულყოფილ დღესასწაულს შეეფერება. ხალხი გავგზავნოთ, რომ ყველგან სრული საგანძური მოიტანონ. უხვად გავცემდეთ და ვავსებდეთ, რადგან სიძუნწე უგუნურებაა“.

მე გავგზავნე ხალხი ყველგან, რათა საგანძური მოეტანათ. სასიძოც მოვიდა, ისინი დიდხანს არ გაჩერებულან. ჩვენი ხალხი შიგნიდან დახვდა, გარეთ კი ხვარაზმელები დადგნენ. ამდენ ლაშქარს ერთად დედამიწაც ვერ იტევდა.

მეფემ ბრძანა: „მოედანი კარვებით მორთეთ. სიძემ დაისვენოს და ცოტა ხანი გაატაროს. იქ მისი სანახავად შენს გარდა სხვა ჯარები გავიდნენ. შენ აქ ნახე, იქ სანახავად სხვა ყმებიც საკმარისია“.

მოედანზე წითელი ატლასის კარვები დავდგით. სიძე მოვიდა, გადმოვიდა ცხენიდან, დღე დღესასწაულს ჰგავდა. დაიწყო შიგნით გასვლა, იქ მსახურთა ჯარი იყო. ლაშქარმა დაიწყო დგომა თემ-თემად, დას-დასად.

მე დავიღალე, როგორც წესია საქმის დასრულების შემდეგ. შინ დავბრუნდი, დაღლილს ძილი მომინდა. მონა მოვიდა და ასმათის ტკბილი წერილი მომართვა: „ადრე მოდი, ალვის ხესავით აღზრდილი ქალი გიბრძანებსო“.

ცხენიდან არ გადმოვსულვარ, სწრაფად წავედი და დავემორჩილე. ქალი დამხვდა ნატირები, ვკითხე: „რატომ ტირი?“ მითხრა: „შენი ამბის შემსწრე ტირილს როგორ ავცდებოდი? შეუწყვეტლად როგორ გაგამართლებ? როგორ მოვიქცე?!“

შევედით, ვნახეთ, ბალიშზე წარბშეკრული იჯდა. მზე მის მეტს ვერაფერს იზამდა, მან გაანათა იქაურობა. წავდექი, მიბრძანა: „რას დგახარ? დღეს ომი გელის! ანუ მიმატოვე, მომატყუე და ისევ მოტყუებას აპირებ?!“

მე მეწყინა, აღარაფერი მითქვამს, სწრაფად უკან შემოვბრუნდი. უკან დავუყვირე: „ახლა გამოჩნდეს, ვისაც არ ვუნდოდე! ქალი ომში როგორ მიწვევს, ნუთუ ასე დავსუსტდი?“ შინ მოვედი, მისი მოკვლა დავაპირე, არ დავყოვნდი.

ას მონას ვუბრძანე: „საომრად მოემზადეთ!“ ცხენებზე შევსხედით, ქალაქი გავიარეთ, არავის გამოვუჩენვართ. კარავში შევედი, ის ყმა ისე იწვა, რომ მისი მდგომარეობის თქმაც კი საშინელება იყო. უსისხლოდ მოვკალი ის საწყალი, თუმცა სისხლის დაღვრა იყო საჭირო.

კარვის კალთა ჩავჭერი და ჩავაკარაბაკე (ჩავხლართე, ჩავკეცე). ყმას ფეხებში მოვეკიდე, თავი სვეტს შევუტაკე. წინ მწოლებმა დაიძახეს, საშინელი გლოვა დატრიალდა. ცხენზე შევჯექი, წამოვედი; ჯაჭვი მეცვა, რომელიც მოკლე კაბასავით იყო.

ხმა გავრცელდა, დაიწყო ყვირილი და დევნა. წამოვედი, დევნა დამიწყეს, ჩემი მდევრები დავხოცე. ქალაქი მაგარი მქონდა, მტრებისგან აუღებელი. იქ შიგნით მშვიდობით შევედი, ისევ მე ვარ ისეთივე!

ხალხი გავგზავნე, ყველგან მთელ ლაშქარს ვაცნობე: „აქ მომმართეთ, ვინც ჩემს შველას აპირებთ“. ღამით, ძალიან ბნელში, მდევრების მოსვლა არ შეწყვეტილა. ჩემი ამბავი რომ გაიგეს, თავებს იმტვრევდნენ.

ცისკარზე ავდექი, მოვემზადე, როგორც კი ღამე დილად გათენდა. ვნახე სამი დიდებული, მეფისგან გამოგზავნილი. მეფეს ებრძანებინა: „ღმერთმა იცის, როგორც შვილი, ისე გაგზარდე. ჩემი სიხარული ასე რატომ შეცვალე სიმძიმით?

ხვარაზმშას უდანაშაულო სისხლი რატომ დამაბრალე? თუ ჩემი ქალი გინდოდა, რატომ არ შემახვედრე? მე, შენს მოხუც გამზრდელს, სიცოცხლე რატომ გამიმწარე, დღემდე, სიკვდილამდე, შენი თავი რატომ არ მომაკარე?!“

მე შევუთვალე: „მეფეო, რვალზე (სპილენძზე) მაგარი ვარ, თორემ სიკვდილს რატომ მიშლის სირცხვილის ცეცხლის ალი? მაგრამ, თქვენ თვითონ იცით, ხელმწიფე სამართლის მქმნელი უნდა იყოს. მე, თქვენმა მზემ, თქვენი ქალის სურვილი მომაშოროს!

იცით, ინდოეთის სამეფო რა დიდი და მდიდარია! – ერთადერთი მე ვარ მემკვიდრე – ყველაფერი თქვენ გერგოთ. მათი ყველა ამოწყდა, მამული თქვენ დაგრჩათ. სამართლიანად ტახტი უჩემოდ არავის ეკუთვნის!

თქვენი სიკეთის გამო ვერ გაგამართლებ, ახლა ეს არასწორია: ღმერთმა არ მოგცა ვაჟი, გყავთ მხოლოდ ერთი ქალი. ხვარაზმშა დაასვა ხელმწიფედ, მე რა დამრჩება სანაცვლოდ? სხვა მეფე დაჯდეს ინდოეთში, მე კი ჩემი ხმალი მერტყას?

შენი ქალი არ მინდა, გაათხოვე, მომარიდე! ინდოეთი ჩემია, არავის მივცემ ჩემს გარდა. ვინც ჩემს წილს შემეცილება, მასაც ამოვძირკვავ. სხვა გარეშე შემწეს, მომკალი, ვისაც ვინატრიდე!“

ამბის ცნობა ტარიელის მიერ ნესტან-დარეჯანის დაკარგვის შესახებ

ეს ხალხი გავგზავნე, გონება ამერია. ის, რომ მის შესახებ ვერაფერი გავიგე, ამან უფრო დამდაგა. იმ ზღუდეზე გადავედი, მინდვრებისკენ გავიხედე. მესმა საშინელი ამბავი, თუმცა თავი ვერ დავკარგე.

გამოჩნდა ორი ქვეითი, მე მათ წინ მივეგებე. ერთ მონას ქალი მოჰყავდა, ვიცანი, ვინც იყო: თავგაგლეჯილი ასმათი, სახეზე სისხლჩამომდინარე. აღარ მომესალმა ღიმილით, აღარც გამიღიმა.

ის რომ ვნახე, დავიბენი, გონება ამერია. შორიდან დავუძახე: „რა ხდება, ან ცეცხლმა რატომ დაგვდაგა?“ მან საცოდავად შემომტირა, ძლივს ამოთქვა სიტყვები, მითხრა: „ღმერთმა ცის სიმრგვალე ჩვენთვის რისხვით წამოაგორა“.

ახლოს მივედი, ისევ ვკითხე: „რა ხდება? თქვი სიმართლე!“ ისევ საცოდავად ამიტირდა, ისევ ამით მოედო ალი. დიდხანს სიტყვა ვერ მითხრა, მისი ჭირისგან დაღლილმა. მკერდს წითლად უღებავდა ლოყებიდან დაწვეთილი სისხლი.

მერე მითხრა: „მოგახსენებ, ამას რატომ დაგიმალავდი? მაგრამ, როგორც გამახარე, შენც ისე შემიწყალე: ნუ მაცოცხლებ, ნუ დამარჩენ, შემიხვეწე, შემიბრალე, დამხსენი ამ წუთისოფლისგან, ღმერთს მიაბარე ჩემი სული!“

მიამბო: „როდესაც სასიძო მოკალი და ხმა გავრცელდა, მეფემ გაიგო, გაბრაზდა, მართლა ეტკინა მისგან. შენ დაგიძახა: „მიხმეთო“, ხმამაღლა ყვიროდა. მოგნახეს, შინ ვერ გიპოვეს, ამით მეფე გაბრაზდა.

მოახსენეს: „აქ აღარ არის, სადმე გასულა“. მეფე ბრძანებს: „ვიცი, ვიცი, ძალიან კარგად ვიცი: მას უყვარდა ჩემი ქალი, სისხლს ღვრიდნენ ველებზე. ერთმანეთს რომ ნახავენ, არ-შეხედვას ვერ აიტანენ.

ახლა, ჩემი თავი დაიფიცა, მას მოვკლავ, ვინც ჩემს დას დაუმეგობრდა! მე ღმერთს ვუთხარი, ეშმაკის ბადეში გაება! იმ ბოზ-კუროებმა ასეთი რა მისცეს, რა დაჰპირდნენ? თუ დავარჩენ, ღმერთს შევურაცხყოფ! მის დასასჯელად ეს მზადაა“.

იმ მეფის წესი იყო: თავის თავს ძვირად იფიცებდა, და თუ დაიფიცებდა, არ გატეხდა, იმავე წამს დაამტკიცებდა. ეს მეფის გაბრაზება ვისაც ესმა, ვინც იცის, მან უამბო დავარ ქაჯს, ვინც გრძნეულობით ცასაც იცის.

დავარს, მეფის დას, უთხრა ვიღაც ღვთის მტერმა: „ძმამ შენს თავს დაიფიცა, არ დაგარჩენს, ხალხმა იცის“. მან ასე თქვა: „უდანაშაულო ვარ, მოწყალე ღმერთმა იცის! ვისგან მოვკვდე, ვისთვის მოვკვდე, ის ვერ მიხვდება“.

ჩემი პატრონიც ასე იყო, შენ რომ წამოხვედი. შენივე რიდენი ეფარა, ლამაზად უხდებოდა. დავარი სიტყვებს ამბობდა, რომლებიც არ მომისმენია: „ბოზო, შენ ბოზო, რატომ მომკალი? ვეჭვობ, შენც არ გიხაროდეს!

მეძავო, ბოზო ქალო, საქმრო რატომ მოაკვლევინე? ან მისი სისხლით ჩემი რატომ აზღვევინე? ჩემი ძმა ტყუილად არ მომკლავს. რა გიყავი, რა გაგიკეთე? ახლა, ღმერთს თუ უნდოდა, ვერ მიხვდები, ვის ეს დააშლევინე!“

ხელი მოჰკიდა, წამოზიდნა, გრძელი თმები დაუფუშნა, დაალება, დაალურჯა, მედგრად სახე მოუქუშნა. მან პასუხი ვერ გასცა, მხოლოდ სულთქვა, მხოლოდ ოხვრა. შავმა ქალმა ვერაფერი უშველა, ვერც ჭრილობები დაუშუშა.

როდესაც დავარი ცემით გაძღა, მისი დალურჯებით, წამოდგა ორი მონა, ქაჯური სახეებით. მათ კიდობანი მოჰქონდათ, არ ევედრებოდნენ. მასში ჩასვეს ის მზე, როგორც ჩანს, დარაჯებით.

უბრძანა: „წადით, დაკარგეთ იქ, სადაც ზღვის ჭიპია; წმინდა წყლის ვერ ნახოს ვერც მყინვარე, ვერც ლიპია (წყნარი ადგილი)“; მათ გაუხარდათ, ხმამაღლა იყვირეს: „იპი, იპია“. ეს ვნახე და არ მოვკვდი, არც ქვა არ ვარ.

ზღვისკენ გააღეს სარკმელები, მაშინვე გაუჩინარდა. დავარ თქვა: „ამ საქმის მქმნელს ვინ არ დამქოლავს, ვინ არ დამ-! სანამ მომკლავდნენ, მოვკვდები, სიცოცხლე გამიძნელდა“. დანა დაიცა, მოკვდა, დაეცა, სისხლი სდიოდა.

რატომ არ მიკვირს ცოცხალს, მე, ლახვარდაუსობელს (დაუჭრელს)! ახლა ის მიყავი, რაც მმართებს ამის მახარობელს! ზეცავ, დამხსენი სიცოცხლე, სულთქმა-დაუთმობელს (ვერ ვიტან სულთქმას)!“ საცოდავად ცრემლს ღვრიდა, შეუჩერებლად, დაუშრობლად.

მე ვუთხარი: „დაო, რატომ მოგკლა, ან რა შენი ბრალია? – რას ვიზამდი სანაცვლოდ, თვითონ რომ მისი ვალია ჩემზე! – ახლა ჩემს თავს მის საძებრად მივცემ, სადაც კლდე და წყალია“. სრულად გავქვავდი, გული მართლა კლდესავით გამიხდა.

დიდმა შიშმა გამაგიჟა, შემეპყრო ცხრომა და თრთოლა. გულს ვუთხარი: „ნუ მოკვდები, არაფერს გარგებს უქმად წოლა. გირჩევნია, გაეშურო მის საძებრად, გაიქცე და ველებზე ირბინო. აჰა, დროა, ვისაც გინდა, ჩემთან ერთად წამოყოლა!“

შევედი, სწრაფად მოვემზადე, ცხენზე შევჯექი მომზადებული. ას სამოცი კარგი მოყმე, ჩემთან ერთად გამოცდილი, წამომყვა და წამოვედით ქალაქის კარიბჭის გარეთ შეკრებილები. ზღვის პირას მივედი, ნავი დამხვდა, მენავემ დამინახა მომზადებული.

ნავში ჩავჯექი, ზღვაში შევედი, ნაპირიდან ნაპირამდე გავცურე. არსად მომავალი ნავი უნახავად არ დამრჩენია. ველოდი, არაფერი მესმა, უფრო გავგიჟდი. როგორც ჩანს, სრულად მომიძულვა, ღმერთს ასე ვეზიზღებოდი.

ერთი წელი გავატარე, თორმეტი თვე გამიარა, მაგრამ მისი მნახავი სიზმარშიც კი არ შემხვედრია. ჩემთან მყოფი ყველა ამოწყდა, დამეხოცა. ვთქვი, რომ: „ღმერთს ვერაფერს ვეტყვი, რაც უნდა, ისე იყოს“.

ზღვაში ცურვა მომბეზრდა, ამიტომ ზღვის პირას გამოვედი. გული სრულად გამიმხეცდა, არც ვაზირს ვუსმენდი. ყველაფერი დამეფანტა, რაც კი ჭირს დარჩენოდა. ღმერთი ადამიანს ასე არ გაწირავს, მისგან განწირულს!

მხოლოდ ეს ასმათი და ორი მონა დამრჩა, ჩემი გულის ერთგულები და ჩემი მრჩეველები. მის შესახებ ვერაფერი გავიგე, ვერც ერთი დრამის (მცირე წონის) ამბავი. ტირილი ლხინად მიმაჩნია და ცრემლების მდინარეები მომდის.

ნურადინ-ფრიდონის ამბავი, როდესაც ტარიელი შეხვდა

ღამით მივდიოდი და ზღვის პირას ბაღები დავინახე. ეს ბაღები ქალაქს ჰგავდა, ჩვენ მივუახლოვდით. ერთ მხარეს კლდეები იყო გამოკვეთილი. არ მინდოდა ხალხის ნახვა, რადგან გული დამძიმებული მქონდა. იქ ჩამოვედი დასასვენებლად და ლამაზი, მაღალი ხეები დამხვდა.

ხეების ძირას დავიძინე, ჩემმა მსახურებმა კი პური ჭამეს. შემდეგ სევდიანი ავდექი, გულში სევდა მიგროვდებოდა. ვერაფრით ვერ ვიგებდი, რატომ იყო ჩემი ტანჯვა ასეთი გრძელი და უსასრულო. ველებს ჩემი თვალებიდან წამოსული ცრემლები რწყავდა.

გავიგონე ყვირილი. შევხედე და დავინახე ახალგაზრდა ვაჟკაცი, რომელიც ამაყად ყვიროდა. ის ზღვის პირას დარბოდა, ეტყობა, ჭრილობა სტკიოდა. მას ხელში ხმლის ნატეხი ეჭირა, სისხლი სდიოდა. მტრებს ემუქრებოდა, ბრაზობდა, ლანძღავდა და ჩიოდა.

ის შავ ტაიჭზე იჯდა, რომელსაც ახლა ვახსენებ. ქარივით სწრაფად მიქროდა, გაბრაზებული და განრისხებული. ჩემი მსახური გავგზავნე, რადგან მინდოდა მასთან შეხვედრა. შევუთვალე: „გაჩერდი, მითხარი, ვინ გაწყენინა შენ, ლომს, ასე?“

მან ჩემს მსახურს არაფერი უთხრა, არც მოუსმინა. სწრაფად შევჯექი ცხენზე, მივეგებე, წინ გადავუდექი და ვუთხარი: „გაჩერდი, მომისმინე, შენი საქმე მეც მაინტერესებს!“ მან შემომხედა, მოვეწონე და სიარული შეწყვიტა.

გამომცადა, ღმერთს მიმართა: „შენ ასეთი ვაჟკაცი როგორ შექმენი!“ შემდეგ მითხრა: „მოგახსენებ, რასაც მეკითხები: ის მტრები, რომლებსაც აქამდე ვებრძოდი, გაძლიერდნენ. მათ მოულოდნელად მიღალატეს, როცა უიარაღო ვიყავი, და იარაღები წამართვეს.“

მე ვუთხარი: „გაჩერდი, დამშვიდდი, ჩამოვჯდეთ ხეების ძირას. კარგი ვაჟკაცი ხმლების ჭრას არ შეუშინდება.“ ის გამომყვა, წავედით, როგორც ყველაზე ტკბილი მამა-შვილები. მე გაოცებული ვიყავი იმ ვაჟკაცის სინაზით.

ერთი ექიმი მსახური მყავდა, რომელმაც ჭრილობები შეუხვია. ისრის პირები ამოუღო და დაჭრილს ტკივილი არ აგრძნობინა. შემდეგ ვკითხე: „ვინ ხარ, ან ვინ დაგჭრა?“ მან სათქმელად მოემზადა და თავისი ამბავი მომიყვა.

ჯერ მითხრა: „არ ვიცი, ვინ ხარ, ან ვის ჰგავხარ? ან რა დაგაკლო ასე, ან რა გაგავსო თავიდან? ვინ შეგქმნა ასეთ ლამაზად, ვარდივით და შავი თმებით? ღმერთმა შენში ანთებული სანთელი რატომ დაგინთო?

მულღაზანზარის ქალაქი, რომელიც ახლოს მაქვს, ჩემია. მე ნურადინ-ფრიდონი მქვია და იქაური მეფე ვარ. ეს საზღვარი ჩემია, სადაც შენ გადმოხვედი. ცოტა რამ მაქვს, მაგრამ ყველაფრით მიუწვდომელი სიკეთე მაქვს.

როდესაც ჩემმა პაპამ მამაჩემი და მამის ძმა გაყო, ზღვაში კუნძული ჩემს წილად თქვეს. მაგრამ ის ჩემს ბიძას ერგო, ვისმა შვილებმაც ახლა დამჭრეს. მათვე დარჩა სანადირო ადგილი, მე არ მივცემდი, რომ დამმორჩილებოდნენ.

დღეს სანადიროდ გამოვედი, ზღვის პირას ვნადირობდი. ქორის დევნა მომინდა, ამიტომ არ დაველოდე ჩემს მსახურებს. ჯარს ვუთხარი: „დამელოდეთ, სანამ მეც მოვალ!“ მხოლოდ ხუთი მეკარე დავიტოვე.

ნავით გავედი, ზღვიდან რაღაც ტოტი გამოდიოდა. არ მოვკრეფდი მათ, ვინც გამიყოფდა, ვთქვი, რატომ უნდა დავზოგო ჩემი ხალხი? ისინი დასუსტდნენ, მათი სიმრავლე არ გამომადგა. ვნადირობდი და ვყვიროდი, ჩემი ხმა არ იყო სუსტი.

მართლა გაბრაზდნენ, თუ მათი უკმაყოფილება ასე ძლიერი იყო! მათ ჯარი გამომაპარეს, გზები ნავებით გადამიკეტეს. ჩემი ბიძაშვილებიც კი თავიანთი ნებით შემოუერთდნენ მათ. ჩემს ჯარს საკუთარი ძალით შეებრძოლნენ.

მათი ყვირილი და ხმლების ელვა გავიგონე და დავინახე. ნავი ვთხოვე მენავეებს, ერთხელ ვიყვირე „ვაი!“. ზღვაში შევედი, მეომარი ტალღასავით შემხვდა. მათ უნდოდათ, მაგრამ ვეღარ შეძლეს ჩემი დამარცხება.

კიდევ სხვა დიდი ჯარი მომდევდა უკან. აქეთ-იქით შემომეხვივნენ, ერთდროულად ვერ მერეოდნენ. წინები არ მიახლოვდებოდნენ, უკნიდან მესროდნენ. ხმალს მივენდე, მაგრამ გამიტყდა, ისრებიც გამომელია.

შემომესივნენ, ვეღარაფერი გავაკეთე, ცხენით ნავიდან ზღვაში გადავხტი. ზღვაში ცურვით წამოვედი, ჩემი მნახველები გავაოცე. ჩემი თანმხლები ყველა დახოცეს, იქ დარჩნენ. ვინც მდევდა, ვერ შემომხვდა, მივუბრუნდი და უკან დავახევინე.

ახლა ის მოხდეს, რაც ღმერთს ენებოს! ვფიქრობ, ჩემი სისხლი არ შერჩებათ, ძალა შემეწევა შურისძიებაში! მათ დღე და ღამე უბედურებას მოვუტან. ყვავებს და ყორნებს მოვუხმობ, მათზე ნადიმს მოვაწყობ!“

ამ ვაჟკაცმა ეს ამბავი მომიყვა, გული მისკენ მიმიბრუნდა. მოვახსენე: „შენი აჩქარება სულაც არ არის საჭირო. მეც თან გამოგყვები, ისინი იქ დახოცილები არიან! ჩვენ ორს ნამდვილად შევაშინებთ მტრებს!“

ესეც ვუთხარი: „ჩემი ამბავი არ გსმენია. უფრო მშვიდად მოგიყვები, თუ დრო გვექნება.“ მან მითხრა: „ჩემი სიხარული ამას ვერ შეედრება! სიკვდილამდე შენი სიცოცხლე ჩემი მონა იქნება.“

მივედით მის ლამაზ, თუმცა პატარა ქალაქში. ჯარი გამოეგება, მისთვის ტიროდნენ. სახეებს იხოკავდნენ, მოხოცილ თმებს ნაფოტებივით ყრიდნენ. ეხვეოდნენ, კოცნიდნენ მის ხმალს და ქამარს.

კიდევ მომეწონა, მისი ჩაცმულობით მოვიხიბლე. ქებას მასხამდნენ: „მზეო, შენ ჩვენთვის იბრძვი!“ მივედით, ვნახეთ მისი ლამაზი და მდიდარი ქალაქი. ყველას ტანზე ძვირფასი, ნაქარგი ტანსაცმელი ემოსა.

ფრიდონის დახმარება ტარიელისგან

გამოვჯანმრთელდი, ომი შემეძლო, ცხენისა და აბჯრის გამოყენება. მოვამზადეთ ნავი, კატარღა და ჯარის რაოდენობა. კაცი ყვიროდა, მისი მნახველებისთვის რა ძალა უნდა ეთხოვა! ახლა მოგიყვებით ვაჟკაცის ომზე, რომელიც მებრძოლებს სჯიდა.

მათი დაპირება გავიგონე, ჩაფხუტები ჩამოიფარეს. ნავი წინ შემხვდა, არ ვიცი, რვა იყო თუ მეტი. სწრაფად შევეჯახე, მათ დაიწყეს ცურვა. ქუსლი ვკარი და გადავუყირავე, ქალივით იყვირეს „ვაი!“

კიდევ სხვას მივედი, ხელი მოვკიდე ნავის კიდეს. ზღვაში დავახრჩვე, დავხოცე, ომს რაღას მოიგებდნენ! სხვები გამექცნენ, თავიანთი ბანაკისკენ გაიქცნენ. ვინც მიყურებდა, უკვირდა, მაქებდა, არ მაძაგებდა.

ზღვა გადავკვეთეთ, გავედით, ცხენები შემოგვიყვანეს. ისევ შევებრძოლეთ, ომის სიმძაფრე დაიწყო. იქ მომეწონა ფრიდონის სიმამაცე და სისწრაფე: ლომივით იბრძვის და სახით მზესავითაა, ის ალვის ხესავით მაღალია.

თვითონ ორივე ბიძაშვილი თავისი ხმლით ჩამოაგდო. ხელები სუფთად მოჰკვეთა, ასე დაატყვევა. მხარზე გადაკიდებული მოიტანა, ერთმა ორნი, არ დაყარა. მათი მსახურები აატირა, თავისი მსახურები კი გაამაყა.

მათი ჯარი გაგვექცა; დავეცით, გავფანტეთ. სწრაფად ავიღეთ ქალაქი, არ მივეცით თავისუფლება. ქვებით დავუმტვრიეთ წვივები, ჩვენ ისინი დავამარცხეთ. მომკალი, თუ მათგან თუნდაც ერთი ლარი ან ტვირთი აიღო ვინმემ.

ფრიდონმა საგანძურები ნახა და თავისი ბეჭდები დადო. ორივე ბიძაშვილი დატყვევებული წამოიყვანა. მათ ნაცვლად მათი სისხლი დაღვარა და ველებს მოასხა. ჩემზე თქვეს: „მადლობა ღმერთს, ვინც ალვის ხესავით ვაჟკაცი შექმნა!“

მივედით, მოქალაქეების ხმაური ისმოდა, რომელიც მათ აშინებდა. სასწაულების შემქმნელები მნახველთა გულებს იქ აბამდა. მე და ნურადინს ყველა ქებას მასხამდა. გვეუბნებოდნენ: „თქვენი მკლავებისგან ჯერ კიდევ მათი სისხლი მიედინება!“

ჯარმა ფრიდონი მეფედ აკურთხა და მე მეფეთა-მეფედ მიწოდეს. თვითონ თავიანთ თავს მონებად, მე კი ყველას ბატონად მიიჩნევდნენ. მე დაღრეჯილი ვიყავი, ვერასდროს მპოვებდნენ ვარდების მკრეფად. ჩემი ამბავი ვერ გაიგეს, იქ არ იყო ჩემი ადგილი.

ფრიდონი ნესტან-დარეჯანის ამბავს ყვება.

ერთ დღეს მე და ფრიდონი სანადიროდ წავედით. ზღვასთან ახლოს მდებარე ერთ ქედზე გადავედით. ფრიდონმა მითხრა: „რაღაცას მოგიყვები, – ცხენებზე ვისხედით და ვთამაშობდით; ამ ქედიდან რაღაც საოცარი ვნახე“.

მე ვკითხე, ფრიდონმა კი ასეთი ამბავი მომიყვა: „ერთ დღეს ნადირობა მომინდა და ჩემს ცხენზე შევჯექი. ეს ცხენი ზღვაში იხვს ჰგავს, ხმელეთზე კი – შავარდენს. აქ ვიდექი და თვალს ვადევნებდი ქორს, რომელიც იქით გაფრინდა.

ზოგჯერ ზღვისკენ ვიხედებოდი, ამ გორაკზე ვიდექი. ზღვაში რაღაც პატარა დავინახე, თუმცა შორს იყო. ისეთი სწრაფი სიარული არაფერს შეუძლია. ვერ ვიცანი, ამ ორმაგმა გაკვირვებამ დამაფიქრა:

ვთქვი: „რა არის, რას მივამსგავსო, ფრინველია თუ მხეცი?“ ეს იყო ნავი, რომელსაც მრავალფენიანი სამოსელი ჰქონდა შემოფარებული. წინ კაცები მიათრევდნენ. ამიტომ დავაკვირდი. ნავში კიდობანზე მთვარე იჯდა, ცა მეშვიდე მას მივცე!

ამოვიდა ორი მონა, შავი, ნამდვილი ფისებივით. ქალი ჩამოსვეს, მისი თმის სისხლისფერი ღარები ვნახე. მას ელვა რომ ჰკრთებოდა, მისი ფერები რას უნდა დამსგავსებოდა! მან გაანათა სამყარო, მზის შუქები გაუფერულდა!

სიხარულმა ამაჩქარა, ამათრთოლა და სულ გამომფიტა. ის ვარდი შემიყვარდა, რომელიც თოვლს არ ემორჩილებოდა. შეტევება დავაპირე, ვთქვი: „წავიდე მათკენ, წავალ, ჩემს შავ ცხენს სულიერი რამ როგორ გაექცევა!“

ცხენი გავაქუსლე, ლერწმნარი ხმასა და ხრიალს გამოსცემდა. ვეღარ მივუსწარი, გამასწრეს, რაც არ უნდა სწრაფად მერბენინა. ზღვის პირას მივედი, შევხედე, მხოლოდ მზის ბრუნვა ჩანდა. გამშორებოდნენ, წასულიყვნენ, ამის გამო ცეცხლში დავიწვი“.

ეს ფრიდონისგან რომ მოვისმინე, ცეცხლის სიცხე მომემატა. ცხენიდან გადმოვხტი, თავი სრულად დავიკვეხე. ჩემს ლოყებზე დაღვრილი ჩემივე სისხლი წავისვი. ვუთხარი: „მომკალი, უჩემოდ ენახა ვინმეს ის ხე!“

ფრიდონს ეს ჩემგან გაუკვირდა, უცხოდ მოეჩვენა. მაგრამ მეტად შევეცოდე, ტირილით მომეწონა. როგორც შვილი, ისე დამაწყნარა, მემუდარა, შემეხვეწა. თვალებიდან მარგალიტივით ცხელი ცრემლი გადმოუვიდა.

„ვაგლახ მეო, რა გიამბე უბედურებად, შეცდომილმა, გაცოფებულმა!“ მოვახსენე: „ნუაფერს ნუ იფიქრებ, ნუ ინაღვლებ ამაზე! ის მთვარე ჩემი იყო, ამიტომ მედება მწველი ცეცხლი. ახლა მოგიყვები, რადგან გინდა ჩემი ამხანაგი იყო“.

ფრიდონს ყველაფერი მოვუყევი, რაც თავზე გადამხდა. მან მითხრა: „რას ვიტყოდი, შეცდომილი და დაბნეული! შენ, ინდოეთის მაღალი მეფე, ჩემთან რატომ მოხვედი? სახელმწიფო ტახტი და სრული სასახლე გეკუთვნის“.

კიდევ მითხრა: „ვისაც ღმერთი საროს ყლორტსავით ტანს უხდის, მას შუბს მოაშორებს, თუმცა თავიდან გულს სტკენს. ის მოგვცემს თავის წყალობას, ზეციდან მოგვიხმობს. ჭირს ლხინად შეგვიცვლის, არასოდეს შეგვაწუხებს“.

ატირებულები წამოვედით, სასახლეში დავსხედით ერთმანეთის პირისპირ. ფრიდონს ვუთხარი: „ჩემი შემწე შენს გარდა არავინაა. როგორც ღმერთმა შენი მსგავსი ქვეყნად არ მოავლინა, მაშ რადგან შეგხვდი, ამის მეტი რა მინდა?

ცუდი მეგობარი არ გეყოლება, თუ დრო მოვა. ენა და გონება მომახმარე ამის გასარჩევად: რა მოვაგვარო, რა მირჩევნია ჩემი და მისი გასახარებლად? თუ ვერაფერს ვიზამ, წამითაც ვერ დავყოვნდები“.

მან მითხრა: „ღმერთისგან ბედი ამაზე უკეთესი რომელი მირჩევნია? შენ, ინდოეთის მეფე, ჩემს წყალობად მოხვედი. მე რატომ უნდა მინდოდეს რაიმე მადლი? მე თქვენს წინაშე მდგომი მონების მონა ვარ.

ეს ქალაქი ნავების გზაა, რომლებიც ყველგან დადიან. ის უამრავ უცხო ამბავს აგროვებს. აქ გვესმის ამბავი, ვისთვისაც ცეცხლში იწვი. ნუთუ ღმერთი მოგიხსნის ამ ჭირსა და ვალებს!

ჩვენ გავგზავნოთ მეზღვაურები, რომლებსაც ბევრგან უვლიათ. მოგვიძებნონ ის მთვარე, ვისთვისაც ტანჯვა არ გვაკლია. მანამდე მოითმინე, გონებამ არ დაგტოვოს. საერთოდ არ არსებობს ტანჯვა, თუ სიხარულმა არ სძლია“.

კაცები იმ წამსვე იხმო, ეს საქმე დავიწყეთ. უბრძანა: „ნავებით წადით, ზღვა-ზღვა იცურავეთ. მოგვიძებნეთ, საყვარელს მისი საყვარელი მოუნახეთ. თავებს ათასჯერ მეტი ტანჯვა მიაყენეთ, რატომ უნდა დაისვენოთ ან იდარდოთ?“

კაცები დანიშნა იქ, სადაც ნავების სადგომები ჩანდა. უბრძანა: „ყველგან ეძებეთ, რაც კი ვინმეს მის შესახებ გსმენიათ“. ლოდინი ნუგეშად მიმაჩნდა, ტანჯვები მილხინდებოდა. უმისოდ სიხარული მინახავს, ამ დღისათვის მრცხვენოდეს!

ფრიდონმა საპატიო ადგილას საჯდომები დამიდგა. მითხრა: „შეცდომილი ვარ, აქამდე ვერ მივხვდი გასაგონს: შენ ინდოეთის დიდი მეფე ხარ, როგორ მოგეწონოს ვინმემ! ვინ არის ისეთი კაცი, ვინც თავს არ დაგამონებს?!“

რას გავაგრძელებდი! მოვიდნენ ყველგან ამბის მცნობელნი, უსარგებლონი და უსარგებლო ადგილებში თავის დამღლელნი. ვერაფერი გაიგეს, ვერაფრის ამბის მთქმელნი ვერ იყვნენ. მე უფრო მდიოდა თვალებიდან შეუჩერებელი ცრემლები.

მე ფრიდონს ვუთხარი: „ეს დღე როგორ მეზარება, ამის მოწმედ ღმერთი მყავს, სათქმელად უცხოა ჩემთვის. უშენოდ მყოფს ღამეც და დღეც საღამოდ მეჩვენება, მოკლებული ვარ ყოველგვარ სიხარულს, ამიტომ გული ჭირს ეხვევა.

მაშ მე მის ამბავს რადგან აღარაფერს მოველი, ვეღარ ვიქნები, გამიშვი, ნებართვას ვითხოვ!“ ფრიდონმა ეს რომ გაიგო, ატირდა, სისხლით მორწყო ველი. მითხრა: „ძმაო, დღეიდან ცუდია ჩემი ყოველი სიხარული!“

თუმცა ძალიან ეცადნენ, მაინც ვერ დამიჭირეს. მისი ჯარისკაცები მუხლებზე დადგნენ, თავები ჩემკენ დახარეს. მეხვეოდნენ, მკოცნიდნენ, ატირდნენ და ამატირეს: „ნუ წახვალო, დაგემონებით, ჩვენი სიცოცხლე უსარგებლოა!“

ასე ვუთხარი: „თქვენი გაყრა მეც ძალიან მეძნელება, მაგრამ უმისოდ სიხარული ჩემთვის ძნელად ასატანია. ჩემს ტყვეს ვერ გავწირავ, თქვენც ძალიან გეცოდებათ. ნურავინ მიშლით, არ დავდგები, არც არავისგან დავეშლები“.

შემდეგ ფრიდონმა მოიყვანა და მაჩუქა ეს ცხენი. მითხრა: „ხედავ, მზის სახე, თქვენი საროს ხეებიც. ვიცი, მეტი არ გინდა, საჩუქრებს რატომ უნდა ვკვეხდე? თვითონ ამანვე მოგაწონოს თავისი სისწრაფე და სილამაზე“.

ფრიდონი გამომყვა, წავედით, ორივემ ცრემლები ვღვარეთ. იქ ერთმანეთს ვაკოცეთ, ყვირილით დავშორდით. მთელი ლაშქარი ტიროდა გულით, ნამდვილად, და არა მხოლოდ ენით. გაზრდილ-გამზრდელთა გაყრას ჩვენ თავები მივამსგავსეთ.

ფრიდონისგან წამოსულმა ძებნაში წავედი, ისევ ვიარე, ისე რომ არაფერი დამრჩა ხმელეთზე და ზღვებს მიღმა. მაგრამ მისი მნახველსაც კი ვერავის შევხვდი. გული სრულად გამიშმაგდა, თავი მხეცებს მივამსგავსე.

ვთქვი: „ჩემგან აღარ არის საჭირო სიარული, უსარგებლო ხეტიალი. ნუთუ მხეცებთან სიახლოვე გულს დარდს უკან დაუბრუნებს!“ მონებს და ამ ასმათს შვიდი თუ რვა სიტყვა ვუთხარი: „ვიცი, რომ დამღალეთ, ძალიან გეკუთვნით ჩემი საყვედური.

ახლა წადით და მე დამტოვეთ, თქვენს თავებს მიხედეთ. ნუღარ უყურებთ ჩემი თვალებიდან მონადენ ცხელ ცრემლებს!“ ესენი რომ მოისმინეს ამდენი საუბარი, მითხრეს: „ჰაი, რას ბრძანებთ, ნუ მოგვასმენთ ჩვენს ყურებს!

უშენოდ ნუ ვნახავთ არც პატრონს, არც უფალს! ნუთუ ღმერთმა არ გაგვყაროს თქვენი ცხენების ნაკვალევს! თქვენ გიყურებდეთ მშვენიერსა და სასურველს!“ თურმე ბედი აბედნიერებს კაცს, რომელიც ასე უბედურია.

ვეღარ გავგზავნე, ჩემი მონების სიტყვები მესმოდა. მაგრამ დავტოვე დასახლებული ადგილები. საცხოვრებლად თხებისა და ირმების ადგილები მიმაჩნდა. გავიჭერი, სრულად დავფარე ქვემოთ მინდვრები და ზემოთ მთები.

ეს უკაცრიელი ქვაბები ვიპოვე, დევებს შეეკაფნენ. შევებრძოლე, ამოვწყვიტე, საერთოდ ვერაფერი დამაკლეს. მათ მონები დამიხოცეს, ჯაჭვები ცუდად მოეკაფნენ. წუთისოფელმა დამაღრიჯა, მისი უბედურებები ისევ დამემართა.

აჰა, ძმაო, იმ დროიდან აქ ვარ და აქ ვკვდები. ხელში მინდორს გავიჭრები, ზოგჯერ ვტირი და ზოგჯერ ვბრაზდები. ეს ქალი არ დამტოვებს – მისთვისვეა ცეცხლში დამწვარი. ჩემი სიკვდილის გარდა არაფერს ვეცდები!

რადგან მშვენიერი ვეფხვი მის სახედ დავისახე, ამიტომ მიყვარს მისი ტყავი, ჩემს კაბად მოვინახულე. ეს ქალი შემიკერავს, ზოგჯერ სულთქვამს, ზოგჯერ ოხრავს. რადგან თავი არ მომიკლავს, ხმალი ტყუილად მომიმახავს.

მის ქებას ვერ იტყვის ყოველი ბრძენთა ენა. მას დაკარგულს ვიგონებ მე, სიცოცხლის ამტანი. იმის შემდეგ ნადირებს ვახლავ, თავს მათსავით ვიხსენებ. სხვა არაფერს ვევედრები ღმერთს, სიკვდილის მსურველი ვარ“.

სახეზე იცა, ლოყა გაიხეთქა, ვარდი გაიფუჭა. ლალი ქარვად გადაიქცა, ბროლი სრულად დაილეწა. ავთანდილსაც ცრემლი სდიოდა წამწამებიდან ერთნაირად. შემდეგ ქალმა დააწყნარა, მუხლებზე დადგა და შეეხვეწა.

ტარიელმა ავთანდილს, ასმათის დადუმებულმა, უთხრა: „შენ ყველაფერი გაიგე, მე ვერაფერი ვერ გავიგე. მოგიყევი ჩემი ამბავი, სიცოცხლე გაუბედურებულმა. ახლა წადი, ნახე შენი მზე, ნახვის დრო მოსულმა“.

ავთანდილმა უთხრა: „მე შენი გაყრა არ მომითმინება. თუ გაგეყრები, თვალებიდან ცრემლიც დამედინება. სიმართლეს გეუბნები, ამის თქმა ნუ გეწყინება, შენ ვისთვისაც კვდები, ამით მას არაფერი არ ელხინება.

როცა ექიმი დასნეულდება, რაც არ უნდა საქებარი იყოს, მან სხვა მკურნალი უნდა იხმოს, რომელიც პულსს გაუგებს. მას უნდა მოუყვეს, რაც სჭირს, ცეცხლის მომდები სენი. სხვისთვის სხვამ უკეთ იცის სასარგებლო საუბარი.

რასაც გეტყვი, მომისმინე, ბრძენი გეტყვი, და არა უბრალო კაცი: ასჯერ უნდა გაიგონო, არ გეყოფა, არ, ერთხელ. კაცი ასე გულფიცხელი კარგად ვერაფერს მოიმოქმედებს. ახლა მე მინდა მისი ნახვა, ვისგანაც ცხელი ცეცხლი მწვავს.

იგი ვნახო, სიყვარული მისი ჩემთვის დავამტკიცო. მოვახსენო, რაც ვიცი, მეტი საქმე არ ვიცი. შენ გევედრები, შემაფიცო, ღმერთს შეჰფიცო, ცასაც შეჰფიცო, ერთმანეთი არ გავწიროთ, მაფიცო და შემომფიცო.

რომ აქედან არ წახვიდე, შენ თუ ამას შემპირდები, მეც ფიცით შეგაფიცებ, არაფრისთვის არ გაგწირავ. ისევ მოვალ შენს სანახავად, შენთვის მოვკვდები, შენთვის ვიცოცხლებ. ღმერთს უნდოდეს, ვისთვისაც კვდები, მისთვის ასე არ გატიროს“.

მან მიუგო: „უცხოს უცხო ასე როგორ შეგიყვარდი? გასაყრელად გიძნელდები, ბულბულს ვარდივით. როგორ უნდა დაგივიწყო, როგორ უნდა მოგშორდე! ღმერთმა ქნას და ისევ გნახო, ალვის ყლორტივით გაზრდილი.

შენი სახე ჩემს სანახავად თუ მობრუნდება, ტანი იხაროს. გული მინდორს არ გაიჭრას, არ ირმოს და არც ითხოვოს. თუ მოგატყუებ, მოგაღალატებ, ღმერთმა რისხვით გამიკითხოს! შენმა ხილვამ და სიახლოვემ მომიხსნას სევდა, მომაშოროს!“

ამის შემდეგ ერთმანეთს შეჰფიცეს მეგობრებმა, გულწრფელებმა, იაგუნდისფერი ქარვისფერებმა, სიტყვაბრძენებმა, გონებაგაცოფებულებმა. შეუყვარდათ ერთმანეთი, გულს მუდამ ცეცხლი ეკიდა. იმ ღამეს ერთად იყვნენ მშვენიერი ამხანაგები.

ავთანდილიც მასთან ერთად ტიროდა და ცრემლს ღვრიდა. გათენდა თუ არა, წამოვიდა, აკოცა და დაშორდა. ტარიელს როგორ ეწყინა, რა ქნას, ამას ვერ მიხვდა. ავთანდილიც ტიროდა, ლერწმნარში გაიარა.

ავთანდილს ასმათი ჩამოჰყვა, ქამრით ელაპარაკებოდა. მუხლებს უყრიდა, ტიროდა, თითებით ეხვეწებოდა. მალე მოსვლას სთხოვდა, ნამდვილად ია ჭკნებოდა. მან უთხრა: „დაო, უთქვენოდ სხვა რამ უნდა მეგონა!

მალე მოვალ, არ გაგწირავ, სახლში დიდხანს არ დავყოვნდები. ოღონდ სხვაგან არ წავიდეს, არსად არ იყოს ის ტანი. აქედან ორ თვეში თუ არ მოვალ, ისეთ საქმეს ვიზამ, რაც არ შეშვენის. გაიგეთ, მუდმივ ჭირში ვარ ჩაფლული“.

ავთანდილის არაბეთში დაბრუნების ამბავი

ავთანდილი, რომელიც იქიდან წამოვიდა, სევდამ კინაღამ მოკლა! ის სახეს იხოკავდა, ვარდისფერ კანს იზიანებდა, მისი ხელი სისხლით იყო დასვრილი. მისგან დაღვრილ სისხლს ყველა მხეცი ლოკავდა. მისი სწრაფი სიარულით გრძელი გზა შემოკლდა.

ის მივიდა იქ, სადაც მისი ჯარი იყო დაბანაკებული. ჯარისკაცებმა დაინახეს და იცნეს. როგორც შეეფერებოდათ, ისე გაუხარდათ. შერმადინსაც ახარებდნენ, სწრაფად მივიდნენ მასთან და უთხრეს: „მოვიდა ის, ვის გამოც აქამდე ლხინი გაგვიმწარდა!“

შერმადინი მიეგება, მოეხვია ავთანდილს, პირი ხელზე დაადო. კოცნიდა და სიხარულით ცრემლებს ღვრიდა, რომლებიც ველებს რწყავდა. მან თქვა: „ნეტავ, ღმერთო, ცხადში ვხედავ ამას თუ სიზმარში? მე როგორ ვარ ამის ღირსი, რომ ჩემი თვალები შენ გხედავენ ცოცხალს!“

ყმამ (ავთანდილმა) თავმდაბლად მოიკითხა, პირი პირზე დაადო. უთხრა: „ღმერთს ვმადლობ, თუ შენ არაფერი გიჭირს!“ დიდებულებმა თაყვანი სცეს, კოცნიდნენ ისინი, ვინც ამის ღირსი იყო. ზარებს რეკდნენ, უხაროდათ დიდებსაც და პატარებსაც.

მივიდნენ იქ, სადაც საცხოვრებლად აგებული სახლი იდგა. ქალაქის მთელი კრებული მოვიდა მის სანახავად. მაშინვე დაჯდა სუფრასთან ამაყი და გახარებული ავთანდილი. ვერც ერთი ენა ვერ აღწერს იმ დღის სიხარულს.

შერმადინს უთხრა და მოუყვა ყველაფერი, რაც ნახა. ანუ როგორ იპოვა ის ყმა, რომელიც მან მზეს შეადარა. ავთანდილს ცრემლი სდიოდა, თვალებდახუჭული ლაპარაკობდა: „მის გარეშე ჩემთვის სასახლე და ქოხი ერთნაირია“.

შერმადინმა მას შინაური ამბები მოახსენა: „შენი წასვლა არავინ იცის, რაც მითხარი, ისე მოვიქეცი!“ იმ დღეს იქიდან არ წასულა, ინადიმეს და დაისვენეს. დილით, მზის ამოსვლისას, ცხენზე შეჯდა და გაემართა.

აღარც სუფრასთან დაჯდა, აღარც განმარტოებულად ყოფილა. შერმადინი მახარობლად წავიდა მათთან მისასვლელად. სწრაფად წავიდა, სამი დღის სავალი ათ დღეში გაიარა. იმ ლომს (როსტევანს) უხაროდა იმ მზის (თინათინის) მოკამათის (ავთანდილის) ნახვა.

შერმადინმა შეუთვალა: „მეფეო, იყავით უძლეველი, ძლიერი და დიდებული! ამ საქმეს შიშით, კრძალვით და მორიდებით ვბედავ: იმ ყმის შესახებ ვერაფერს რომ ვერ ვიგებდი, თავს უგუნურად მივიჩნევდი. ახლა ვიცანი და ყველაფერს გაცნობებთ, მოვდივარ გახარებული და მშვიდობით“.

როსტევანი – მეფე უძლეველი, ძლევამოსილი, შეუპოვარი! შერმადინმა ელჩობა თავად მოახსენა ყველაფერი: „ავთანდილი მოვა თქვენთან, ის ყმა იპოვა“. მეფემ თქვა: „ვიცანი ჩემი ღვთისგან ნათხოვარი და ნაოცნებარი“.

შერმადინმა თინათინს, იმ უღრუბლო ნათელს, მოახსენა: „ავთანდილი მოვა თქვენთან, მოგიყვება ამ ამბავს“. თინათინი, რომელიც ელვასაც აკრთობს და მზეზეც თამამია, მას საჩუქრები უბოძა და ყველაფერი ჩააცვა.

მეფე ცხენზე შეჯდა, მიეგება ყმას, რომელიც იქიდან მოდიოდა. ამ პირმზეს მეფისგან ვალივით ევალებოდა. მიეგება და შეეგება მხიარული და გულმხურვალე. დიდებულთა ჯარიდან ზოგი მთვრალს ჰგავდა.

როცა მიუახლოვდა, ყმა (ავთანდილი) ჩამოხტა, თაყვანი სცა მეფეს. როსტევანმა აკოცა, რადგან მიხვდა სიხარულის სიმრავლეს. გულმხიარულნი, გახარებულნი მივიდნენ სამეფო დარბაზში. იმ ყმის (ავთანდილის) მოსვლა უხაროდა იქ მყოფ ყველას.

ავთანდილმა თაყვანი სცა მზესავით ლამაზ თინათინს. იქ ბროლი და ვარდისფერი მარგალიტი (კანი) შავ თმასთან (წარბებთან) ერთად სინაზეს ალამაზებდა. მისი სახე ზეციურ სინათლეზე ნათელია. სახლი არ შეეფერება მას, ცამ უნდა გაიდარბაზოს მისთვის!

იმ დღეს სუფრასთან დასხდნენ, ბევრი სვეს და ჭამეს. მეფე ყმას ისე უყურებდა, როგორც ტკბილი მამა შვილს. მათ ორივეს ამშვენებდა: თოვლს – ფიფქი, ვარდს – ნამი. უხვად გასცეს საჩუქრები, მარგალიტები დრამასავით (ბევრი).

სმა დასრულდა, მსმელები თავ-თავის სახლებში წავიდნენ. დიდებულები არ გაუშვეს, ყმა (ავთანდილი) ახლოს, წინ დასვეს. მეფე ეკითხება, ის კი უყვება, რა ტანჯვა გადაიტანა. შემდეგ კი მოუყვა, რა ნახა და რა გაიგონა იმ უცნობზე.

„ნუ გაგიკვირდებათ, თუ მას ვიხსენიებ და სულ ოხვრა მჭირს! მზეც რომ ვთქვა მისი მსგავსი, ან მისი სახის მსგავსი, ვინც ის არ უნახავს, ყველა ადამიანის გონებას აბნევს. ის არის ვარდი, რომელიც ეკლებს შორის გახმა, შორს მყოფი, ახ, ის!“

რა ტანჯვასაც არ უნდა მოუთმენელი ადამიანი ამ ქვეყნად, ქაცვი ლერწამს რომ დაემსგავსოს, ზაფრანა კი ფერით მინას, ავთანდილმა, მისმა მხსენებელმა, ცრემლებით დანამული ლოყებით, წვრილად მოუყვა ამბავი, რაც მან მოისმინა:

„ქვაბები ომით წაურთმევია, დევების სახლები აქვს სახლად. საყვარელი ქალი ჰყავს თან წაყვანილი. ვეფხის ტყავი აცვია, აბრეშუმის ქსოვილი უსარგებლოდ მიაჩნია. აღარ ნახავს ქვეყნიერებას, ახალ-ახალი ცეცხლი წვავს მას“.

როცა დაასრულა ამბავი, მისი ტანჯვის შესახებ, იმ მზისებრი ნათელის ნახვაზე, იმ ლამაზთვალებაზე, მოეწონა ქება იმ ვაჟკაცის, რომელიც ხელით ძლიერია და მტკიცე: „ეს საკმარისია სიმხნისთვის, რაღას აგროვებ მეტს!“

გამხიარულდა თინათინი ამ ამბის მოსმენით. იმ დღეს ხარობდა სმითა და ჭამით, არ მობეზრდა. შემდეგ საწოლში დახვდა იმ მზის (თინათინის) მონა ბრძნული სიტყვით. უთხრა, რომ მისვლა უბრძანებია – ესიამოვნა, ენით არ ითქმის.

ყმა (ავთანდილი) წავიდა მხიარული, ლმობიერი, არ განრისხებული. ლომი მინდორში ლომებთან ერთად მოსეირნე, ფერდაკარგული. ყმა, ქვეყნიერების ბუნება, სავსე სიმდიდრით, მრავალწყლიანი. მაგრამ გულისთვის გული ჰქონდა გაცვლილი.

მზე (თინათინი) უძლეველი ზის ტახტზე, ძლევამოსილი, არ დაცემული. ევფრატის წყალი უხვად რწყავდა ედემში დარგულ ალვის ხეს. ბროლსა და ბალახშს (კანს) ამშვენებდა შავი თმა, ხშირი წარბი. მე ვინ ვარ, რომ ვაქებ? ათენის ბრძენებმა უნდა აქონ მრავალი ენით!

ყმა (ავთანდილი) მხიარული დასვა თავის სკამზე, მის წინ. სხედან სავსენი სიხარულით, ორივეს შესაფერისად. ამაყები, წყლიანები (მჭევრმეტყველები) ლაპარაკობენ არა უმნიშვნელო სიტყვებით. უთხრა: „იპოვე? ვისი ძებნით ნახე ტანჯვა?“

უპასუხა: „როცა ადამიანს ქვეყანა გულის სურვილს მისცემს, არ უნდა ახსოვდეს ტანჯვა, როგორც გასული დღე. ვიპოვე ხე, ალვის ტანი, ქვეყნიერების წყლებით მორწყული. იქ სახე, ვარდის მსგავსი, მაგრამ ახლა ფერდაკარგული.

იქ სარო, ვარდის მსგავსი, ვნახე, უჭირდა, ენატრებოდა. ამბობს: „დავკარგე ბროლი და სად არის ბროლში ჩასმული მინები (კბილები)?“ ამით ვიწვი, რადგან ჩემსავით ცეცხლი წვავს მოუთმენელს“. შემდეგ კვლავ მოუყვა ამბავი, რაც მისგან მოისმინა.

მისი ძებნით სიარული, სრულ ტანჯვასა და ჭირს მოუყვება. შემდეგ მოუყვა, როგორ ღირსეულად მიიღო ღმერთისგან საწადელის პოვნა: „ქვეყნად ყოფნა და ცხოვრება ადამიანს ნადირს ჰგავს. მხოლოდ ხელით დადის მხეცებთან ერთად მინდორში, ტირის“.

„ნუ მკითხავ, რა ქება მოგახსენო, ჩემგან რა გაგეგონებათ? მის მნახველს ნანახი აღარ მოეწონება. მჭვრეტელთა თვალები, მზის სხივივით, დაიღლება. ვარდი ზაფრანად ქცეულა, ახლა ია ხმება!“

წვრილად მოუყვა, რაც იცოდა, რაც ნანახი და ნასმენი ჰქონდა: „როგორ წაართვა ვეფხვს და ქვაბი აქვს სახლად, როგორც მე. ქალი ახლავს სასურველად, სულის მოსათქმელად და ჭირის ასატანად“. ვაი, ქვეყნიერებამ ქვეყნად მყოფი ყველა ცრემლის დასადენად დასვა!

ქალს (თინათინს) რომ ეს ამბავი ესმა, მიხვდა გულის სურვილს. გაუნათდა სახე მთვარესავით, როგორც ნათლად განბანილს. ამბობს: „რა ვუპასუხო იმ სასიამოვნო სურვილს, რა არის წამალი მისი ჭრილობის განკურნებისთვის?“

ყმა (ავთანდილი) ეუბნება: „ვის აქვს ნდობა ადამიანის, რომელიც მერყეობს? მან ჩემთვის თავი დადო, რაც არ უნდა დამწვარიყო. დრო მომეცი მისასვლელად, ვთქვი, რომ თავს დავდებდი. მზე შევიფიცე, რომელიც ჩემთვის მზესავით არის.

მოყვარემ მოყვარისთვის თავი ჭირს არ უნდა დარიდოს. გული უნდა მისცეს გულისთვის, სიყვარული გზად და ხიდად. კვლავ მიჯნურს მიჯნურის ჭირი დიდ ჭირად უნდა მიაჩნდეს. აჰა, მის გარეშე ლხინი არაფრად მიღირს, თავს უგუნურად ვთვლი!“

მზე (თინათინი) ეუბნება: „ყველა ჩემი გულის სურვილი ამიხდა: ჯერ ერთი, შენ მშვიდობით მოხვედი, დაკარგულის მპოვნელი. შემდეგ, სიყვარულის ზრდა გაქვს, ჩემგან დანერგილის. ვიპოვე გულის წამალი, აქამდე დამწვარის!

საწუთრო ადამიანს ყველას ტაროსივით ხვდება: ზოგჯერ მზეა და ზოგჯერ ცა რისხვით ქუხს. აქამდე ჭირი იყო ჩემზე, ახლა კი ეს სიხარული მხვდება. რადგან ქვეყნიერებას შვება აქვს, რატომ უნდა შეწუხდეს ვინმე?

შენ არ უნდა გატეხო კარგი აღთქმა და ფიცი. უნდა შეასრულო მოყვარის მტკიცე სიყვარული. უნდა ეძებო მისი წამალი და იცოდე, რაც არ იცი. ჩემი თქვი, რა ვქნა დაბნელებულმა, მზე თუ მიმეფარება, მიწას?“

ყმამ (ავთანდილმა) უპასუხა: „სიახლოვით შვიდ ჭირს რვა დავუმატე. უსარგებლოა გაციებულის გასათბობად წყლის ბერვა. უსარგებლოა სიყვარული, ქვემოდან კოცნა, მზის წვერვა. თუ მოგეახლები, ერთხელ ვაი, რა მოგშორდები, ათასჯერ ვაი!

ვაითუ გავიჭრა, გაჭრილს სად, საწყალო, სამი ალი დამწვავს! გული ისრის სამიზნეა, მონადირის საიდუმლო იარაღი. ჩემი სიცოცხლის დრო დღეიდან დამალული ჩანს. დამალვა მინდა, მაგრამ გასრულდა ტანჯვის დამალვის ჟამი!

მესმა თქვენი ნათქვამი, გავიგონე, რაც ბრძანეთ! ვარდს ქაცვი მოაპოვნებს, ეკლებს რატომ უნდა ვეფხანო! მაგრამ, მზეო, თავი მზეს ჩემთვის სრულად დაამსგავსე, სიცოცხლის იმედის ნიშანი რა წამატანე!“

ყმა ტკბილი და ტკბილად მოლაპარაკე, სიკეთის გამკეთებელი, ამაზე ესაუბრება, როგორც აღმზრდელი აღზრდილს. ქალმა (თინათინმა) მისცა მარგალიტები, შეუსრულა მისი სურვილი. ღმერთმა ქნას და გაუსრულდეს ეს დღევანდელი სიხარული!

რა სჯობს, როცა ადამიანი შავ თმას ბროლსა და ლალს (კანსა და ტუჩებს) შეურევს, ან ბაღში ალვის ხეს საროსთან ახლოს დარგავს, მორწყავს, მოუვლის. მის მჭვრეტელს გაახარებს, ვერმჭვრეტელს კი დაამწუხრებს! ვაი მოყვარისგან გაყრილს, ვაი მას, ვაი მას!

მათ ყველა სიხარული მიხვდათ ერთმანეთის ცქერით. ყმა (ავთანდილი) წამოვიდა გაყრილი, გულით შეშლილი მიდის. მზე (თინათინი) სისხლის ცრემლებით ტირის, ზღვაზე მეტად. ამბობს: „ვერ გაძღა ქვეყნიერება, ვაი, ჩემი სისხლის დაღვრით!“

ყმა წავიდა სევდიანი, მკერდს იცემს, ამიტომ ილევა. რადგან ადამიანს მიჯნურობა ატირებს და აგიჟებს. როცა ღრუბელი მიეფარება, მზე დედამიწას აჩრდილებს. მისი მოყვარის მოშორება კვლავ აბნელებს, არ ანათებს.

სისხლმა და ცრემლმა ერთად ლოყა ღარ-ღარად აქცია. ამბობს: „მზე ჩემგან თავის დასადებად აღარ არის საკმარისი. მიკვირს, თუ გული ალმასია, შავმა წამწამმა რატომ დაღარა! სანამ არ გნახავ, ქვეყნიერებავ, აღარ მინდა სიხარული!

ვინც გუშინ ედემში ნაზარდი ალვის ხე დარგო, მორწყო, მოუარა, დღეს საწუთრომ ლახვარსა და დანას მიმცა. დღეს გული უშრეტ ცეცხლს ბმით დამიბა. ახლა მივხვდი, ქვეყნიერების საქმე ზღაპარია და ტყუილი!“

ამას მოთქვამს, ცრემლებს აფრქვევს, კანკალებს და თრთის. გულამოსკვნით, ოხვრა-სულთქმით ტანს ხრის, იტანჯება. საყვარლის სიახლეს მოშორება ამწარებს. ვაი, საწუთრო ბოლოს თავს აწვალებს და ატანჯავს!

ყმა მივიდა, საწოლზე დაჯდა, ზოგჯერ ტირის და ზოგჯერ ბნელდება. მაგრამ გონებით საყვარელთან ახლოსაა, არ სწყდება. როგორც მწვანილს თრთვილისგან, სახეს ფერი აკლდება. ხედავთ, ვარდს უმზეობა როგორ მალე ეტყობა!

გული დაწყევლილია ადამიანის, ხარბი და გაუმაძღარი. გული ზოგჯერ ყველა ჭირის ამტანია, ლხინის მსურველი. გული – ბრმა, ხედვის ურჩი, თავად ვერაფრის გამზომელი. ვერც სიკვდილი პატრონობს მას, ვერც სხვა რომელიმე პატრონი!

როცა გულს გულის სიტყვები უთხრა, მან მარგალიტები მოიხსნა, იმ მზის (თინათინის) სამკაულები, იმ მზის მკლავზე ნაბამი, იმ კბილების შესატყვისი. პირი დაადო და აკოცა, ცრემლი სდის, როგორც ბისონი (მდინარე).

როცა გათენდა, კაცი მოვიდა, მომკითხავი, დარბაზში მომხმობი. ყმა წავიდა ამაყი, ნაზი, გამოღვიძებული, ძილნაკრთობი. ერთმანეთს ეჯარებიან, დგას მჭვრეტელთა სწრაფი ჯარი. მეფე მინდორში ემზადებოდა, მოემზადა დაბდაბების ხმა.

მეფე ცხენზე შეჯდა, მაშინდელი ზარი ახლა როგორ ითქმის! ქოს-დაბდაბების ცემისგან ყურებს სიტყვა არ ესმოდა. ქორები მზეს აბნელებდნენ, ძაღლების რბოლა ყველგან იყო. იმ დღეს მათგან დაღვრილი სისხლი ველებს მოედინებოდა!

ინადირეს, დაბრუნდნენ მხიარულნი, მინდორში ნასიარულნი. შეიყვანეს დიდებულები, თავადები და მთელი ჯარი. დასხდნენ, დახვდათ მოკაზმული სკამები და სუფრები. ჩანგი ჩაღანას ხმას აძლევს, მომღერლები ნასიამოვნები იყვნენ!

ყმა (ავთანდილი) მეფესთან ახლოს იჯდა, ეკითხებოდა, ესაუბრებოდა. ტუჩებიდან ბროლი და ლალი (კანი და ტუჩები) მოჩანდა, კბილებიდან ელვა ჰკრთებოდა. ახლოს ისხდნენ ღირსეულები, უსმენდნენ, შორს ჯარი იკრიბებოდა. უტარიელის ხსენებას არავინ ბედავდა.

ყმამ რაც არავის უთხრა, კითხვას ვინ გაბედავდა? მართალია, საუბარს აძვირებდა, ძვირად ღირდა. სმა დასრულდა, გაიყარნენ, ყმა წავიდა, უჭირდა. ვეღარ გაუძლო, გული აუჩუყდა, აუტირდა.

ყმა მივიდა გულმოკლული, ცრემლი ველებს მოედინებოდა. მართლაც, მისივე სიყვარული უშლიდა თვალწინ. ზოგჯერ დგება, ზოგჯერ წვება, ხელს რატომ უნდა დაეძინა! რაც არ უნდა ეთხოვა მოთმინება, გულმა ვის მოუსმინა!

წევს, ამბობს: „გულს სასიხარულო რაღა დავუსახო? მოგშორდი, ედემში ნაზარდო ლერწმის ტანო და ხეო. შენს მჭვრეტელთა სიხარულო, ვერმჭვრეტელთა საწყალობელო. ცხადად ნახვას არ ვარ ღირსი, ნეტავ სიზმრად მაინც გნახო!“

ამას მოთქვამს ტირილით, ცრემლის დასაღვრელად. კვლავ გულს ეუბნება: „მოთმინება სიბრძნის წყაროს ჰგავს. არ მოვითმინოთ, რა ვქნათ, სევდას, მითხარი, რა მოვუგვაროთ? თუ სიხარული გვინდა ღვთისგან, ჭირიც უნდა შევიწყნაროთ“.

კვლავ ამბობს: „გულო, რაც არ უნდა გსურდეს სიკვდილი, სჯობს სიცოცხლის გაძლება, მისთვის თავის დადება. მაგრამ დამალე, არ გამოჩნდეს შენი ცეცხლის კვლავ გაჩენა. მიჯნურს არ შეეფერება მიჯნურობის გამჟღავნება!“

როცა გათენდა, ავთანდილი მოემზადა და ადრე გავიდა გარეთ. ფიქრობდა: „ნეტავ, ჩემი შეყვარება არავის შემატყოს, დავმალო!“ გულს ევედრებოდა, მოთმინება ეთხოვებოდა: „შენ რა მოიფიქრე, რა მოაგვარე?!“ ცხენზე შეჯდა და ვაზირის სახლისკენ გაემართა, როგორც მთვარე.

ვაზირმა გაიგო ავთანდილის მოსვლა და შეეგება. თქვა: „ჩემთან მზე ამოსულა! ამას მახარებდა დღეს სასიხარულო ნიშანი!“ შეეგება, თაყვანი სცა და სრულყოფილი ქება შეასხა. ასეთი სასურველი სტუმრისთვის მასპინძელიც მხიარული უნდა იყოს.

მასპინძელმა, რომელიც არ იყო უყურადღებო, ცუდი ან უსაქმური, ყმა ავთანდილი ცხენიდან ჩამოსვა. მის ფეხქვეშ ძვირფას ხალიჩებს აფენდნენ და მიწასავით ექცეოდნენ. ყმამ სახლი ისე გაანათა, როგორც მზის შუქი ანათებს სამყაროს. თქვეს: „დღეს ჩვენსკენ ქვემო ბაღიდან ვარდების სურნელოვანი სული მოუბერავს“.

ავთანდილი დაჯდა. მისი შემხედვარეების გული მართლა მას მიჰქონდა. მისი მჭვრეტელები მის გამო ბნედას თავისთვის საქმედ ითვლიდნენ. ბევრჯერ ამოიოხრეს, ათასჯერ და არა ერთხელ. შემდეგ ბრძანეს, რომ ხალხი გაეშვათ და მსახურები გაათავისუფლეს.

როცა მსახურები გაიყარნენ, ყმა ავთანდილი ვაზირს ელაპარაკება. ეუბნება: „შენი საიდუმლო დარბაზში არ დაიმალება. რაც გინდა, რომ მეფემ გააკეთოს, ის გააკეთებს და შენ გესიამოვნება. მომისმინე ჩემი გასაჭირი, მიშველე, რაც შეგიძლია“.

„იმ ყმის ცეცხლი მედება, მისი მწველი წვა მჭირს. მისი სასურველის ნახვის სურვილი მკლავს. მას ჩემთვის სული არ ენანება, შეუზღუდავი სიყვარული უნდა შეზღუდო. მოყვასის სიყვარული უნდა იყოს უხვი და უშურველი“.

„მისი ნახვა ჩემს გულში ბადესავით ჩაიბეჭდა. იქ დარჩა და მოთმინებაც მასთან ერთად დაიმკვიდრა. რადგან ის ახლობლებსაც კი წვავს, ღმერთმა ის მზედ შექმნა. შემდეგ ასმათი ჩემთვის დაზე მეტად დამიახლოვდა“.

„როცა წამოვედი, საშინელი ფიცით შევფიცე: „კვლავ მოვალ, გნახავ ისეთი სახით, რომ მტრებიც კი არ დამწუნებენ. მე შენს ნათელს ვეძებ, შენ კი გულით ბნელი ხარ“. ჩემი წასვლის დროა, ამიტომ ნელი ცეცხლი მწვავს“.

„ყველაფერს მართლად გიყვები, არ ვამბობ სატრაბახო სიტყვას. ის მელოდება და მე ვერ მივსულვარ, ეს მიდებს ცხელ ცეცხლს. ვერ დავარღვევ ფიცს, ვერ ვუღალატებ მეგობარს. სად გაუმარჯვდება კაცს, რომელიც ფიცს არღვევს?!“

„რაც გითხარი, ჩემ მაგივრად როსტანს მოახსენე, მიდი სასახლეში. მისი თავით, ფიცით გეუბნები შენ, ვაზირს, ოსტატს: არ შემიპყრობს, არ დავრჩები, თუ შემიპყრობს, რას მიზამს? მიშველე რამე, გული ცეცხლმა არ დამიჭრას, არც დამიწვას!“

„მოახსენე: „ვინ გაქებს შენ, მეფეო, ყველა პირი, ვინც არ არის მოღალატე? როგორ მეშინია, ღმერთმა, ნათელთა შემოქმედმა, გაცნობოს! მაგრამ იმ ყმამ, ალვის ხესავით ლამაზმა, ცეცხლით დამწვა. გული მაშინვე წამიღო – ვერაფრით ვერ შევინახე – მან“.

„ახლა, მეფეო, უმისობა ჩემთვის სრულიად შეუძლებელია. გული მას აქვს, უგულოს აქ რა გამომივა? თუ რამეს გამოვადგები, პირველ რიგში ხვალვე თქვენ მოგხვდებათ სახელი. თუ ვერაფერს გამოვადგები, გულს დავდებ, ჩემი ფიცი არ გატყდება“.

„ჩემი წასვლა თქვენს გულს არ ეწყინოს, არ დაამწუხროს. ჩემს თავს რაც ღმერთს უნდა, ის მოხდეს. მანვე ქნას და გაგიმარჯვოთ, თქვენი თქვენთანვე დაბრუნდეს. თუ არ დავბრუნდები, თქვენ იმეფეთ, თქვენი მტერი დაძაბუნდეს!“

კვლავ მზესავით ლამაზი ავთანდილი ეუბნება ვაზირს: „მე სიტყვა შევამოკლე. წადი, ეს მოახსენე მეფეს, სანამ ვინმე შევა მასთან. შეევედრე, რომ მშვიდობით გამიშვას და თავი გაიწირე ამისთვის. ასი ათასი წითელი ოქრო შენ ქრთამად მიიღე“.

ვაზირმა სიცილით უთხრა: „ქრთამი შენ გქონდეს, შენია! შენგან ჩემთვის საკმარისი წყალობაა, რომ გზა გამიხსენი. მაგას რა მოვახსენებ მეფეს, რაც ახლა თქვენგან მომისმენია? ვიცი, უცილოდ ამავსებს, სიკვდილი არ იქნება საწყენი“.

„მისი თავით, იქ მომკლავს, ვეჭვობ, წამიც არ დამაცდის! შენი ოქრო შენვე დაგრჩეს, მე, საწყალს, მიწა დამეფაროს. მომკლას, კაცს სიცოცხლის ტოლფასი რაც კი რამ აქვს, ის მოხმაროს! არ ითქმის და ვერც ვიტყვი, რა გინდა ვინ დაგამციროს“.

„გზა არ წავა სიცოცხლის წინააღმდეგ, სიცოცხლე, საწყალო, როგორ გათელო? ის შემიკლებს ან მომკლავს: „ეგ სიტყვა როგორ თქვი?! რატომ არ გაიგონე მაშინვე, რატომ ხარ ასეთი შეშლილი?!“ სიკვდილი სჯობს შეკლებას, ამას ახლავე ვასწავლი ჩემს თავს“.

„თუ მეფეც გაგიშვებდა, თვითონ ლაშქარი რატომ უნდა გაბრაზებულიყო? რატომ გაგიშვან, რატომ დაღონდნენ, ან მზეს რატომ მოშორდნენ? შენ რომ წახვიდე, ჩვენი მტრები გაგვთამამდებიან, გაგვისწორდებიან. ეგრე არ მოხდება, როგორც ჩიტები არ ქორწინდებიან“.

ყმა ატირდა, ცრემლით უთხრა: „უნდა, რომ დანა გულში ვიცე! ჰე, ვაზირო, გეტყობა, სიყვარული არ იცი. ან სხვაც არ გინახავს მეგობრობა და არც ფიცი. თუ გინახავს, უმისოდ ჩემი სიხარული როგორ დამიმტკიცებ?!“

„მზე დაბრუნდა, არ ვიცოდი, მზეს რამ უნდა დააბრუნოს! ახლა ვუშველოთ, გვიჯობს, ის დღეს ჩვენს ნაცვლად გაგვითბობს. ჩემი არავინ იცის ჩემსავით, რა მამწარებს, რა მატკბობს. უაზრო კაცების საუბარი კაცს მეტად ამწუხრებს“.

„მეფე ან მისი ჯარი, ნეტავ, რას მიზამენ?! ახლა თითქოს შეუჩერებლად უცნობი ცრემლები მდის. სჯობს წავიდე, არ დავარღვიო, კაცს ფიცები გამოსცდიან. მისგან უნახავი ჭირები, დიდად, ვის უნდა გადაეხადა?!“

„ახლა, ვაზირო, მაგ სახეს გული შეკრული როგორ მოგითმენს? რკინა, ჩემი შემცვლელი, უნდა გადნეს, არ გამაგრდეს. ვერ გადავიხდი მის ცრემლებს, თვალებიდან მდინარეებიც რომ მდიოდეს. მომეხმარე, ნუთუ ჩემგან დახმარება შენც გინდა“.

„თუ არ გამიშვებს, გავიპარები, წავალ მათგან დაუმშვიდობებლად. როგორც მირჩევს, ისე დავდებ გულს ცეცხლის დასადებად. ვიცი, ჩემთვის არაფერს იზამ, თუ არ გინდა გასაჭირში ჩავარდე. თქვი, რა გინდა წაგეკიდოს, თავი გაწირე საწამებლად!“

ვაზირმა თქვა: „შენი ცეცხლი მეც ცეცხლად მედება. ვეღარ ვუყურებ შენს ცრემლებს, სამყაროც გაქარდება. ზოგჯერ თქმა სჯობს არათქმას, ზოგჯერ თქმითაც დაშავდება. ვიტყვი, მოვკვდე, არ მეშინია, ჩემი მზე თქვენ მოგხვდეთ!“

როცა ვაზირმა ეს უთხრა, ადგა და სასახლისკენ გაემართა. მეფე დახვდა მომზადებული, სახე მზესავით უბრწყინავდა. ვაზირი შეშინდა, საწყენი ამბის მოხსენებას ვერ გაბედა. ჩუმად იდგა და არა საომარ საქმეებზე ფიქრობდა.

მეფემ ვაზირი დაღრეჯილი და დამწუხრებული დაინახა. უბრძანა: „რა გჭირს, რა იცი, რატომ მოხვედ შეჭირვებული?“ მან მოახსენა: „არ ვიციო, მართლა ჩემი თავის მონა ვარ. მართალი ხართ, მომკლათ, თუ გაიგებთ გაკვირვებულ ამბავს“.

„ჩემი მწუხარება ჩემს ჭირს არც მატებს და არც ადიდებს. მეშინია, თუმცა შიშს მოციქული არ ერიდება. ახლა ავთანდილი გთხოვთ, გევედრებათ, არ გეკამათებათ. უმისოდ სამყაროსა და სიცოცხლეს მისთვის უაზროდ თვლის“.

რაც იცოდა, ყველაფერი მოშიშრად მოახსენა. კვლავ დაამატა: „რამ უნდა გაგაგებინოთ ამდენი სიტყვით, თუ როგორი მყოფი მინახავს, როგორი ცრემლების დენით! მართალი ხართ, თუნდაც რისხვები ჩემთვის გაანაზდენით“.

როცა მეფემ მოისმინა, გაბრაზდა, გაავებული გახდა. ფერი შეეცვალა და საშიში გახდა, შემხედველებს აშინებდა. შეუყვირა: „რა თქვი, შე შეშლილო, მაგას სხვამ ვინ უნდა მითხრას! ცუდ კაცს ურჩევნია, ცუდი რამ ადრე გაიგოს!“

„თითქოს რამე სასიხარულო საქმე მითხარი ასე ადრე. მაგის მეტი რა უნდა მიყოს ვინმემ, თუ არ მომკლავს მოღალატურად, მუხთლად? შე შეშლილო, ენა როგორ იხმარა ახლა მაგის სათქმელად ჩემთვის! ასეთი შეშლილი არც ვაზირად ვარგა, არც სხვა რამედ“.

„უნდა, რომ კაცმა პატრონის საწყენს არ შეხედოს. მხოლოდ უმეცრული სიტყვა უადგილოდ უნდა ილაპარაკოს?! მე მაგის მოსმენამდე რატომ არ შემეჭედა ყურები! შენ თუ მოგკლავ, შენი სისხლი ჩემს კისერზე იყოს!“

კვლავ უბრძანა: „თუმცა მისგან ახლა არ იყავი მოგზავნილი, ჩემი თავით, თავს მოგკვეთ, ამას არ სჭირდება ცილისწამება! წადი, უკან დაიხიე, ბოროტო, შეშლილო, უმეცარო, სულელო, უვარგისო! შაბაშ სიტყვა, შაბაშ კაცი, შაბაშ საქმე, მისგან ქმნილი!“

დაიხარა, სკამები შემოისროლა, კედელს მიარტყა, დაამტვრია. დააბნია, მაგრამ მისთვის გაამაგრა, არ დაამტვრია: „როგორ მიამბე მისი წასვლა, ვინც ალვის ხის ნერგი დარგო!“ ვაზირის ცხელმა ცრემლმა თეთრი ღაწვები აახეწნა.

ვაზირმა, საწყალმა, თავი შეიკავა, მართლა ვეღარაფერს ამბობდა. გამოძვრა და გაფითრდა, დაჭრილ გულს იტკივებდა. შედის, ხასობს, გადის, ქუშობს, ენა ასე აყივლებს. მტერი მტერს ვერაფერს ავნებს, რასაც კაცი თავად ივნებს.

თქვა: „ჩემს ცოდვათა მსგავსი ღმერთმა მეტი რა მიჩვენოს? რატომ გავბრაზდი, რატომ დავბნელდი, ნეტავ, ვინღა გამითენოს! ვინც კაცმა კადნიერად პატრონს რამე მოახსენოს, ჩემი დღეები მას ჰქონდეს, როგორღა დაისვენოს!“

ვაზირი გაწბილებული მიდის შავი ბედით. ავთანდილს უთხრა დაღრეჯილი, გაბრაზებული სახით: „მადლი რა გკადრო, ახლა თქვენგან როგორ გავხასდი მე? ვაი, კარგი, უებრო თავი დავკარგე, დავაშავე!“

ქრთამს სთხოვს და ამხანაგობს, თუმცა ცრემლს ვერ იწურავს: „მიკვირს, რატომ სცალია ტირილისთვის, რატომ არ გულს იურვებს? ვინც არ მისცემს დაპირებულს, მოურავს გაიბრაზებს. ნათქვამია: „ქრთამი საქმეს ჯოჯოხეთშიც კი მოაგვარებს“.

„როგორ გამლანძღა, რა მიბრძანა, ჩემგან თქმა არ შეიძლება: რა სიავე, რა სისულელე, რა უგუნურება, რა შეშლილობა! მე თვითონ კაცად აღარ ვარგივარ, აღარ ვიცი ჩემი თავი. ეს მიკვირს, რატომ არ მომკლა, ღმერთმა თურმე მოთმინება მისცა“.

„მეც ვიცოდი, რაც ვქენი, შეცდომით არ მომხდარა. ვიფიქრე, გამიწყრებოდა, მწუხარება ამით გამიმრავლდა. განგებით შექმნილ რისხვას ვერავინ ერიდება! შენთვის სიკვდილი სიხარულად მიმაჩნია, გასაჭირი არ გამცუდებია“.

ყმამ უთხრა: „შენთვის გაბრაზება მეც განა დამიმძიმდა! მაგრამ ქრთამი რატომ გეკუთვნის? გაიცინა, გაიღიმა. შენთვის ადიმი გაძვირდა და არა მეში გაიაფდა. რა ქიმიკოსი დასნეულდება, მისთვის ვინღა გააქიმებს!“

კვლავ მოახსენა ვაზირმა: „მე რა გინდა წამეკიდოს, მოიწყრომებს, შემიწყალებს, ნუთუ გული გაიწმინდოს! შენ რას იზამ, ეს მითხარი, ჩემი მწუხარება არ გაიზარდოს! უნდა, რომ კაცმა სასიკვდილოდ თავი ჭირს არ ერიდოს?“

ყმამ უთხრა: „არ წასვლა ჩემგან არ შეიძლება. ბულბული მაშინ მოკვდეს, როცა ვარდი დაჭკნება. უნდა, რომ ნამის წყალი მოძებნოს, ამისთვის თავი ყველგან გაწიროს. თუ ვერ იპოვის, რა ქნას, ან გული რით დაიმშვიდოს!“

„უმისოდ ვერ გავძლებ ჯდომას, ვერც წოლას. მართლა ნადირებივით გაჭრას ვირჩევ, მათთან რბოლას. ასე გასულს რატომ მირჩევს მის მებრძოლებთან ბრძოლას? სჯობს კაცის უყოლობა, ვიდრე მომდურავის ყოლა“.

„კიდევ ერთხელ მოვახსენებ, ახლა რაც არ უნდა გაბრაზდეს მეფე. ნუთუ გაიგებს, ჩემი გული როგორ იწვის და როგორ ენთება. თუ არ გამიშვებს, გავიპარები, როცა იმედი გამიწყდება. მე თუ მოვკვდები, ჩემი მხრიდან სამყაროც განადგურდეს!“

ისაუბრეს. ვაზირმა მათთვის სხვადასხვა საჭმელ-სასმელი მოამზადა. უმასპინძლა, ძღვენი უძღვნა მშვენიერს, მშვენიერები. მისი თანმხლებნიც დაასაჩუქრა, ახალგაზრდებიც და მოხუცებიც. გაიყარნენ, ყმა წავიდა, სახლში მზის სხივები ჩადგა.

მზესავით ლამაზმა და საროსავით ტანადმა ავთანდილმა ასი ათასი წითელი ოქრო შეკრა. სამასი თავი სტავრა-ატლასი, უხვმა, მუდამ უშეცდომელმა. სამოცი თვალი ლალი-იაგუნდი, ფერით მართლა უბადლო. კაცი გაგზავნა ვაზირის სახლში, ეს ყველაფერი მისთვის გაუგზავნა.

შესთვალა: „რაც გეკუთვნის, როგორ მოგცე და როგორ გაგატანო? შენი ვალების გადასახდელად რა სანაცვლო მოვიფიქრო? თუ გადავრჩები, შენთვის მოვკვდე, ჩემი თავი დაგამონო. სიყვარული სიყვარულს შეგიცვალო, შეგიწონო“.

მე როგორ ვთქვა მისი უებრობა, სიკეთე და ქება! კაცი იყო საქმის შესაფერისი, შესატყვისი! ასე უნდა დახმარება, ვისაც ვისი სჭირდება. როცა კაცს გაუჭირდება, მაშინ უნდა ძმა და ახლობელი.

ავთანდილის საუბარი შერმადინთან

შერმადინს ეუბნება, უბრძანებს მზესავით ლამაზი, ნათლის მომფენი: „ეს დღე არის იმედი, ჩემი გულის გამახარებელი, შენი თავის ჩემთვის გამომჩენი“.

ამბობს: „როსტანმა არ გამიშვა, არც სიტყვა მომისმინა. მან არ იცის, რატომ, რისგან და სულდგმული ვისგან ვინ არის. უმისოდ ნუ ვიცოცხლებ არც გარეთ, არც შინ! რაც უსამართლო საქმეა, ღმერთმა ვის უნდა შეარჩინოს!“

„თუმცა მისი არ-გაწირვა ჩემგან მტკიცდება, არ არის საეჭვო. გული, მისი უნახავი, ტირის და სულთქავს, ვაებს, უშობს. სიხარულს არაფერს ეკარება, ერიდება, ჰკრთება, ქსუობს. ყოველი ცრუ და მოღალატე ღმერთს გმობს და ასე ცრუობს“.

„სამი რამ არის მოყვასისგან მეგობრობის გამოჩენა: პირველი, სიახლოვის სურვილი, სიშორის ვერ-მოთმენა, გაცემა და არაფრის შური, ჩუქების არ-მოწყენა, გავლენა და დახმარება, მის სასარგებლოდ ველებზე რბენა“.

„რატომ ვაგრძელებ სიტყვას, დროა შემოკლების! ახლა გაპარვაა წამალი ამ დაღლილი გულისთვის. რასაც გევედრები, ისმინე, სანამ დრო გაქვს დახმარებისთვის. შენ გაამაგრე ჩემი ნასწავლის დაცვა“.

„ახლა მეფეების სამსახურისთვის პირველ რიგში თავი მოამზადე. შენი სიკეთე და უნაკლობა სრულად გააცხადე. ჩემი სახლი შეინახე, ჩემს ჯარს უხელმძღვანელე. აქამდე არსებული სამსახური, კვლავ გავლენა გააორმაგე“.

„ჩემს მტრებს წინ აღუდექი, ძალა ნუ მოგაკლდება. ერთგულებისთვის კარგი ნუ გენანება, ორგული კი მოკვდეს! თუ დავბრუნდები, შენი ვალი ჩემგან კარგად გადაიხდება. პატრონის სამსახური არასოდეს არ წახდება“.

ეს რომ გაიგო, ცხელი ცრემლი შერმადინს თვალებიდან სდიოდა. მოახსენა: „მარტოობით ჭირს რატომ უნდა შევშინებოდი! მაგრამ რა ვქნა, უშენოდ გულს ბინდი დამეცემა! წამიყვანე სამსახურად, დაგეხმარები, რაშიც გინდა“.

„ვის გაუგია მარტოობისგან ასეთი დიდი გაჭირვება?! ვის გაუგია პატრონის ჭირში ყმის მორიდება? დაკარგულს გიგონებდე, რა ვიქნები აქ უსარგებლო?“ ყმამ უთხრა: „ვერ წაგიყვან, რაც არ უნდა ბევრი ცრემლი ღვარო“.

„შენგან ჩემი სიყვარული თითქოს არ დამეჯერა, მაგრამ საქმე არ მოხდება, დრო ასე დამემტერა! ვის მივანდო ჩემი სახლი, შენს გარდა ვინ უნდა მეფერებოდეს?! გული დადე, დაიჯერე, ვერ წაგიყვან, ვერაფრით ვერა!“

„თუ შეყვარებული ვარ, მარტო უნდა ვირბინო მინდვრებში. განა მარტო უნდა ვიყო გაჭრილი, ცრემლს სისხლს ვუფერებდე? გაჭრა შეყვარებულთა საქმეა, რატომ უნდა სცალოს თავის მოხუცებისთვის! ასეა ეს სამყარო, შეეგუე კვლავ შეგუებას!“

„როცა მოგშორდები, მახსენებდე, ჩემი სიყვარული გქონდეს. არ მეშინია ჩემი მტრების, თავი მონად მომიმონდეს. უნდა, რომ მამაცი გაგულოვნდეს, ჭირში არ დაღონდეს. მძულს, როცა კაცს სააუგო საქმე არაფრად მიაჩნია“.

„მე ის ვარ, ვინც სამყაროს კიტრად არ ამოკრეფს. ვისაც სიკვდილი მოყვასისთვის თამაშად და სიმღერად მიაჩნია. ჩემს მზეს დავემშვიდობე, გამიშვა, რატომ უნდა დავრჩე მე?! მას თუ დავთმობ, ჩემს სახლს ვეღარ დავთმობ ვისთვისაც არ უნდა იყოს?“

„ახლა ჩემს ანდერძს მოგცემ, როსტანის წინ დაწერილს. შენ შეგაბარებ, დაგიჭიროს, როგორც გეკუთვნის ჩემს აღზრდილს. თუ მოვკვდები, თავს ნუ მოიკლავ, სატანისგან შექმნილი ნუ იქნები. ამაზე იტირებდი, თვალებს დაიდებდი“.

ავთანდილი დაჯდა ანდერძის დასაწერად, რომელიც სავსე იყო სევდით. მან დაწერა: „მეფეო, მე მივდივარ, რათა ვიპოვო ის, რასაც ვეძებ! ვერ გავჩერდები აქ, რადგან ჩემი გული ცეცხლშია გახვეული, სანამ მას არ შევხვდები. მაპატიე და ღვთის წყალობა გამომყოლოდა.“

„ვიცი, ბოლოს არ დამიწუნებ ამ ჩემს გადაწყვეტილებას. ბრძენი ადამიანი არასოდეს მიატოვებს მეგობარს, რომელიც მას უყვარს. მე ერთ სიტყვას გეტყვი, რომელიც პლატონმა თქვა: 'სიცრუე და ორპირობა აზიანებს ჯერ სხეულს, შემდეგ კი სულს'.“

„რადგან სიცრუე ყოველგვარი უბედურების სათავეა, მე რატომ უნდა მივატოვო მეგობარი, რომელიც ძმაზე მეტად მიყვარს?! არ ვიზამ ამას, რად მჭირდება ფილოსოფოსთა სიბრძნის ცოდნა, თუ არ გამოვიყენებ?! ჩვენ ამას იმიტომ ვსწავლობთ, რომ ზეციურ ძალებს შევუერთდეთ.“

„წაგიკითხავს, როგორ წერენ მოციქულები სიყვარულზე? როგორ ლაპარაკობენ, როგორ აქებენ მას? იცოდე, მათი ცოდნა ამას ადასტურებს. 'სიყვარული ამაღლებს ადამიანს' – ამას გაიძახიან ზარებივით. შენ არ გჯერა, უსწავლელ ადამიანებს როგორღა დავაჯერებ!“

„ვინც მე შემქმნა, მანვე მომცა ძალა მტრების დასამარცხებლად. ის არის უხილავი ძალა, რომელიც ყველა მიწიერს ეხმარება. ის, ვინც ყველაფერს საზღვრებს უდგენს, უკვდავი ღმერთია, ღმერთთა ღმერთი. მას შეუძლია წამში ერთი ასად აქციოს და ასი ერთად.“

„რაც ღმერთს არ სურს, ის საქმე არ ხდება. მზის შუქის გარეშე ია ხმება, ვარდი ჭკნება. ყველაფერი, რაც თვალისთვის ლამაზია, რაღაცით მშვენდება. მე როგორ გავუძლებ მის გარეშე ყოფნას, ან როგორ მომეწონება სიცოცხლე!“

„რამდენადაც არ უნდა გაბრაზდე, მაპატიე შენი ბრძანების დარღვევა. ტყვედ ქცეულს არ შემეძლო შენი ნების შესრულება. ახლა წასვლა იყო წამალი ჩემი გულის ცეცხლისთვის. სადაც არ უნდა ვიყო, რა მემართება, ოღონდ ჩემი ნება იყოს!“

„არაფერს გარგებს დარდი, უსარგებლო ცრემლების ღვრა. ზეციდან მომავალი გარდაუვალი საქმე არ შეიცვლება. მამაცის წესია გაჭირვების ატანა და მოთმინება. არც ერთ მოკვდავს არ შეუძლია ღვთის განგების შეცვლა.“

„რაც ღმერთს ჩემთვის განუზრახავს, ის გადამხდეს და დავბრუნდე, გული აღარ მქონდეს დარდით სავსე. თქვენ კი გნახავთ მხიარულებს, დიდებითა და სიმდიდრით სავსეებს. მე რა ვარგო, ეს დიდება და სიმდიდრე ჩემთვის საკმარისია.“

„მეფეო, ამ ჩემს გადაწყვეტილებას, მომკალი, ვინ დამიწუნებს?! მეფეო, ნუთუ ჩემი წასვლა დაგამწუხრებს? ვერ ვიცრუებ, ვერ ჩავიდენ სირცხვილს. ეს პირდაპირ შემარცხვენს და ორივე იმ საუკუნო სამყაროში წავალთ.“

„მეგობრის არდავიწყება არასოდეს გვაზიანებს. მე ვგმობ უსინდისო, ცრუ და მოღალატე ადამიანს! ვერ ვიცრუებ, ვერ ჩავიდენ ცუდ საქმეს იმ მზიანი ხელმწიფის მიმართ. რა ცუდია მამაცი, დიდსულოვანი კაცისთვის გვიან წასვლა!“

„რა ცუდია მამაცი კაცისთვის ომში სახის დამალვა, შეშინება და სიკვდილის შიში! მშიშარა კაცი რით სჯობს ქსოვილზე მომუშავე ქალს? სჯობს სახელის მოხვეჭა, ვიდრე ნებისმიერი სხვა სიმდიდრის მოპოვება!“

„სიკვდილს ვერ დაიჭერს ვერც ვიწრო გზა, ვერც კლდოვანი. მის წინაშე ყველა თანასწორია, სუსტიც და ძლიერიც. ბოლოს მიწა ერთად შეკრებს ახალგაზრდასაც და მოხუცსაც. სჯობს სახელოვანი სიკვდილი, ვიდრე სამარცხვინო სიცოცხლე!“

„მერე მეშინია, მეფეო, ამის თქმა თქვენთვის: ცდება და ცდება ის, ვინც სიკვდილს ყოველ წამს არ ელის. მოვა ის, ვინც ყველას ერთად შეკრებს დღისა და ღამის შემდეგ. თუ ცოცხალმა ვერ გნახე, შენ დიდხანს იცოცხლე.“

„თუ ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ დამამარცხა, ისევე როგორც ყველას ამარცხებს, და ღარიბი მოვკვდი, ვერ დამიტირა მშობელმა, ვეღარ შემმოსეს ჩემმა აღზრდილებმა და ახლობლებმა, მაშინ თქვენმა მოწყალე გულმა შემიწყალოს.“

„მაქვს უთვალავი ქონება, რომლის ფასი არავის შეუძლია შეაფასოს. მიეცით გლახაკებს საგანძური, გაათავისუფლეთ მონები. თქვენ გაამდიდრეთ ყველა ობოლი, ვისაც არაფერი აქვს. ისინი იშრომებენ ჩემთვის, გამიხსენებენ, დამლოცავენ, მეც მემახსოვრება.“

„ბევრმა გლახაკმა გულმხურვალედ მევედროს ღმერთს, რომ გამათავისუფლოს სხეულებრივი და ამქვეყნიური საზრუნავისგან, სხვა არაფერში არ შევიცვალო. ჯოჯოხეთის ცეცხლმა ნუ დამწვავს, ის ალები. მომცეს ჩემი სასურველი მამული იქ, ზეცაში!“

„მიხსნას სიბნელისგან და შემმოსოს უმაღლესი ნათელით. იქ დამიუნჯოს წამალი, სადაც ჭრილობათა განკურნებაა. ჩემს ქონებას ნუ ექნება ამქვეყნიური ჭიების კბენის ძალა. ფრთები მომესხას და ძალა მომეცეს აღმაფრენისა.“

„რაც თქვენთვის არ გამოდგება საგანძურში შესანახად, მიეცით ნაწილი ქველმოქმედებას, ნაწილი ხიდების ასაშენებლად. ნურაფერს ნუ დაინანებთ ჩემი ქონებიდან ჩემთვის გასაწირად! თქვენს გარდა არავინ მყავს, ვინც ცხელი ცეცხლისგან დამიცავს.“

„ამიერიდან ჩემი ამბავი აღარ გეცოდინებათ. ამიტომ გევედრებით ჩემი სულისთვის, ეს წერილი გეუბნებათ, არ მოგეწონებათ. არაფერს არგებს, თუ ეშმაკის საქმეებს დავემორჩილები. მაპატიე და შემივედრე, მკვდარს რაღა გადამეხდება!“

„გევედრები, მეფეო, შერმადინს, ჩემს რჩეულ მონას, ამ წელს სამმაგი ტანჯვა გადაიტანა. ანუგეშე წყალობით, ის ჩემგან წყალობას არის შეჩვეული. ნუ დაადინებ მის თვალებიდან სისხლიან ცრემლებს.“

„ჩემი ანდერძი დასრულდა, ჩემს მიერ ხელით დაწერილი. აჰა, გამზრდელო, მოგშორდი, წავედი გულით მზად! ნუ დარდობთ ჩემთვის, მეფეებო, ნუ იქნებით სიბნელით მოსილნი. თქვენ იმეფეთ თავისუფლად, მტრებისგან საშიშად!“

როდესაც ავთანდილმა წერა დაასრულა, ანდერძი შერმადინს მისცა. უთხრა: „უთხარი მეფეს ჩემი გადაწყვეტილება, რომელიც კარგად იცის. ვერავინ გაჯობებს სამსახურში.“ ჩაეხუტა და ატირდა სისხლისფერი ცრემლებით.

**ავთანდილის ლოცვა**

ავთანდილი ლოცულობს და ამბობს: „მაღალო ღმერთო, ცისა და მიწის მბრძანებელო, ზოგჯერ ტანჯვას მომცემ, ზოგჯერ კი სიკეთეს. უცნაურო და გამოუთქმელო, უფალო უფლებათაო, მომეცი სურვილების დათმენის ძალა, გულისთქმათა მფლობელო!“

„ღმერთო, ღმერთო, გევედრები, შენ, ვინც ზეციურ სამყაროებს ფლობ. შენ შექმენი სიყვარული, შენ დაადგინე მისი წესები. ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ მომაშორა ჩემს საუკეთესო მზეს. ნუ ამოძირკვავ სიყვარულს, რომელიც მან ჩემში დათესა!“

„ღმერთო, მოწყალეო ღმერთო, შენს გარდა არავინ მყავს. შენგან ვითხოვ დახმარებას, რამდენადაც გზაზე ვივლი: მტრების დამარცხება, ზღვების ღელვისგან დაცვა, ღამით მავნე არსებებისგან განრიდება! თუ გადავრჩები, გემსახურები და მსხვერპლს შემოგწირავ.“

როდესაც ილოცა, ცხენზე შეჯდა და ფარულად გაიარა კარები. შერმადინი უკან დააბრუნა, საწყალმა ცრემლები ღვარა. მონა ტირის და მკერდს იცემს, მისი სისხლიანი ცრემლები კლდეებსაც კი ღარავს. პატრონის უნახავად მონა როგორ გაიხარებდა!

**როსტევან მეფის მიერ ავთანდილის გაპარვის ამბის გაგება**

ახლა სხვა ამბავს დავიწყებ, არ გავყვები წასულ ყმას. იმ დღეს როსტევან მეფეს, გულგამწყრალს, არ ჰქონია დარბაზობა. როცა გათენდა, გაბრაზებული ადგა, თითქოს პირიდან ცეცხლს აფრქვევდა. ბრძანა ვაზირის მოხმობა, რომელიც შიშით აკანკალებული მიიყვანეს.

როდესაც ვაზირი მოწიწებით დარბაზში შევიდა, როსტევანმა უთხრა: „არ მახსოვს გუშინდელი შენი ნათქვამი. გამაბრაზე და გამარისხე, დიდხანს ვერ ამოვისუნთქე. ისე ძალიან გაგლანძღე შენ, ჩემო საყვარელო ვაზირო.“

„თუ გახსოვს, რა უნდოდა, რატომ გაგაბრაზე ასე? მართლად უთქვამთ ბრძენებს: 'წყენააო ჭირთა ბადე'. ასეთ რამეს აღარასოდეს იზამ, საქმე კარგად განიხილე. ახლა მითხარი, რას იტყოდი, თქვი და სიტყვა გაამყარე.“

კვლავ მოახსენა ვაზირმა გუშინდელი სიტყვა. როცა მეფემ მოისმინა, მოკლე პასუხი შეუთვალა: „შენ თუ უგუნური გგონივარ, მე ვიყო ურწმუნო! მეტს ნუღარ მასმენ მაგას, თორემ სრულად დაგკარგავ!“

როცა ვაზირი გამოვიდა, ეძებდა ავთანდილს, მაგრამ ვერ იპოვა. მონები, ცრემლმორეულნი, ნამდვილად გაპარვას უყვებოდნენ. მან თქვა: „მე დარბაზში ვერ შევალ, მახსოვს წინა დღეები. ვინც გაბედავს, მან უთხრას; რაც ვთქვი, იმასაც ვნანობ.“

როცა ვაზირი არ შევიდა, მეფემ კვლავ გაგზავნა კაცი. კაცმა იცის და გარეთ დგას, ვერავინ ამხელს ავთანდილის წასვლას. როსტევანს ეჭვი შეეპარა, ამით დარდი გაუმძაფრდა. თქვა: „უეჭველად გაიპარა, ვინც მარტომ ასობით ადამიანს აჯობა.“

თავდახრილი ფიქრობდა, გულში დიდი დარდი ჰქონდა. ამოიოხრა და აიხედა, მონას უბრძანა: „წადი, მოვიდეს და ახლა მომიყვეს, შემოვიდეს ის უგუნური!“ როცა ვაზირი შემობრუნდა, ფერი ეცვალა და შიში ჰქონდა.

კვლავ შევიდა ვაზირი დარბაზში მოწყენილი, არამხიარული. მეფემ ჰკითხა: „წასულა ჩვენი მზე, დაუდგომლად, მთვარის მსგავსად?“ მან ყველაფერი მოახსენა, როგორ წასულიყო და სად. „მზე აღარ მზეობს ჩვენთან, ამინდი აღარ არის კარგი!“

როცა მეფემ მოისმინა, ძალიან ხმამაღლა დაიყვირა. გოდებს, ამბობს: „ვაი, ჩემო გაზრდილო, ვეღარ გნახავენ ჩემი თვალები! სახის ხოკვით, წვერის გლეჯით გააკვირვა იქ მყოფნი. სად წახვედი და სად დაკარგე სინათლის ის სვეტები?“

„თუ შენი თავი შენთანაა, ღარიბად არ ჩაითვლები. მაგრამ მე რა ვქნა, გაზრდილო, ახლა სახლად ავადმყოფობა მერგება! გამაღარიბე, მიმატოვე, გულს, საწყალს, მისთვის ენთება? შენს შეხვედრამდე ჩემს ტანჯვას ვერც ერთი ენა ვერ აღწერს!“

„როდის გნახავ მხიარულს, ნადირობიდან დაბრუნებულს? ვეღარ გიყურებ ბურთის მოთამაშეს, მოხდენილს, ძლიერს. ვეღარ მოვისმენ შენს ხმას, რომელიც ჩემთვის სასიამოვნო იყო. ახლა უშენოდ რა ვუყო ჩემს სასახლეს და სრულყოფილ სამყოფელს?“

„ვიცი, შიმშილი არ მოგკლავს, რამდენადაც არ უნდა იხეტიალო: შენი მშვილდი და შენი ისრების წვერები გადაგარჩენს. ნუთუ კვლავ ღმერთი წყალობით გაგიადვილებს ტანჯვას? მაგრამ, თუ მოვკვდები, გაზრდილო, ვინღა დამიტირებს?“

ზარი გაისმა, შეიკრიბა მრავალი კაცის ჯარი. დარბაზში ხასების ჯარია, ხელებით წვერებს იგლეჯენ. ყველა იგლეჯს და იცემს, ისმის თავში დარტყმის ხმა. თქვეს: „სიბნელე გვმართებს ჩვენ, უბედურებს, რადგან ჩვენი მზე ცისკენ წავიდა!“

როცა მეფემ დიდებულები ნახა, ამოიოხრა და ატირდა. უთხრა: „ხედავთ, ჩვენმა მზემ სრულად დაგვიძვირა სინათლე! რა ვაწყინეთ, რა შევცოდეთ, რატომ დაგვტოვა, რატომ მიგვატოვა? ჯარები, მის მიერ მართულნი, ვინღა დაგვიჭერს?“

ყველა ტიროდა, გოდებდა, მერე გვიან დაწყნარდნენ. მეფემ ბრძანა: „იკითხეთ, მარტოა, თუ თანმხლებ პირებთან ერთად?“ მოვიდა მონა შერმადინ შეშინებული, შერცხვენილი. ანდერძი მოახსენა, ატირდა, სიცოცხლე ზიანად მიაჩნდა.

მოახსენა: „საწოლში ვიპოვე ეს მის მიერ დაწერილი. მონები ტიროდნენ, თმა და წვერი დაეგლიჯათ. ის მარტო გაპარულა, არც ყმა ახლავს, არც ბერი. მე თუ მომკლავთ, მართლები იქნებით, სიცოცხლე შეუფერებლად მიმაჩნია!“

როცა ანდერძი წაიკითხეს, კვლავ დიდხანს იტირეს. მერე ბრძანა: „ჩემმა ჯარმა ნუ ჩაიცვამს მხიარულად. ვამლოცველნოთ დავრდომილნი, ობლები და სხვა ქვრივები. დავეხმაროთ მათ, ნუთუ ღმერთი მშვიდობის გზებს მოგვცემს!“

ავთანდილის მეორედ წასვლა ტარიელის საძებნელად

მთვარე მზეს რომ შორდება, მისი შუქი უფრო კაშკაშებს, მაგრამ როცა ძალიან უახლოვდება, მზის სინათლე მას ჩრდილავს და ისევ შორდება, რადგან ვერ უახლოვდება. ვარდი მზის გარეშე ჭკნება და ფერს კარგავს. ჩვენთვის კი საყვარელი ადამიანის ვერ-დანახვა ძველ ტკივილს გვიახლებს და გვიმძაფრებს.

ახლა დავიწყებ ამ ამბავს, ავთანდილის გამგზავრებას. ის მიდის და გულმხურვალედ ტირის, მისი ცრემლების სიმრავლეს ვერ აღვწერ. ყოველ წამს უკან ბრუნდება, ევედრება მზეს, რომ ტარიელი მზესავით ბრწყინავდეს. შეჰყურებს მას, თვალს ვერ აშორებს; თუ აშორებს, გონებას კარგავს.

როცა ტარიელთან მიახლოებისას გონება ებინდება, ენის ამოძრავებას ვერ ახერხებს, მაგრამ თვალებიდან ცრემლი მდინარე დიჯლასავით სდის. ზოგჯერ უკან ბრუნდება და ტარიელს შეჰყურებს, რათა ტანჯვის ატანის ძალა მოიკრიბოს. როცა გზას აგრძელებს, არ იცის, სად მიაქანებს ცხენი.

ავთანდილმა თქვა: „ჩემო საყვარელო, ვინც შენგან შორს მყოფი დადუმდება, ის დაწყევლილია. რადგან გონება შენთან დარჩა, გულიც შენკენ ბრუნდება. მტირალ თვალებს შენი ნახვა უნდა და სურს. სჯობს, მოყვარემ საყვარელს არასდროს უღალატოს და არ დასუსტდეს.

მე რა ვქნა შენთან შეხვედრამდე, ან რა სიხარულს უნდა ველოდო? თავს მოვიკლავ, თუმცა შენგან წყენას არ ველოდი. მაგრამ ჩემი სიკვდილის ამბავი შენ გაწყენინებს. მოდი და ცოცხალმა მივცე თვალებს ცრემლის დენის ნება!“

ამბობს: „ჰე, მზეო, ვინც ღამის მზის ხატად გთქვეს, ერთადერთი ღმერთის, უჟამო დროის სიმბოლოდ, ვისაც ზეციური სხეულები ერთი წამის განმავლობაში ემორჩილებიან, ნუ შეცვლი ჩემს ბედს, ევედრე ღმერთს, რომ მე და ის შევხვდეთ.

ვისაც ძველი ფილოსოფოსები ღმერთის ხატად გეძახიან, შენ მიშველე მე, ტყვეს, რომელსაც ჯაჭვები და რკინები მადევს! ბროლისა და ლალის მაძიებელმა თვალები დავკარგე, მინები. მაშინ ახლოს ყოფნას ვერ გავუძელი, ახლა კი სიშორეს ვნანობ.“

ამას გოდებდა, იწვოდა, როგორც სანთელი დნება. დაყოვნების შიშით ჩქარობდა, მიდიოდა. როცა ღამდებოდა, ვარსკვლავების ამოსვლა უხაროდა. მათ ტარიელს ამსგავსებდა, ხარობდა, შეჰყურებდა და ელაპარაკებოდა.

მთვარეს ეუბნება: „დაიფიცე შენი ღმერთის სახელი! შენ ხარ მიჯნურებისთვის სიყვარულის სენის მომცემი. შენ გაქვს მისი მოთმინების წამალი. ევედრე ღმერთს, რომ შენებრ მშვენიერი პირის ნახვა შეგვახვედროს შენი წყალობით!“

ღამე ანუგეშებდა, დღე კი ტანჯავდა, ელოდა მზის ჩასვლას. როგორც კი წყალს დაინახავდა, გადადიოდა, წყლის ნაკადს შეჰყურებდა. მასთან ერთად სისხლისა და ცრემლების ტბის ნაკადსაც ურევდა. ისევ გზას აგრძელებდა, ჩქარობდა იმავე გზით წასვლას.

მარტო გოდებდა, ტიროდა ალვის ხესავით მაღალი ტანის ყმა. მინდორში თხა მოკლა, სადაც კლდოვანი ადგილი შეხვდა. შეწვა, შეჭამა და წავიდა მზისებრი სახით, მრისხანე გულით. ამბობს: „ვარდები დავყარე და, აჰა, მე, ვაი, ავად ვარ!“

ახლა ვერ აღვწერ იმ დროს იმ ყმის ნათქვამს, რას ამბობდა, რას გოდებდა, რა მშვენიერს, რა მრავალგვარს! ზოგან თოვლი გაუწითლდა ვარდს, ბრჭყალებით დანახოკარს. ქვაბები ნახა, გაუხარდა, ავიდა ქვაბების კართან.

როცა ასმათმა დაინახა, შეეგება, ცრემლი სდიოდა. ისე გაუხარდა, სიხარულს მართლა ვეღარ ხვდებოდა. ყმა ჩამოხტა ცხენიდან, მოეხვია, აკოცა და ელაპარაკება. ადამიანი ადამიანს რომ ელოდება, მისი მოსვლა ძალიან ახარებს.

ყმა ქალს ეკითხება: „პატრონი, ნეტავ, სად არის და როგორ?“ ქალი ატირდა ცრემლით, ზღვების შესართავის მსგავსად, და ეუბნება: „როცა წახვედი, ისე გაგიჟდა, ქვაბში ყოფნა როგორ გაუჭირდა. ახლა მის შესახებ არაფერი ვიცი, არც ნახვით, არც ამბით.“

ყმა დამწუხრდა, თითქოს ლახვარი დაარტყეს გულში. ქალს ეუბნება: „აჰა, დაო, ეგეთი კაცი ნუ იქნება! მან ფიცი როგორ გატეხა! მე არ ვუღალატე, ის როგორ მომატყუა? ვერ შეასრულებდა, რატომ შემპირდა? თუ შემპირდა, რატომ მომატყუა?!

მე მის გარეშე ქვეყნად ყოფნა რადგან არაფრად მიღირდა, რატომ დამავიწყდა, რატომ მოვშორდი? რატომ ვერ გაუძლო, რა გაუჭირდა? მან გატეხა აღთქმა, რატომ დადო, როგორ შეჰპირდა? მაგრამ ცუდი ბედისგან ჩემი რა უნდა გამკვირვებოდა!“

კვლავ ქალი ეუბნება: „მართალი ხარ მის გაბრაზებაში, მაგრამ, სიმართლე რომ გითხრა, ნუ ჩამთვლი, რომ რამეს ვმალავ: განა გული არ უნდა ფიცის დაპირების შესრულებას? ის უგულო კი დღეების შემოკლებას ელოდება.

გული, ცნობა და გონება ერთმანეთზეა დამოკიდებული. როცა გული წავა, ისინიც წავლენ და მისკენ მიდიან. უგულო კაცი ვერ კაცობს, ადამიანებისგან განდევნილია. შენ არ გინახავს, არ იცი, მას როგორი ცეცხლი წვავს.

შენ უფრო მართალი ხარ, ემდურვი, შენ დაშორდი ძმობილს, მაგრამ როგორ ითქმის, როგორ მოხდა, როგორ მოგიყვე ცნობილს! ენა დაიღლება, გაცვდება, გულს შეტკივა შემწყნარებელს. ამას იმიტომ ვფიქრობ, რომ მე, უბედურმა, მინახავს.

ჯერ მისი მსგავსი სასჯელი არავის არ სმენია. არა მარტო ადამიანებს, სასჯელი ქვებსაც კი აკანკალებს. მდინარე დიჯლასავით საკმარისია ის, რომ თვალებიდან ცრემლი სდის. თვითონ რაც უნდა ბრძანოთ, მართალი ხართ: სხვა სხვის ომში ბრძენია.

მას, წამავალს, ვეკითხებოდი, დამწვარს, ცეცხლმოდებულს: „მოვიდეს, რა ქნას ავთანდილმა? მისთვის დადებულ აღთქმას ვამბობდი.“ მიბრძანა: „ნეტავ, მნახოს მე, მისთვის გაწვალებული, ამ ადგილებს არ დავტოვებ, არ გავტეხ მის დაპირებას.

იმ აღთქმას არ გავტეხ, იმ ფიცს არ ვუღალატებ, იმ პაემნამდე მოვიცდი, რამდენი ცრემლიც არ უნდა მდიოდეს. თუ მკვდარი მნახავს, დამმარხოს, თქვას ვაი და უი. ცოცხალი დავხვდე, გაუკვირდეს, სიცოცხლე საეჭვოა.“

ჩემთვის მას შემდეგ მზისა და მთის გაყრა დადგა; მხოლოდ ცრემლის დენა მჭირს, ველების დასალბობად. ხელმოცარულს სულთქმის გამრავლება მსჯის. სიკვდილს დავვიწყებივარ, ნახეთ ბედის ნამოქმედარი!

ეს ნამდვილი ამბავი ჩინურ ქვაზე წერია: ვინც მოყვარეს არ ეძებს, ის საკუთარი თავის მტერია. ახლა ის ზაფრანია, ვის წინაშეც ვარდიც და იაც ვერ შეედრება. თუ ნახავ, მოძებნე, გააკეთე, რაც შენი შესაფერისია.“

ყმამ უთხრა: „მართალი ხარ, არ მამართლო მის გაბრაზებაში, მაგრამ გაითვალისწინე, რა გამიკეთებია ტყვე ტყვისთვის: გამოვედი ჩემი სახლიდან, როგორც ირემი წყლის საძებნელად. მას ვეძებ და მას ვიგონებ, დავდივარ ველებზე.

ბროლისა და სადაფის მარგალიტს ლალისფერს სცემენ და ფარავენ. მას მოვშორდი, ვერ ვეახლე, ვერ მინატრეს, ვერ ვინატრე. გამოპარვით წამოსვლით ღმერთის მსგავსნი გავაბრაზე. მათი წყალობის ნაცვლად მათი გულები გავაუბედურე.

ჩემი გამზრდელი პატრონი, ღმერთისგან დიდად კურთხეული, მშობლიური, ტკბილი, მოწყალე, ცა, წყალობის მომფენი! მას ვუღალატე, წამოვედი, მართლა ყველაფერი დავივიწყე. მისი შემცოდე ღმერთისგან კარგს აღარაფერს მოველი.

ეს ყველაფერი ასე მჭირს, დაო, მისი ბედის გამო. არ მომიტყუებია და მოვსულვარ მგზავრი ღამით და დღისით. ახლა ის სადღაც წასულა, ვიწვი მისი ცეცხლით. ამაოდ ნაწვალები და მტირალი ვზივარ დამწუხრებული სახით.

დაო, მეტ საუბარს დრო აღარ მომცემს. არ ვნანობ წარსულს, ბრძენთა სიტყვას დავაღადრო. წავალ, ვეძებ, ან ვიპოვი, ან სიკვდილს მოვიახლოვებ, თორემ ბედი ასე თუ მიკვეთს, ღმერთს რაღა ვუთხრა!“

ამის მეტი აღარაფერი თქვა, ატირდა და წამოვიდა. ქვაბი ჩაიარა, წყალს გადავიდა, შამბნარი გაიარა, ველზე გავიდა. ქარი, ველებზე მონაქროლი, ლალისფერს ვარდს ზრდიდა. „რატომ მივეცი თავს ამ ტანჯვას?“ – ბედს ამას უსაყვედურებდა.

ამბობს: „ღმერთო, რა შეგცოდე შენ, უფალო, არსებათა მხილველო, რატომ გამყარე მოყვარეთაგან, რატომ შემამთხვიე ეს ბედი? ერთი ორის მგონებელი ვარ საქმის წასაწყმედად. მოვკვდე, თავი არ მეცოდება, ჩემი სისხლი ჩემს კისერზე იყოს!

მოყვარემ ვარდის კონა გულში ჩამარტყა და დამჭრა. ის ფიცი, ჩემგან შესრულებული, მან აღარ შეასრულა. თუ მას გამყრი, ამქვეყნიურო ცხოვრებავ, ჩემი სიხარული დასრულდა. სხვა მოყვარე ჩემს თვალში გაკიცხული და უსარგებლოა.“

კვლავ ამბობს: „მიკვირს ჭკვიანი ადამიანის დარდი. რა მარგებს ცრემლების ნაკადი, როცა ვდარდობ? სჯობს საქმის შესაფერისი გამორჩევა, აზროვნება. ახლა მეც მირჩევნია იმ მზისებრი, ლერწამივით ტანის ქალის მონახვა.“

ყმა გაემართა საძებნელად, მტირალი, ცრემლმფრქვეველი. ეძებს, უხმობს, უყვირის, დღეებს ღამეებთან ერთად ათენებს. სამი დღის განმავლობაში შემოიარა მრავალი ხევი, შამბნარი, ტყე, ველი. ვერ იპოვა, მიდის დამწუხრებული, ვერაფერი გაუგია.

ამბობს: „ღმერთო, რა შეგცოდე, ასეთი დიდი რა გაწყინე? რატომ შემამთხვიე ეს ბედი, რა სასჯელი მომივლინე! გამკითხველო, გამიკითხე, ჩემი ვედრება შეისმინე, დაამოკლე ჩემი დღეები, ამით გამიადვილე ტანჯვა!“

ავთანდილი პოულობს გონდაკარგულ ტარიელს.

ყმა, ანუ ავთანდილი, ტირილით მიდიოდა, ფერი ეცვალა და გზას აგრძელებდა. ერთ ქედს გადავიდა და მის წინ გადაიშალა ველი, სადაც მზიანი და ჩრდილიანი ადგილები ენაცვლებოდა ერთმანეთს. იქ დაინახა შავი ცხენი, რომელიც ჭაობიან ადგილას იდგა და სადავეები უკან ჰქონდა გადაგდებული (ანუ უპატრონოდ იყო). ავთანდილმა თქვა: „უეჭველად ის არის, ამას ეჭვი არ უნდა“.

როდესაც შეხედა, ყმას, ანუ ავთანდილს, გული აუფეთქდა და გაუნათდა. ამ დაღრეჯილ მდგომარეობაში მას ათასმაგად გაუათასდა სიხარული, არ შემცირებია. მისი ვარდისფერი სახე გაბრწყინდა, თვალები გაუნათდა, როგორც ბროლი, და ტუჩები გაუწითლდა, როგორც სათი. ის გრიგალივით გავარდა წინ, არ ჰქონდა დრო, რომ მათთვის (ლომ-ვეფხისთვის) ეყურებინა.

როდესაც ტარიელი დაინახა, ის ნამდვილად შეწუხებული იყო: სიკვდილთან ახლოს მყოფი იჯდა, სახე დაებღნიჯა (დაკაწრული ჰქონდა), საყელოები გახეული ჰქონდა, თავი მთლიანად გაეგლიჯა. მას აღარაფერი ესმოდა, ამქვეყნიდან თითქოს უკვე წასულიყო.

ერთ მხარეს მასთან ახლოს მოკლული ლომი ეგდო, მისი ხმალი კი სისხლით იყო მოსვრილი. მეორე მხარეს – უსულო, მკვდარი ვეფხვი, მიწაზე დანარცხებული. ტარიელს თვალებიდან წყაროსავით გადმოდიოდა გაფიცხებული ცრემლები. მის გულში კი მცხინვარე, ანთებული ცეცხლი ენთო.

თვალებში ზარი ედო, მთლიანად კარგავდა გონებას. სიკვდილს მიახლოებოდა და მოთმინებას მოშორებოდა. ყმა (ავთანდილი) სახელის დაძახებით უყვირის, ლამის სიტყვებით შეაშინოს. რადგან ვერ გააგონა, მივარდა მასთან, ძმამ ძმობა გამოაჩინა!

ხელით ცრემლებს უწურავს, თვალებზე წყალს ასხამს (ან ხელს უსვამს). ახლოს უზის და სახელის დაძახებით ეძახის. ეუბნება: „ვერ მიცნობ ავთანდილს, შენთვის გაჭრილსა და ხელსა (შენთვის თავგამეტებულს)?“ ტარიელს, გონდაკარგულსა და თვალებდახუჭულს, ბევრი არაფერი ესმის.

ეს ყველაფერი ასე მოხდა, როგორც ახლა მე მოგიყევით. ავთანდილმა ცრემლები მოწურა ტარიელს თვალებიდან, და ის ცოტათი მოეგო გონს. მაშინღა იცნო, აკოცა, მოეხვია და ძმურად მოეპყრო. ცოცხალ ღმერთს ვიმოწმებ, მათებრი არავინ დაბადებულა!

ტარიელმა უთხრა: „ძმაო, არ მოგიტყუებივარ, შეგისრულე ის, რაც შეგფიცე. ცოცხალმა გნახე, ასე დავამტკიცე ფიცი. ახლა დამანებე თავი, სიკვდილამდე ვიტირებ და თავს ვიცემ. მაგრამ გევედრები, დამმარხე, რომ მხეცების საჭმელი არ გავხდე“.

ყმამ (ავთანდილმა) უთხრა: „რა მდგომარეობაში ხარ, რატომ აკეთებ ასეთ ცუდ საქმეს? ვინ შეყვარებული არ ყოფილა, ვის არ უწვავს გულს სიყვარულის ცეცხლი? ვის შეუქმნია შენი მსგავსი სხვა ადამიანთა მოდგმაში? რატომ წაუღიხარ სატანას, რატომ იკლავ თავს ნებით?

თუ ბრძენი ხარ, ყველა ბრძენი ამას ამბობს: მამაცი მამაცურად უნდა მოიქცეს, სჯობს, რამდენადაც ნელა ტირის (ანუ ნელ-ნელა დაწყნარდეს). ჭირში გამაგრება ისე უნდა, როგორც ქვითკირს (მყარად). ადამიანი თავისივე ცნობიერების გამო ვარდება ჭირში.

ბრძენი ხარ და არ იცი ბრძენთა ნათქვამის გარჩევა. მინდორში ტირი და მხეცებთან ხარ, რა სურვილს აისრულებ ამით? ვისთვის კვდები, ვერ მიხვდები, თუ ამქვეყნიურ ცხოვრებას შეიძულებ? რატომ იკრავ თავს ჯანმრთელმა, რატომ იწყლულებ ახლად ჭრილობას?

ვინ არ ყოფილა შეყვარებული, ვის არ ჰქონია სიყვარულის ცეცხლი? ვის არ უნახავს ტანჯვა, ვისთვის არ გიჟდებიან? მითხარი, რა უსახური შექმნილა, რატომ გადის სულები? არ იცი, ვარდებს უეკლოდ არავინ მოუკრეფია!

ვარდს ჰკითხეს: „ასეთი ლამაზი ტანითა და სახით ვინ შეგქმნა? მიკვირს, რატომ ხარ ეკლიანი? შენი პოვნა რატომ არის ჭირად?“ მან თქვა: „ტკბილს მწარე პოულობს, სჯობს, რაც ძვირად ღირს, ის იყოს: როდესაც ლამაზი გაიაფდება, აღარც ჩალად არ ღირს“.

რადგან ვარდი, უსულო და უასაკო, ამას ამბობს, მაშ, ვინ მოიმკის სიხარულს პირველად ჭირის გარეშე? ვის გაუგონია უბოროტო საქმე, რომელიც ეშმაკურია? რატომ ემდური ამქვეყნიურ ცხოვრებას? რა უქმნია მას არაჩვეულებრივი?!

მისმინე ჩემი ნათქვამი, შეჯექი ცხენზე, წავიდეთ მშვიდად. ნუ მიჰყვები შენსავე გადაწყვეტილებას, შენს გაგონებას. რაც არ გინდა, ის გააკეთე, ნუ მიჰყვები სურვილების ნებას. ასე რომ არ სჯობდეს, არ გეტყოდი, რატომ მეჭვება რამე სიამოვნება!“

ტარიელმა უთხრა: „ძმაო, რა გითხრა, ენის ამოძრავებაც კი არ შემიძლია. არ მაქვს ძალა, რომ მოვისმინო შენი სიტყვები, რადგან ხელმოცარული ვარ. რა ადვილად გეჩვენება ჩემი სასჯელების მოთმენა! ახლა სიკვდილს მივუახლოვდი, სიხარულის დრო მომიახლოვდა.

„ამას მოკვდავი ვილოცავ, არასოდეს ვითხოვ, არა, ენით: აქ გაყრილი შეყვარებულები იქნებ იქ შევხვდეთ ერთმანეთს, იქ ისევ ვნახოთ ერთმანეთი, ისევ რამე გავიხაროთ. მოდით, მეგობრებო, დამმარხეთ, მიწა მომაყარეთ!

„საყვარელმა საყვარელი როგორ არ ნახოს, როგორ გაწიროს! მისკენ მივდივარ მხიარული, მერე ისიც ჩემკენ შემობრუნდეს. მივეგებები, მომეგებოს, ატირდეს და ამატიროს. ჰკითხე ასჯერ, გააკეთე გულის სურვილი, რა გინდა, ვინ გირჩევს!

„მართლა გადაწყვეტილია, იცოდე, სიმართლეს გეტყვი: სიკვდილი ახლოს მყავს, დამანებე თავი, ცოტა ხანსღა დავრჩები. არ ვიყო ცოცხალი, რას მაკეთებინებ? რა დავრჩე, რას გამაკეთებინებ? ჩემი კავშირები დაიშლება, სულთა სამყაროს შევუერთდები.

„რას რატომ ამბობ, არ მესმის, არც მცალია ამის მოსასმენად. სიკვდილი ახლოს მყავს, რადგან ხელმოცარული ვარ, სიცოცხლე წამიერია. ახლა ჩემი სიცოცხლე ყველაფერზე მეტად გამიმწარდა. იქ მეც მივდივარ, სადაც ცრემლის ლამი მიწად გადის.

„ბრძენი, ვინ ბრძენი, რა ბრძენი! ხელი როგორ იქმს ბრძნობას? ეგ საუბარი მაშინ არის საჭირო, თუკი გონებაზე ვიქნები. ვარდი ვერ იქნება მზის გარეშე; თუ იქნება, გახმობას დაიწყებს. მაწყენ, დამანებე თავი, არ მცალია, არც მოთმინება აღარ მაქვს“.

ავთანდილი ისევ მრავალფეროვანი სიტყვებით ელაპარაკება. ეუბნება: „რომ მოკვდე, რა გერგება ამ უსარგებლო სიტყვებით? ნუ აკეთებ, საქმით არ სჯობს, ნუ ხარ საკუთარი თავის მტერი!“ ვერ წაიყვანა, ვერაფერი გააწყო თავისი სიტყვებით.

მერე უთხრა: „აჰა, რადგან არაფერს არ მისმენ, ჩემი ენა აღარ გაწყენს, აქამდეც ტყუილად ვცდილობდი. თუ სიკვდილი გირჩევნია, მოკვდი, ვარდი გახმება და გახმობაც მოხდება! ერთ რამეს გევედრები, გამიკეთე!“ – ცრემლი ადუღდა მას.

„სადაც ინდოელები ბროლისფერ და ვარდისფერ სახეს შავი ფერის სარით ფარავენ, იქიდან მოვშორდი, წამოვედი სიჩქარით, არ სიწყნარით. მეფემ ვერ დამიჭირა მშობლიური საუბრით. შენ არ შემიყრი, გამიყრი, ახლა ჩემს სიხარულს რით ვთქვა?

„ნუ გამგზავნი გულმოკლულს, ერთი სურვილი შემისრულე: ერთხელ შეჯექი ცხენზე, ცხენოსანი გნახო, ჩემი სულის მხსნელი. იქნებ მაშინ მოვიქარვო ეს ახლანდელი სევდა. მე წავალ და შენ დაგტოვებ, შენი საქებარი საქმე მოხდეს!“

ეხვეწებოდა: „შეჯექიო“, ვედრებას ხვეწნით ამყარებდა. იცოდა, რომ ცხენზე შეჯდომა კაეშანს მოაქარვებდა, ლერწმის ღეროს მოადრეკდა, შავ თმას დააკარვებდა. დაიმორჩილა, ესიამოვნა, არ ინანა, არ ებრძოდა.

ცხადად უთხრა: „შევჯდებიო, მომიყვანე ცხენი წინ“. მან მოუყვანა, წყნარად დასვა, არ სიჩქარით ააქშინა. მინდვრისკენ წაიყვანა, მისი მოქნილი ტანი აამოძრავა. ხანი გაატარეს, სიარულმა მდგომარეობის გაუმჯობესება გამოიწვია.

შეაქცევს და ესაუბრება მშვენიერი საუბრებით. მისთვის ამოძრავებდა იმ ძოწისფერ ტუჩებს სასაუბროდ. მისი მოსმენა მსმენელის ყურებს გააახალგაზრდავებდა. მოიშორა კაეშანი, მოთმინებაც შეაერთა.

როდესაც მან, სევდის გამქარვებელმა, შეატყო გაუმჯობესება, მისი ვარდისფერი სახე გაანათა უთქმელმა სიხარულმა. ის იყო გონიერთა მკურნალი, უცნობთა ოხვრა-კვნესა. გონიერი სიტყვა უთხრა უცნობ რაღაცაზე მოლაპარაკეს.

რაღაცაზე დაიწყეს საუბარი, სიტყვა უთხრა დაუფარავად: „ერთ რამეს მოგახსენებ, გამიცხადე დაფარული: ეგ სამკლაური, მისი (ნესტანის) ნაჩუქარი, შენ გაჩნია, ვისგან ხარ დაჭრილი? როგორ გიყვარს, როგორ გიღირს? თქვი, მერე ამოვისუნთქო“.

მან უთხრა: „რა სახე გითხრა იმ უსახური (ნესტანის) სახისა! ეს არის ჩემი სიცოცხლე, ჩემი მომცემი სიხარულისა, უკეთესი ყოველივე ამქვეყნიურზე, წყალზე, მიწაზე და ხეზე. არასასმენლის მოსმენა ყველაზე მწარეა“.

ავთანდილმა უთხრა: „მართლა მაგის თქმას ველოდი. ახლა რადგან გითქვამს, პასუხს გეტყვი და ნუ მეჭვება სიამოვნება: სჯობს ასმათის არ-დათმობა, ვიდრე მაგ სამკლაურის არ-დათმობა. ამიტომ არ გიქებ საქმის უარესის არჩევას.

„სამკლაური ოქროსია, ოქრომჭედლის მიერ გადნობილი, უასაკო და უსულო, არალაპარაკი, ცნობილი. აღარაფრად გინდა ასმათი – ნახე მართალი მსჯელობა! პირველად, საწყალო, მისი ნაჭვრეტი (ნახული), თვითონ მერე შენი და.

თქვენს შორის საქმის გამკეთებელი, შენგან დადობილი, თქვენი შემყრელი მსახური, შენგან ღირსეულად წოდებული, მისი გამზრდელი, გაზრდილი, მისთვის მიხდილი ცნობისა (მადლიერება). საწყალო, დაგიგდია, არ ნახულობ, შაბაშ მართალი მსჯელობისა!“

მან უბრძანა: „რაცა გითქვამს, მეტისმეტად მართალი ხარ: საბრალოა ასმათი, რომელიც ჩემს მდგომარეობაზე ფიქრობს და მე მიყურებს. მე სიცოცხლე არ მეგონა, შენ მომისწარი ცეცხლის ჩაქრობაზე. რადგან დავრჩი, წამიყვანე, ვნახოთ, თუმცა ჯერ კიდევ გონდაკარგული ვარ“.

დაემორჩილა, გაემართნენ ავთანდილი და ამირბარი. ვერ მივაღწევ მათ ქებას, ვერა ქებას საქებარს: კბილები – როგორც მარგალიტები, ტუჩები – გაპობილი ვარდი. გველს ხვრელიდან ამოიყვანს ტკბილად მოლაპარაკე ენა.

ამას ეტყვის: „შენთვის დავდებ გონებას, სულს, გულს. მაგრამ შენც ნუ იქნები ასე, ნუ იწყლულებ ახლად ჭრილობას. არაფერს გარგებს სწავლულება, თუ არ იმოქმედებ ბრძენთა ნათქვამის მიხედვით. არ გამოიყენებ, რას გააკეთებ დაფარულ საუნჯეს?

„არაფერს გარგებს შეჭირვება: რომ წუხდე, რა გერგება? განა არ იცი, რომ უგანგებოდ არავინ არ მოკვდება? მზის შუქის მომლოდინე ვარდი სამ დღეში არ გახმება. ბედი ცდაა, გამარჯვება, ღმერთს თუ უნდეს, მოგხვდება“.

მოახსენა: „ეგ სწავლა ჩემთვის მთელ ქვეყნად ღირდეს, გონიერთა მწვრთნელი უყვარს, უგუნურთა გულს სტკენს. მაგრამ რა ვქნა, როგორ გავუძლო, მეტისმეტად რა მიჭირს! შენც გჭირს ჩემი ჭირები, არ გამამართლო, არ მიკვირს?

ცვილს ცეცხლის სიმხურვალე ჰგავს, ამიტომ ენთება, მაგრამ წყალს არაფრით არ ახლავს, თუ ჩავარდება, ჩაქრება. ვისაც რა საქმე თვითონ სჭირს, სხვებისთვისაც გამოდგება. თავიდანვე რატომ არ იცი, ჩემი გული როგორ დნება!“

ტარიელის მონათხრობი ლომ-ვეფხის დახოცვის შესახებ

„როდესაც წამეკიდა (გამიჭირდა), ყველაფერს წვრილად მოგიყვები ენით. მერეღა ვიმსჯელებ მართალს მაგ ბრძნული გულით. შენ მოგელოდი, მიჭირდა შენი მოლოდინით. ქვაბში ვეღარ გავძელი, მინდვრების მოვლა მომინდა ცხენით.

იმ ქედს გადავედი, ის ჭაობები მომიახლოვდა. ერთი ლომი და ერთი ვეფხვი შეიკრიბნენ, ერთად შეიყარნენ. რაღაცით შეყვარებულებს ჰგავდნენ, მათი ნახვა გამიხარდა. მათ რა უყვეს ერთმანეთს, გამიკვირდა, შემეშინდა.

ქედს გადავედი, ლომი და ვეფხვი მოვიდნენ ორი მხრიდან. სახით მივამსგავსე შეყვარებულებს, ცეცხლები დამევსო გულში. შეიყარნენ და შეებნენ, გაბოროტებულები იბრძოდნენ. ლომი მისდევს, ვეფხვი გარბის, ისინი ჩემგან არაქებულნი იყვნენ.

თავიდან მშვიდად ილაღობეს, მერე მედგრად წაეკიდნენ ერთმანეთს: თითო ტოტი ერთმანეთს დაარტყეს, სიკვდილს არ ერიდებოდნენ. ვეფხვმა გული გამოურიდნა – ქალებსაც ხომ გამოურიდნეს! ლომი მედგრად გაეკიდა, ის ვერავინ დაამშვიდა.

ლომს დავუგმე ნაქმარი, ვუთხარი: „არ ხარ გონებაზე, შენ საყვარელს რატომ აწყენ? ფუ მაგ მამაცობას!“ ხმალამოწვდილი გავუხე, ლახვრების სობას მივეცი. თავს გადავკარი, მოვკალი, გავათავისუფლე ამქვეყნიური ტანჯვისგან.

ხმალი გავისროლე, გადავჭერი, ვეფხვი ხელით შევიპყარი. მის გამო კოცნა მომინდა, ვინც მწვავს ცხელი ცეცხლით. მიღრენდა და მაწყენდა ბრჭყალებით სისხლის მღვრელით. ვეღარ გავუძელი, ისიც მოვკალი გულით ხელის (ანუ საკუთარი ხელით).

რამდენადაც ვამშვიდებდი, ვეფხვი ვერ დავამშვიდე. გავბრაზდი, მოვიქნიე, მიწას დავარტყი, დავაწყვიტე. მომაგონდა, როდესაც ჩემს საყვარელს წავეკიდე (გავებუტე). სულები მთლიანად არ ამომხდა, რატომ გიკვირს, თუ ცრემლებს ვღვრიდი!

აჰა, ძმაო, მოგიყევი ჩემი ჭირი, რაც მჭირდა. სულის შენარჩუნებაც არ მმართებს, ასეთი წასვლა რატომ გიკვირდა? სიცოცხლეს გავეყარე, სიკვდილიც კი დამიძვირდა (ანუ სიკვდილიც კი მიჭირს).“ ეს სიტყვა დაასრულა, ყმამ ამოიოხრა, ატირდა.

ავთანდილიც მასთან ერთად ტიროდა და ცრემლებს ღვრიდა. უთხრა: „მოითმინე, ნუ მოკვდები, გულს მთლიანად ნუ დასჭრი! ღმერთი მაგას მოწყალეობს, თუმცა ჭირმა არ გაგაგრილა. თუმცა გინდოდეთ გასაყრელად, პირველად ერთად არ შეგყრიდა.

შეყვარებულს ფათერაკი სდევს, ამქვეყნიურ ცხოვრებას აშავებს. მაგრამ ბოლოს სიხარულს მისცემს, ვინც პირველად ჭირს გაუძლებს. შეყვარებულობა საჭიროა, ამით სიკვდილს გვაახლოვებს, განათლებულს გააგიჟებს, უსწავლელს გაასწავლის“.

ტარიელისა და ავთანდილის მისვლა ქვაბში და ასმათის ნახვა

მათ იტირეს და ქვაბისკენ გაემართნენ. როდესაც ასმათმა ისინი დაინახა, რა თქმა უნდა, ძალიან გაუხარდა. ის მათკენ გაიქცა, ტიროდა და მისი ცრემლები კლდეებსაც კი ღარავდა. მათ ერთმანეთს აკოცეს და კვლავ ატირდნენ, შემდეგ კი სწრაფად მოეგნენ გონს.

ასმათმა თქვა: „ღმერთო, რომლის შესახებაც ადამიანის ენით ვერ ილაპარაკებ, შენ ხარ ყველაფრის სისრულე, მზის სხივებივით გვავსებ. როგორ შეგაქო, რით შეგაქო, შენ, ვისი ქებაც სიტყვებით შეუძლებელია! დიდება შენდა, რომ არ მომკალი ამ ცრემლების ღვრისთვის!“

ტარიელი ეუბნება: „ჰე, დაო, ამდენი ცრემლი იმიტომ გაქვს, რომ ცხოვრება გვატირებს იმდენს, რამდენჯერაც გაგვიცინია. ეს სამყაროს ძველი წესია, არ არის ახალი ამბავი. ვაი შენს ბრალს, დაო, თორემ ჩემი სიკვდილი შვება იქნებოდა ჩემთვის!

როგორ დაღვრის წყალს წყურვილით შეწუხებული, გონიერი ადამიანი? მე ჩემს თვალებს მიკვირს, რატომ ვარ ცრემლებით სავსე! უწყლოობა კლავს, მე კი წყალი მომდის და არასდროს არ ვშრები. ვაი, დაჭკნა ვარდი, ვაი, დაიმსხვრა მარგალიტი!“

ავთანდილსაც გაახსენდა თავისი მზე და საყვარელი ქალი. ის ამბობს: „ჩემო საყვარელო, როგორ შევძლებ უშენოდ სიცოცხლეს? შენ თუ არ მახლავარ, ჩემი სიცოცხლე სანანებელია. ვინმემ მითხრას, რა მჭირს, ან რა ცეცხლი მწვავს, როგორი ცხელი!“

ვარდი როგორ იფიქრებს: მზე მომშორდეს და არ დავჭკნეო? ან ჩვენ, საწყლებს, რა გვარგებს, როცა მზე ჩავა მთის იქით? გულო, გირჩევნია, გაუძლო, სრულიად გაიქვავო, იქნებ ნახვა მოგხვდეს მისი და სულს ნუ დაჰკარგავ სრულად.

მათ სული მოითქვეს, დადუმდნენ, ორივეს ცეცხლი ეკიდა. ასმათი შეჰყვა მათ და შევიდა ქვაბში, სადაც ცეცხლი მათსავით გიზგიზებდა. მან ვეფხის ტყავი დაუგო, რომელიც ყოველთვის იქ ეგდო. ორივე დასხდა და იმაზე ლაპარაკობდა, რაც მათთვის სასიამოვნო იყო.

წვადი შეწვეს და დროის შესაფერისი სუფრა გააწყვეს. იქ უპურობა იყო სუფრა და არა დიდი ჯამები. მათ შეეხვეწნენ: „ჭამეო“, მაგრამ ჭამის ძალა არ ჰქონდათ. ის ლუკმას პირში იდებდა, შემდეგ აგდებდა, ძლივს გადაყლაპავდა მცირე ნაწილს.

რა კარგია, როცა ადამიანი ადამიანს თავის გასაჭირს უყვება! ის მოუსმენს და მისი ნათქვამი ტყუილად არ დაიკარგება. ცოტათი მაინც შეუმსუბუქებს ტკივილს, რაც არ უნდა ძლიერი ცეცხლი ეკიდოს. დიდი შვებაა ჭირის თქმა, თუკი ადამიანს მოუხდება.

იმ ღამეს ერთად იყვნენ ის ლომები, ის გმირები. ისაუბრეს და გაამჟღავნეს თავიანთი ტკივილები. როცა გათენდა, კვლავ დაიწყეს ხშირი საუბრები. ერთმანეთს შეახსენეს პირველად დადებული ფიცი.

ტარიელი ეუბნება: „რად უნდა ბევრი ლაპარაკი? რაც შენ ჩემთვის გაგიკეთებია, ღმერთი გადაგიხდის ამ ვალს. საკმარისია ასეთი მეგობრობა, ეს მთვრალის ნაქმარი არ არის, არამედ მეგობრის დაუვიწყარი მოყვრობა, რომელიც მუდამ მახსოვს.

ახლა შემეხვეწე, ნუ დამწვავ კიდევ უფრო ცხელი ცეცხლით. მე რომ ცეცხლი მიკიდია, ის კაჟით ანთებული არ არის. შენ ვერ ჩამაქრობ და შენც დაიწვები ცხოვრების წესის მიხედვით. წადი, დაბრუნდი იქ, სადაც შენი მზეა.

ვინც მე შემქმნა, მასაც კი უჭირს ჩემი განკურნება. ვისაც გესმით, გაიგონეთ, ამიტომ ვარ უდაბნოში გადაკარგული. რაც გონიერ ადამიანებს შეეფერებათ, ერთხელ მეც ვაკეთებდი. ახლა კი ჩემი საქმეების შედეგი მომწვდა და ამიტომ ვარ ასეთ მდგომარეობაში.“

ავთანდილი ეუბნება: „რა გიპასუხო მაგ ნათქვამზე? შენ თვითონ თქვი, რომ ეს ბრძენი, განათლებული კაცის სიტყვაა: ღმერთს როგორ არ შეეძლო ჭრილობის განკურნება? ის არის ყოველი დანერგილ-დათესილის მზრუნველი!

ღმერთს ეს რატომ უნდა ექნა, რომ ასეთები დაბადებულიყავით? აღარ შეგაყარათ, დაგაშორათ და ცრემლების ღვრისთვის გაგიმეტათ! მიჯნურს უბედურება სდევს, დააკვირდით, გამოსცადეთ. თქვენ ერთმანეთს თუ არ შეხვდებით, მე სულს ამოვხდი!

ნეტავ, მამაცი სხვა რა არის, თუ არ გაუძლებს ჭირიან ცხოვრებას? ჭირის თავიდან არიდება რატომ უნდა, როცა სალაპარაკო პირი გაქვს? ნუ გეშინია, ღმერთი უხვია, თუმცა სამყარო ძუნწია. რაც გასწავლე, ის ისწავლე; გეტყვი, უწვრთნელი ვირია.

თუ რამე გესმის, გაიგონე, ეს სწავლა საკმარისია. ჩემს მზეს დავემშვიდობე, რომ თქვენთან წამოვსულიყავი. მოვახსენე: „რადგან ჩემი გული უბედურად აქცია, არაფერს ვარგებ, არ დავდგები, სხვა რაღა ბევრი ვილაპარაკო?“

მან მიბრძანა: „მადლიერი ვარ, კარგად ხარ და მამაცურად. შენგან მისთვის გაწეულ სამსახურს მე დავაფასებ.“ მისი ნებართვით წამოვედი, არც მთვრალი ვარ და არც მახმური. ახლა დავბრუნდე, რა ვუამბო? რატომ მოვედი მშიშარა-მხდალურად?

ამ საუბარს ის სჯობს, ჩემი ნათქვამი მოისმინო. რთული საქმის შემსრულებელი ადამიანი გონიერი უნდა იყოს. ვარდი მზის გარეშე ვერაფერ ნაყოფს ვერ გამოიღებს, ის დაჭკნება. შენ ვერაფერს ირგებ, მე კი გარგებ, ძმა ძმას უნდა დაეხმაროს!

სადაც გინდა, იქ იყავი იმავე წესით: გინდა – ბრძნული გულით, გინდა – შეშლილი გონებით. ასეთი მშვენიერი ქცევით, ასეთი აღნაგობით, ოღონდ გამაგრდი, არ მოკვდე, არ დადნე ცეცხლის ალში.

ამის მეტს არაფერს გთხოვ: წელიწადში ერთხელ, ამავე ქვაბში მომინახულებდი მე, რომელიც ამბებს ყველგან ვაგროვებ. ამ დროს ნიშნად მოგცემ, ამ ვარდების აყვავების დროს. ვარდების ნახვა შეგაკრთობს, ზუსტად ისე, როგორც ძაღლი ყეფს.

თუ ამ დროს გადავაცილებ და აქ, ქვაბში არ მოვალ, იცოდე, რომ ცოცხალი არ ვარ, უძლურად მოვკვდი. ეს ამის ნიშნად საკმარისია, თუ შენ ჩემთვის ცრემლს დაღვრი. მაშინ გინდა – იხარებდი, გინდა – დარდი გაიძლიერე.

ახლა რაც გითხარი, ამისთვის ნუთუ შენ იქნები მოწყენილი! მოგშორდები და არ ვიცი, ცხენი დამცემს თუ ნავი. არა, უთქმელობა არ ვარგა, პირუტყვი არ ვარ, რომ გავჩუმდე. არ ვიცი, ღმერთი რას მიზამს, ან მუდამ მბრუნავი ცა.“

მან უბრძანა: „აღარ გაწყენ, არც სიტყვა გამეტადდეს. არ მომისმენ, რაც არ უნდა დიდი იყოს საუბარი. თუ საყვარელი არ მოგყვება, შენ მას მიჰყევი, რაც მას სურს. ბოლოს ყოველი დამალული საქმე ცხადად გამოჩნდება.

არ დაიჯერო, მაშინ გაიგებ ჩემი საქმეების სირთულეს. ჩემთვის ყველაფერი ერთია, გაჭრა და გაუჭრელობა. შენ რაც გითქვამს, მაგას გავაკეთებ, რაც არ უნდა ბევრი საქმე იყოს. უშენოდ თუ მომხვდა, რაღა ვქნა, არ არის ბევრი დღეების ხანგრძლივობა!“

საუბარი დაასრულეს, ეს გადაწყვეტილება მიიღეს. ცხენებზე დასხდნენ, მოიარეს და თითო ნადირი მოკლეს ველზე. უკან დაბრუნდნენ, გული აატირეს, რომელიც ისედაც ნატირები იყო. ხვალინდელი გაყრის ფიქრმა კიდევ უფრო მეტი ტკივილი დაამატა.

ლექსების მკითხველნო, თქვენი თვალები ცრემლებს ღვრიდეს! საწყალმა გულმა რა ქნას უგულოდ, თუ გული გულს ენატრება?! მეგობრისგან მოშორება და გაყრა ადამიანის მკვლელია. ვინც არ იცის, არ ესმის, ეს დღე როგორი ძნელია!

დილა გათენდა, ცხენებზე დასხდნენ და ქალს დაემშვიდობნენ. ტარიელმა, ასმათმა, ავთანდილმა თვალებიდან ცრემლები დაღვარეს. სამივეს ღაწვები ალამივით, არღავნისფრად შეეღებათ. იმ ლომებმა, რომლებიც მუდამ მხეცებივით იყვნენ, თავები მხეცებს მიამსგავსეს.

ქვაბიდან ჩამოვიდნენ და წავიდნენ, ყვირილით და ცრემლების ღვრით. ასმათი ტირის, მოთქვამს: „ჰე, ლომებო, ვისი ენები როგორ მოგიგონებენ! მზემ დაგწვათ და დაგდაგათ ცის ზეციურმა მნათობებმა. ვაი ჩემს ამდენ ტკივილს! ვაი სიცოცხლის გაძლებას!“

იმ ყმაებმა, იქიდან წასულებმა, ის დღე ერთად იარეს. ზღვის პირას მივიდნენ, იქ გაჩერდნენ, არ იარეს ხმელეთის არეში. იმ ღამით არ გაყრილან, კვლავ გაიზიარეს ცეცხლი. ერთმანეთისგან შორს ყოფნა იტირეს, იმგლოვიარეს.

ტარიელს ეუბნება ავთანდილი: „ცრემლების ღვრისგან რუ გამიხმა! რატომ მოიშორე შენ ფრიდონი, ამ ცხენის მომცემი? იქიდან შეიტყობ ამბავს, იმ მზის შვების გზას. ახლა მე იქ მივდივარ, მასწავლე გზა შენი ძმადნაფიცისკენ.“

ტარიელი სიტყვებით ასწავლის ფრიდონის გზის მიმართულებას. მან ზუსტად აუხსნა, რაც კი შეეძლო ეთქვა: „აღმოსავლეთისკენ წადიო, ზღვის პირას იარეო. თუ ნახავ, ჩემი ამბავი უამბე, ის გკითხავს ძმის ამბავს.“

თხა მოკლეს და მიათრიეს, ცეცხლი დაანთეს ზღვის პირას. დალიეს და ჭამეს, რაც მათს ჭირს შეეფერებოდა. იმ ღამეს ერთად იყვნენ, ერთად მიწვნენ ხეების ძირას. ვგმობ მოღალატე სამყაროს, ზოგჯერ უხვს, ზოგჯერ ძუნწს.

ცისკრისას ადგნენ გასაყრელად, ერთმანეთს მოეხვივნენ. მაშინ მათგან ნათქვამი სიტყვები, ვინც მოისმინა, დადნა. თვალებიდან, წყაროს თვალებივით, ცრემლები ველებზე მოადინეს. დიდხანს იდგნენ ჩახუტებულები, მკერდი მკერდს შეარკინეს.

გაიყარნენ ტირილით, სახეების ხოკვით, თმების გლეჯით. ერთი აღმა, ერთი ჩაღმა, უგზოდ მიდიან ლერწმნარში. სანამ ერთმანეთს ხედავდნენ, ყვიროდნენ სახეების დაღრეჯით. ისინი დაღრეჯილები ნახეს, მზეც კი დაიღრეჯს მათი დაღრეჯით.

ავთანდილის წასვლა ფრიდონთან

ვაი, სამყარო, რაში ხარ, რას გვატრიალებ, რა თვისება გჭირს! ყოველი შენი მონდობილი მუდამ ჩემსავით ტიროდეს! სად წაიყვან სადაურს, სად აღმოფხვრი საიდან ფესვს?! მაგრამ ღმერთი არ გასწირავს ადამიანს, შენგან განწირულს.

ავთანდილი თავის გაყრილ საყვარელზე ტირის, მისი ხმა ცამდე აღწევს! ამბობს: „სისხლის ღვარი კვლავ მომდის, კვლავ მომდის. ახლა ასე გაყრა ძნელია, როგორც მაშინ შეყრა იყო ძნელი. ყველა ადამიანი ერთნაირი არ არის, დიდი სხვაობაა კაციდან კაცამდე.“

მაშინ ველზე მხეცები ძღებოდნენ იქ დაღვრილი სისხლით. ის ვერ გაივსებდა ცეცხლსასროლს, იწვოდა ხშირი ცეცხლით. თინათინის გახსენება კიდევ უფრო მეტ ტკივილს მატებს. ბაგეებიდან ვარდს ანათებს ძოწის ძირის ბროლი.

ვარდი ჭკნებოდა, იღვრებოდა, ალვის ტოტი ირხეოდა. გათლილი ბროლი და ლალი ლაჟვარდად იქცეოდა. სიკვდილს გაუმაგრდა, ამიტომ არ იყო მხნე. ამბობს: „ბნელი რატომ მიკვირს, რადგან დამტოვე, მზეო!“

მზეს ეუბნება: „მზეო, გეტყვი თინათინის ღაწვების მსგავსად, შენ მას ჰგავხარ და ის შენ გგავს, თქვენ ანათებთ მთასა და ბარს. შენი ნახვა ხელს მიმსუბუქებს, ამიტომ გიყურებ დაუღალავად, მაგრამ ჩემი გული რატომ დატოვეთ ცივი, გაუთბობელი?

თუ ერთი მზის მოშორება ზამთარში გვამცივნებს, მე, საწყალს, ორნი დამტოვეს, გული ამიტომ რატომ არ იტანჯება? მაგრამ კლდეს არაფერი სტკივა, არასდროს არ განიცდის ტკივილს. ჭრილობას დანა ვერ განკურნავს, გაკვეთს ან გაამწვავებს.“

მიმავალი ცას შესჩივის, ელაპარაკება, ეუბნება მზეს: „აჰა, მზეო, გევედრები შენ, უძლიერესთა მძლეველო, ვინც დაბლებს ამაღლებ, მეფობის ბედს აძლევ, მე ნუ გამყრი საყვარელს, ნუ შემიცვლი ღამედ დღეს!

მოდი, ზუალო (სატურნო), მომიმატე ცრემლს ცრემლი, ჭირს ჭირი. გული შავად შემიღებე, მიმეცი ხშირი სიბნელე. შემომყარე კაეშანი, მძიმე ტვირთი, ვირივით. მას უთხარი, რომ: „ნუ გასწირავ, შენია და შენთვის ტირის.“

ჰე, მუშთარო (იუპიტერო), გევედრები შენ, მართალო მსაჯულო, ღვთიურო, მოდი და მოიმოქმედე სამართალი, გული გულს გაესაუბრება. ნუ ამრუდებ უმართლესს, ნუ წაიწყმედ ამით სულს! მართალი ვარ, გამიკითხე! რატომ მაწყლულებ მისთვის ჭრილობას?

მოდი, მარიხო (მარსო), უწყალოდ დამჭერი შენი შუბით, შემღებე და შემსვარე წითლად სისხლის ღვრით. მას უთხარი ჩემი ტანჯვა, მას გააგონე სიტყვებით, როგორ გავხდი, შენ იცი, გულს აღარაფერი ახარებს.

მოდი, ასპიროზ (ვენერა), მარგე რამე, მან დამწვა ცეცხლის ალში, ვინც მარგალიტს გარშემო ძოწის ბაგეებით მოსავს. შენ ალამაზებ ლამაზ ქალებს ასეთი მშვენებით, ვინმეს ჩემსავით მიატოვებ და შეშლილი გახდი გონებით.

ოტარიდო (მერკური), შენ გარდა არავის მიუგავს საქმე სხვას: მზე მაბრუნვებს, არ გამიშვებს, შემყრის და დამწვავს. დაჯექი ჩემი ჭირების დასაწერად, მელნად მოგცემ ცრემლების ტბას, კალმად გამოვკვეთ გაწელილ ტანს, წვრილს, როგორც თმას.

მოდი, მთვარეო, შემიბრალე, ვილევი და შენსავით ვმჭკნები. მზე მავსებს, მზევე მაცლის, ზოგჯერ ვსუქდები, ზოგჯერ ვხდები. მას უამბე ჩემი მდგომარეობა, რა მჭირს, ან როგორ ვბნდები. მიდი, უთხარი, ნუ გამწირავს, მისი ვარ და მისთვის ვკვდები.

აჰა, ვარსკვლავები მემოწმებიან, შვიდივე მემოწმება: მზე, ოტარიდი, მუშთარი და ზუალ ჩემთვის ბნდებიან, მთვარე, ასპიროზ, მარიხი მოვლენ და მოწმად მყვებიან. მას გააგონეთ, რა უშრეტი ცეცხლები მიკიდია.“

ახლა გულს ეუბნება: „როგორც ცრემლი მოგდის და არ გაგხმობია, რას გარგებს თავის მოკვლა? ეშმაკი ძმად გძმობია. მეც ვიცი, ჩემს შემქმნელს ყორნის ბოლოც კი თმად ეყოფა, მაგრამ თუ ჭირს არ მოითმენ, ლხინი რაღა მოსათმენია!

თუ გადავრჩები, ეს მირჩევნია, – სიცოცხლის იმედით ამბობს – იქნებ მზის ნახვა მომხვდეს, ნუ ვიყვირებ მუდამ „უი!“. ის ტკბილი ხმით მღერის, ცრემლების ნაკადს არ წყვეტს. მის ხმასთან ერთად ბულბულის ხმა ბუს ხმას ჰგავდა.

როცა ყმის სიმღერა ესმოდათ, მხეცები მოსასმენად მოდიოდნენ. მისი ხმის სიტკბოსგან წყლიდან ქვებიც კი ამოდიოდნენ. უსმენდნენ, უკვირდათ, და როცა ის ატირდებოდა, ისინიც ტიროდნენ. ის საბრალო ლექსებს მღერის, ცრემლები ღვარისებრ მოსდის.

მოსასვლელად მოდიოდნენ ქვეყნიდან ყოველი სულიერი: კლდიდან ნადირები, წყალში თევზები, ზღვიდან ნიანგები, ციდან მფრინველები. ინდოეთიდან, არაბეთიდან, საბერძნეთიდან, აღმოსავლეთიდან და დასავლეთიდან, რუსები, სპარსები, ფრანგები და ეგვიპტელები ეგვიპტიდან.

ავთანდილი, რომელიც სამოცდაათი დღე ტიროდა, ზღვის პირას მიდიოდა. შორიდან დაინახა ნავები, რომლებიც ზღვაში მოდიოდნენ. დაელოდა და ჰკითხა: „ვინ ხართ? გთხოვთ, მითხრათ, ვისია ეს სამეფო, ან ვის ემორჩილება?“

მათ უპასუხეს: „ო, მშვენიერო გარეგნობითა და აღნაგობით! უცხო ხარ ჩვენთვის და მოგვეწონე, ამიტომ ქებით გესაუბრებით. აქამდე თურქების საზღვარი იყო, ახლა კი ფრიდონის სამეფოს ესაზღვრება. ჩვენც გეტყვით, ვისი ქვეშევრდომები ვართ, თუ თქვენი დანახვით გონება არ დაგვებინდება.“

„ჩვენი ქვეყნის მეფე ნურადინ-ფრიდონია. ის არის მამაცი, ხელგაშლილი, ძლიერი ჭაბუკი, რომელიც სწრაფად ხტება ცხენზე. ვერავინ შეედრება მის მშვენებას, ის ჩვენი პატრონია, ცაზე შუქის გამფრქვევი მზის მსგავსი.“

ავთანდილმა უთხრა: „ჩემო ძმებო, კარგ ადამიანებს შევხვდი. მე თქვენს მეფეს ვეძებ, მასწავლეთ, საით წავიდე, რამდენი ვიარო, როდის მივალ, ან რა სიგრძისაა გზა?“ მენავეებმა უწინამძღვრეს და გზის ბოლომდე არ მიატოვეს.

მათ უთხრეს: „ეს გზა მულღაზანზარისკენ მიდის. იქ დაგხვდება ჩვენი მეფე, რომელიც სწრაფად ისვრის მშვილდით და კარგად ფლობს მახვილს. აქედან ათ დღეში მიხვალ. შენი ტანი კვიპაროსს ჰგავს, ფერი კი ლალს. ვაი, რატომ გვწვავ, უცხო ადამიანს რატომ მოგვიტანე ცეცხლივით ალი?“

ავთანდილმა უთხრა: „მიკვირს, ძმებო, რატომ ხართ ჩემ გამო გულმოკლულნი, ან როგორ მოგეწონათ ზამთრის ვარდები, რომლებსაც ფერი აკლია! თქვენ მაშინ უნდა გენახეთ, როცა თავისუფლად ვიდექით და არა დატყვევებულნი! ჩვენი მნახველები აღფრთოვანებულები რჩებოდნენ, ჩვენგან მხიარულები მიდიოდნენ.“

ისინი წავიდნენ; ავთანდილი თავის გზას დაუბრუნდა. მისი ტანი კვიპაროსს ჰგავს, გული კი რკინას. ის მიდის და თავის წარსულ ბედნიერებას იხსენებს, ნარგიზებივით თვალებიდან ცრემლები წვიმს, რომლებიც ბროლსა და მინას ასველებს.

ვინც კი უცხო გზაზე შეხვდებოდა, ემსახურებოდნენ, ემორჩილებოდნენ, მოდიოდნენ მის სანახავად და აღფრთოვანებულები იყვნენ. უჭირდათ მისი გაშვება, განშორებას ძლივს ეგუებოდნენ. გზის გამყოლს აძლევდნენ და რასაც ჰკითხავდა, უამბობდნენ.

მულღაზანზარს მიუახლოვდა, სწრაფად გაიარა გრძელი გზა. მინდორში დაინახა ლაშქარი, რომელიც ნადირის მკვლელებს ჰგავდა. ყველგან ალყა შემოერტყა, მინდორს გარს შემოჰკვროდა. ისრებს ისროდნენ და ყვიროდნენ, მხეცებს ჭრიდნენ, როგორც მჭიდროდ შეკრულ ბადეს.

კაცი შეხვდა; მას ჰკითხა ამ ლაშქრის ამბავი, უთხრა: „ვისია ეს ხმაური და ზარი?“ მან უთხრა: „ეს ხელმწიფე ფრიდონია, მულღაზანზარის მეფე. ის ნადირობს, შეუკრავს ველისა და ჭაობების ნაპირი.“

ის იმ უცნაური ქცევით წავიდა იმ ლაშქრისკენ. გამხიარულდა; როგორ აღვწერდი იმ ჭაბუკის მშვენებას! მისი გამცილებლები სევდას მოეცვა, შემხვედრებს კი მზესავით წვავდა. მისი დანახვა მნახველებს აგიჟებდა, მისი ტანი ლერწამივით ირხეოდა.

იმ ლაშქრის შუაგულში სადღაც არწივი ჩამოფრინდა. ავთანდილმა ცხენით შეუტია, გაამაყდა და არ შეშინდა. ისარი ესროლა და ჩამოაგდო, დაეცა და სისხლი სდიოდა. ცხენიდან ჩამოვიდა, ფრთები მოაჭრა, მშვიდად შეჯდა, არც კი ამოისუნთქა.

ეს რომ ნახეს, მსროლელებმა სროლა შეწყვიტეს. ალყა დაშალეს, მოვიდნენ, გარს შემოეხვივნენ, გაოცებულები იყვნენ. აქეთ-იქით უვლიდნენ, ზოგი უკან მიჰყვებოდა. ვერც ეკადრებოდნენ: „ვინ ხარო“, ვერც ვერაფერს ეუბნებოდნენ.

მინდვრის შუაგულში გორა იდგა, ფრიდონი მასზე იდგა. მასთან ერთად ორმოცი ღირსეული კაცი ისროდა. იქით წავიდა ავთანდილი, მასთან ერთად მთელი ლაშქარი მიჰყვებოდა. ფრიდონს უკვირდა: „რა ქნესო“, თავის ჯარს ებრაზებოდა.

ფრიდონმა მონა გაგზავნა: „წადი, ნახე ის ჯარი, რა ქნეს, ალყა რატომ დაშალეს, სად მიდიან, როგორც ბრმები?“ მონა სწრაფად მიეგება, ნახა კვიპაროსივით მაღალი, მოხდენილი ტანი. გაჩერდა, თვალები გაუფართოვდა, სიტყვის თქმა დაავიწყდა.

ავთანდილმა იცნო, რომ „ის ჩემთვის გამოგზავნილი მაცნეა.“ უთხრა: „წადი, უთხარი პატრონს ეს ჩემი დავალება: მე ვარ უცხო, ღარიბი ადამიანი, ჩემი საცხოვრებელი ადგილიდან მოშორებული, ტარიელის ძმადნაფიცი, თქვენთან გამოგზავნილი.“

მონა წავიდა ფრიდონთან ამ ამბის მოსაყოლად. უთხრა: „მზე ვნახე მოსული, დღის მანათობელს ჰგავს. ვფიქრობ, ისიც გაგიჟდება, თუ ბრძენები მას სადმე ნახავენ. „მე ტარიელის ძმა ვარ, ფრიდონთან შესახვედრად მოვედი.“

როდესაც „ტარიელი“ მოისმინა, ფრიდონს ტკივილი შეუმსუბუქდა, თვალებიდან ცრემლები გადმოსცვივდა, გული უფრო აუჩქარდა. მონაქროლმა ქარმა ვარდი შეარხია, წამწამებიდან ცრემლები წვიმასავით წამოვიდა. შეხვდნენ ერთმანეთს, ერთმანეთი შეაქეს და არ გაუწყრნენ.

სწრაფად ჩამოიარა ის ქედი, ფრიდონი წინ მიეგება. როდესაც შეხედა, თქვა: „თუ მზე არ არის, მაშინ ვინ არის ეს?“ ის კიდევ უფრო მეტად მოეწონა, ვიდრე მონისგან მოსმენილი ქება. ერთმანეთს გადაეხვივნენ, სიხარულმა ცრემლები აფრქვევინა.

ერთმანეთს გადაეხვივნენ, უცხოობის გამო არ მოერიდათ. ფრიდონს ის ჭაბუკი მოეწონა, ჭაბუკს კი ფრიდონი. მნახველები რომ ნახავდნენ, მზეს მათთან შედარებით გააუფერულებდნენ. მომკალი, ბაზარში სხვა მათნაირი ვინ უნდა იყიდონ ან გაყიდონ.

ფრიდონის მსგავსი ჭაბუკები ვინ უნდა შეხვდეს! მაგრამ მას ქება ახლავს, მართლაც მეტი არ მიუვა. მზე აუფერულებს მანათობლებს, როცა ახლოს არიან. დღისით სანთელი არ ანათებს და ღამით ვარსკვლავების შუქი კრთის.

ცხენებზე შესხდნენ, გაემართნენ, ფრიდონის სასახლისკენ მიდიან. ნადირობა დაიშალა, მხეცების ხოცვა შეწყვიტეს. ავთანდილის სანახავად ჯარი აქეთ-იქით ირეოდა. თქვეს: „ასეთი ხორციელი როგორ შექმნა ღმერთმა?“

ავთანდილი ფრიდონს ეუბნება: „ვიცი, რომ ამბის მოყოლა გეჩქარება. გიამბობ, ვინ ვარ, საიდან მოვდივარ, რადგან ცნობა გსურს, ან საიდან ვიცნობ ტარიელს, ან რატომ ვამბობ ძმობას. ის ძმად მიხმობს, მეუბნება, ძმა ხარო, თუმცა ძლივს ვარ ღირსი მისი ყმობისა.“

„მე ვარ მეფე როსტანის ყმა, არაბეთში აღზრდილი ჭაბუკი, დიდი სპასპეტი, სახელად ავთანდილს მეძახიან. დიდებული, წარჩინებული გვარის შვილი ვარ, მეფეების შვილებივით აღზრდილი. საპატივცემულო და ხელშეუხებელი, არავისგან ცილისწამებული.“

„ერთ დღეს მეფე ცხენზე შეჯდა, სანადიროდ გამოვიდა. მინდორში ვნახეთ ტარიელი, ცრემლებს ღვრიდა, ველებს რწყავდა. გაგვიკვირდა, უცხოდ მოგვეჩვენა, მივუახლოვდით, მაგრამ არ მოვიდა. ჩვენ გვეწყინა, არ ვიცოდით, რა ცეცხლი ეკიდა მას.“

„მეფემ ჯარს მისი შეპყრობა უბრძანა და გაბრაზებული იყო. მან უპრობლემოდ დახოცა ისინი, ომი არ გასჭირვებია. ზოგს მხარი და თეძო დაუმტვრია, ზოგს სული ამოხდა. მაშინღა მიხვდნენ, რომ მთვარის ეტლი არ დაბრუნდებოდა.“

„მეფეებმა, რომლებიც ძალიან გაბრაზებულები იყვნენ, იცოდნენ, რომ ჯარმა ვერ შეიპყრო. თვითონ შესხდნენ ცხენებზე და შეუტიეს ამაყებსა და არაფრის მერიდებლებს. როდესაც ტარიელმა მეფე იცნო, მაშინ შეკრთა მათი ხმლებისგან. ცხენს სადავეები მისცა და თვალთახედვიდან გაგვიქრა.“

„ვეძებეთ და კვალი ვერ ვიპოვეთ, ეშმაკობას დავაბრალეთ. მეფე დაღონდა, შეწყვიტა სმა, ნადიმი და ქეიფი. მე ვეღარ ავიტანე მისი ამბის გაურკვევლობა, გამოვიპარე საძებრად: ცეცხლი და ტკივილი მწვავდა.“

„მას სამი წელი ვეძებდი, არც ძილი მიხაროდა. მისი დაჭრილი ხატაელები ვნახე, მათ მასწავლეს. ვიპოვე მოყვითალო, შუქჩამქრალი და ფერდაკარგული ვარდი. შემიყვარა და შემიწყნარა, როგორც ძმა და როგორც შვილი.“

„მან დევების გამო ქვაბები გაანადგურა, სრულად გაასისხლიანა. იქ ასმათი ახლავს მარტო, სხვა არავინ უახლოვდება. მას მუდამ ძველი ცეცხლი წვავს, არც ახალი, არც განახლებული. ვაი მისგან გაყრილს, შავი ღრუბელი ადგას თავს.“

„ქალი მარტო ზის ქვაბში, ტირის, ცრემლებით დასველებული. ჭაბუკი ნადირს ნადირობს, ლომის ბოკვერს ლომივით, მიართმევს და ასე არჩენს ის, ვინც ერთ ადგილას ვერ ჩერდება. მის გარდა არავის ნახვა არ უნდა ადამიანთა მოდგმიდან.“

„მან მე, უცხო ადამიანს, სანატრელი ამბის მოსმენა მანატრა. მითხრა მისი და მისი სასურველის ამბავი. რა ტანჯვა დაითმინა, ამჟამად ამ ენას არ შეუძლია თქმა. მას კლავს სურვილი და მისი დამმარხველის ვერ-დანახვა.“

„როგორც მთვარე დაუდგომლად დადის, არ ჩერდება; იმავე ცხენზე ზის, არასოდეს ჩამოვა; არავის ნახავს, ვინც ლაპარაკობს, ნადირივით კაცებისგან კრთის. ვაი მე, მის მგონებელს, ვაი მას, ვინც მისთვის კვდება!“

„იმ ჭაბუკის ცეცხლი მეკიდება, ცხელი ცრემლებით ვტირი. შემებრალა და გავგიჟდი, გული გამიხდა ხელისგულივით. მომინდა მისი წამლების ძებნა ზღვითა და ხმელეთით. დავბრუნდი, ვნახე მეფეები, რომელთა გული ბნელი იყო.“

„დავემშვიდობე და გამიწყრა, მეფე მწუხარებას მიეცა. დავტოვე ჩემი ლაშქარი, ამიტომ ყვირიან იქ. გამოვიპარე, თავი დავაღწიე სისხლის ცრემლების ღვრას. ახლა მის წამლებს ვეძებ, აქეთ-იქით დავდივარ.“

„შენი ამბავი მან მითხრა, რომ მისი ძმა ხარ. ახლა გიპოვე, უბადლო ხარ, შენ, საქებარი ენისა. მირჩიე, საით მირჩევნია იმ ზეციური მზის ძებნა, მისი მნახველების სიხარულისა, ვერ-მნახველების ამაზრზენისა.“

ახლა ფრიდონი იწვის იმ ჭაბუკის ნათქვამი სიტყვებით. ორივე ერთნაირად გულამოსკვნილნი ტიროდნენ, ვერ ითმენდნენ, იქ ვარდს ცხელი წყლით რწყავდნენ, რომელიც ტევრებში გუბდებოდა.

ლაშქარში დიდი ტირილის ხმა ატყდა, ზოგი სახეს იხოკავდა, ზოგი თავსაბურავს იგლეჯდა. ფრიდონი ტირის, ხმამაღლა გოდებს, შვიდი წლის განშორებული: „ვაი, დროის უსამართლობასა და სიცრუეს, ვაი, მუხანათ სამყაროს!“

ფრიდონი გოდებს: „როგორ შეგაქო, ვერ-საქებო, ვერ-სათქმელო! ხმელეთის მზეო, სამყაროს მზის ეტლების გადამფარველო, ახლობლების სიხარულო, სიცოცხლევ, სულთა მბინადრო, ცის ეტლების სინათლევ, დამწვავო და დამანთქმელო!“

„როგორც კი მოგშორდი, მას შემდეგ სიცოცხლე შემძულდა. თუმცა შენ ჩემთვის არ გცალია, მე შენთვის მსურს. შენ უჩემობა სიხარულად მიგაჩნია, მე ძალიან მიჭირს. უშენოდ სიცოცხლე უნაყოფოა, სამყარო გამიმწარდა!“

ფრიდონმა ეს სიტყვები მშვენიერი გოდებით თქვა. სული მოითქვეს, დადუმდნენ, მიდიან, მაგრამ არა სიმღერით. ავთანდილი მნახველებს აოცებს თავისი მშვენიერი, ფერადი გარეგნობით, მელნის ტბების მსგავსი შავი თმებით, რომლებიც გიშრის ჭერს ჰგავს.

ქალაქში შევიდნენ, იქ დახვდათ სრულად მორთული სასახლე, ყველა სამეფო ნივთით სავსე. მონები ლამაზად ჩაცმულები იყვნენ წესისამებრ! ავთანდილს აღფრთოვანებულები უყურებდნენ, სული წასული ჰქონდათ.

შევიდნენ და დიდი ქეიფი გამართეს, არა განმარტოებით: აქეთ-იქით დიდებულები ათ-ათად ისხდნენ. თვითონ ორივე ერთად დასხდნენ; ვინ იტყვის მათ ქებას! ბროლსა და ბალახშს ზოგან მინა, ზოგან სათი ალამაზებდა.

დასხდნენ, დაიწყო ქეიფი, ბევრ საჭმელს ამზადებდნენ, ავთანდილს მასპინძლობდნენ, როგორც მასპინძელი სტუმარს. მოჰქონდათ ლამაზი, ახალ-ახალი ჭურჭელი. მაგრამ იმ ჭაბუკის მნახველებს გული, ვაი, ცეცხლში ჰქონდათ.

იმ დღეს სვეს, ჭამეს, ნადიმი დასრულდა. გათენდა, ავთანდილი დაბანეს, იქ ატლასის უამრავი რაოდენობა იყო. ათასობით დრაჰკნის ღირებულების სამოსი ჩააცვეს, წელზე შემოარტყეს სარტყელი, რომლის ფასიც არ არსებობდა.

ჭაბუკმა რამდენიმე დღე დაჰყო, თუმცა ლოდინს ვერ ითმენდა. ფრიდონთან ერთად ნადირობდა და თამაშობდა, თანაბრად ხოცავდა შორსაც და ახლოსაც, რასაც კი ხელს მოჰკიდებდა. მისი სროლა ყველა მშვილდოსანს აწბილებდა.

ჭაბუკი ფრიდონს ეუბნება: „მისმინე ჩემი ნათქვამი: შენი გაყრა სიკვდილად მიმაჩნია და ამით თავს ვიტანჯავ, მაგრამ არ მცალია, ცეცხლი მწვავს მოუთმენლად. გრძელი გზა და სასწრაფო საქმე მაქვს, ძალიან დავყოვნდები.“

„მართალია, შენი გამცილებელი თვალი ცრემლებს თუ ღვრის. დღეს ვერ წავალ, ამიტომ სხვა ცეცხლიც მწვავს. მგზავრის დგომა შეცდომაა, კარგად იქცევა, ვინც თავს ავარჯიშებს. სად გინახავს ის მზე, წამომყევი ზღვის პირას.“

ფრიდონმა უთხრა: „ჩემგან დასაშლელი არაფერი გეთქმის. ვიცი, რომ აღარ გცალია, სხვა ტკივილი გტანჯავს. წადი, ღმერთი გიწინამძღვრებს, შენი მტერი დაემხობა, მაგრამ მითხარი, უშენობას მე როგორ ავიტან?“

„ამას გეტყვი, არ შეიძლება მარტო წასვლა. თან გამოგაყოლებ ყმებს, იმსახურე, დაიახლოვე, აბჯარი და საგებელი, ერთი ჯორი, ერთი ცხენი. თუ არ წაიღებ, გაწვალდები, ვარდისფერო ლოყებო, ცრემლების მღვრელო.“

მოიყვანა ოთხი მონა, გულით სანდოები, სრული ჯავშანი კაცისთვის, ქაფითა და საბარკულით, სამოცი ლიტრა წითელი ოქრო წონით, არანაკლები, ერთი უბადლო ტაიჭი, სრული უნაგრით.

ერთ ძლიერფეხება ჯორს საგებელი აჰკიდა. ავთანდილი წავიდა და ფრიდონი ცხენზე შეჯდა, მასთან ერთად გამოვიდა. ახლა განშორების მომლოდინეს ცეცხლი ეკიდა, წვავდა, გოდებდა: „თუმცა მზე გვახლდა, ჩვენ ზამთარი ვერ დაგვაბერებდა.“

ამ ჭაბუკის წასვლის ზარი გაისმა, მწუხარებას მიეცნენ. მოქალაქეები მოაწყდნენ, ვინც ლარს ყიდდა, ვინც ხილს. მათი ყვირილის ხმა ჰაერის ქუხილს ჰგავდა. ამბობდნენ: „მზეს მოვშორდით, მოდით, თვალები მივცეთ მწუხარებას!“

ქალაქი გაიარეს, მივიდნენ დიდი ზღვის პირას, იქ, სადაც ფრიდონმა მზის მსგავსი ტყვე ნახა და დასვა. იქ სისხლის ცრემლების ტბა ადინეს. ფრიდონი უამბობს იმ მანათობელი ტყვის ამბავს:

„აქ იმ ზანგმა მონებმა მზე ნავით მოიყვანეს, თეთრკბილა, ბალახშისფერბაგეებიანი, შავსახიანი. ცხენი გავაქუსლე, წაგვრა დავაპირე ხმლითა და მკლავით. შორიდან დამინახეს, სწრაფად გამექცნენ, ნავი მფრინავივით ჩანდა.“

ერთმანეთს გადაეხვივნენ, ცრემლების ღვრა გაამრავლეს, აკოცეს და გაუახლდათ მათ ორივეს მათი ტკივილები. გაიყარნენ გაუყრელნი, ძმადნაფიცნი და როგორც ძმები. ფრიდონი დარჩა, ჭაბუკი წავიდა, მნახველთა მკვლელი ტანით.

ავთანდილი მიდიოდა და თავისთვის ლაპარაკობდა, სავსე მთვარესავით ლამაზი იყო. თინათინის ფიქრები მის გულს ანუგეშებდა. ის ამბობდა: „სიცრუევ, მოგშორდი! ვაი, ამ წუთისოფლის ბორკილებს! შენ გაქვს წამალი, რომელიც ჩემს ჭრილობას განკურნავს.“

„რატომ წვავს ჩემს გულს მუდამ გმირთა სამი ალის სიცხე? რატომ გამიხდა გული კლდის ტალახივით, სამი ლახვრისგან დაჭრილივით? ლახვარს არ შეუძლია სამი ლახვრის ჭრილობის დატოვება, შენ ხარ მიზეზი, რომ სამყარო ასე გამიმწარდა.“

ავთანდილი მარტო მიდიოდა ზღვის პირას ოთხი მონით. ის ტარიელის განკურნების წამალს ეძებდა ყველა შესაძლო ხერხით. დღისით და ღამით ტიროდა და ცრემლების ნაკადს ღვრიდა. მისთვის მთელი ქვეყანა ჩალის ფასი იყო, თავისივე ჩალის წონით.

სადაც კი ნახავდა, ელაპარაკებოდა ზღვის პირას მყოფ მგზავრებს. ეკითხებოდა იმ მზის (ნესტანის) ამბავს. დღეები გაბრაზებული და მოწყენილი გაატარა. უცებ ქედს გადასცდნენ და დაინახეს აქლემები, რომლებსაც ტვირთი ეკიდათ. ქარავნის ხალხი ზღვის პირას იდგნენ, შეწუხებულები.

იქ უამრავი ქარავანი იდგა ზღვის პირას. ისინი შეწუხებულები და ნაღვლიანები იყვნენ, ვერც მიდიოდნენ, ვერც ჩერდებოდნენ. ყმა ავთანდილმა მათ სალამი მისცა, მათ კი ქება შეასხეს. ავთანდილმა ჰკითხა: „ვინ ხართ, ვაჭრებო?“ მათ საუბარი დაიწყეს.

ქარავნის უხუცესი იყო უსამი, ბრძენი კაცი. მან ავთანდილს სრული ქება შეასხა, დალოცა და კარგი ზნე გამოავლინა. უთხრეს: „ხმელეთის სინათლეო, შენ მოხვედი ჩვენს დასახმარებლად. ჩამოდი და მოგახსენებთ ჩვენს ამბავსა და საქმეს.“

ავთანდილი ჩამოვიდა. მათ უთხრეს: „ჩვენ ბაღდადელი ვაჭრები ვართ, მაჰმადის სჯულის მიმდევრები, არასოდეს გვისვამს მაჭარი. ზღვების მეფის ქალაქში სავაჭროდ ჩამოვედით. საქონლით სავსე, მდიდარნი ვართ, არ გვაქვს ნაყიდი ლარი (ძვირფასი ქსოვილი).“

„ჩვენ აქ, ზღვის პირას, უსულოდ მწოლიარე კაცი ვიპოვეთ. ვუშველეთ, ენა მოეცა და ლაპარაკი შეძლო. ვკითხეთ: „ვინ ხარ, ღარიბო, რა საქმე გაქვს?“ მან გვითხრა: „თუ შეხვალთ, დაგხოცავენ; მე კიდევ ცოცხალი ვარ?!“

„თქვა: „ქარავანი ეგვიპტიდან გამოვემართეთ ხალხით. ზღვაში შევედით მრავალფეროვანი ტვირთით სავსენი. იქ მეკობრეებმა დაგვხოცეს ძელითა და სახნისის წვერით. ყველაფერი დაიკარგა, არ ვიცი, აქ როგორ მოვედი!“

„ლომო და მზეო, ეს არის ჩვენი აქ დგომის მიზეზი. დაბრუნებით უზომო ზიანი მოგვადგება. თუ შევალთ, შეიძლება დაგვხოცონ, ომის ძალა არ გვაქვს. ვერც ვდგავართ, ვერც წავსულვართ, გადარჩენის საშუალება წაგვსვლია.“

ყმამ უთხრა: „ვინც ნაღვლობს, ამაოა და ამაოდ ცდება! რაც ზეციდან მოვა, მომავალი არ აგვცდება. მე თქვენს სისხლს ჩემს თავზე ვიღებ, შემოვისხამ, თუნდაც დამწვას. ვინც გებრძვით, ჩემი ხმალი თქვენს მტრებს გაანადგურებს.“

ქარავნის ხალხი დიდი სიხარულით აივსო. თქვეს: „ეს ჭაბუკი ყმა ჩვენნაირი მორცხვი არ არის. მას თავისი თავის იმედი აქვს, ვიყოთ მშვიდი გულით.“ შევიდნენ, ჩასხდნენ გემზე და ზღვის პირას გაემართნენ.

კარგი ამინდით იარეს, არ გაჭირვებიათ. ავთანდილი, მათი მამაცი მცველი, წინ მიუძღოდა. გამოჩნდა მეკობრეების გემი ძალიან გრძელი დროშით. იმ გემს გემების დასამსხვრევად ძელი ჰქონდა სახნისით.

ყვიროდნენ და მოდიოდნენ, იძახდნენ და საყვირს უკრავდნენ. ქარავანი შეშინდა მათი ლაშქრის სიდიდით. ყმამ უთხრა: „ნუ გეშინიათ მათი თავხედობის. ან ყველას დავხოცავ, ან დღეს ჩემი სიკვდილია.“

„ბედისწერის გარეშე ვერაფერს მიზამენ, თუნდაც მთელი ხმელეთის ჯარები შემებნენ. თუ ბედისწერაა, არ გადავრჩები, ლახვრები ჩემთვის მზადაა. ვერ გადამარჩენენ ვერც ციხეები, ვერც მეგობრები, ვერც ყმები. ვინც ეს ასე იცის, ჩემსავით გულოვანია.“

„თქვენ, ვაჭრებო, მშიშრები ხართ და ომის უცოდინარები. შორიდან ისრებით არ დაგხოცონ, ჩაკეტეთ კარები. მარტო მნახეთ, როგორ შევებრძოლები, როგორ გამოვიყენებ ლომის მკლავებს! ნახეთ მეკობრეების გემის სისხლი, როგორ დაიღვრება.“

ტანზე აბჯარი ჩაიცვა, ვეფხვივით სწრაფი მოძრაობით. ერთ ხელში რკინის კეტი ეჭირა. გემის თავზე უშიშარი გულით დადგა. მტრები ხმლით დახოცა, ისე, როგორც მჭვრეტელები უყურებენ.

ის ლაშქრები ყვიროდნენ, მათი ხმა არ წყდებოდა. დაარტყეს ძელი, რომელსაც ზედ სახნისი ედო. ყმა გემის თავზე უშიშრად იდგა, არ შეშინებულა. კეტი დაარტყა, ძელი გატეხა, ლომის მკლავი არ მოუდრკებოდა.

ძელი გატყდა და ავთანდილი დარჩა, გემი არ დაუმსხვრევია. ის ლაშქრები შეშინდნენ, გაქცევის გზას ეძებდნენ. ვეღარ გაექცნენ, ავთანდილი, მტრების გამანადგურებელი, აქეთ-იქით გადახტა. არ დარჩა ცოცხალი კაცი, რომელიც მან არ დახოცა.

ის ლაშქრებს უშიშრად ხოცავდა, როგორც თხებს. ზოგს გემზე ანარცხებდა, ზოგს ზღვაში ყრიდა. ერთმანეთს ესროდა, რვა ცხრას ურტყამდა და ცხრა რვას. დაჭრილები მკვდრებს შორის იმალებოდნენ, ხმას არ იღებდნენ.

მისი ომი ისე გაუმარჯვდა, როგორც მის გულს სურდა. ზოგმა უთხრა: „ნუ დაგვხოცავ, შენს სჯულს გეფიცებით!“ არ დახოცა, დაიმონა, რაც დაჭრილი გადარჩა. მართლად ამბობს მოციქული: „შიში სიყვარულს ქმნის.“

კაცო, ნუ იქადნი ძალას, ნუ იქებ თავს მთვრალივით! არაფერს გარგებს ძლიერება, თუ ღვთის ძალა არ შეგეწევა! დიდ ხეებს მოერევა, პატარა ნაპერწკალი დაწვავს. ღმერთი გფარავს, სწორად გაჰკვეთს, შეშას დაარტყამ თუ ხმალს.

იქ ავთანდილმა მათი უამრავი ძვირფასი ნივთი ნახა. გემი გემს მიაყენა და ქარავანს დაუძახა. უსამმა ავთანდილი მხიარული ნახა – გაუხარდათ, არ მიუახლოვდნენ. ქება შეასხეს და დიდი სასახლეები დაუგეგმეს.

ავთანდილის მაქებელთ ათასი ენა რომ ჰქონოდათ! ვერც კი იტყოდნენ, როგორ ლამაზად იბრძოლა. ქარავანმა იხმაურა, თქვეს: „უფალო, მადლობა შენ! მზემ შუქი მოგვადგა, ბნელი ღამე გაგვითენა.“

მიეგებნენ, კოცნიდნენ თავს, პირს, ფეხებს, ხელებს. უსაზღვრო ქება შეასხეს იმ ლამაზს, საქებარს. მისი დანახვა ბრძენ კაცსაც გააგიჟებს, როგორც ხელს: „შენგან გადავრჩით ჩვენ ყველანი ამხელა ძნელ ფათერაკს.“

ყმამ უთხრა: „მადლობა ღმერთს, შემოქმედს, არსებათა შემქმნელს, ვისგანაც ზეციური ძალები აქაურ საქმეებს აგვარებენ. ის აკეთებს ყველაფერს, დაფარულსაც და ზოგჯერ ცხადსაც. ყველაფრის დაჯერება გვმართებს, ბრძენი ენდობა მომავალს.“

„ღმერთმა ამხელა სულს თქვენი სისხლი გაპატიათ. მე, საწყალი, რა ვარ? უბრალო მიწა; ჩემით რას ვიზამდი? ახლა დავხოცე თქვენი მტრები, შევასრულე, რაც ვთქვი. გემი სრულად საქონლით მომიყვანია, როგორც ძღვენი.“

მართლაც, კარგ ყმას, როცა ომი გაუმარჯვდება, ამხანაგებისთვის უკეთესია, ვინც მას თან ახლდა. ულოცავდნენ, აქებდნენ, მათ ასე მყოფებს უკვირდათ. დაჭრილობა უხდებოდა, ცოტა რამ დაშავებოდა.

ის მეკობრეების გემი იმ დღეს ნახეს, არ ასულან. იქ დადებული საგანძური როგორ დათვალეს! თავიანთ გემზე გადმოიტანეს, გემი სრულად დაცალეს. დალეწეს და ზოგი დაწვეს, შეშა დრამად არ გაცვალეს.

ავთანდილს უსამმა ვაჭრების შემოთვლილი სიტყვები მოართვა: „შენგან ვართ გამაგრებულნი, ჩვენც გვაქვს ამის აღზრდილობა. რაც გვაქვს, შენია, ამას კამათი არ უნდა. რასაც მოგვცემ, გვიბოძე, აქ შეკრება მოგვიწყვია.“

ყმამ შეუთვალა: „ჰე, ძმებო, წეღანაც მომისმენია, ღმერთს შეესმა, რაც თქვენს თვალთაგან ცრემლი მოედინებოდა. მან გადაგარჩინათ; მე რა ვარ? მე, საწყალი, რით განგკურნე! რა გინდათ მომცეთ, რას ვუზამ? მე ვარ და ჩემი ცხენია!“

„მე თუმცა რაც მინდოდა დასადები საგანძური, ჩემსაც მქონდა უამრავი, უსახო ლარი და ქონება. რას ვუზამ თქვენსას? რად მინდა? მხოლოდ თქვენი თანამგზავრი ვარ. სხვაგან სხვა საქმე მაქვს, თავის გასაწირავი.“

„ახლა რაც აქ ვიშოვე, დაუთვლელი საგანძური, რაც ვისაც გინდათ, წაიღეთ, არავის არაფერს დავმალავ. ერთს გთხოვთ, მთხოვეთ არასაკრძალავი სათხოვარი: საქმე მაქვს თქვენ შორის, თავის დასამალავი.“

„ჩემს დროს ნუ იტყვით თქვენს პატრონობას. თქვით: „ჩვენი თავადია“-თქო, ნუ მიწოდებთ ჭაბუკს. მე სავაჭრო ტანსაცმელს ჩავიცვამ, ვაჭრობას დავიწყებ. თქვენ შეინახეთ ჩემი ნამუსი, თქვენს და ჩემს ძმობას!“

ეს საქმე ქარავანს ძალიან გაუხარდა. მოვიდნენ და თაყვანი სცეს, უთხრეს: „ჩვენი იმედია, რაც სათხოვარი ჩვენ გვმართებდა, ის თქვენვე გითხოვიათ. მას ვემსახუროთ, ვისი სახეც მზის სახედ გამოგვიცდია.“

იქიდან წავიდნენ, იარეს, არც თუ დიდხანს გაჩერებულან. მიაღწიეს კარგ ამინდს, მუდამ კარგად მიდიოდნენ. ავთანდილს აქებდნენ, ქებას შეასხამდნენ. იმ მარგალიტს, იმ ყმას, კბილების ფერს, ძღვნიდნენ.

**ამბავი ავთანდილისაგან გულანშაროს მისლვისა (ამბავი ავთანდილის გულანშაროში ჩასვლისა)**

ავთანდილმა ზღვა გაიარა, მიდიოდა მოხდენილი ტანით. ნახეს ქალაქი, გარშემორტყმული ბაღების ტყით, უცხო გვარის ყვავილებით, უამრავი ფერით. იმ ქვეყნის სილამაზეს როგორ გადმოგცემ, რითი!

იმ ბაღების პირას გემი სამი თოკით დააბეს. ავთანდილმა ვაჭრის ტანსაცმელი ჩაიცვა, სკამზე დაჯდა. მოიყვანეს მზიდავი კაცები, დაქირავებულნი ფულით. ის ყმა ვაჭრობს, თავადობს და ამით თავს მალავს.

მოვიდა მისი მებაღე, რომელსაც ბაღი ეკუთვნოდა. ის ყმას უყურებდა აღფრთოვანებით, მის ელვარე სახეს. ავთანდილმა დაუძახა და ელაპარაკა იმ კაცს, რომელიც არ ცდებოდა სიტყვებში: „ვისნი ხართ, ვინ ხართ, რა ჰქვია აქ მჯდომ მეფეს?“

„წვრილად მითხარი ყველაფერი,“ – ყმა იმ კაცს ელაპარაკება, – „რა ლარია უფრო ძვირი, ან იაფად რა იყიდება?“ მებაღემ უთხრა: „ვხედავ, შენი სახე მზის სახესავით მეჩვენება. რაც ვიცი, მართლად გეტყვი, ტყუილი არ გეცოდინება.“

„ეს არის ზღვათა სამეფო, თავისი ათი სავალით. თვით გულანშარო ქალაქია, სავსე მრავალი სილამაზით. აქ მოდის ყველაფერი ლამაზი, ზღვა-ზღვა გემით მავალი. მელიქ-სურხავი მეფობს, სრული სმითა და ქეიფით.“

„აქ მოსვლით ახალგაზრდავდება, კაციც რომ ბერი იყოს: სმა, გახარება, თამაში, მუდამ არის სიმღერები. ზამთარ-ზაფხულ თანაბრად გვაქვს ფერად-ფერადი ყვავილები. ვინც გვიცნობს, გვინატრებს, მტრებიც კი.“

„დიდი ვაჭრები ასეთ სარგებელს ვერ პოულობენ: ყიდიან, ყიდულობენ, იგებენ, აგებენ. ღარიბი ერთ თვეში გამდიდრდება, სავაჭროებს ყველგან აგროვებენ. უქონელები ერთ წლამდე საქონელს ინახავენ.“

„მე ვარ უსამის მებაღე, ვაჭართა უხუცესის. ამასაც გეტყვი, მისი წესის ამბავს: თვით ეს ბაღი მისი საკუთრებაა, თქვენი დღევანდელი სადგომი. პირველ რიგში მას ეკუთვნის ყველაზე ლამაზი ნივთების ჩვენება.“

„როცა დიდი ვაჭრები შემოვლენ, მას ნახავენ და ძღვენს მიართმევენ. აჩვენებენ, რაც აქვთ, სხვაგან ლარს ვერ გახსნიან. ყველაზე ლამაზებს სეფედ დასვამენ, ფასს იქვე დაუთვლიან. მათ მაშინვე ათავისუფლებს, როგორც სურთ, ისე ყიდიან.“

„თქვენნაირ საპატიო სტუმრებს მათ ეკუთვნით გამოსვენება. დამყენებლებს უბრძანებს, ვისაც ეკუთვნის დაყენება. ახლა ის აქ არ არის, რას მარგებს მისი ხსენება! თქვენი გამოსვლა და წაყვანა მას ეკუთვნის, თქვენი ქება.“

„ფატმან ხათუნი შინ არის, მისი ცოლი. პურად კარგი მასპინძელი, მხიარული, არამკაცრი. მას ვაცნობებ თქვენს მოსვლას, წაგიყვანთ, როგორც თავისას. წინ კაცებს გამოგაგებებს, ქალაქში დღისით, ნათლად შეხვალ.“

ავთანდილმა უთხრა: „წადი, ისე მოიქეცი, როგორც გინდა.“ მებაღე გარბის, ახარებს, ოფლი მკერდამდე ჩასდის. ხათუნს უთხრა ამბავი: „მე ეს მითხრეს: ყმა მოვა, მისი მჭვრეტელთა შუქები მზესავით გამოცდილია.“

„ვიღაც ვაჭარი, დიდი ქარავნის პატრონი, საროს ხესავით ნაზარდი და შვიდი დღის მთვარევით ლამაზი. უხდება ვაჭრის სამოსი და ძოწისფერი მოსასხამი. მან დამიძახა, მკითხა ამბავი და ლარების გაყიდვის წესი.“

ფატმან ხათუნს გაუხარდა, ათი მონა გააგება. ქარვანსრა მოამზადა, მათი ბარგი დააყენა. შემოვიდა ვარდისფერი ლოყებით, ბროლივით და ბადახშივით, მინასავით გამჭვირვალე. მისმა მჭვრეტელებმა ვეფხვს ტოტი, ლომს კი თათი დაუხატეს (ანუ უძლიერესი შეადარეს).

ხმაური ატყდა, ქალაქის მთელი ხალხი შეიკრიბა. აქეთ-იქით იჯდნენ: „ვუყუროთ ამას მშვიდად!“ ზოგნი ნდომით აღფრთოვანებულნი იყვნენ, ზოგნი სულწასულნი. მათმა ცოლებმა ქმრები შეიძულეს, ქმრები კი გაბრაზებულები დარჩნენ.

ფატმანი, უსამის ცოლი, კართან შეეგება. მხიარულმა მიესალმა, სიხარული გამოავლინა. ერთმანეთი მოიკითხეს, შევიდნენ და შინ დასხდნენ. ფატმან ხათუნს მისი მოსვლა, როგორც მივხვდი, არ ეწყინა.

ფატმან ხათუნი თვალად მოხდენილი, არახალგაზრდა, მაგრამ მხნე, ნაკვთად კარგი, შავგრემანი, მსუქანი სახით, არ გამხდარი. მუსიკოსებისა და მომღერლების მოყვარული, ღვინის მსმელი. ბევრი ძვირფასი სამოსი და მოსასხამი ჰქონდა.

იმ ღამეს ფატმან ხათუნმა ძალიან კარგად უმასპინძლა. ყმამ ლამაზი ძღვენი უძღვნა, მიმღებლებმა თქვეს: „კარგია.“ ფატმანის მასპინძლობა ღირსეული იყო, ღმერთმა არ დაკარგა. სვეს და ჭამეს, დასაწოლად ყმა ღამით გავიდა.

დილით ყველა ლარი აჩვენა, გაახსნევინა. ლამაზები სეფედ დაალაგა, ფასიც დაათვლევინა. ვაჭრებს უთხრა: „წაიღეთ,“ – აჰკიდა, გააწევინა, – „თქვენ როგორც გინდათ, ისე ვაჭრობდით, ნუ გამაცხადებთ, მე ვინ ვარ.“

ყმა ვაჭრულად იმოსება, არ იცვამს არაფერს თავისას. ზოგჯერ ფატმანის მსახურია, ზოგჯერ ფატმანის კუთვნილება. ერთად სხედან, ელაპარაკებიან არამკაცრ საუბრებს. ფატმანს მისი არყოფნა კლავდა, როგორც ვინმეს თავისი საყვარლის არყოფნა.

**ფატმანისგან ავთანდილის გამიჯნურება (ფატმანის ავთანდილისადმი შეყვარება)**

სჯობს ქალისგან შორს ყოფნა, ვისგანაც როგორ მოითმენ: გიღალატებს და გიბრძანებს, გენდობა და მოგენდობა. მართლაც უცებ გიღალატებს, გაწყვეტს, რაც დაწყებულია. ამიტომ ქალს არაფერი არ უნდა ენდო.

ფატმან ხათუნს ავთანდილისადმი გულში სურვილი გაუჩნდა. სიყვარული მეტისმეტად მოემატა, ცეცხლივით წვავდა. დამალვას ცდილობდა, მაგრამ ტანჯვას ვერ მალავდა. ამბობდა: „რა ვქნა, რა მეშველება?“, ტიროდა, ცრემლებს ღვრიდა.

„პირდაპირ ვუთხრა, ვაითუ გაბრაზდეს, შეხედვაც კი გამიძვირდეს! თუ არ ვეტყვი, ვეღარ გავძლებ, ცეცხლი უფრო გამიძლიერდება. ვთქვა და მოვკვდე, ან გადავრჩე, ერთი რამე მომივიდეს. მას მკურნალი ვერ განკურნავს, თუ არ ეტყვის, რაც სტკივა.“

ფატმანის წერილი ავთანდილთან, სიყვარულის შესახებ

ფატმანმა დაწერა სამწუხარო წერილი, რომელიც ავთანდილისთვის იყო განკუთვნილი. ამ წერილში ის თავის სიყვარულსა და ტანჯვას უყვებოდა. ეს იყო წერილი, რომელიც მსმენელთა გულებს შეძრავდა და ააღელვებდა. ეს იყო საიდუმლო წერილი, რომელიც არ უნდა განადგურებულიყო.

„ჰე, მზეო! რადგან ღმერთს შენ მზედ უნდოდი შეექმნა, ამიტომაც შეგქმნა შენ მოშორებულთა გასახარებლად და არა სატანჯველად. ახლოს მყოფთათვის კი დამწვავ ცეცხლსავით ხარ. მნათობებს შენი დანახვა სასიამოვნოდ მიაჩნიათ და საამაყოდ.

შენ გტრფიალობენ ისინი, ვინც გხედავენ, შენთვის საბრალოდ იტანჯებიან. ვარდი ხარ, მიკვირს, ბულბულები რატომ არ გეხვევინებიან! შენი სილამაზე ყვავილებს აჭკნობს, ჩემიც ჭკნება. სრულად დამწვარვარ, თუ მზის სხივები არ მომეშველებიან.

ღმერთი მოწმად მყავს, მეშინია ამის თქვენთვის თქმისა, მაგრამ რა ვქნა მე, დღეგამოლეულმა ქალმა, სრულად დავკარგე მოთმინება. გული მუდმივად ვერ გაუძლებს შავი წამწამების ტანჯვას. თუ რამეს მიშველი, მიშველე, თორემ გონებას დავკარგავ!

სანამ ამ წერილზე პასუხი მომივიდოდეს, ან გავიგებდე, რომ ჩემი მოკვლა გინდა, ან რაიმე ჩემი გაგეწყრება, მანამდე გავუძლებ სულდგმას, რაც არ უნდა მტკიოდეს გული. ნეტავ, როდის გადაწყდება ჩემი სიცოცხლე ან სიკვდილი!“

ფატმან ხათუნმა დაწერა და გაუგზავნა ეს წერილი. ავთანდილმა ისე წაიკითხა, თითქოს ვიღაც უცხოსგან იყოს, ანდა თავისიანისგან. მან თქვა: „არ იცის ჩემი გული, ვინ ვისზეა შეყვარებული, რომ სიყვარულის წერილს მიგზავნის. რატომ უნდა შევადარო მე მას ის!“

თქვა: „ყვავი ვარდს რას უზამს, ან რა ფერი აქვს მას მისი? მასზე ბულბულს ჯერ ტკბილად არ უმღერია. ყოველი უმსგავსო საქმე ხანმოკლეა და ამიტომაც უბედური. რა უთქვამს, რა მოუგონია, რა წერილი მოუწერია!“

ასეთი საყვედური უთხრა თავის გულს. შემდეგ კი თქვა: „ჩემ გარდა ჩემი შემწე არავინაა. რისთვისაც გამოვედი, მისი ძებნა რადგან მინდა, როგორც არ უნდა ვიპოვო, იმას გავაკეთებ, გულმა სხვა-მცა რა მოისმინა!

ეს ქალი აქ ზის, ბევრ კაცს ხედავს, სტუმართმოყვარეა და მეგობრული მგზავრების მიმართ, რომლებიც ყველგან დადიან. მივყვები, ყველაფერს მომიყვება, გამვლელ-გამომვლელთა ამბებს. იქნებ რამეში გამომადგეს, მე მისი ვალი ჩემგან უნდა ვიცოდე.“

თქვა: „დიაცს, ვისაც უყვარს, გაექცევა და გულს მისცემს. შეურაცხყოფას და ჭორაობას სულაც არ მიაქცევს ყურადღებას. რაც იცის, გაუმჟღავნებს, საიდუმლოს სრულად ეტყვის. მირჩევნია, მივყვე, იქნებ კიდევ რამე დაფარული საქმე გავიგო.“

კვლავ თქვა: „ვერავინ ვერაფერს იზამს, თუ ბედი არ მოითმენს. ამიტომაც რაც მინდა, არ მაქვს, რაც მაქვს, არ მინდა. ბინდის მსგავსია ეს ქვეყანა, ალბათ ამიტომაც ბინდდება. კოკაში რაც დგას, ის გადმოედინება!“

ავთანდილის წერილი ფატმანის პასუხად

მიუწერა: „წავიკითხე შენი წერილი, ჩემი ქება. შენ მომასწარი, თორემ შენზე მეტად მე მჭირს ცეცხლის დანთება. შენც გინდა და მეც მინდა შენთან განუწყვეტელი შეხვედრა. შეხვედრა კარგია, რადგან ორივეს გვინდა.“

ფატმანის სიხარულს ვერ გიამბობ, როგორ მოემატა! მიუწერა: „კმარა, რაც უშენოდ ცრემლი ვღვარე. ახლა მარტო ვიქნები, აქ მიპოვე მარტო. დააჩქარე შენი შეხვედრა, როგორც კი შეღამდება, მოდი ღამით.“

იმ ღამითვე, როცა ავთანდილს მოსაწვევი წერილი მიართვეს, შეღამდა და წავიდა. გზაზე სხვა მონა შეხვდა, რომელმაც უთხრა: „ამ ღამით ნუ მოხვალ, ვერ გიპოვი შენთვის მზად.“ ავთანდილს ეწყინა, მაგრამ არ დაბრუნდა, თქვა: „ეს რას ჰგავსო?“

მიწვეული აღარ დაბრუნდა უკან. ფატმანი წყენით ზის. ავთანდილი მარტო შევიდა. ქალს წყენა შეატყო, ნახა მისი შესვლა, შევიდა. შიშის გამო და თავისი სურვილის გამო ვერ გაიმჟღავნა წყენა.

ერთად დასხდნენ და დაიწყეს კოცნა, მხიარულება. კართან მოვიდა ვიღაც ლამაზი, ტანადი მამაკაცი. ახლოს შემოვიდა, თან ხმალ-დარაკიანი მონა მოჰყვა. შეკრთა, როცა ავთანდილი დაინახა: „თითქოს კლდოვანი გზა იყოსო.“

ფატმანი რომ დაინახა, შეშინდა, კანკალებს და ძრწოლამ მოიცვა. მან გაკვირვებით შეხედა მათ მხიარულებასა და წოლას. უთხრა: „არ გიშლი, ქალო, ფერების ცვლასა და კანკალს, მაგრამ გამითენდება და განანებ მაგ მოყმის ყოლას!

გამკიცხე, ბოზო ქალო, და გამათრიე, მაგრამ ხვალ მიხვდები პასუხს, რომელიც ამ საქმის საფასური იქნება. მე ვარ ის, ვინც შენს შვილებს შენივე კბილებით შეგაჭმევს. დაგშლი, თმასაც კი არ დაგიტოვებ, მხოლოდ ხელებით ვირბენ მინდორში!“

ეს თქვა და კაცმა თმები მოქაჩა, კარები გაიარა. ფატმანმა თავის ცემა დაიწყო, ლოყები დანახოკარი ჰქონდა. მის ცრემლებს შეერია, წყაროსავით წკარუნებდნენ. თქვა: „მოდით, ქვებით დამქოლეთ, მომადექით, მომაკარნი.

მოთქვამს: „მოვკალი, ვაი, ქმარი, ამოვწყვიტე პატარა შვილები, გავანადგურე ქონება, დავკარგე ლამაზი თვალები. დავშორდი საყვარელ ადამიანებს, ვაი გამზრდელებს, ვაი გაზრდილებს. ბოლოს მოვუღე ჩემს თავს, ჩემი სიტყვები მწარეა.“

ამ ყველაფერს ავთანდილი გაოცებული უსმენდა. უბრძანა: „რა გჭირს, რას ამბობ, რატომ ხარ ასე შეშინებული? რას დაგემუქრა ის მამაკაცი, რა დაინახა შენგან ნაკლული? დადუმდი, მითხარი, ვინ იყო, ან რისთვის იყო ასე გაბრაზებული?“

ქალმა უთხრა: „ჰე, ლომო, ხელები ცრემლების დენით მაქვს სველი, ნურაფერს ნუ მკითხავ ამბავს, ვერაფერს გეტყვი ენით. დავხოცე შვილები ხელით, ამიტომაც არაფერი მახარებს. თავი მოვიკალი მოუთმენლად შენი სიყვარულით.

ასეთი რამ ხშირად ემართება სიტყვა-მცთარს, ენა-მეტს, საიდუმლოს ვერ-მმალავს, უჭკუოს, გაბრაზებულს, შეშლილს. ვაი, მეშველეთ, გეტყვით ყველაფერს, რაც ჩემს თავს ხდება. მკურნალმაც ვერ განკურნოს ის, ვინც თავის სისხლს სვამს.

ორიდან ერთი გააკეთე, ამის მეტს ნურაფერს ნუ მთხოვ: ან მოკალი ის კაცი, წადი, მოკალი ფარულად ღამით, ამით მე და მთელი ჩემი სახლი სიკვდილს გადავრჩებით! მოხვალ, ყველაფერს გეტყვი, როგორ გითხრა ცრემლების ღვრით?

თორემ ღამითვე შენი ტვირთი ვირით წაიღე, მიატოვე ჩემი მიდამო, სრულად შეაგროვე და წადი. ვეჭვობ, რომ ჩემი ცოდვები შენც გაგავსებენ ჭირით, თუ ის კაცი სასახლეში მივა, შვილებს პირით შემაჭმევს.“

როცა ეს მოისმინა ავთანდილმა, ლაღმა და კეთილშობილმა, ადგა და ლახტი აიღო, რაოდენ ლამაზი და მამაცი იყო! „ამ საქმის ვერ-ცნობა, – თქვა, – ჩემი სიძუნწეა.“ ნუ იეჭვებ, რომ ქვეყანაზე ვინმე მისნაირი არსებობს!

ფატმანს უთხრა: „კაცი მომეცი მასწავლებლად, წინამძღოლად, გზაზე სწორად წამიყვანოს, თორემ მეშველად არავინ მინდა. იმ კაცს ვერ ვხედავ ჩემს მეტოქედ, რაც არ უნდა ვუყო, მოგახსენებ, მომიცადე, იყავი წყნარად.“

ქალმა მას მონა მისცა წინამძღოლად, წამყვანად. კვლავ შეჰყვირა: „რადგან ცეცხლი ახლა ნელდება, თუ მოკლავ იმ კაცს, ჩემი გულის მფხანელს, ბეჭედი ჩემი აცვია, მას გევედრები, რომ მომიტანო.“

ავთანდილმა გაიარა ქალაქი თავისი უებრო ტანით. ზღვის პირას სახლები იდგა აშენებული წითელ-მწვანე ქვებით, ქვემოთ ლამაზი სარდაფით, ზემოთ კი ბანის-ბანით, დიდი და ლამაზი, მრავალი ნაწილით.

იქ მიჰყავს პირმზე ავთანდილი მის წინამძღოლს. ხმადაბლა ეუბნება: „ეს არის მისი სასახლე, რომელსაც ეძებ.“ უჩვენებს, ეტყვის: „ხედავ ბანზე და ქვევით მყოფს? იქ წევს დასაძინებლად, იცოდე, ან ქვევით იპოვი მჯდომარეს.“

კარის წინ ორ დარაჯს ეძინა იმ საწყალ კაცს. ავთანდილი გავიდა, შეეპარა, სანამ ხმას გამოსცემდნენ. თითო ხელი ყელზე მოჰკიდა, იქვე მოუსწრაფა სული, თავი თავზე შეუტაკა, ტვინი თმას შეურია.

ის კაცი საწოლში მარტო იწვა გაბრაზებული გულით. ხელსისხლიანი ავთანდილი შევიდა ჯანმრთელი ტანით. ვეღარ მოასწრო, ჩუმად მოკლა თუ, ვერც კი ვიცით. ხელი მოჰკიდა, მიწაზე დააგდო, დანით დაკლა.

მნახველთათვის მზეა, მებრძოლთათვის მხეცი და ზარია. ბეჭდითურთ თითი მოჰკვეთა, მიწაში ჩაფლა. ზღვისკენ სარკმლიდან გადააგდო, ზღვის ქვიშას შეერია. მისთვის არც სამარეა, არც სათხრელი ბარი.

მათი დახოცვის ხმა არსაიდან არ გაისმა. წამოვიდა ტკბილი ვარდი, როგორ უნდა გამწარებულიყო! ეს მიკვირს, მათი სისხლი ასე როგორ მოიპარა! საიდანაც წეღან მოვიდა, იმავე გზით წავიდა.

როცა ფატმანისთან შევიდა ლომი, მზე, წყლიანი მოყმე, უბრძანა: „მოვკალი, იმ კაცმა მზიანი დღე ვეღარ ნახოს. შენი მონა მოწმად მყავს, ღმერთზე დააფიცე. აჰა, თითი და ბეჭედი, და დანა მაქვს სისხლიანი.

ახლა მითხარი: რას ამბობდი, რატომ გაშმაგდი ასე შეშლილად? რას გემუქრებოდა ის კაცი? მეტისმეტად მეჩქარება.“ ფატმანი ფეხებზე მოეხვია: „არ ვარ ღირსი შენი პირის ხილვისა, და გამიმთელდა დაჭრილი გული, ახლა დავჯექი ცეცხლის ჩასაქრობად.

მე და უსენი შვილითურთ ახლა თავიდან დავიბადეთ. ლომო, შენი ქება ჩვენ როგორ უნდა გვეთქვა! რადგან მისი სისხლის დაღვრა დავიფიცეთ, თავიდან გეტყვი ყველაფერს, თქვენ მოსასმენად მოემზადეთ.“

ფატმანის მონათხრობი ნესტან-დარეჯანის ამბის შესახებ

ამ ქალაქში ასეთი წესია: ნავროზობის დღეს არც არავინ ვაჭრობს და არც არავინ მიდის სადმე გზაზე. ყველა ერთნაირად ვიწყებთ მორთვას, გალამაზებას და მეფეები დიდ პურობასა და დარბაზობას მართავენ.

ჩვენ, დიდ ვაჭრებს, გვევალება დარბაზში ძღვენის მიტანა. მეფეებს კი გვმართებთ ჩვენთვის შესაფერისი საჩუქრების ბოძება. ათი დღის განმავლობაში ყველგან ისმის წინწილისა და ებნის ხმა. მოედანზე მღერიან, ბურთს თამაშობენ, ცხენები კი დგრიალებენ.

ჩემი ქმარი, უსენი, დიდ ვაჭრებს მიუძღვება წინ, მე კი მათ ცოლებს მიმყავს. არავინ მჭირდება მოსაწვევად. დედოფალს ძღვენს ვუძღვნით, მდიდარი იქნება თუ ღარიბი. დარბაზში კარგად ვხარობთ და მხიარულები ვბრუნდებით შინ.

დადგა ნავროზობის დღე, დედოფალს ძღვენი მივართვით. ჩვენ მივართვით, მათ კი გვიბოძეს. ავივსეთ და გავმდიდრდით. დროულად, მხიარულები, ჩვენი ნებით წამოვედით. კვლავ დავსხედით გასახარებლად, რადგან არ ვიყავით უნებლიეები.

საღამოს ბაღში გასართობად გავედი. ხათუნებიც წავიყვანე – მათი გამოკვება ჩემი მოვალეობა იყო. მომღერლები მომყვებოდნენ და ტკბილ ხმას გამოსცემდნენ. მეც ვმღეროდი, ვყმაწვილობდი და ვიცვლიდი რიდესა და თმას.

იქ, ბაღში, ლამაზი სახლები იყო, ნატიფად აშენებული, მაღალი, ყველგან ხედით, ზღვაზე გადმოკიდებული. იქ შევიყვანე ხათუნები, რომლებიც ჩემთან ერთად იყვნენ. კვლავ ნადიმი გავმართეთ და კარგად მოწყობილები დავსხედით.

ვაჭრის ცოლებს მხიარულად ვუმასპინძლე, კარგად და დიდხანს. სმის დროს უმიზეზოდ რაღაც უსიამოვნო ვთქვი. როცა შემამჩნიეს, ყველა დაიშალა, ვინც სუფრასთან იჯდა. მარტო დავრჩი, რაღაც სევდა შემომაწვა გულზე.

ფანჯრები გავაღე და ზღვისკენ გავიხედე. ვიყურებოდი და ჩემს მზარდ დარდს ვიქარვებდი. შორს რაღაც პატარა გამოჩნდა, ზღვაში მოცურავდა. ვიფიქრე, ფრინველია ან მხეცი, სხვას რას მივამსგავსებდი!

შორს იყო, ვერ ვიცანი. მომიახლოვდა და ნავი აღმოჩნდა. ორ შავკანიან კაცს, შავი სახეებიც ჰქონდათ. აქეთ-იქით ედგნენ, მხოლოდ თავები უჩანდათ. ამოიღეს რაღაც და გამიკვირდა ეს უცხო სანახაობა.

ნავი ნაპირზე გამოათრიეს, ბაღის წინ ამოიტანეს. აქეთ-იქით მიიხედ-მოიხედეს, ვინ გვიყურებსო, სად არისო, ვინ არისო. ვერავინ ნახეს, ვერც ვერაფერმა შეაშინა. მე ფარულად ვიყურებოდი, სულგანაბული ვიყავი შინ.

იმ ნავიდან მათ გადმოსვეს ქალი კიდობანით. ახადეს და ქალი გადმოვიდა უცხო ტანით. თავზე შავი რიდე ჰქონდა, ქვეშ კი მწვანე სამოსი ეცვა. მზესაც ეყოფოდა მისი სილამაზე, თუკი მისნაირი იქნებოდა.

როცა ქალი ჩემკენ მობრუნდა, სხივებმა კლდეები გაანათეს. მისი ღაწვების ელვარება ხმელეთსა და ცას ანათებდა. თვალები მეტკინა, საერთოდ ვერ ვუყურებდი, როგორც მზეს. კარი უკან დავხურე, მათ ვერ შეამჩნიეს, რომ ვუყურებდი.

ოთხი მონა მოვიხმე, რომლებიც ჩემ წინ იდგნენ. ვუჩვენე: „ხედავთ, ინდოელებს რა შუქი ჰყავთ ტყვედ? ჩუმად ჩაეპარეთ, ჩადით წყნარად, ნუ იჩქარებთ. მოგყიდონ, მიეცით ფასი, რასაც მოისურვებენ.

თუ არ მოგცემენ, ნუღარ მისცემთ ფულს, წაართვით და დახოცეთ. მოიყვანეთ ის მთვარე, გააკეთეთ კარგად, ეცადეთ!“ ჩემი ყმები ზემოდან ქვემოთ ჩაეპარნენ, თითქოს დაფრინავდნენ. ევაჭრნენ, მაგრამ არ მიჰყიდეს. შავკანიანები ძალიან გაბრაზდნენ.

მე ფანჯრებიდან გადავიხედე. როცა მივხვდი, რომ არ მიჰყიდეს, დავუძახე: „დახოცეთ!“ შეიპყრეს და თავებს სჭრიდნენ. ისინი ზღვაში ჩააგდეს, ქალს შემოადგნენ და ატირდნენ. მე მივეგებე, გამოვართვი და ზღვის პირას დიდხანს არ დავყოვნებულვართ.

რა გიამბო მისი ქება, რა სილამაზე, რა ნაზობა! ვფიცავ, რომ ის მზეა, მზეს არ ეკადრება მზესავით ყოფნა! ვინ გაუძლებს მის სხივებს, ვინ შეძლებს მის დახატვას! მე თუ დამწვავს, აჰა, მზად ვარ, ამას მეტი მომზადება არ სჭირდება!

ეს სიტყვები დაასრულა ფატმანმა და პირზე ხელები აიფარა. ავთანდილსაც აუტირდა, ცხელი ცრემლები გადმოყარა. ერთმანეთი დაავიწყდათ, მის გამო ხელებად იქცნენ (ანუ ერთმანეთს ჩაეხუტნენ). ზემოდან გადმოდენილმა ცრემლის ღვარმა თხელი ფიფქები გაადნო.

იტირეს. ყმამ უთხრა: „ნუღარ შეწყვეტ, დაასრულე“. ფატმანი ამბობს: „მივეგებე, გული მისთვის ერთგულად მივიჩნიე. გადავუკოცნე ყველა ასო, თავი ამის გამო მოვაძულე. ჩემს ტახტზე დავსვი, შევეკითხე და გავესაუბრე.

ვკითხე: „მითხარი, ვინ ხარ, მზეო, ან ვისი ტომის შვილი ხარ? იმ ზანგებს საიდან მოჰყავდი შენ, ცის მნათობთა პატრონი?“ მან პასუხი არ გამცა ამდენ სიტყვაზე. ასჯერ მეტი ცრემლის წყარო ვნახე, მისგან გადმონადენი.

როცა კითხვითა და მეტი საუბრით მივაჭირვე, გულამოსკვნით ატირდა იმ წყნარი ხმით. ბროლისა და ლალისგან ცრემლის ღვარი მოსდის შავი თმის ღარიდან. მისი მჭვრეტელი დავიწვი, გულით მკვდარივით გავხდი.

მითხრა: „შენ ჩემთვის, დედაო, დედაზე უკეთესი ხარ. რას გააკეთებ ჩემი ამბით, ეს ხომ მოლაპარაკის ზღაპარია! მე ღარიბი ვარ, უბედო ბედის შემსწრე. თუ რამეს მკითხავ, ღმერთმა მოგცეს ძალა, რომ გაუძლო!“

ვთქვი: „უჟამოდ არ შეიძლება მზის მოყვანა და ხმობა. მომყვანი გაშმაგდება და საერთოდ გონებას დაკარგავს. ხმობა დროულად უნდა იყოს, სათხოვარი ყველაფერი უნდა მოყვეს. რატომ არ ვიცი ამ მზის საუბრის უდროობა?“

ავიყვანე ის მზისებური სახის ქალი, ნაქები და ვერ ვთქვი, რომ არ იყო საქები. სურვილმა და მისმა მზემ, ძლივს დავმალე მისი შუქი. მრავალჯერადი, მძიმე, არასუბუქი სტავრა ჩამოვუფარე. ცრემლს სეტყვსავით ღვრის და ვარდს აფრქვევს, წამწამებიდან ქრის ბუქი.

შინ მოვიყვანე ის მზისებური სახის, ალვის ხესავით ტანადი ქალი. ერთი ოთახი მოვუკაზმე და შიგნით ძალიან ფარულად დავსვი. არავისთვის მითქვამს, სულიერისთვის, შევინახე ფარულად, კრძალვით. ერთი ზანგი ვამსახურე; მე შევდიოდი და ვნახულობდი, როგორ იყო.

როგორ გიამბო მე, საწყალმა, მისი საკვირველი ყოფა-ქცევა, დღე და ღამე განუწყვეტლად ტირილი და ცრემლების ფრქვევა! შევეხვეწე: „დადუმდიო“, წამით დამითანხმდა. ახლა მის გარეშე როგორ ვცოცხლობ, ვაი ჩემთვის, საწყალო მე, ვაი!

შინ შევედი, მის წინ ცრემლის გუბეები იდგა. სისხლის მორევში შავი თმის შუბები ეყრდნობოდა. მელნის ტბებიდან იღვრებოდა სავსე თვალები, შუა ძოწსა და აყიყს შორის მარგალიტის ტყუპები (კბილები) მოჩანდა.

კითხვის დრო ვერ ვპოვე მისი განუწყვეტელი ცრემლების ღვრის გამო. თუმცა მეკითხა: „ვინა ხარ, რისგან ხარ ასე განადგურებული?“ სისხლის ნაკადი მჩქეფარედ მოსდის ალვის ხესავით ტანადი ქალისგან. ამას ხორციელი როგორ გაუძლებს, ქვის გარდა სხვა!

არაფერი უნდოდა დასაფარად, არც საწოლზე წოლა. სულ რიდითა და იმ ერთი ყაბაჩით იყო. მკლავი სასთუმლად ედო და იმით ეძინა. ძლივს ვაჭმევდი ცოტა რამეს ათასი ხვეწნით.

სხვა საკვირველი გიამბო რიდესა და ყაბაჩის შესახებ. მე მინახავს ყველაფერი უცხო და ძვირფასი, მაგრამ მისი არ ვიცი, რა მასალისგან იყო გაკეთებული: ნაქსოვის სირბილე ჰქონდა და ნაჭედის სიმტკიცე.

იმ ლამაზმა ქალმა ჩემს სახლში დიდი ხანი დაჰყო. ქმარს ვერ გავანდე, მეშინოდა, რომ შემატყობინებდა. ვთქვი: „თუ ვეტყვი, ვიცი, ის ფლიდი დარბაზში გაამჟღავნებს“. ეს მეყო საფიქრალად, შევდიოდი თუ გამოვდიოდი.

ვთქვი: „თუ არ ვეტყვი, რა ვუყო, ჩემგან რა მოგვარდება? არც რა ვიცი, რა უნდა, რა ვისგან მოეხმარება. ქმარი თუ მიგრძნობს, მომკლავს კიდეც, ვეღარაფერი დამიფარავს. როგორ დავმალო ნათელი, ვინც მზეს ედარება?!

მე, საწყალმა, მარტომ რა ვუყო, ცეცხლს მიმატებს! მოდი და გავანდო, ნუ შევალ უსენის შეცოდებაში! არ გამამჟღავნოს, ვაფიცო, თუ მომცემს იმედს. სულს ვერ წაწყმედს, ვერ გააცრუებს ფიცს.

მარტო მივედი, ჩემს ქმარს ველაღობე, ვეფერებოდი. მერე ვუთხარი: „რაღაცას გეტყვი, მაგრამ ჯერ შემომფიცე, არავის უთხრა სულიერს, მომეცი მტკიცე ფიცი“. საშინელი ფიცი დადო: „თავიც კლდეს მივცეო!

რაც მითხრა, სიკვდილამდე არავის ვეტყვი სულიერს, არც ბერს, არც ყმას, არც მოყვარეს, არც მტერს“. მერე ყველაფერი ვუთხარი უსენს, ლმობიერ კაცს: „მოდი, გამომყევი აქ სადმე, მე მზის ფერს გაჩვენებ“.

ადგა, გამომყვა და წავედით, სასახლის კარები შევაღეთ. უსენი გაოცდა, შეკრთა, რა შუქები ნახა მზისებური! თქვა: „რა მაჩვენე, რა ვნახე, რა არის, ნეტავ, რისია?! თუ ხორციელია, ღმერთმა თვალები დამწყევლოს!“

ვთქვი: „არც მე ვიცი ამის ხორციელი ბუნება. რაც არ გითხარი, მის მეტი არაფერი ვიცი. მე და შენ ვკითხოთ, ვინ არის, ვისგან სჭირს ეს მდგომარეობა. ნუთუ რამეს გვეტყვის, ვეხვეწოთ, დიდი ლმობიერება გამოიჩინოს“.

მივედით, ორივეს გვქონდა კრძალვა მისი კრძალვის გამო. ვუთხარით: „მზეო, შენგან ალის სახმილი გვედება. გვითხარი, რა არის წამალი მთვარისებური, შუქნამკრთალი ქალისთვის? რამ გაგხადა ზაფრანასავით, შენ, ლალის მსგავსო ფერით?“

რაც ვკითხეთ, არ ვიცი, ესმოდა თუ არ ისმენდა: ვარდი ერთად შეეწება, მარგალიტს არ აჩენდა. გველები მოშლით მოეკეცნენ, ბაღი შიგნით შეიმჩნეოდა. მზე ვეშაპმა დააბნელა, ზემოდან რატომღა გაგვითენდებოდა!

ვერანაირი პასუხი ვერ მივიღეთ ჩვენი საუბრით. ვეფხვი-ავაზა პირქუშად ზის, წყრომა ვერ ვუგრძენით. კვლავაც ვაწყინეთ, ატირდა მჩქეფარე ცრემლის დენით. „არ ვიციო, მიმიშვით!“ – ესღა გვითხრა ენით.

დავსხედით და მასთან ერთად ვიტირეთ და ცრემლი ვღვარეთ. რაც გვეთქვა, შევინანეთ, სხვას რაღას შევიწამებდით! ძლივს ვეხვეწეთ დადუმება, დავადუმეთ, დავაწყნარეთ. ჩვენ მივართვით რაღაც ხილი, მაგრამ ვერაფერი ვერ ვაჭამეთ.

უსენი ამბობს: „ბევრმა ათასმა ჭირმა ამან ამიხოცა (ანუ გააქრო). ეს ღაწვები მზესავითაა, კაცთაგან როგორ უნდა იკოცნოს! მართალია, თუ ვერმჭვრეტელმა (ვინც ვერ ხედავს) სასჯელი დაიმსახურა. მე თუ შვილები მირჩევნია, ღმერთმა ისინი დამიხოცოს!“

მას დიდხანს ვუყურებდით, სულთქმით, ოხვრით წამოვედით. შეხვედრა სიხარულად გვეჩვენებოდა, გაყრა კი ძალიან გვაწუხებდა. ვაჭრობის საქმისგან მოვიცალეთ, ის ვნახეთ. ჩვენი გული გაუშვებლად დაატყვევა მისმა მახემ.

როცა რაღაც დრო გავიდა, ღამეები და დღეები ჩაიარა, უსენმა მითხრა: „დღევანდელი დღიდან ჩვენი მეფე არ მინახავს. მივალ, ვნახავ, ვუდარბაზებ, ძღვენს მივართმევ“. მოვახსენე: „დიახ, ღმერთო, ეგ თქვენი ბრძანებაა!“

უსენმა ლანგარზე მარგალიტი და თვლები დააწყო. დავავალე: „დარბაზში მთვრალი დარბაზის ხალხი დაგხვდება. ამ ქალის ამბავს, მომკალი, თუ არ მოერიდები“. კვლავ შემომფიცა: „არ ვიტყვი, ხმალიც რომ დამეცეს თავზე!“

უსენი მივიდა, ხელმწიფე ნადიმად მჯდომარე დახვდა. უსენი მეფის ახლობელია, მეფე კი მისი მნდომელია. წინ დასვა, ძღვენი მიართვა. ახლა ნახავთ მთვრალ ვაჭარს, ცქაფს, არაგულწრფელ მოლაპარაკეს.

როცა მეფემ უსენს წინ ბევრი სასმისი დაალევინა, კვლავ დალიეს და კვლავ აუვსეს სხვა ფარჩის ჭიქები. დაავიწყდა ის ფიცი, რა მუსაფი, რა მაქანი! მართლად თქმულა: „არ ეკადრება ყვავს ვარდი, ვირს რქები“.

ფატმანის მიერ ნესტან-დარეჯანის ამბის მოყოლა (გაგრძელება)

დიდმა ხელმწიფემ უთხრა უჭკუო და ნასვამ უსენს: „ძალიან მიკვირს, საიდან მოიტანე ასეთი ძვირფასი ქვა, ასეთი დიდი მარგალიტი და უბადლო ლალი ჩვენთვის საჩუქრად? ჩემი თავის ჭირიმე, შენი ძღვენის მეათედსაც კი ვერ გადავიხდი“.

უსენმა თაყვანი სცა და უთხრა: „ჰეი, მაღალო ხელმწიფეო, ვინც ზეციდან შუქს აფრქვევ, არსებათა მფარველო და მზეო! რაც სხვა მაქვს, ვისია, ოქრო იქნება თუ განძეული? დედის მუცლიდან რა გამომყვა? ყველაფერი თქვენგან მაქვს ნაჩუქარი.

ამას გეტყვით, თქვენი თავის ჭირიმე, ამ ძღვენისთვის მადლობა არ გმართებთ; სხვა რამეს გეტყვით თქვენს საცოლეზე, რომელიც თქვენს შვილს უნდა შეირთოს; ამისთვის უცილოდ მადლობას მეტყვით, როცა მზის მსგავსს ნახავთ. მაშინ კიდევ უფრო გაამრავლებთ თქვენს ბრძანებებს, რაც ბედნიერებას მოგიტანთ“.

რას ვაგრძელებდი! უსენმა დაარღვია ფიცი და რჯულის სიმტკიცე, მოუყვა მეფეს იმ ქალის პოვნის ამბავი, რომელსაც მნახველები მზეს ამსგავსებდნენ. მეფეს ძალიან ესიამოვნა, გული გაუხარდა. უბრძანა, დარბაზში მოეყვანათ და უსენის ნათქვამი შეესრულებინათ.

მე აქ ჩემთვის მშვიდად ვიჯექი, მანამდე არ მიკვნესია. მეფის კართან მოვიდა მონათა უფროსი. თან სამოცი მონა ახლდა, როგორც ხელმწიფეების წესია. მოვიდნენ; ძალიან გამიკვირდა, ვთქვი: „რაღაც უჩვეულო საქმეა“.

მომესალმნენ და მითხრეს: „ფატმან! ღმერთის სწორი მეფის ბრძანებაა: დღეს უსენმა რომ ქალი შესწირა, ორი მზის მსგავსი, ახლა მოგვგვარე, წავიყვანოთ, შორ გზებზე სიარული არ გვინდა“. ეს რომ გავიგე, ცა დამემხო, ღმერთის რისხვა დაატყდა ჩემს თავს.

გაკვირვებულმა ისევ ვკითხე: „რა ქალი გინდათ, რომელი?“ მათ მითხრეს: „უსენმა შემოგვწირა ელვასავით მოციმციმე სახის მქონე ქალი“. არაფერი მიშველიდა, ჩემი სიცოცხლის ბოლო დღე დადგა, სულს მიხუთავდა. ავკანკალდი, ვეღარ ავდექი, ვერც დავჯექი.

შევედი, ვნახე ის მშვენიერი ქალი ატირებული და ცრემლებში გახვეული. ვუთხარი: „მზეო, ხედავ, როგორ მიღალატა ჩემმა შავმა ბედმა, თითქოს მეძინა! ცა რისხვით შემობრუნდა ჩემკენ, გამანადგურა, სრულიად ამომძირკვა. დამასმინეს, მეფე გთხოვს და ამის გამო გულმოკლული ვარ“.

მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს, ეს რაც არ უნდა ძნელი იყოს! ჩემი უბედო ბედი ყოველთვის ცუდს მიკეთებს. კარგი რამე რომ დამემართოს, მაშინ გაგიკვირდეს, ცუდი რა საკვირველია! სხვადასხვა უბედურება ჩემთვის ახალი არ არის, ძველია“.

თვალებიდან მარგალიტებივით გადმოყარა ხშირი ცრემლი. ადგა ისე უშიშრად, თითქოს ვეფხვი ან გმირი ყოფილიყო. სიხარულს სიხარულად არ მიიჩნევდა, მართლაც, ტკივილსაც ტკივილად არ თვლიდა. მთხოვა, გარეთ აჯიღით მოეფარა ტანი და სახე.

შევედი საგანძურში, რომელსაც ფასი არ ედებოდა. ავიღე ძვირფასი ქვები და მარგალიტები, რამდენიც შემეძლო. თითოეული მათგანი მთელ ქალაქს ფასობდა. მივეცი, წელზე შემოვარტყი იმას, ვისთვისაც შავგული კვდებოდა.

ვუთხარი: „ჩემო, ეს ასეთი რამ სადმე კიდევ გამოგადგება“. იმ მონებს ხელში მივეცი ის მზის მსგავსი სახე. მეფემ გაიგო, შეეგება; დაჰკრეს ტაბლაკს, ატყდა ზარი; ის მიდიოდა თავდახრილი, წყნარი, არაფრის მთქმელი.

მას უამრავი მნახველი მოაწყდა, ატყდა ხმაური და ზარები. სარანგები ვერ იჭერდნენ თავს, იქ არ იყო სიმშვიდე. მეფემ რომ დაინახა ის ნარინჯის ხესავით მოხდენილი ქალი, გაკვირვებით უთხრა: „ჰეი, მზეო, აქ როგორ მოხვდი?“

მან, როგორც მზემ, თავისი მნახველები თვალის მფახველებად აქცია. მეფემ თქვა: „ნანახი უნახავად გამიხადა. ღმერთის გარდა ვინ იქნებოდა ამის შემქმნელი! ამის მიჯნურებს ეკუთვნით, რომ ხელები, ვაი, ველად დარბოდნენ!“

გვერდით დაისვა, ტკბილი საუბრით ელაპარაკებოდა: „მითხარი, ვინ ხარ, ვისი ხარ, რომელი გვარიდან ხარ მოსული?“ მან პირით, მზის მსგავსი სახით, პასუხი არ გასცა; თავდახრილი, დაღრეჯილი, ჩუმად იჯდა.

მეფისას არ უსმენდა, რასაც არ უნდა ებრძანებინა. მისი გული სხვაგან იყო, სხვა რამეს ფიქრობდა; ვარდი ერთგან მიწებებული ჰქონდა, მარგალიტს არ იღებდა. მისმა მნახველებმა გაკვირვებულებმა, რას იფიქრებდნენ!

მეფე ბრძანებს: „რა გავიგოთ, ჩვენი გული რით გადარჩება? ამ ორის გარდა სხვა აზრი არ არსებობს: ან ვიღაცის მიჯნურია, საყვარელი ჰგონია, მის გარდა არავისთვის სცალია, არც არავის ელაპარაკება.

ან ბრძენი ვინმეა, ამაღლებული და მაღლა მჭვრეტელი, არც სიხარულს მიიჩნევს სიხარულად, არც ტკივილს ზედიზედ; როგორც ზღაპარი, ისე ესმის უბედობა, თუნდაც ბედი. სხვაგან არის, სხვაგან დაფრინავს, გონება მტრედივით აქვს.

ღმერთმა ქნას, ჩემი გამარჯვებული შვილი შინ მოვიდეს, მე დავუნიშნო ეს მზე, მისთვის გამზადებული; იქნებ მან ათქმევინოს რამე, ჩვენც გავიგოთ გაცხადებული. მანამდე მთვარე შუქ-კრთომით იჯდეს, მზისგან მოშორებული“.

ხელმწიფის შვილზე გიამბობთ, კარგ ვაჟკაცზე, გულოვანზე, უბადლო ზნითა და გარეგნობით, მშვენიერი სახითა და ტანით. მაშინ ლაშქარში იყო წასული, იქ დიდხანს ატარებდა დროს. მამა მისთვის ამზადებდა მას, მნათობთა მსგავსს.

მოიტანეს, ქალის შესამოსელი ჩააცვეს. მასზე მრავალი შუქი ჩანდა, როგორც მნათობი ვარსკვლავის. თავზე დაადგეს გვირგვინი, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული. იქ ვარდს ფერს უმშვენებდა ბროლის გამჭვირვალობა.

მეფემ ბრძანა: „მოკაზმეთ უფლისწულის საწოლი!“ დაუდგეს ოქროს ტახტი, წითელი მაღრიბული ქსოვილით. ადგა თვითონ დიდი ხელმწიფე, სრული კარის პატრონი, მასზე დასვა ის მზე, მნახველთა გულის სიხარული.

უბრძანა ცხრა ხადუმს, კარის მცველად დამდგარიყვნენ; ხელმწიფე დაჯდა სადილად, მათი გვარის შესაბამისად; უსენს უზომო ჯილდო უბოძა იმ მზის მსგავსი ქალისთვის. უკრავდნენ ბუკსა და ტაბლაკს ხმაურის გასამრავლებლად.

გააგრძელეს ნადიმი, სმა მეტად გაგრძელდა. მზესავით სახის მქონე ქალი თავის ბედს ეუბნებოდა: „რა ბედი მაქვს, ჩემი მკვლელი! საიდან სად მოვედი, ვის შევხვდები, ვისთვის ვარ განკუთვნილი, რა ვქნა, რა მოვიმოქმედო, რა მერგება, სიცოცხლე მეტად მიჭირს!“

კვლავაც ამბობს: „ნუ დავაჭნობ ვარდის ფერის სილამაზეს, ვეცდები რამეს, იქნებ ღმერთმა მომარიოს ჩემს მტერს! სიკვდილამდე ვის მოუკლავს თავი ჭკვიან კაცს? როცა გაუჭირდება, მაშინ უნდა გამოავლინოს გონიერმა გონება!“

ხადუმებს დაუძახა, უბრძანა: „მისმინეთ, მოდით გონს! მოღორებულები ხართ, შემცდარხართ ჩემს პატრონობაში. შემცდარა თქვენი პატრონიც, თუ ჩემს დამარცხებას ლამობს. ჩემთვის ბუკსა და ტაბლაკს ტყუილად, ვაი, უკრავენ, უშედეგოდ.

არ ვარ თქვენი დედოფლობის ღირსი, ჩემი გზა სხვაა; ღმერთმა დამაშოროს მამაცი, მზესავით სახის მქონე, ნარინჯის ხესავით ტანადი! სხვას რად მნუკევთ საქმეს? ჩემი საქმეები სხვანაირია! თქვენთან ჩემი სიცოცხლე ჩემი შესაფერისი არ არის.

უეჭველად თავს მოვიკლავ, გულში დანას დავირტყამ. თქვენ დაგხოცავთ თქვენი პატრონი, დიდხანს ვერ იცოცხლებთ. ეს სჯობს: მოგცემ საგანძურს, მძიმედ მაქვს ტანზე. მე გამაპარეთ, გამიშვით, თორემ ინანებთ“.

მოიხსნა მარგალიტი, რაც კი ძვირფასი ქვა ერტყა, მოიხადა გვირგვინიც, გამჭვირვალე, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული; მისცა, უთხრა: „გამომიშვით, გევედრებით გულმხურვალედ, მე გამიშვით, ღმერთს თქვენსას მიაბარეთ დიდი ვალი“.

მონებს სიხარბემ მოიცვა იმ ძვირფასი საგანძურის გამო. დაავიწყდათ მეფის შიში, როგორც ერთი გზირის შიში. გადაწყვიტეს იმ უბადლო ქალის გაპარება. ნახეთ, რას აკეთებს ოქრო, ეშმაკთა ფესვის კვერთხი!

ვაი, ოქრო თავის მოყვარულებს არასოდეს არ მისცემს სიხარულს. სიკვდილამდე სიხარბე კბილების ღრჭენას აიძულებს: შემოდის და გადის, აკლია, ემდურის ბედისწერის სვლას, კვლავ აქ აბამს სულს, უშლის ზევით აფრენას.

როცა ხადუმებმა შეუსრულეს მისი სასურველი საქმე, ერთმა ტანზე გაიხადა და თავისი ტანსაცმელი მისცა. სხვებმა კარები გააღეს, დარბაზში მსმელები ხმაურობდნენ. დარჩა სავსე მთვარე, გველისგან ჩაუყლაპავი.

მონებიც გაიქცნენ, გაიპარნენ მასთან ერთად. ქალმა კარზე დამირეკა, ფატმანობა ჩემი ბრძანა. გავედი, ვიცანი, მოვეხვიე, მეც გამიკვირდა განა! შინ არ შემომყვა: „რატომ მაწუხებო?“, შემომჩივლა.

მითხრა: „თავი ვიყიდე შენს მიერ მოცემულით, ღმერთმა ზეციური წყალობით აგინაზღაუროს! ვეღარ დამმალავ, გამიშვი, სასწრაფოდ გამგზავნე ცხენით, სანამ ხელმწიფე გაიგებს და ხალხს გამომადევნებს“.

სასწრაფოდ შევედი საჯინიბოში, ავხსენი საუკეთესო ცხენი, შევუკაზმე, ზედ შევსვი მხიარული, არ მოკვნესა; ჰგავდა, როცა ლომს შეაჯდება მზე, მნათობთა შორის საუკეთესო. წახდა ჩემი ნაშრომი, ვერ მოვიმკე, რაც დავთესე.

დღე მიილია, ხმა გავრცელდა, მოვიდა მისი მდევარი, მოიცვეს ქალაქი, დაიწყო დევნა; მე მკითხეს, ვუთხარი: „თუ იპოვით იქ სახლში, სადაც მე ვარ, მეფეების შემცოდე ვიყო და მათი სისხლის მზღვეველი!“

მოძებნეს, ვერაფერი გაიგეს, უკან დაბრუნდნენ დაწბილებულნი. მას შემდეგ გლოვობს ხელმწიფე და ყველა მისი თანმხლები. დახედეს დარბაზის ხალხს, შევიდნენ ისრით მიღებულნი: „მზე მოგვეშორა, მას შემდეგ ჩვენ სინათლედაკარგულები ვართ.

იმ მთვარის ადგილსამყოფელს კიდევ გიამბობ, საქმე კვლავაც გრძელდება; ახლა წინასწარ ამას გეტყვი, რასაც ის კაცი მემუქრებოდა: მე, საწყალი, მისი ნეზვი ვიყავი, ის კი ჩემი ვაცი იყო. კაცს უგულობა აბინძურებს, ქალს კი ბოზი ნაცი.

ამიტომ არ ვარ ჩემი ქმრისთვის სასურველი, გამხდარია და თვალებჩაცვენილი. ის კაცი, ჭაშნაგირი, დარბაზში მეტად გამორჩეული იყო; ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარდა, თუმცა ფლასი არ მაცვია, ნეტავ ვინ დამალევინებდა მისი სისხლის ერთ თასს!

ეს ამბავი მასთან ერთად ვთქვი ქალური, ეშმაკური გზით: ჩემი მოსვლა იმ მზის მსგავსი ქალის გამო და მისი გაპარება მელასავით. გამჟღავნებას მემუქრებოდა არა მოყვრულად, არამედ მტრულად. ახლა ის მკვდარი მგონია, იშ, თავი ვისსენ მე რულად!

მემუქრებოდა, რამდენჯერაც წავეკიდებოდით ერთმანეთს. როცა დამიძახა, არ მეგონა, რომ ის შინ იქნებოდა; მოსულიყო, მოსვლა ეთქვა; შენც მოხვედი, შემეშინდა, ამიტომ გითხარი: „ნუ მოხვალო“, მონა გამოგაგებე წინ.

აღარ დაბრუნდით, მოხვედით, თქვენი შუქები ჩემთვის არ იყვნენ; შეიყარეთ ორივე, ჩემზე დაიჯარეთ; ამიტომ შევშინდი, ღონე ვეღარ მოვიგვარე. იმას, საწყალს, ჩემი სიკვდილი გულით უნდოდა, არა ენით.

თუმცა ის რომ არ მოგეკლა, დარბაზში მისულიყო, ჯავრიანი დამასმენდა, გული ცეცხლივით ედო წვითი; გაბრაზებული მეფე ჩემს სახლს გადაწვავდა, შვილებს, ღმერთო, შემაჭმევდა, მერე ქვებით ჩამქოლავდა!

ღმერთმა აგინაზღაუროს! – მადლობას რას გეტყვი – ვინც მშვიდობით დამიხსნა იმ გველის მზერისგან! ახლა ამის შემდეგ ვინატრებ ჩემს ბედს და წერას, აღარ მეშინია სიკვდილის, ჰაი, რას ჩავიჭერ ქვეყნად!“

ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, წიგნშიც ასე წერია: მოყვარე მტერი ყველა მტერზე უფრო მტერია; გულით არ ენდობა, თუ კაცი ჭკვიანია. ნუღარ გეშინია მისგან, ახლა ის მკვდრებს ეკუთვნის“.

ისევ მითხარი, მას შემდეგ, რაც ქალი გაგზავნე, რაც კი ამბავი იცი, ან რა გსმენია მის შესახებ“. კვლავ ტირილით ამბობს ფატმანი, კვლავ თვალებიდან ცრემლი სდიოდა: „წახდნენო შუქები, რომლებიც მზესავით ველებს აფრქვევდნენ!“

ამბავი ნესტან-დარეჯანის ქაჯების მიერ შეპყრობისა

ოჰ, წუთისოფელო, შენი სიცრუით სატანას ემსგავსები! ვერავინ ჩასწვდება შენს მუხთლობას. სად გააქრე მზესავით ნათელი სახე? ამიტომაც ვხედავ, რომ ბოლოს ყველაფერი უდაბნოდ იქცევა.

ფატმანი ამბობს: „მზე, მთელი დედამიწის მანათობელი, მომშორდა. ჩემი სიცოცხლე და სულდგმულობა, ყველაფერი, რაც ჩემი ხელით შევიძინე, გაქრა. მას შემდეგ განუწყვეტლივ მტანჯავს ცხელი ცეცხლი. ვერ ვიშრობ ცრემლების წყაროს, რომელიც ჩემი თვალებიდან მოედინება.

სახლი და შვილიც კი შემძულდა. უგულოდ ვიჯექი. ფხიზელი მასზე ვფიქრობდი, დაძინებისას კი სიზმარში ვხედავდი. უსენმა, რომელმაც ფიცი გამტეხა, უსჯულოთა წესით მომექცა. დაწყევლილი პირით დაწყევლილს ვერ მიმიახლოვდება.

ერთ დღეს, საღამოს, მზე ახალი ჩასული იყო. დარიჯანის კარებთან ვიდექი, ხანის სახლის კარი ჩანდა. მასზე ვფიქრობდი და სევდა მკლავდა. ვთქვი: „დაწყევლილი იყოს ყოველი მამაცი კაცი, ვინც ზეციდან არის მოვლენილი“.

სადღაციდან მოვიდა ღარიბი მონა სამ თანამგზავრთან ერთად. მონა მონურად იყო ჩაცმული, სხვები – მგზავრული, უბრალო სამოსით. მოიტანეს სასმელ-საჭმელი, ქალაქში ფულით ნაყიდი. სვამდნენ, ჭამდნენ და საუბრობდნენ, მხიარულად ისხდნენ.

მე ვუყურებდი და ვუჭვრეტდი. მათ თქვეს: „კარგად გავერთეთ, მაგრამ ჩვენ აქ უცხოები შევიკრიბეთ. არც კი ვიცით, ვინ ვინ ვართ, ან საიდან მოვდივართ. საჭიროა, ერთმანეთს ჩვენი ამბავი მოვუყვეთ“.

სხვებმა თავიანთი ამბავი მოყვეს, როგორც მგზავრთა წესია. მონამ უთხრა: „ჰე, ძმანო, რაღაც განსაკუთრებული განგებაა: მე მარგალიტს მოგიმკით, თქვენ კი ქვრიმი დათესეთ. ჩემი ამბავი თქვენს ამბებზე უკეთესია.

მე ვარო მონა მაღალი მეფისა, ქაჯების მფლობელისა. მათ სენი შეეყარათ, რომელიც მათ ანადგურებდა: მოგვიკვდა ქვრივთა შემწე, ობოლთა შემწყნარებელი. ახლა მის შვილებს და მის მშობელს, რომელიც მასზე უკეთესია, ზრდის.

დულარდუხტი ქალია, მაგრამ კლდესავით მაგარია. ვისაც ის არ დაჭრის, მისი ყმა ვერავის დაუჭრია. მას ჰყავს პატარა ძმისშვილები: როსანი და ერთი როდია. ახლა ის ქაჯეთში მორჭმულად ზის, ხედლმწიფეს ეძახიან.

გვესმა ამბავი, რომ ზღვის იქით მისი დის სიკვდილი მოხდა. ვაზირები შეწუხდნენ, შეწყვიტეს გართობა. როგორ ვკადროთო, რომ დავსვათ მისი სახე, რომელიც დედამიწის მნათობია? როშაქი მონაა, ათასობით მონის თავადი.

როშაქმა თქვა: „ვინც არ უნდა მომკლას, მე ტირილს არ დავხვდები. მინდორში წავალ, ვიმეკობრებ, ნადავლით ავივსები. შინ მოვალ ნაშოვარით, მალე მოვასწრებ. მეფე დის დასატირებლად წავიდოდეს, მეც თან გავყვები“.

გვითხრა თავის ხალხს: „წავალ, თან გამომყევით!“ წაგვიყვანა ასი მონა, ყველა მის მიერ არჩეული. დღისით, მზისით ვმეკობრობდით, ღამითაც ფხიზლად ვიყავით. ბევრი ქარავანი გავძარცვეთ, სიმდიდრე ჩვენკენ გადმოვიტანეთ.

მინდორ-მინდორ მოვდიოდით ძალიან ბნელ ღამეს. დიდი სინათლეები გამოგვიჩნდა შუა ველზე. ვთქვით, ნუთუ მზეა, ზეციდან დედამიწაზე ჩამოჭრილი! დაბნეულები ჩვენს განსჯის უნარს მივენდეთ.

ზოგმა ვთქვით: ცისკარია; ზოგმა ვთქვით: მთვარეაო. იმ შეკრებილთაკენ გავემართეთ, ნეტავ ახლოს გვენახა! შორიდან შემოვუარეთ, მივედით, გარს შემოერტყით. იმ ნათლიდან გამოვიდა ხმა, რომელიც ჩვენ გველაპარაკებოდა.

გვითხრა: „ვინ ხართ, ცხენოსანნო? თქვენი სახელები თქვენ თვითონ თქვით; გულანშაროს მოციქული ქაჯეთს მივდივარ, მომერიდეთ!“ ეს რომ გვესმა, მივადექით, ალყად გარს შემოერტყით. მზესავით ნათელი ცხენოსანი დავინახეთ ჩვენი თვალებით.

ვუყურებდით მის ნათელ სახეს, რომელიც ელვასავით ელავდა. მისი ციმციმი მზის მსგავსად ეფინებოდა არემარეს. ნელ-ნელა გვეუბნებოდა რაღაც მშვიდ სიტყვებს. კბილებიდან შუქი ადგებოდა მის შავ ტუჩებს.

კვლავ ვესაუბრეთ იმ მზეს ტკბილად მოლაპარაკე ენით. ის მონა არ იყო, იტყუებოდა, ჩვენ ეს მივხვდით. როშაქმა ქალობა შეატყო, გვერდით მიუახლოვდა ცხენით. აღარ გავუშვით, ჩვენი ხელით დაჭერა ვკადრეთ.

კვლავ ვკითხეთ: „გვითხარი სიმართლე შენი მზესავით ნათელი საქმისა, ვისი ხარ, ვინ ხარ, საიდან მოდიხარ, სიბნელის მანათობელო?“ მან არაფერი გვითხრა, ცხელი ცრემლის წყარო გადმოუშვა. რა საბრალოა სავსე მთვარე, გველის მიერ გადაყლაპული!

არც რაიმე ცხადი ამბავი, არც დასამალი, არაფერი გვითხრა, ვინ იყო, ან ვისგან იყო მოტყუებული. გაბრაზებული გველაპარაკებოდა ჯიუტი, თავის დამცველი, როგორც ასპიტი, რომელიც თავისი მზერით აბრმავებს მჭვრეტელებს.

როშაქმა გვიბრძანა: „ნუ ჰკითხავთ, ახლა სათქმელი არ არის. ამისი საქმე უცხოა, საამბობლად ძნელია. ჩვენი მეფის ბედი ყველასთვის სანატრელია, რადგან ღმერთი მას აძლევს იმას, რაც უფრო საკვირველია.

ეს ღმერთმა ჩვენთვის მოგვიმზადა, რომ მას მივართვათ. მივუტანოთ საჩუქრად, ძალიან დაგვიმადლებს. თუ დავმალავთ, გამოვიაშკარავდებით, ჩვენი მეფე ამაყია. ჯერ მათი შეცოდება, მერე კი დიდი სირცხვილია“.

დავეთანხმეთ, აღარ გავაგრძელეთ თათბირი. დავბრუნდით, ქაჯეთისკენ გავემართეთ, ის წინ წავიყვანეთ. არც არაფერი ვკადრეთ მაშინვე, არც შევეკამათეთ. ის ტიროდა, გულამოსკვნილად ღაწვებზე ცრემლი სდიოდა.

მე როშაქს ვუთხარი: „გამიშვი კვლავ ადრე, თქვენი თანამგზავრი ვარ. ახლა გულანშაროს ქალაქში რაღაც საქმე მაქვს გასაკეთებელი“. მან გამომიშვა, აქ სადღაც მაქვს წასაღები სიმდიდრე. თან წავიღებ და წავალ, მე მათზე ადრე მივალ“.

იმ კაცებს ძალიან ესიამოვნათ მონის ეს ამბავი. მე გავიგონე, ცრემლების ნაკადი შემეშრა, ყველა ნიშანი ვიცანი ჩემი ხსნისა. ცოტა ლხინი მომეცა, დრამის წონის მსგავსი.

მოვიყვანე ის მონა, ახლოს დავსვი ჩემს წინ. ვკითხე: „მითხარი, რას ამბობდი? მეც მინდა გაგონება“. მან იგივე კვლავ მიამბო, რაც იქიდან მომესმა. იმ ამბავმა გამაცოცხლა, სულთმობრძავი გადამარჩინა.

მე ორი შავი მონა მყავს, გრძნეულებით სავსე: უჩინრად მიდიან და მოდიან თავიანთი ხელოვნებით. მოვასხი, ქაჯეთს გავგზავნე, ვუთხარი: „ნუ შეჩერდებით, მაცნობეთ მისი ამბავი თქვენი მოქმედებით“.

სამ დღეში მოვიდნენ, მიამბეს, სწრაფად ებრძოლათ გზას: „მიუყვანიათო მეფესთან, რომელიც ზღვის იქით წავიდა. ვერავინ შეჰხედავს თვალებით, მართლაც მზესავითაა. იქ დაუნიშნავს საცოლედ როსანისთვის, პატარა ყმაწვილისთვის.

როსანს შევრთავთო, – დულარდუხტმა მეფეს უბრძანა, – ჯერ ქორწილისთვის არ მცალია, ახლა გული ცეცხლმოდებულია. დავბრუნდები, დავქორწინდები, ვინც ცის მზესავით არის ქებული“. ციხეში დაუსვამს, ხადუმი მარტო უახლოვდება.

ყველა გრძნეული თან წაუყვანია, რადგან გზა საშიშია, მტრები საომრად მზად არიან. იქ დაუყენებია მეომრები, ვინც უფრო გულოვანია. დაყოვნდება: წასულია, ჯერ ცოტა დროა გასული.

ქაჯთა ქალაქი აქამდე მტრებისგან უბრძოლველია: ქალაქში შიგნით არის მაგარი, მაღალი და გრძელი კლდე. იმ კლდეში შუაში არის გვირაბი, ასაძრომი ხვრელი. იქ არის მარტო ის ნათელი, რომელიც თავის შემხვედრებს წვავს.

გვირაბის კარს ყოველთვის იცავს მამაცი მეომარი. ათი ათასი ჭაბუკი დგას, ყველა ხასები. ქალაქის სამივე კართან – სამი ათას-სამი ათასი. გულო, წუთისოფელმა გაგტანჯა, არ ვიცი, რა გეშველება!“

ეს ამბავი ავთანდილმა, მზესავით ნათელმა და ძლიერმა, როცა მოისმინა, ესიამოვნა, სხვას არაფერი გაუცხადებია. ღმერთს მადლობა შესწირა მშვენიერმა და კეთილშობილმა: „ჩემი სასიხარულო ამბავი მითხრაო ვიღაც ქალმა!“

ფატმანს უთხრა: „საყვარელო, ჩემთვის სასურველი ხარ. შენ სანატრელი ამბავი მომასმინე, არ პირბნელად. მაგრამ ქაჯეთის საქმე უფრო სრულად გამაგონე, ქაჯები ყველა უხორცოა, რამ შექმნა ხორციელად?

იმ ქალის სიბრალული მწვავს და ალს მიდებს, მაგრამ ქაჯები, უხორცონი, რას უშვებიან ქალს, მიკვირს?!“ ფატმანმა უთხრა: „მომისმინე, მართლად გხედავ იქ შეშინებულს. ისინი ქაჯები კი არა, ადამიანები არიანო, ენდობიან მაგარ კლდეს.

ქაჯები სახელად იმიტომ ჰქვიათ, რომ ერთად შეკრებილი ადამიანები არიან, გრძნეულების მცოდნეები, ამაში დახელოვნებულები. ყველა ადამიანის მავნებლები, ისინი არავისგან დაზიანებულნი. მათ შემბმელნი ბრმები და დამარცხებულნი ბრუნდებიან.

ისინი რაღაც საკვირველს აკეთებენ, მტერს თვალებს უბრმავებენ, საშინელ ქარებს აღძრავენ, გემებს ზღვაში ამხობენ. როგორც ხმელეთზე, ისე გარბიან, წყალს სრულიად აშრობენ. თუ მოუნდებათ – დღეს ბნელად აქცევენ, თუ მოუნდებათ – ბნელს ანათებენ.

ამიტომაც ქაჯებს ეძახიან ირგვლივ მყოფნი ყველა, თორემ ისინიც ადამიანები არიან, ჩვენსავით ხორციელები“.

ავთანდილმა მადლობა უბრძანა: „ცხელი ცეცხლები ჩამიქრე. ძალიან მეამა ეს ამბები, ახლანდელი სიტყვები“.

გულით ადიდებს ღმერთს ავთანდილი, ცრემლმორეული; თქვა: „ღმერთო, გმადლობ, რომელიც ჭირთა შემამსუბუქებელი ხარ; ყოფილი, მყოფი, უთქმელი, ყურთაგან მოუსმენელი, შენი წყალობა სწრაფად გადმოგვეფინება ჩვენზე!“

ამ ამბის გაგების გამო ცრემლით ადიდებდა ღმერთს. ფატმანი თავისთვის ეჭვობდა, ამიტომ კვლავ ცეცხლში იწვოდა. ყმა თავის ნამუსს ინახავდა, სიყვარულს იფერებდა. ფატმანი ყელზე ეხვეოდა, მზესავით სახეს კოცნიდა.

იმ ღამით ფატმანს ავთანდილთან წოლით ესიამოვნა. ყმა უნებურად ეხვევა ყელზე ბროლის ყელით. თინათინის გახსენება კლავს, იდუმალი კანკალით ძრწის. გული მხეცად ქცეული აქვს, მხეცებთან ერთად სირბილით.

ავთანდილი მალულად ცრემლს ღვრის, ზღვების შესართავივით მოედინება. შიგნით მელნის მორევში, სადაც გიშრის ნავი ცურავს. ამბობს: „მნახეთ, შეყვარებულნო, მე, ვინც ვარდი ვარ ვისთვის, უმისოდ ნეხვზე ვზივარ ბულბული ყვავივით!“

მისგან დაღვრილი ცრემლები ქვებსაც კი არბილებდა. შავი ტყე აგუბებს, ვარდის ველზე წყალდიდობაა. ფატმანი ამაზე ხარობს, მართლაც ბულბულივით. თუ ყვავი ვარდს იშოვის, თავი ბულბული ჰგონია.

გათენდა. მზე, რომელმაც სოფელს შუქი მოჰფინა, დასაბანად წავიდა. ქალმა მრავალი კაბა, ყაბაჩა, რიდე უძღვნა, მრავალი სურნელოვანი ნივთი, ლამაზი, სუფთა პერანგი: „რაც გინდა, ჩაიცვი, მე არაფერში მომერიდო“.

ავთანდილმა თქვა: „ჩემი საქმე გავაცხადო ამ დღეს!“ ვაჭრული სამოსის ჩაცმა აქამდე ჩვეული ჰქონდა. იმ დღეს ყველა ჭაბუკური სამოსი ჩაიცვა ძლიერ ტანზე, უფრო გალამაზდა, ლომი მზეს დაემსგავსა.

ფატმანმა პური გაამზადა ავთანდილის დასაპატიჟებლად. ყმა შევიდა მოკაზმული, მხიარულად, არ პირბნელად. ფატმანმა ნახა, გაუკვირდა ვაჭრული სამოსის გარეშე. გაუღიმა: „ასე სჯობსო შენთვის, ხელებისთვის სასურველად“.

ფატმანი მის სილამაზეს მეტისმეტად უკვირდა. მან პასუხი არ გასცა, თავისთვის იღიმებოდა: „შეეტყობა, არ მიცნობსო, ისე გაოცებული იყო!“ თუმცა რაღაცას მალავდა, მეტი არაფერი გამოჩნდებოდა.

პური ჭამეს, გაიყარნენ, ყმა მივიდა თავის ოთახში, ღვინონასმული, მხიარული დაწვა, კარგად დაიძინა. საღამოს გაიღვიძა, შუქი ველებს მოეფინა. ფატმანი იხმო: „მოდი, მნახე, მარტო ვარო, ჩემთვის“.

ფატმანი მივიდა, ავთანდილს მისგან ოხვრის ხმა ესმა. ამბობდა: „უეჭველად მომკლავს ალვის ხესავით ტანი, მოდი, ხეო!“ გვერდით დაისვა, ბალიში მისცა თავისი ხალიჩიდან. ვარდის ბაღს ჩრდილავს წამწამების ქოხის ჩრდილი.

ავთანდილმა თქვა: „ჰე, ფატმან, ვიცი, ეს საქმე შენია, შეკრთები ამ ამბავზე, მართლაც გველნაკბენივით. მაგრამ აქამდე სიმართლე ჩემზე არ გსმენია. ჩემი მომკვლელი წამწამები შავი გიშრის ხეებია.

გგონივარ ვიღაც ვაჭარი, ქარავნის პატრონი; მე ვარ სპასპეტი მაღალი მეფე როსტევანისა, დიდი ლაშქრის თავადი, მათთვის შესაფერისი, მაქვს მრავალი საგანძურისა და ზარადხანის პატრონობა.

შენ გიცნობ კარგ მოყვარედ, ერთგულად, სანდოდ. მათ ჰყავთ ერთი ასული, მზე, რომელიც დედამიწას ანათებს, ის არის ჩემი დამწველი და ჩემი დამადნობელი, მან გამომგზავნა, დავტოვე პატრონი, მათი მშობელი.

რომ შენ ქალი გყოლია, მე იმავე ქალის საძებნელად მივლია მთელი ქვეყანა, იმ მზის შემცვლელის საძებნელად; მისთვის გაჭრილი მინახავს, ლომი წევს ფერდაკარგული, თავის გამცუდებლად, თავისი გულისა და ძალის გამო“.

ავთანდილმა ფატმანს ყველაფერი უთხრა თავისი ამბავი, ტარიელის ამბავი, ვეფხის ტყავის ჩაცმა; უბრძანა: „შენ ხარ წამალი ჯერ შენთვის უნახავისა, ხშირი წამწამების, ყორნის ფრთებივით გაშლილის.

მოდი და, ფატმან, დამეხმარე, ვეცადოთ მათ შველას, იქნებ ის მნათობნი შვებას მიეცნენ. ვინც გაიგებს, ყველა ადამიანი ჩვენს ქებას დაიწყებს, იქნებ კვლავ შეხვდნენ შეყვარებულნი ერთმანეთს.

მომიყვანე, ქაჯეთს გავგზავნოთ იგივე გრძნეული მონა, ქალს ვაცნობოთ ყველაფერი, ჩვენგან ცნობილი ამბავი; მანაც გვაცნობოს სიმართლე, გავაკეთოთ მისი გამორჩეული. ღმერთმა ქნას, ქაჯთა სამეფო ჩვენგან დაპყრობილი მოგესმას!“

ფატმანმა თქვა: „დიდება ღმერთს, ისეთი საქმეები მომხვდა, დღეს რომ მესმა ამბები, უკვდავების ტოლფასი!“ მოიყვანა გრძნეული მონა, შავი მართლაც ყორანივით; უბრძანა: „ქაჯეთს გაგგზავნი, წადი, გზები შორი გაქვს!

ახლა გამოჩნდება ჩემთვის შენი გრძნეულების გამოსადეგობა, სწრაფად ჩამიქრე ჩემი ცეცხლების ალი, იმ მზეს უთხარი მისი განკურნების მიზეზი“. მან უთხრა: „ხვალ მოგართმევ ყველა ამბავს, რაც გინდა“.

წიგნი ფატმანისა ნესტან-დარეჯანის წინაშე მიწერილი

ფატმანი წერს: „ოჰ, ჩემო ნათელო, სამყაროს ზეციურო მზეო! შენგან შორს მყოფთათვის დამწველო და ტანჯვის მომგვრელო, მჭევრმეტყველო და გონიერო, მშვენიერო და ლამაზი ენის მქონეო, ბროლო და ლალო, რომლებიც ერთად ხარ შეერთებული (შენშია გაერთიანებული)!

თუმცა შენი ამბავი შენ არ მომიყევი, მე მაინც მივხვდი სიმართლეს და ამით გული მომეალერსა. ახლა შენთვის შექმნილ ტარიელს, ამბის მოყოლით, გული მოულხინე. ორივე მიაღწევთ თქვენს სურვილს, ის გაიფურჩქნება, შენ კი აყვავდები.

შენს საძებნელად მოსულა მისი ძმადნაფიცი, ავთანდილი, არაბი ყმაწვილი, არაბეთში განთქმული. ის როსტან მეფის სპასპეტია და ვერავინ დაუწუნებს. შენ შენი ამბავი დაწერე, თამამად და გონივრულად გაგონილი.

ჩვენ ამისთვის გამოვგზავნეთ ეს მონა თქვენთან, რომ გავიგოთ ქაჯეთის ამბავი, მოსულან თუ არა ქაჯები სახლში? მანდაური მეომრების ანგარიში წვრილად გვინდა: ვინ არიან შენი მცველები, ან ვინ არის მათი თავადი?

რაცა იცი მანდაური, მოგვიწერე, გაამჟღავნე. მერე შენს საყვარელს რა ნიშანი გაუგზავნე! შენი ყველა აქამდე ნანახი ტანჯვა სიხარულით დაასრულე. ღმერთმა ინებოს, რომ შესაფერისი მოყვარენი შეგაერთოს!“

„წადი, წერილო, იჩქარე, თუ სწრაფი ფეხები გაქვს. მენატრება, რომ მიხვალ და დაგხვდება ბროლი, სათი და ლალი. ბედით შენ ჩემზე უკეთესი ხარ, წერილო, გნახავს დამწველი თვალები. შენს უკან ჩემი სიცოცხლეა, თუ გესმის, არ გეცოდები?“

ფატმანმა დაწერილი მისცა იმ გრძნეულ ხელოვანს. უთხრა: „ეს წიგნი მიართვი მზის მსგავს ქალს!“ იმ გრძნეულმა რაღაც მოლი (შელოცვილი წამალი) წაისვა ტანზე. იმავე წამს გაქრა, გადაფრინდა ბანიდან ბანზე.

წავიდა ისარივით, როგორც სწრაფი მშვილდისგან ნასროლი. როცა ქაჯეთს მიაღწია, მხოლოდ ბინდი და ბნელი იყო. შეუმჩნევლად გაიარა ყმაწვილების, კარის მცველების სიმრავლე. იმ მზეს (ნესტან-დარეჯანს) მოახსენა მისი სასურველის ამბავი.

ციხის დახშული კარები ისე გაიარა, თითქოს ღია ყოფილიყო. შევიდა შავპირა, გრძელთმიანი, ნაბდის ტანსაცმლიანი ზანგი. ის მზე (ნესტან-დარეჯანი) შეკრთა, ეგონა, რომ მისთვის რამე ზიანი იქნებოდა. ვარდი გაუყვითლდა (შეეცვალა ფერი), ლაჟვარდისფერი კი გაუფერულდა.

ზანგმა უთხრა: „ვინ გგონივარ, ან რატომ დაბნდები ასე? მე ფატმანის მონა ვარ, თქვენთან გამოგზავნილი. ამ წიგნმა გამამართლოს, ტყუილად არ გელაპარაკები. მზის შუქებო, მოიცადეთ, ვარდო, ნუ დასჭნები ადრე!“

მზისპირა ქალი გაუკვირდა ფატმანის საკვირველი ამბით. თვალები გაუფართოვდა, შავი წამწამები აუთრთოლდა. მონამ ის წიგნი თავისი ხელით მისცა. ქალი სულთქავს, კითხულობს წერილს და ცხელი ცრემლებით ასველებს.

მონას ჰკითხა: „მითხარი, ვინ არის ჩემი მძებნელი? ან ვინ იცის, რომ ცოცხალი ვარ, მიწაზე მტკებნელი (მტანჯველი)?“ მან მოახსენა: „გაბედავ და გეტყვი, რასაც ვიცი. რაც წამოსული ხარ, მას შემდეგ შენგან ჩვენი მზე ბნელია.

ფატმანის გული მას შემდეგ ლახვრებით არის დაჭრილი. მას რომ ცრემლი სდენია, ზღვებსაც კი შეერთვია. მე ერთხელ შენი ამბავი მისთვის კიდევ მიმირთმევია. ღმერთს ვიმოწმებ, მას შემდეგ ტირილი არ შეუწყვეტია.

ახლა ვიღაც ყმაწვილი მოვიდა მშვენიერი სახით. მან წვრილად მოუყვა ყველაფერი, რა გასაჭირშიც ხართ. ის არის შენი მძებნელი, გმირივით ძლიერი მკლავით. მე გამომგზავნეს, დამავალეს, რომ ძალიან მეჩქარა.“

ქალმა უთხრა: „მართალია, ყმაო, შენი ნაუბარი! ფატმანმა არ იცოდა ჩემი ამბავი, ვისი მსგავსი ვიყავი? უღონოდ არის სადმე ჩემი ცეცხლის მომდები (საყვარელი). მე მივუწერ, შენც უთხარი, რომ გულმდუღარე ვარ.“

წიგნი ნესტან-დარეჯანისა ფატმანთანა

მზისპირა ქალი წერს: „ოჰ, ხათუნო, დედაზე უკეთესო დედაო! მისგან ტყვედ ქცეულს სამყარომ რა მიყო, ამას ხედავ? მე, საწყალს, იმ ჩემს ტანჯვებს სხვაც დამემატა. ახლა ვნახე შენი წერილი და ძალიან მეიმედა.

შენ ორ გრძნეულს დამეხმარე, გამიადვილე ჭირები. ახლა აქაურ სრულ ქაჯთაგან ვარ ასე დატანჯული: ერთს მიცავს ერთი სამეფო, ბევრჯერ ათასი გმირი. ცუდად მომივიდა თათბირი და ჩემი დაპირებები!

სხვა რა ამბავი მოგიწერო აქაური? ქაჯთა მეფე არ მოსულა, არც ქაჯები მოვლენ ჯერ. მაგრამ უთვალავი ჯარი მიცავს და მათი სიძლიერე... რას ჰქვია ჩემი ძებნა? არ გამოვა, დაიჯერე!

ვინც ჩემი მძებნელი მოსულა, ამაოდ იღწვის. იტანჯება, იწვის, ენთება, ჩემი ცეცხლივით ალი სწვავს. მაგრამ მას ვნატრობ, მზე უნახავს და ამიტომ არ მომკვდარა. უმისოდ ჩემი სიცოცხლე, ვაიმე, რა დიდი ბრალია!

შენ ამბავი არ გიამბე, მაშინ ამიტომ დაგიმალე, რომ ჩემი ენა ვერ იტყოდა, თავი ჭირებს ავარიდე. გევედრები, საყვარელს შეეხვეწე, შემიბრალე. ნუ წამოვა ჩემს საძებნელად, მიუწერე, შეუთვალე.

მე რაც მჭირს, კმარა, ნუ მომკლავს ამის მსგავსი ტანჯვით: მას მკვდარს ვნახავ და მოვკვდები ორმაგი სიკვდილით. ვერავინ მიშველის, ნამდვილად ვიცი, ეს ჭორი არ არის. თუ არ დაგემორჩილება, შავი ქვის ყორით დამქოლე.

თქვი ნიშნის გაგზავნა, ახლა ამას გაგიმჟღავნებ: მისივე მოსასხამების ნაჭერი გამიგზავნია. ესენი ჩემთვის მის გამო მშვენიერი სანახავია, თუმცა ფერით ჩემი ბედის მსგავსად შავია.“

წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარელთან მიწერილი

ახლა საყვარელს მიუწერს გულამოსკვნილი, მტირალი. მისივე ცრემლმა დაუვსო, ვისაც ედებოდა ვისი ალი! დაწერა წიგნი, მსმენელთა გულის გამგმირავი. ვარდი გაუფართოვდა (სახეზე), გამოჩნდა იქ ბროლი გამომჭვირვალე.

„ჰე, ჩემო, ეს წერილი ჩემგან არის ნაწვალები. ტანი კალმად მაქვს, კალამი – ნაღველში ამოწობილი. მე შენი გული ქაღალდად ჩემსავე გულზე ვაწებებ. გულო, შავ-გულო, დაბმული ხარ, ნუ აეხსნები, ახლა მიბმული იყავი!

ხედავ, ჩემო, სამყარო რა საქმეებს სჩადის! რაც არ უნდა ნათობდეს სინათლე, ჩემთვის მაინც ბნელია. ბრძენნი იცნობენ და გმობენ მას, ამიტომ მათგან საგმობია. უშენოდ ჩემი სიცოცხლე, ვაიმე, რა დიდი ძნელია!

ხედავ, ჩემო, როგორ გაგვყარა სამყარომ და დაწყევლილმა ჟამმა? ვეღარ გნახე საყვარელი მხიარულმა მხიარული. ნეტავ, რა ქნას უშენომა გულმა, შენგან დაჭრილმა! გაგიცხადა დამალული გონებამ დაფარულმა.

შენმა მზემ, აქამდე შენ ცოცხალი არ მეგონე. ჩემი მეგონა: დასრულდა სიცოცხლე და ყოველი ღონე. ახლა რომ გავიგე, შემოქმედი ვადიდე და ღმერთს ვემორჩილე. ჩემი ყველა აქამდე ნანახი ტანჯვა სიხარულს შევადარე.

შენი სიცოცხლე მეყოფა ჩემს გულს იმედად, გულს, რომელიც სულ დაჭრილი და ასე დადაგულია! მომიგონებდე, გახსოვდე მე, შენთვის დაკარგული სადღაც. ვზივარ და ვზრდი იმ სიყვარულს, რომელიც ჩემგან არის დანერგილი.

სხვა, ჩემო, ჩემი ამბავი ჩემგან არ მოგეწერება: ენა დაიღლება, მოსმენით არავინ დაიჯერებს. ფატმანმა წამიყვანა გრძნეულებთან, ღმერთმა მას აცხონოს! ახლა ისევ ის ქნა სამყარომ, რაც მას შეეფერება.

ახლა სამყარომ უარესი ტანჯვა ტანჯვას მომისართა. არ დასჯერდა ჩემი ბედი იმ მრავალგვარ ტანჯვებს. ისევ მიმცა შესაპყრობლად ქაჯებს, ძნელად საომრებს. ბედმა გვიყო ყველაფერი, ჩემო, რაც დაგვემართა!

ციხეში ვზივარ ისეთ მაღალში, თვალები ძლივს სწვდება. გზა გვირაბით შემოდის, მცველები იქ დგანან. დღისით და ღამით ყმაწვილები მორიგეობას არ აცდენენ. მათ შემბმელებს ხოცავენ, მართლა ცეცხლივით ეკიდებიან.

ნუთუ ესენი სხვა მებრძოლთა წესით გეგონა! ნუ მომკლავ მეც ტანჯვით, ამაზე უარესით. შენ მკვდარს გნახავ და დავიწვები, როგორც კაჟის ნაპერწკალი. მოგშორდი, დამთმე გულით, კლდეზეც უმაგრესით!

შენ, საყვარელო, ნუ სწუხარ ასეთი წუხილით. ნუ იტყვი ჩემზე: სხვას შეხვდება ის ალვის ტანის ქალი. არა სიცოცხლე უშენოდ! აქამდეც ვნანობ. ან თავს კლდეებზე გადავიქცევ, ან დანით მოვიკლავ თავს.

შენმა მზემ, უშენოდ ვერავის შეხვდება შენი მთვარე. შენმა მზემ, ვერავის შეხვდება, თუნდაც სამი მზე მოვიდეს! აქედან თავს გადავიქცევ, ახლოს მაქვს დიდი კლდეები. ჩემი სული შეივედრე, ზეციდან ნუთუ ფრთები მომხვდება.

ღმერთს შევევედრე, ნუთუ ისევ დამხსნის სამყაროს შრომას, ცეცხლს, წყალს და მიწას, ჰაერებთან ერთად ძრომას. მომცემს ფრთებს და ავფრინდები, მივაღწევ ჩემს სურვილს. დღისით და ღამით ვუყურებ მზის ელვათა კრთომას.

მზე უშენოდ ვერ იარსებებს, რადგან შენ ხარ მისი წილი. რა თქმა უნდა, მას ეახლება მისი ეტლი, არ თუ ცუდი! იქ გნახავ, იქ გიხილავ, გამინათებ გულს ჩრდილს. თუ სიცოცხლე მწარე მქონდა, სიკვდილი მაინც ტკბილი მქონდეს!

მე სიკვდილი აღარ მიმძიმს, რადგან სულს შემოგვედრებ. მაგრამ შენი სიყვარული ჩავიტანე, ჩამრჩა გულში. მომაგონდება მოშორება, მემატება ჭრილობა ჭრილობას. ნუ ტირი და ნუ მიგლოვ, ჩემო, შენთვის დაკარგულს!

წადი, ინდოეთს მიმართე, უშველე ჩემს მშობელს, მტრებისგან შევიწროებულს, ყოველი მხრიდან უმწეოს. გულს მოულხინე ჩემი მოშორების ამტანს. მომიგონებდე მტირალს, შენთვის ცრემლშეუშრობელს!

რაც ვიჩივლე ჩემი ბედის შესახებ, კმარა საჩივრად. იცოდე, სამართალი მართალი გულისა, გულს რატომ მიდის. შენთვის მოვკვდები, გავხდები ყორნების დასაყივარად. სანამ ცოცხალი ვარ, გეყოფა სატირლად და სატკივარად.

აჰა, ინიშნე ნიშანი შენი მოსასხამისა! მოვჭერი ალამი, ჩემო, ერთი კიდიდან. ესღა დაგრჩეს სანაცვლოდ იმ დიდი იმედისა. რისხვით მობრუნდა ბორბალი ჩვენზე, ცის შვიდი სფეროს.“

ეს წიგნი, მის საყვარელთან მიწერილი, რა დაწერა, მაშინვე მოაჭრა იმ მოსასხამებს ერთი წვერი. თავმოხდილს დაუშვენდა თმის სისქე, სიგრძე, ფერი. ალვისგან სული მოქრის, ყორნის ფრთებივით შავი.

ის მონა წამოვიდა, გულანშაროსკენ მომავალი. მალე მივიდა ფატმანთან, არცთუ ბევრი დღე იარა. რა ავთანდილს გაუსრულდა მისი სასურველი საქმე, ხელაპყრობით ღმერთს მადლობს გონება-სრული, არა მთვრალი.

ფატმანს უთხრა: „დროულად შემისრულდა სასურველი საქმე. შენი დიდი მოჭირვება ჩემგან გადაუხდელია. წავალ, დგომისთვის აღარ მცალია, შარშანდელი დრო მოსულა. სწრაფად ქაჯეთში მოვიყვან მათ მომსპობ-ამწყვედელს.“

ხათუნმა უთხრა: „ჰე, ლომო, ცეცხლი ახლა უფრო ცხელდება. ნათელს მოშორდება, გული ამისთვის ბნელდება. იჩქარე, ჩემი ნუ გაგვა, ხელი მაინც ხელდება (დახმარება გჭირდება). თუ ქაჯები მოგასწრებენ, იქ მისვლა გაგიძნელდება.“

ყმაწვილმა ფრიდონის მონებს უხმო, მასთან მყოფებს. უბრძანა: „მკვდრები აქამდე, ახლა ვართ გაცოცხლებულები. რაც გვინდოდა, იმის გაგებით გახარებულები. ჩვენი მტრების ჭრილობები გიჩვენოთ, ამით ვაგლახ-ებულები (დამწუხრებულები)!

წადით და ფრიდონს უამბეთ ამბავი, არ-ნაცქაფავი (დაუჩქარებლად). მე ვერ გნახავთ, მეჩქარება, ჩემი გზა ნაჩქარევია. მან გაავრცელოს ხმა, კიდევ უფრო გასავრცელებელი. თქვენ მოგცემთ ყველა ლარს, რაც მე მაქვს ნალაფარდი.

ჩემზე დიდი ვალია, თქვენგან დადებული. მადლს სხვაგვარად გადავიხდი, თუ ფრიდონს შევეყრები. ახლა წაიღეთ ყველაფერი, მეკობრეების წანაღები. ამის მეტს ვერაფერს მოგცემთ, ვიცი, ამიტომ გეძუნწები.

სახლი არ მაქვს, არ მაქვს ძალა საბოძვარის გასაცემად.“ მისცა მართლაც სავსე ხომალდი, უთვალავი მშვენიერი ნივთი. უბრძანა: „წადით, წაიღეთ, გზა იმავე გზით გაიარეთ. ფრიდონს მიართვით წერილი ჩემგან, ძმადნაფიცარისგან.“

წიგნი ავთანდილისა ფრიდონს თან

დაწერა: „ფრიდონ მაღალო, ბედნიერო მეფეთ-მეფეო, ლომის მსგავსო ძალით და გულით, მზეო, შუქის მომფენო, მოვლენილო და მორჭმულო, მტრების სისხლის მჩქეფეო, უმცროსმა ძმამ შორი-შორ სალამი დავიყეფეო!

ჭირები ვნახე და მომხვდა კიდეც ჭირნახულის ნაცვალი. კარგად მოხდა ჩემი დაგეგმილი საქმე. მართლად ვიცანი მზის მსგავსი პირის ამბავი, ლომის გადამრჩენელი, რომელიც ქვესკნელში იყო დამარხული.

ის მზე ქაჯთა მეფეს ჰყავს, ქაჯეთში პატიმარია. იქ მისვლა თამაშად მეჩვენება, თუმცა გზა საომარია. ნარგიზებიდან ბროლის წვიმა წვიმს, ვარდი ნაწვიმარია. ჯერ ქალთან ქაჯები არ არიან, მაგრამ ჯარი უამრავია.

გულმხიარული ვიხარებ, ამიტომ არ მეტირება. სადაც შენ და შენი ძმა ხართ, ძნელი გაადვილდება. რაც მოგინდებათ, უცილოდ იზამთ, ის არ აგცდებათ. არადა, კაცმა რომ დაგიდგათ, ვეჭვობ, კლდეც გაგილბილდებათ.

ახლა შემინდე, ვერ გნახე, ამიტომ შორს წაგიარე. გზა-გზა ყოვნებისთვის აღარ მცალია, ის მთვარე პატიმარია. მალე მოვალთ მხიარულები, ჩვენი ნახვა გაიხარე. ამის მეტი რაღა გკადრო, ძმას ძმურად მოეხმარე.

ამ მონებზე დიდი ვალი მაქვს, თქვენგან დადებული. ასე კარგად მემსახურნენ, თქვენი გულიც მათთვის სრული იყოს! ქება რად უნდა მას, ვინც თქვენთან დიდი ხანია მსახურობს? მსგავსი ყველაფერი მსგავსს შობს, ეს ბრძენთაგან თქმულია.“

ეს წერილი დაწერა, შეკრა და შეახვია მან. მისცა ფრიდონის მონებს ვარდმა და იამან (ავთანდილმა). ზეპირად შეუთვალა, რაც სრულად იყო, მართლაც ისე, როგორც არის. მათ მარგალიტი უჩვენა ძოწის ღია კარმა.

მონახა, იპოვა ავთანდილმა თავისი მხარის ნავი. გამოემართა ის მზე, სავსე მთვარის მსგავსი პირით. მაგრამ უმძიმდა ფატმანის გულმდუღარესთან განშორება. მის გამყრელებს სისხლის ღვარი ჩასდის.

ფატმანი, უსენი და მონები ტირიან ცხელი ცრემლებით. ამბობენ: „მზეო, რა გვიყავი? დაგვწვი მწველი ცეცხლით! რატომ დაგვაბნელე შენი მოშორების სიბნელით? დაგვმარხე კიდეც ხელით, ჩვენივე დამმარხველით?“

ავთანდილი ზღვებს გემით გადაკვეთს. ის მხიარულია და მარტო მიემგზავრება. მას უხარია ტარიელის ნახვის ამბავი და გულით ღმერთს ენდობა.

ზაფხული დასასრულს უახლოვდებოდა, ბუნება მწვანდებოდა. ეს იყო ვარდების გაშლის ნიშანი, მათი შეხვედრის დრო. მზე თავის გზას იცვლიდა, სარატანი (თანავარსკვლავედი) ამოდიოდა. ავთანდილმა, რომელსაც დიდი ხანია ყვავილები არ ენახა, ამოიოხრა.

ცა დაიქუხა და ღრუბლებიდან ბროლის ცვარი წამოვიდა. ავთანდილმა ვარდებს აკოცა თავისი ვარდისფერი ბაგეებით. მან უთხრა: „თვალებით გიყურებთ, გულთბილად შემომხედვარეს. ამის სანაცვლოდ თქვენთან საუბრით დავტკბები“.

როცა საყვარელი ადამიანი გაახსენდება, მწარე ცრემლები სდის. ავთანდილი ტარიელისკენ მიდის იმ დამღლელი გზებით, რომლებიც უდაბური, უგზოუკვლევი და უცხო მხარეებია. სადაც ლომებსა და ვეფხვებს ნახავს, ჭაობებში დახოცავს.

გამოჩნდა ქვაბები. ავთანდილს გაუხარდა, იცნო და თქვა: „ეს ის კლდეებია, სადაც ჩემი საყვარელი ადამიანია და ვისთვისაც ცრემლები მდის. ნეტავ ღირსი ვიყო, პირისპირ ვნახო და ვუამბო, რაც გამიგია. თუ არ მოსულა, რაღა ვქნა? ტყუილად მივლია!“

„თუ მოსულა, უძლურად დიდხანს არ დარჩებოდა ქვაბში. სადმე მინდორში წავიდოდა, მხეცებივით ივლიდა ველებზე. სჯობს, ჭაობ-ჭაობ წავიდე“, — ფიქრობდა და ირგვლივ იყურებოდა. ეს თქვა და მინდვრებისკენ გაემართა.

ის მიდის და მხიარული გულით მღერის. ხმამაღლა, სიხარულით, სახელით უყვირის. ცოტა რომ გაიარა, გამოჩნდა მზე სრული სინათლით: ჭაობის პირას ტარიელი იდგა, ხმალამოღებული.

ტარიელს ლომი მოეკლა, ამიტომ ხმალზე სისხლი ესხა. ჭაობის პირას ფეხით იდგა... ცხენი არ ახლდა. ავთანდილის ყივილი ესმოდა და უკვირდა. შეხედა, იცნო, გაიქცა, მისკენ მირბოდა და ხტუნავდა.

ტარიელმა ხმალი გადააგდო და თავის ძმობილს მივარდა. ყმა ცხენიდან გადმოხტა, ეტლის სისწრაფეს ჰგავდა. მათ ერთმანეთს აკოცეს, ყელგადაჭდობილებს ჰგავდნენ. მათი ხმა შაქრისფერი გახდა, როგორც ხშირად გაშლილი ვარდი.

ტარიელმა ტირილით ნატიფი, მჭევრმეტყველი სიტყვები თქვა: „სისხლის ღვარმა წითლად შეღება ჩემი შავი თმები. ალვის ხეს ცრემლის წყარო რწყავს, უამრავი ნაკადი. რადგან შენ გნახე, რა მჭირს, რა მტანჯავს, რა პატიჟი უნდა მქონდეს მე!“

ტარიელი ტირის, ავთანდილი კი სიცილით ელაპარაკება. იღიმება, ძოწისფერი ბაგეები ეხსნება, კბილებიდან ელვა კრთის. ეუბნება: „ვიცი ის ამბავი, რომელიც გაგახარებს. ახლა ყვავილები კვლავ გაიშლება, ვარდი აქამდე ჭკნებოდა“.

ტარიელმა უთხრა: „ჰე, ძმაო, საკმარისია ის სიხარული, რაც დღეს მქონდა. ჩემი ყველა სიხარული ვნახე – შენი ნახვა. ღმერთმა სხვა წამალი არ ქნას, არც არაფერი მომისმენია. ნეტავ კაცმა ამქვეყნად როგორ იპოვოს ის, რაც ზეციური საქმეა!“

რადგან ტარიელი არ დაწყნარდა, ავთანდილმაც ვეღარ გაუძლო ამ ამბის დაყოვნებას, აუჩქარდა. ამოიღო ის რიდე, ვისი ბაგეებიც ვარდებივით იყო. ტარიელმა რომ ნახა, იცნო, ამოიღო და შემოეხვია.

წიგნი და რიდის ნაწილი იცნო და გაშალა. პირზე დაიდო, დაეცა, ვარდი ფერმკრთალი გახდა. სულები გაექცა, შავმა, ხვეულმა თმამ თავი დახარა. მისი ტანჯვა ვერ გაუძლო ვერც კაენმა და ვერც სალამანმა.

ავთანდილი უყურებს ტარიელს, უსულოდ დავარდნილს. შეფრინდა, შველად მივარდა მას, ტკბილად მოლაპარაკეს. ვერაფერი არგო დამწვარს, სრულად ცეცხლმოდებულს. მისი სიცოცხლის ნიშნები მისმა სულმა მიიბარა.

ავთანდილი ტირილად დაჯდა, ლამაზი ხმით ტირის. ხშირ-ხშირად ყორნისფერი თმებს იგლეჯს, ბროლისფერი სახით აფრთხობს. გაახეთქა ლალი, ანდამატის ქვით გათლილი. იქიდან წყაროები გამოხდა, ძოწს ვამსგავსებ ფერით.

პირს იხოკს, ლოყებზე სისხლი ჩამოსდიოდა მის მჭვრეტს: „რაც მე ვქენი, არც გიჟს უქნია და არც შეშლილს. რატომ დავასხი სწრაფად წყალი ცეცხლს, რომლის ჩაქრობა ძნელია! სწრაფად ეცა, გული ვერ გაუძლებს ზედმეტ სიხარულს.

მე მოვკალი ჩემი საყვარელი ადამიანი. რა მმართებს გაწბილებულს? თავს ვაბრალებ საქმეს, რომელიც წინასწარ არ გამიგია! ცრუ კაცი კარგად ვერაფერს იზამს რთულ საქმეში. ნათქვამია: „გაკიცხული სიწყნარე სჯობს ქებულ სიჩქარეს!“

უგონოდ მყოფი ტარიელი მკვდარს ჰგავს. ავთანდილი ადგა, ჭაობებში გავიდა წყლის საძებნელად. მან იპოვა ლომის სისხლი, მოაქვს ალის შესავსებად. მკერდზე დაასხა, და ლაჟვარდი ლალისფერი გახდა.

ავთანდილმა ლომის სისხლი ლომის მკერდზე დაასხა. ტარიელი შეკრთა, შეირხა, როგორც ინდოელთა ტომის ჯარი. თვალები გაახილა, ძალა მიეცა წამოსაჯდომად. მთვარის ლურჯი შუქი ჩანს, მზისგან განათებული.

ზამთარი ვარდებს ახმობს, ფურცლები ცვივა. ზაფხულის მზის სიცხე წვავს, გვალვას ჩივიან. მაგრამ მასზე ბულბულები ლამაზ ხმას ყივიან. სიცხე წვავს, ყინვა აზიანებს, ჭრილობები ორჯერვე სტკივა.

ასევე, ადამიანის გულის დამშვიდება ძნელია. ჭირსა და ლხინს ორივეს ისე ეგებება, როგორც ხელი. მუდამ დაჭრილია, მისი სიცოცხლე არასოდეს არის ჯანმრთელი. ის ენდობა ამქვეყნიურ ცხოვრებას, ვინც თავისი თავის მტერია!

ტარიელმა კვლავ ნახა მკვლელის ნაწერი. კითხულობს, თუმცა წიგნის კითხვა აბრმავებს. ცრემლმა დაუბნელა სინათლე, დღის შუქი ბნელად ჩანს. ავთანდილი ადგა და მას მწარე სიტყვების თხრობა დაუწყო.

ეუბნება: „ნასწავლი კაცისთვის არ ვარგა ნაქმარი. ახლა რაღა გვმართებს ტირილი? უნდა დავსხდეთ და ვიღიმოთ. ადექი, წავიდეთ იმ დაკარგული მზის საძებნელად! მალე მიგიყვან, მიყვანა შენგან მონდომებულია.

როგორც გვმართებს გახარება, ჯერ ისე გავიხაროთ. მერე შევსხდეთ, გავემართოთ, ქაჯეთისკენ წავიდეთ. ჩვენი ხმლები წინ წავიმძღვაროთ, მათნი ზურგით დავიყაროთ. უვნებელნი დავბრუნდეთ, ისინი კი გვამებს დავამსგავსოთ“.

მერე ტარიელი ამბავს ეკითხება, აღარ ბნელდებოდა. შეხედა, თვალები გაახილა, შავ-თეთრი ელვა კრთოდა. მზისგან ლალს ჰგავდა, ფერი ემატებოდა. ვინ არის ღირსი, რომ ცა მუდამ წყალობით ბრუნავდეს!

ავთანდილს მადლობა უთხრა, საუბარი დაიწყო: „მე შენს ქებას როგორ ვიტყვი, ბრძენთაგან საქებარს! როგორც მთის წყარომ, მომრწყე ბარის ყვავილი. შეწყვიტე ცრემლის დენა, ნარგიზებიდან გუბეებად დამდგარი.

მე ვერაფერს გიზამ სანაცვლოდ, ღმერთი გადაგიხდის ზეციდან. ზემოდან თავისი წყალობით მოგაგზავნოს ჩემს მაგივრად ჯილდო!“ შესხდნენ და შინ წავიდნენ, მათ დიდი სიხარული ჰქონდათ. ახლა ასმათიც დანაყრდა, რომელიც დიდი ხანია მშიერი იყო.

ქვაბის კართან ასმათი მარტო ზის, უბარგოდ. შეხედა, იცნო ტარიელი, თან ახალგაზრდა ყმა. ორივე ლამაზად მღეროდა, როგორც მომღერალი ბულბული. მაშინვე იცნო, წამოხტა მოშლილი, პერანგით.

აქამდე მუდამ ტირილით მოსულს ხედავდა ქვაბში. ახლა გაუკვირდა სიცილით მომღერალის დანახვა. შეშინებული წამოხტა, გონება მთვრალს ჰგავდა. და არ იცის ჯერ მისთვის სასურველი ამბის მოსმენა.

მათ რომ ნახეს, სიცილით და კბილების გამოჩენით შესძახეს: „ჰე, ასმათო, მოგვივიდა წყალობა ღმერთისგან ზეციდან. ვიპოვეთ დაკარგული მთვარე, რაც გვინდოდა, ის ვქენით. ახლა ბედისგან ცეცხლის ჩაქრობით, ჭირის ლხენით განვთავისუფლდით“.

ავთანდილი ცხენიდან გადმოხტა ასმათის ჩასახუტებლად. მან ხელი ალვის ხეს მიჰყო, ტოტი მოსარხეველად მოჰყვა. ყელსა და პირს აკოცებს, ცრემლებს ღვრის: „რა იცი, რა ქენი, მიამბე, შენი მოვალე ვტირი ველად“.

ავთანდილმა ასმათს მის აღმზრდელის წერილი მისცა, ალვის ტოტივით დამჭკნარის, მთვარისფერი დაკარგულის. უთხრა: „ნახე იმ ტანჯვაგადახდილის ნაწერი. მზე მოგვიახლოვდა, ჩრდილის მოშორება მოგვეცა“.

ასმათმა რომ ნახა წერილი, იცნო მისი დაწერილობა. გაუკვირდა, შიშმა აიტანა, ათრთოლებს, როგორც ხელობას. ტერფიდან თხემამდე მას მეტი გაკვირვება დაეუფლა. ამბობს: „რა ვნახე, რა მესმის? ნეტავ ეს სიმართლეა?!“

ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, ეგ ამბავი მართალია. სიხარული მოგვეცა, მოგვშორდა ყველა რთული ჭირი. მზე მოგვიახლოვდა, სიბნელე ჩვენთვის აღარ არის. ბოროტს სძლია კეთილმა, მისი არსებობა გრძელია!“

ინდოეთის მეფე მხიარული ასმათს რაღაცას უბრძანებდა. ერთმანეთს ეხვეოდნენ, სიხარული ატირებდა. ვარდზე ყორნის ბოლო თხელ ნამს აპკურებდა. ღმერთი ადამიანს არ გაწირავს, თუმცა ადამიანი მიიღებდა.

ღმერთს დიდი მადლობა მისცეს, თქვეს: „გვიყო ის, რაც საუკეთესო იყო. ახლა კი ვიცით, თქვენი სახე უარესს არ გააბრჭობდა“. ინდოეთის მეფე მხიარული ხელებგაშლილი ამას ხმობდა. ქვაბში შევიდნენ მხიარულები, ასმათი რაღაცას მასპინძლობდა.

ტარიელი ავთანდილს ეუბნება: „მისმინე ასეთი სიტყვა. გიამბობ რაღაც ამბავს, ნუ მეწინააღმდეგები. მე როცა ქვაბები ავიღე, დევთა დასები დავხოცე. მას შემდეგ მათი ძვირფასი საგანძური აქ დევს.

მე ისე არ მინახავს, როგორც არ მინდოდა. მოდი და გავხსნათ, გავიგოთ, რა ზომის საგანძურია“. გაუხარდათ, ადგნენ ორივე, ასმათიც არ იჯდა. ორმოცი კარი დალეწეს, მათთვის ომი არ იყო.

იპოვეს უსახური საგანძური, თვალისთვის უნახავი. იქ იდო თვლების რიყე, ხელით გაწმენდილი. ჩანს მარგალიტი, ბურთის სათამაშო ბურთის ზომის. ვინ შეძლებდა ოქროს დათვლას, არავისგან დათვლილის!

ის ორმოცივე სახლი შიგნით სავსე იყო. იპოვეს ერთი ზარადხანა, აბჯრისთვის სახლად შექმნილი. იქ ყველა აბჯარი ისე იდო, როგორც მწნილი. შიგნით ერთი კიდობანი დაბეჭდილი, გაუხსნელი.

ზედ ეწერა: „აქ დევს საკვირველი აბჯარი, ალმასის ჯაჭვ-მუზარადი, ბასრი, მჭრელი ხმალი. თუ ქაჯები დევებს შეებმებიან, ის დღე რთული იქნება! უმისჟამოდ ვინც გახსნის, მეფეთა მკვლელია“.

კიდობანი გახსნეს, იპოვეს იქ სამი ტანის აბჯარი, რასაც სამი ყმა მეომარი შეიმოსავდა: ჯაჭვი, ხმალი, მუზარადი, მათი მსგავსი საბარკული. ზურმუხტის ბუდეებით იყვნენ, როგორც ლუსკუმები.

თითოეულმა თითო ჩაიცვა, თავის თავს გამოსცდიდნენ. ჯაჭვ-მუზარადს, აბჯარს ვერაფერს აკლებდნენ. ხმალს რკინას ურტყამდნენ, როგორც ბამბის ძაფს ჭრიდნენ. მათთვის ეს მთელ ქვეყანაზე ძვირფასია, შევატყვე, არ გაყიდიან.

თქვეს: „ეს ნიშნად გვეყოფა, რომ კარგი ბედით ვართ. ღმერთმა გამოგვხედა თვალით, ზემოდან მონახედით“. აიღეს ის აბჯარი თავიანთი თავისთვის. თითო მათ, ერთი ფრიდონის საჩუქრად შეკრეს თოკით.

ოქროც წაიღეს, იშვიათი მარგალიტი. გამოვიდნენ, დალუქეს ორმოცივე საგანძური. ავთანდილმა თქვა: „ამას იქით ხმალს ნებას დავამაგრებ. ამ ღამეს არსად წავალ, რა გათენდება, არ დავდგები“.

**ტარიელისა და ავთანდილისაგან წასვლა ფრიდონისასა (ტარიელისა და ავთანდილის წასვლა ფრიდონთან)**

რა გათენდა, გაემართნენ, ასმათი თან წაიყვანეს. ნურადინის ქვეყნამდე მათ უკან მიჰყავდათ. იქ ვაჭარმა ოქროს ფასად ცხენი მისცა, არ უძღვნა. ავთანდილი საკმარისი მეგზურია, სხვა ვინღა წაიყვანდა!

იარეს და ნურადინის მეჯოგეებს შეხვდნენ. ნახეს ჯოგი, მოეწონათ, ფრიდონისთვის მოეწონათ. იქ ავთანდილს ინდოელი (ტარიელი) ეტყვის: „კარგ სიგიჟეებს გაგაკეთებინებ. მოდი, ფრიდონს გავეხუმროთ, მის ჯოგს მივადგეთ!

ჯოგი წავუღოთ, მოსულები ვართ ჯოგის წასაღებად. ის გამოემართება საომრად, ველებს სისხლით დასაღებად. უცებ გვიცნობს, შეკრთება, გულს დაღი დაესმება. კარგი ხუმრობაა, ხუმარას ხუმრობას გააკეთებინებს“.

დაუწყეს ფრიდონის საუკეთესო ტაიჭების დაჭერა. იქ მეჯოგეებს აურზაური აუტყდათ, კვესებს ურტყამდნენ. შესძახეს: „ვინ ხართ, ყმანო, ვინ აკეთებთ ასეთ საქმეს? ჯოგი იმისაა, ვინც მტერს ხმალს ურტყამს, არ აკვნესებს“.

მათ მშვილდები მოიმარჯვეს, მეჯოგეებს დაედევნენ. მეჯოგეებმა დაიძახეს, ხმები გაადიდეს: „გვიშველეთო, გვიშველეთო, მეკობრეებმა ამოგვწყვიტეს!“ ხმა ატყდა, შეიკრიბნენ, ფრიდონს შეატყობინეს, არ შეშინებიათ.

ფრიდონი შეეკაზმა, შეჯდა, შეკაზმული გამოვიდა. ხმა ატყდა, შეიკრიბნენ, ჯარმა ველები დაფარა. ის მზეები შეხვდნენ ერთმანეთს, ვისაც ზამთარი ვერ აზიანებდა. ჯავშნები ეხურათ, სახეებს უფარავდა.

ტარიელმა რომ ფრიდონი იცნო, თქვა: „ვნახე ის, ვინც მინდოდა“. მუზარადი მოიხადა, გაიღიმა, გაიცინა. ფრიდონს უთხრა: „რას აპირებ, ჩვენი მოსვლა რატომ გეწყინა? ცუდი მასპინძელივით ომად გვეგებები წინ!“

ფრიდონი სწრაფად გადმოხტა, დაეცა და თაყვანი სცა. ისინიც გადმოვიდნენ, მოეხვივნენ – აკოცეს კიდეც. ფრიდონმა ღმერთს ხელებგაშლილი უსაზღვრო მადლობა მისცა. და დიდებულები კოცნიდნენ, იცნობდნენ, ვინც იყო.

ფრიდონმა უთხრა: „რას დგახართ? გელოდებოდით წინასწარ. მე მზად ვარო, თქვენს სამსახურს რამეს დავიზარებდი!“ ჰგავდა, თითქოს ორი მზე და ერთი მთვარე შეკრებილიყვნენ. და ერთმანეთი დაამშვენეს, გაემართნენ, უკან დაბრუნდნენ.

ფრიდონის სახლში შევიდნენ ორივე, ლამაზად აშენებულში. ტარიელი დაჯდა საჯდომზე, ოქსინო-გადაფენილზე. ახლოს დასვა ავთანდილი, თავისი ძმადშეფიცებული. მათ ის აბჯარი ფრიდონს უძღვნეს, ჭაბუკად ქებულს.

უთხრეს: „ჯერჯერობით სხვა საჩუქარი არ გვაქვს შენთვის. მაგრამ ბევრი სხვა ლამაზი ნივთი გვაქვს“. მან პირი მიწას დაადო, არ დააყოვნა: „ჩემთვის ამის ბოძება თქვენი შესაფერისია“.

ის ღამე ფრიდონის მასპინძლობით დაისვენეს. აბანოში იბანავეს, შეავსო შესამოსლის ძღვენით. ლამაზ-ლამაზი ტანსაცმლით შემოსა, ერთმანეთის მოწონებით. იშვიათი თვალ-მარგალიტი უძღვნა ოქროს გობით.

უთხრა: „ეს ცუდი მასპინძლის სიტყვაა. გავს, მომბეზრებოდეს თქვენი სტუმრობა, ბრძენის ხელივით. მაგრამ ახლა დარჩენა არ ვარგა, წასვლა სჯობს გრძელი გზისა. თუ ქაჯები მოგვესწრებიან, საეჭვოა სირთულე.

დიდ ლაშქარს რას ვუზამთ? კარგები გვინდა და ცოტანი. სამასი კაცი გვეყოფა, წავიდეთ მარტოები. ჩვენ ქაჯეთში ქაჯებთან საომრად ხმლების ტარები დავაგნოთ. მას მალე ვიპოვით, ვისი ალვის ტანიც მოგვკლავს.

ქაჯეთში ერთხელ კიდევ ვყოფილვარ, ნახავთ, თქვენც გაგიმაგრდებათ. ყველგან კლდეა, გარშემო მტერი ვერ მიადგება. თუ ფარულად არ შევალთ, ღიად შებმა არ შეიძლება. ამიტომ ლაშქარი არ გვინდა – ჯარი ფარულად ვერ მოგვყვება“.

ისინიც დაეთანხმნენ მის ნათქვამს. იქ დატოვეს ქალი ასმათი, ფრიდონი საჩუქრებს მისცემს. თვითონ სამასი ცხენოსანი წაიყვანეს, გმირების მსგავსი. ბოლოს ღმერთი გაუმარჯვებს ყველას, ვინც პირველად შეშინდება.

ზღვა გადაიარეს სამივემ ერთად, ძმადშეფიცებულებმა. ფრიდონმა გზა იცის, იარეს, დღისით და ღამით ისვენებდნენ. ფრიდონმა თქვა: „ქაჯეთთან ახლოს ვართ. აქედან ღამით გვინდა სიარული, რომ არაფერი გამჟღავნდეს“.

ამ ფრიდონის რჩევას სამივე ერთად ითვალისწინებდა: რა გაუთენდებოდათ, დადგებოდნენ და ღამით სწრაფად ივლიდნენ. მივიდნენ, გამოჩნდა ქალაქი, მცველებს ვერ დათვლიდნენ. გარშემო კლდე იყო, გუშაგთა ხმა ჯარისკაცებივით გაადიდეს.

გვირაბის კართან ათი ათასი ახალგაზრდა მცველია. მათ ლომებმა ნახეს ქალაქი, მთვარე იქ ნათლად დგას. თქვეს: „როგორ ვიფიქროთ, როგორ მოვიქცეთ, ახლა არჩევა ძნელია. ასი ათასს აჯობებს, თუ გონივრულად მოქმედებს“.

**ნურადინ-ფრიდონის თათბირი (ნურადინ-ფრიდონის თათბირი)**

ფრიდონმა თქვა: „ვიტყვი სიტყვას, ვეჭვობ, ჩემი არ შემცდარა. ჩვენ ცოტანი ვართ, ქალაქი დიდებისგან საომარია. პირისპირ ომი არ შეგვიძლია, არ არის თავის მოწონების დრო. ათას წელს ვერ შევალთ, თუ კარებს დაგვიხურავენ.

ჩემს სიყმაწვილეში აღმზრდელები სამუშაითოდ მზრდიდნენ, მათ საქმეები მასწავლეს, მახტუნებდნენ, მავარჯიშებდნენ. ისე გავდიოდი თოკზე, რომ თვალს ვერ მომკიდებდნენ. ვინც მიყურებდა ახალგაზრდები, ისინიც ინატრებდნენ.

ახლა ვინც ვიცით უკეთესად საგდებლის სროლა, მან ერთ ბურჯზე გადავაგდოთ გრძელი თოკის ბოლო. მასზე გავლა ისე მეჩვენება, როგორც ველზე სირბილი. თქვენთვის გაჭირდება შიგნით ცოცხალი კაცის პოვნა.

აბჯრით გავლა არ მიჭირს, ფარის გატანა. შიგნით ჩავხტები სწრაფად, ქარივით დავეცემი. ლაშქარს დავხოცავ, გავანადგურებ, ნახავთ კარის გაღებას! თქვენც იქ მოდით, სადაც ზარის ზრიალი გესმით“.

ავთანდილის თათბირი

ავთანდილმა ფრიდონს უთხრა: „ჰეი, ფრიდონ, შენს მეგობრებს შენზე საჩივარი არ ექნებათ. შენი ლომური მკლავებისგან იმედი აქვთ და არც ჭრილობები გაშინებს. რთულ გეგმას აწყობ, რომ მტრები დაამწუხრონ და ატირონ, მაგრამ თუ გესმის, გუშაგები როგორ ახლოს ყვირიან?!

როცა გარეთ გახვალთ, გუშაგებს აბჯრის ხმაური ესმით. ისინი მიხვდებიან, რომ აქ ხართ, თოკს გადაჭრიან და ამაში დარწმუნებული უნდა იყო. მაშინ ყველაფერი ტყუილად ჩაგეშლებათ და მხოლოდ ამაო იმედი დაგრჩებათ. ეგ გეგმა არ ვარგა, თავის გადარჩენის სხვა გზა ვიპოვოთ.

უმჯობესია, თქვენ დამალულები დადგეთ საიდუმლო ადგილას. ქალაქში შემავალ მგზავრებს და ვაჭრებს არ აკავებენ. მე ვაჭრის სამოსს ჩავიცვამ და მზაკვრულად მოვიქცევი. ერთ ჯორს მუზარადს, ჯაჭვის პერანგს და ხმალს ავკიდებ.

სამივე ერთად შესვლა არ ვარგა, თუ შეგვამჩნევენ, საეჭვო იქნება. მე მარტო შევალ, როგორც ვაჭარი, და კარგად შევეცდები ყველაფერი გავიგო. მალულად ჩავიცვამ აბჯარს, გამოვჩნდები და მტერს შევაცდენ. ღმერთმა ქნას, შიგნით სისხლის მდინარეები უხვად ვადინო!

შიგნით მყოფ მცველებს უპრობლემოდ მოვერევი. თქვენ კი გარედან, კარებთან, ყველა გმირულად მივარდით. მე საკეტებს დავამტვრევ, გავაღებ და ქვითკირსაც ვერ დააყენებენ. თუ სხვა რამე უკეთესია, თქვენ თქვით, მე ამ აზრს ვეთანხმები.“

ტარიელის თათბირი

ტარიელმა უთხრა: „მე თქვენი გმირობა გმირებზე მეტად ვიცი. თქვენს ძალასა და სიმამაცეს თქვენი გეგმა და დაპირება შეეფერება. ვიცი, გინდათ სასტიკი ომი, ხმლების ტყუილად ქნევა კი არა. ნეტავ, მაშინ თქვენთან ვიყო, როცა ომი გაჭირდება.

მაგრამ ჩემთვისაც მოიფიქრეთ რამე: ჩემი ხმა მებრძოლებს ესმით, მზევით დავადგები თავზე. თქვენ სასტიკი ბრძოლა გქონდეთ, მე კი უომრად მნახოთ? ეს მე გამანადგურებს, ნუ ლაპარაკობთ ასეთ სასიამოვნო სიტყვებს.

ამ გეგმას ეს სჯობს, რაც მე მოვიფიქრე: გავიყოთ ას-ასი კაცი, როგორც კი გათენდება. სამივე მხრიდან მივადგეთ, სწრაფად გავაჭენოთ ცხენები. მოგვეგებებიან, ჩვენ კი შევუტევთ და ხმლებს გამარჯვებულად დავკრავთ.

სწრაფად შევებრძოლოთ, შევუვარდეთ, კარებთან ვერ მოგვასწრებენ. სამიდან ერთი შევა შიგნით, დანარჩენები კი გარეთ დავარტყამთ. ის ერთი შიგნით მყოფთ სისხლის ღვარებს მოუწყობს. ისევ გამოვიყენოთ აბჯარი, რომელიც ჩვენგან ძლევამოსილად იყო გამოყენებული.“

ფრიდონმა უთხრა: „გამიგია, ვიცი, რასაც ამბობ: ჩემს ცხენს კარებთან ვერავინ დაეწევა. როცა გაჩუქე, არ ვიცოდი, რომ ქაჯეთში ქაჯების ნახვა დაგვჭირდებოდა, თორემ არ გაჩუქებდი, ჩემს სიძუნწეს გეტყვი.“

ფრიდონი მხიარულად ამხნევებდა მეგობრებს ასეთი საუბრებით. ამაზე გაეცინათ მათ, გონიერ და ბრძენ სიტყვიერებს. ერთმანეთს ხუმრობდნენ თავიანთი მშვენიერი ხუმრობებით. შემდეგ ჩამოქვეითდნენ, მოემზადნენ და საუკეთესო ცხენებზე დასხდნენ.

კვლავ ერთმანეთს უპასუხეს არა უხეში სიტყვებით და დაასკვნეს ის გეგმა, რომელიც ტარიელმა მოიფიქრა: გაიყვეს ას-ასი კაცი, ყველა გმირული შესახედაობისა. ცხენებზე დასხდნენ და თავიანთი ჩაბალახები აიღეს.

ის ჭაბუკები მზის შუქზე მეტად ბრწყინავდნენ; მათ სამს შვიდივე მნათობი ფარავდა ნათლის სვეტით; ტარიელი შავ ცხენზე იჯდა თავისი მოხდენილი ტანით; მტრები ომით გაანადგურეს, ისე როგორც დამკვირვებლები ხედვით.

ჩემი ახლანდელი ნათქვამი მათი სახისა და მსგავსია: როცა ღრუბლებიდან წვიმს და მთებს ღვარი ატყდება, მოდის და ხევებს გრეხს, ისმის მისი ხმაური და ზარი, მაგრამ როცა ზღვას შეერწყმება, მაშინ ისიც წყნარდება.

თუმცა ფრიდონი და ავთანდილი სიკეთით მიუწვდომელნი არიან, ტარიელის ბრძოლები არავისგან არ არის სასურველი. მზე მნათობებსაც ფარავს, ისინიც კი არ ჩანან ნათლად. ახლა უყურეთ, მსმენელნო, გესმოდეთ სასტიკი ომები!

სამივე სამ ნაწილად გაიყო – თითოეულმა თითო კარი აიღო; თან ახლდა სამასი კაცი, ყველა გმირთა მსგავსი. იმ ღამეს მოამზადეს თავდასხმა, ზუსტი და არა ნაჩქარევი. გათენდა, გამოჩნდნენ, მიმართეს და თავ-თავიანთი ფარები ჰქონდათ.

თავიდან მშვიდად მიდიოდნენ, როგორც ჩვეულებრივი მგზავრები. შიგნით მყოფებმა ვერაფერი იგრძნეს, ვერც გულმოდგინედ დახვდნენ. გულში შიში არ ჰქონდათ, მშვიდად და უდარდელად იდგნენ. მიადგნენ გარედან, დროულად დაიხურეს მუზარადები.

მოულოდნელად ცხენები გააჭენეს, მათრახმა წრიალი შექმნა. როცა დაინახეს, კარები გააღეს, ქალაქიდან ხმაური ატყდა. სამივე სამი მხრიდან მიმართეს, თავზე დაატეხეს უბედურება. დაუკრეს ნობათსა და დაბდაბს, ბუკების ხმაური ატყდა.

მაშინ ქაჯეთს ღმერთის უსაზღვრო რისხვა მოუვიდა: კრონოსმა, განრისხებულმა, მზის სითბო მოაშორა. მათვე რისხვით გადაუბრუნდათ ბორბალი და ცის სიმრგვალე. ველები მკვდრებს ვერ იტევდა, მკვდრების ჯარი გამრავლდა.

ტარიელის ხმლის ხმაზე კაცი უბრძოლველად კარგავდა გონებას. აბჯარს ხევდა, ჯავშან-ქაფის სიმტკიცე უსარგებლო გახდა. სამივე მხრიდან კარებს შეესივნენ, ბრძოლის გაჭირვება არ უნახავთ. ქალაქში შესვლისთანავე ციხისკენ სწრაფვა გაადვილდა.

ავთანდილი და ლომი ფრიდონი შიგნით ერთად შეხვდნენ. მტრები სრულად გაანადგურეს, მათი სისხლი დაიღვარა. შესძახეს და ერთმანეთი ნახეს, დიდად გაუხარდათ. თქვეს: „ტარიელს რა დაემართაო?“ მის სანახავად თვალები ჰქონდათ.

არავინ იცოდა, ტარიელზე ვერაფერი გაიგეს. ციხის კარისკენ გაემართნენ, მტრის შიში არ ჰქონდათ. იქ ნახეს აბჯრის გროვა, ხმლების წვერების ნამტვრევები, ათი ათასი გვამი, უსულო, მტვრის მსგავსი.

ციხის ყველა მცველი იდო, მართლაც როგორც ავადმყოფი, თავიდან ფეხებამდე დაჭრილი, აბჯარი იქ დახეული. ციხის კარები გაღებული, კარების ნამტვრევები – მიმოფანტული. მიხვდნენ, რომ ეს ტარიელის ნამოქმედარი იყო, თქვეს: „ეს მისი საქმეა.“

გზები გაწმენდილი დახვდათ, შევიდნენ და ხვრელში გაძვრნენ. ნახეს, მზესთან შესახვედრად მთვარე გველს გამოეშვა. მუზარადი მოეხადა, ლამაზად ჰქონდა თმა შეკრული. მკერდი მკერდს შეეწება, ყელი ყელს გადაეჭდო.

ერთმანეთს ეხვეოდნენ, აკოცეს და ცრემლები ღვარეს. ამას ჰგავდნენ, როცა ერთად შეიყარნენ მუშთარი და ზუალი. მზე რომ ვარდებს შემოადგება, ლამაზდება და შუქი აქვს. აქამდე ნანახი გაჭირვების შემდეგ ამის იქით გაიხარეს.

მათ ერთმანეთს აკოცეს, იდგნენ ყელგადაჭდობილები. კვლავ ხშირ-ხშირად შეეწებნენ ვარდისფერი, გახეთქილი ბაგეები. ახლა ესენიც გავიდნენ, სამივე ძმობილი შეიკრიბა. იმ მზეს მიესალმნენ, დადგნენ მართლაც როგორც მოწოდებულნი.

მზე ლამაზი, მომღიმარი სახით შეეგება. თავისი მშვიდი გონებით აკოცა მის დამხმარეებს. მათ თავმდაბლად მადლობა უთხრეს ნაზი სიტყვებით. ორივე ერთად საუბრობდა სასიამოვნო ამბებზე.

ტარიელსაც მიესალმნენ, იმ ალვის ტოტს ხესავით. მიულოცეს გამარჯვება, ერთმანეთი მოიკითხეს. არაფერი სტკიოდათ, არ ინანეს, რომ აბჯარი არ გაიხადეს. თავები გაალომეს, თავიანთი მტრები გაანადგურეს, მოკლეს.

სამასი კაციდან ას სამოცი გადარჩა. ფრიდონს თავისი ჯარისკაცების დაღუპვა უმძიმდა, მაგრამ ერთის მხრივ უხაროდა. მოძებნეს და არ დატოვეს ცოცხალი არც ერთი მებრძოლი, ვინც გადარჩენილიყო. რაც საგანძური იპოვეს, ახლა თვალითაც კი როგორ ითქმის!

მოაგროვეს ჯორი, აქლემი, რაც კი იპოვეს ძვირფასი ნივთები. სამი ათასს აჰკიდეს მარგალიტი და თვლები, ყველა თვალი დათლილი, იაგუნდი და ლალები. ის მზე კუბოში ჩასვეს, მათგან განსაკუთრებულად დაცული.

სამოცი კაცი დატოვეს ქაჯეთში ციხის მცველებად. წამოიყვანეს ის მზე, მისი წაყვანა უკვე რთული არ იყო. ზღვათა ქალაქისკენ გაემართნენ, თუმცა გზა იქიდან გრძელია. თქვეს: „ფატმან ვნახოთ, მისი მადლიერების ვალი გადაუხდელი გვაქვს.“

ტარიელის მისვლა ზღვის მეფესთან

ტარიელმა ზღვის მეფესთან მაცნე გაგზავნა. შეუთვალა: „მოვდივარ მე, ტარიელი, მტრების დამმარცხებელი და გამანადგურებელი. ქაჯეთიდან მომყავს ჩემი მზე, ჩემი სიცოცხლის მომნიჭებელი (ნესტან-დარეჯანი). მინდა, პატივით გნახო, როგორც მამა და მშობელი.

ახლა ქაჯების ქვეყანა და მათი ქონება მე მაქვს. მეფეო, ყველაფერი კარგი თქვენგან მომეცა. ფატმანმა ჩემი მზე იხსნა, შეიფარა და დაიმალა. ამის სანაცვლოდ რა მოგიძღვნათ? ცუდი დაპირებები არ მიყვარს.

მოდი, გვნახე, სანამ შენს ქვეყანაში ვართ, ერთად ვიაროთ. ქაჯეთის მთელ სამეფოს გჩუქნი, ჩემგან მიიღე. შენი ხალხი დააყენე და ციხეები მაგრად დაიჭირე. მე მეჩქარება, ვერ გნახავ, შენ წამოდი ჩემკენ.

თქვენ უბრძანეთ ჩემ მაგივრად უსენს, ფატმანის ქმარს, რომ გამოგზავნოს (ფატმანი). მისი ნახვა გაახარებს მის მიერ გადარჩენილს (ნესტანს). მის გარდა ვისი ნახვა ინატრებდა? ის ხომ მზეზეც კაშკაშაა, ისე, როგორც ბროლი ფისზე (ანუ ბროლის ფისოვანი, გამჭვირვალე ბრწყინვალება აქვს).“

როდესაც ტარიელის მაცნე ზღვის მეფეს ესტუმრა – წესია, გული აუჩქარდეს ასეთ გასაოცარ ამბავს – მან მადლობა და დიდება შესწირა ღმერთს, სამართლიანობის მომნიჭებელს. მაშინვე შეჯდა ცხენზე, აღარ დაელოდა სხვა მაცნეს.

ბარგი აჰკიდა, გააგებინა მათი ქორწილის ამბავი. მას მიაქვს უამრავი ძვირფასი ნივთი, უზარმაზარი სიმდიდრე. ფატმანიც თან ჰყავს. ათი დღის სავალი იარა. უხარია ლომის (ტარიელის) და მზის (ნესტანის), დედამიწის მანათობლების ნახვა.

შორიდანვე შეეგებნენ სამივე (ტარიელი, ავთანდილი, ფრიდონი) დიდ ზღვის მეფეს. ჩამოქვეითდნენ, თავდახრილად აკოცეს და ჯარსა და ლაშქარს შორის გაიარეს. ტარიელს ქება შეასხეს, მან კი მადლობა ათასჯერ გაუმრავლა. ქალი (ნესტანი) რომ ნახა, აღფრთოვანდა მისი ბროლისა და ბაკმატის მსგავსი შუქით.

ფატმან ხათუნს, რომელიც ნესტანს უყურებდა, ნელი ცეცხლი ეკიდებოდა (სიხარულისგან). მოეხვია, აკოცა ხელი, ფეხი, პირი, ყელი. ამბობს: „ღმერთო, რით გემსახურო, რადგან სიბნელე გამინათლდა! მივხვდი, რომ ბოროტება ხანმოკლეა, სიკეთე კი გრძელი.“

ქალი (ნესტანი) ფატმანს ეხვეოდა, ტკბილად ამბობდა, გაბრაზებული არ იყო: „ღმერთმა გამინათლა გული, რომელიც გატეხილი და გამწარებული იყო. ახლა ისე ვარ სავსე სიხარულით, როგორც ადრე გამხმარი ვიყავი. მზემ თავისი შუქი მომაფინა, ამიტომ ვარდივით გამოვიყურები, არ გამხმარი.“

ზღვის მეფე იქ ძალიან დიდ ქორწილს გადაიხდის. ქაჯეთიც დაუმადლა (ანუ ქაჯეთის საგანძურიც მიართვა), შვიდი დღე არ გაუშვა ისინი. უხვად გასცემს საჩუქრებს, უამრავ საგანძურს. ოქროს მონეტებს ისე ფანტავენ, თითქოს ხიდზე (ანუ უზომოდ ბევრს).

იქ იდო აბრეშუმის, სტავრისა და ატლასის გორები. ტარიელს უძღვნა გვირგვინი, რომლის ფასის დადგენა შეუძლებელი იყო. ეს იყო მთლიანი, ყვითელი, ძალიან ძვირფასი იაგუნდისგან. ასევე ერთი ოქროს ტახტი, წითელი და სუფთა.

ნესტან-დარეჯანს უძღვნა ყაბაჩა (ქალის სამოსი), შემკული ძვირფასი თვლებით: წითელი იაგუნდით, ბადახშითა და ლალით. დასხდნენ ორივე, ქალი და ყმაწვილი, ელვარე და კაშკაშა სახეებით. მათი მჭვრეტელები ახალი ცეცხლით იწვოდნენ (სიყვარულისგან).

ავთანდილს და ფრიდონს უზომოდ დიდი საჩუქრები უძღვნა: ძვირფასი უნაგირი, თითო საუკეთესო ცხენი, თითო თვლებით შემკული კაბა, რომელიც უცხო ფერების შუქს აფრქვევდა. მათ მოახსენეს: „რა მადლობა ვთქვათ, ბედნიერი იყოს თქვენი სიმდიდრე!“

ტარიელი მადლობას იხდის ლამაზი სიტყვებით: „ძალიან გამიხარდა, მეფეო, ჯერ თქვენი ნახვა. შემდეგ კი მრავალი ლამაზი საჩუქრით აგვავსეთ. ვიცი, რომ კარგი ვქენით, თქვენთან შორიდან რომ არ ჩავლით.“

ზღვის მეფე მოახსენებს: „ხელმწიფეო, ლომო, კეთილო, ახლობლების სიცოცხლევ, შორიდან მჭვრეტელთა მკვლელო (ანუ ისეთი ლამაზი, რომ შორიდან მჭვრეტელიც კი გულის წასვლამდე მიდის), თქვენის მსგავსი რა უნდა მეჩუქებინა, მშვენიერო სანახავო! როცა მოგშორდები, რა მეშველება, სანატრელო სანახავო?!“

ტარიელმა ფატმანს უბრძანა: „მე შენი თავი მმართებს (ანუ შენი ვალი მაქვს). შენი ვალი ჩემზე გადაუხდელი და დიდია. ახლა რაც ქაჯეთის საგანძური ქაჯეთიდან წამოვიღე, მოგეცი, წაიღე, აღარ მიყიდია (ანუ საჩუქრად გადმოგეცი).“

ფატმან ხათუნმა თაყვანი სცა, უზომო მადლობა მოახსენა: „მეფეო, თქვენი ნახვა ჩემში ჩაუქრობელ ცეცხლს ანთებს. როცა მოგშორდები, რა მეშველება? დამტოვებ, როგორც შეშლილს. ახ, ნეტარ არიან თქვენი ახლობლები! ვაი თქვენს ვერმჭვრეტელებს!“

ზღვის მეფეს სამივე (ტარიელი, ავთანდილი, ფრიდონი), შუქის მომფენნი, ბროლის კბილებითა და სადაფის მსგავსი ბაგეებით, ეუბნებიან: „თქვენს გარეშე არ გვინდა სიხარული, ჩანგი და დაფი (მუსიკა). მაგრამ გაგვიშვით, დროა, წავიდეთ, გვეჩქარება.

შენ იყავი ჩვენი მშობელი, ჩვენგან ღმერთად სანდო. მაგრამ ამასაც გთხოვთ, ერთი ნავი გვიბოძეთ.“ მეფემ თქვა: „არ მენანება თქვენთვის ჩემი თავი. რადგან გეჩქარებათ, რა გითხრათ? წადით, ჩემი მკლავი გიწინამძღვრებდეთ (ანუ ჩემი დახმარება).“

მეფემ ნავი-ხომალდი მოამზადა ზღვის პირას. ტარიელი გაემართა, გამცილებლები ცრემლებს ღვრიდნენ. თავს იცემდნენ, თმასა და წვერს იგლეჯდნენ. ფატმანის ცრემლების შედეგად თვით ზღვაც კი გადიდდა.

სამივე, ერთმანეთისთვის ძმად ნაფიცები, ზღვები გამოიარეს. კვლავ ამტკიცებდნენ იმ სიტყვებს, რომლებიც ადრე ჰქონდათ დადასტურებული. მათ, ვინც ამას კარგად იცნობდა, უხდებოდათ სიმღერა და სიცილი. ბაგეებიდან შუქი ადიოდა ბროლის ფიცრებზე (ანუ კბილებზე).

იქიდან მათ გაგზავნეს კაცი ასმათთან მაცნედ. ასევე ფრიდონის დიდებულებთან – მათი ომების ამბის მთხრობლად. „იქ მოვა, ამაღლდება მზე, რომელიც სხვა მანათობლებსაც აჯობებს. ჩვენ, აქამდე გამხმარები, ახლა უჭკნობლად გამოვცოცხლდით.“

ეს მზე (ნესტანი) კუბოში (სამგზავრო ეტლში) ჩასვეს, ზღვის პირას მიდიოდნენ. ახალგაზრდები იყვნენ, უხაროდათ გასაჭირის გადალახვა. მივიდნენ იქ, სადაც ნურადინ გმირის ქვეყანა იყო. მათ ხვდებიან, ისმის ხშირი სიმღერის ხმა.

იქ შეეგება ფრიდონის ყველა დიდებული. ასმათი, სიხარულით სავსე, რომელსაც აღარ ეტყობოდა ჭრილობები. ნესტან-დარეჯანს ისე მოეჭდო, რომ ცულითაც ვეღარ გააშორებდნენ. ახლა მან (ნესტანმა) მისი ყველა ერთგულება დაუფასა.

ნესტან-დარეჯანი ეხვევა ასმათს, პირს პირზე კოცნის. უბრძანა: „ჩემო, ვაი მე, შენც გაგავსე გასაჭირით. ახლა ღმერთმა წყალობა მოგვცა, მივხვდი, რომ მისი წყალობა არ არის ძვირი (ანუ ადვილად მოსაპოვებელია). მე არ ვიცი, რით გადაგიხდი შენს ასეთ დიდ გულს!“

ასმათმა მოახსენა: „მადლობა ღმერთს, ვარდები ვნახე გაუჭკნობელი. ბოლოს ისე გააცხადა გონებამ დაფარული. სიკვდილიც კი სიცოცხლედ მიმაჩნია, ოღონდ თქვენ მხიარულები გნახოთ.“ ყველა მოყვარულს სჯობია ერთგული პატრონი და ყმა.

დიდებულებმა თაყვანი სცეს, დიდი ქება მოახსენეს: „რადგან ღმერთმა გაგვახარა, კურთხეულია მისი ღვთაებრიობა! მან გვიჩვენა თქვენი სახე, აღარ გვწვავს ცეცხლის ალმური. ჭრილობას, მისგან დაჭრილს, მასვე შეუძლია განკურნება.“

მოვიდნენ და პირზე ხელი დაადეს, ისე აკოცეს. მეფე (ტარიელი) ეტყვის: „თქვენმა ძმებმა თავი ჩვენთვის დადეს. მათ ცხადად იპოვეს საუკუნო ნეტარება, არ უოცნებიათ. ერთად მიაღწიეს დიდებას, რომელიც ერთმანეთს გაუზიარეს.

თუმცა მათი დახოცვა მტკივა და სატკივარია, მაგრამ მათ უკვდავი და დიდი საჩუქარი ერგოთ.“ ეს თქვა, ნელა ატირდა და ცრემლები თოვლს შეერია (ანუ ბევრი ცრემლი წამოუვიდა). ნარგისებიდან (თვალებიდან) ბორიო (ქარი) იძვრის, ვარდს აჭკნობს (სახეზე), იანვარია (ანუ სიცივისგან).

იქ ყველა ატირდა, როცა ის ტირილში ნახეს. ვისაც რა აკლდა, ტირილითა და სულთქმით ამოიღეს. დადუმდნენ და მოახსენეს: „რადგან ბრძენებმა მზესავით ჩაგთვალეს, თქვენს მჭვრეტელებს სიმღერა ეკადრებათ, რატომ უნდა ივაგლახონ (ინანონ)?“

„ვინ იმსახურებს თქვენს ასეთ ტირილსა და შეჭირვებას! თქვენთვის სიკვდილი სჯობს დედამიწაზე ყოფნას.“ კვლავ ფრიდონმა მოახსენა მეფეს: „ნუ გამწარდებით. ღმერთმა ათასჯერ გაგახაროთ სანაცვლოდ!“

ავთანდილმაც დაუდასტურა, დიდ მწუხარებას გამოთქვამდა. მათ ქება შეასხეს, უთხრეს: „ახლა თავი ღიმილს მივცეთ. რადგან დაკარგული ლომი (ტარიელი) მზეს (ნესტანს) შეხვდა, აღარ ვტირით სატირალს, აღარ ვღვრით ცრემლებს.“

მივიდნენ იქ, სადაც დიდი ქალაქი მულღაზანზარია. უკრავდნენ ბუკსა და ტაბლაკს, ატყდა ხმაური და ზარი. დაბდაბისა და ქოსის ხმა ლამაზად ერწყმოდა ერთმანეთს. ქალაქის მცხოვრებლები მოტყდნენ (მოაწყდნენ), ბაზარი მიატოვეს.

ქუჩებიდან მოაწყდნენ ვაჭრები, ყველგან მჭვრეტელთა ჯარი იყო. შორიდან დადიოდნენ სარანგები (მცველები), ხელში აბჯარი ეჭირათ. მოიჯრებოდნენ (მოაწყდნენ) ჯალაბები (ხალხი), სარანგების მიერ დასჯილები (ანუ სარანგები აკავებდნენ). მათ სანახავად იქ მათგან ნააჯარია (ანუ ნებადართული იყო).

ფრიდონის სასახლეში ჩამოქვეითდნენ, მოწონებული სასახლე ნახეს. შეეგება მრავალი ოქროს სარტყლიანი მონა. ფეხქვეშ დასაფენად ოქსინო (ძვირფასი ქსოვილი) ჰქონდათ გაშლილი. თავზე ოქროს აყრიდნენ, ჯარი იქ ნაყარ ოქროს აგროვებდა.

ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანის ქორწილი ფრიდონისგან

იმ ქალ-ყმაწვილისთვის (ნესტანისა და ტარიელისთვის) საჯდომი დაედგა თეთრი და ძოწისფერი, წითელი და ყვითელი თვლებით ლამაზად მოფენილი. ავთანდილისთვის – ყვითელი და შავი ერთად შეზავებული. მოვიდნენ, დასხდნენ; მათი მჭვრეტელი სულდალეული ვნახე (ანუ ძალიან მოხიბლული).

მგოსნები მოვიდნენ, ისმოდა ტკბილი სიმღერის ხმა. ქორწილი გადაიხადეს და გამრავლდა რბილი აბრეშუმის საჩუქრები. ფრიდონის კარგი პური (სტუმართმოყვარეობა), არა ძუნწი მასპინძლისა. ნესტან-დარეჯანს უხდებოდა ღიმილი, კბილების გამოჩენა.

მოიტანეს ფრიდონის უზომო საჩუქარი, რომელიც არ იყო უბრალო. ცხრა მარგალიტი, სიდიდით იხვის კვერცხივით. ასევე ერთი თვალი (ძვირფასი ქვა), მზის შუქის მსგავსი, რომელიც წინა ღამით მხატვარს ხატვის ძალას აძლევდა.

კვლავ უძღვნა თითო ფარღული (ყელსაბამი), ყელზე გადასაკიდი, მრგვლად დათლილი თვლისა, მთლიანი იაგუნდისგან. ასევე მოაქვს ერთი ტაბაკი (ლანგარი), ხელში ძლიერად დასაჭერი. ავთანდილისთვის ლომის (ტარიელის) ძღვენი, ფრიდონის კეთილი საჩუქარი.

ეს ტაბაკი სავსეა მსხვილი მარგალიტებით. ავთანდილს ყველაფერი უძღვნა არა უხეში სიტყვებით. სახლი აივსო სტავრითა და რბილი ოქსინოთი. ტარიელმა მადლობა უბრძანა ამაყი, ტკბილი სიტყვებით.

ფრიდონისგან უზომო ქორწილია რვა დღის განმავლობაში. ყოველდღე მიართმევდნენ უფასო, მზა საჩუქრებს. დღე და ღამე არ წყდებოდა ჩაღანისა და ჩანგის ხმა. აჰა, შეხვდნენ ერთმანეთს შესაფერისი ყმაწვილი და ქალი.

ტარიელმა ფრიდონს ერთ დღეს გულის სიტყვები უთხრა: „თქვენი გული ჩემთვის სრულყოფილი ძმის გულზე მეტია. სიცოცხლე და სულის გაცემაც კი არ გადაგიხდით ამას. მე, მოკვდავმა, თქვენგან ვიპოვე ჩემი ჭრილობის წამალი.

ავთანდილისგან შენც იცი ჩემთვის თავის დადება. ახლა მე მინდა, რომ მისი დახმარება გადავუხადო. შენ წადი, ჰკითხე, რა უნდა, მან ეს გააცხადოს. როგორც მან ჩემი ტკივილი დამიამა, ისე მისი ვალიც უნდა გადავიხადო.

უთხარი: „ძმაო, რით გადაიხდი შენგან ჩემს გასაჭირში ნანახს! ღმერთი მოგცემს წყალობას, ზეციდან მოვლენილს! თუ ვერ შევასრულებ შენს სურვილს, შენთვის განზრახულს, ვერ ვნახავ ჩემს სახლს, ვერც დარბაზს, ვერც ქოხს.

ახლა მითხარი, ჩემგან რა გინდა, ან რით დაგეხმარები? ვფიქრობ, არაბეთში წავიდეთ, იყავი ჩემი მოკავშირე. ტკბილი სიტყვებით მოვაგვაროთ და მახვილით – საომარი საქმეები. თუ შენს ცოლს არ შეგირთავენ, მე ჩემსას არ დავეხმარები.“

როდესაც ფრიდონმა ავთანდილს ტარიელის მოციქულობა უთხრა, მას გაეცინა, გაიღიმა, უხდებოდა მხიარულება. თქვა: „მეშველება რად მინდა? არავისგან არ ვარ დაჭრილი! ჩემი მზე არც ქაჯებს ჰყავთ, არც სიხარულის ნაკლებობა აქვს.

ჩემი მზე ტახტზე ზის, ღვთის ნებით გაბატონებული, საპატივცემულო და ხელშეუხებელი, ამაყი, არავისგან დაზიანებული. არც ქაჯებისგან უჭირს რაიმე, არც გრძნეულების მაგიით. მასზე დახმარება რად მინდა? რატომ მეპარება ეჭვი რაიმე სურვილში?

როცა ჩემთვის განგება მოვა, ზეციდან მოვლენილი ზეციური ძალები, ღმერთი მოისურვებს, მომივლენ გულში ტკივილების შემამსუბუქებლები. მაშინღა მომხვდება მოკვდავს მზის ელვარება. უმისოდ ჩემგან წინ და უკან სირბილი უშედეგოა.

წადი და მოახსენე ტარიელს ჩემგან ნათქვამი პასუხი: „მადლობა რად უნდა, მეფეო, რაც გინდა, იმდენად მოწყალე ხარ? დედის მუცლიდანვე თქვენს მონად ვარ დაბადებული. ღმერთმა მიწად მამყოფოს მანამ, სანამ მეფე ცნობილი იქნები.

თქვენ ბრძანეთ: „მინდა შენი საყვარლის შეხვედრა.“ ეს თქვენი მოწყალე გულის მსგავსია. იქ მე მახვილი არ მჭირდება, არც ენის სივრცელე (მეტყველება). მირჩევნია, დაველოდო იმ ზეციური განგების საქმეს.

ეს არის ჩემი სურვილი და ჩემი სანატრელი: ინდოეთში გნახო გაბატონებული, ტახტზე მჯდომარე, გვერდით გეჯდეს მანათობელი (ნესტანი), ელვარე სახით. თქვენი მტრები განადგურებულნი იყვნენ, არავინ ჩანდეს იქ მებრძოლი.

როცა ეს ჩემი გულის სურვილები ამისრულდება, მაშინღა მივალ არაბეთში, მომხვდება იმ მზის (ნესტანის) ნახვა. როცა მოისურვებს, დამიამებს ამ ცეცხლის ტკივილებს. სხვა თქვენგან არაფერი მინდა, მძულს უშედეგო სურვილები.“

როდესაც ფრიდონმა ტარიელს ყმაწვილის (ავთანდილის) ეს სიტყვები მოახსენა, მან თქვა: „მაგას არ ვიზამ, ამას არ სჭირდება მსგავსი რამ! როგორც მან იპოვა ჩემი სულის შვების მიზეზები, ისევე მანაც უნდა ნახოს ძმის ძალ-ღონე (ანუ დახმარება) სამაგიეროდ!

წადი, უთხარი ჩემ მაგივრად ჩემგან არასასურველი სიტყვა: „მე შენი გამზრდელის უნახავად არ დავდგები. ვეჭვობ, ბევრი მონა დამეხოცოს, მისთვის საყვარლები. ვითხოვ შენდობას, ისეთი (გაბრაზებული) დავბრუნდები.“

ეს უთხარი: „ამაზე მეტს ნურაფერს ნუ მოციქულობ. ხვალ წასვლას არ გადავდებ, არც საქმეს გავაჭიანურებ. არაბეთის მეფე არ გამიბრაზდება, რომ სიტყვა გავაცრუო. ამაოდ ვთხოვო მისი ქალი, შევეხვეწო, შევაგუო.“

ფრიდონმა ავთანდილს ტარიელის მოციქულობა უამბო: „არ დადგებაო, უშედეგოა შენგან ცდის თქმა.“ მას დაუმძიმდა, კვლავ გულს მოედო კვამლი და ალმური (მწუხარება). ასე უნდა იყოს მეფეების პატივისცემა, ყმებისგან მოკრძალება!

ავთანდილი მუხლმოყრილი მიდის ტარიელის შესახვეწად. ფეხებზე ეხვევა, კოცნის, აღარ უყურებს ზემოთ (ანუ თავდახრილია). ეტყვის: „კმარა, რაც შევცოდე როსტანს წლების განმავლობაში. კვლავ ნუ გამხდი ერთგულების გამტეხად და დამანგრეველად.

რასაც გინდა, იმას ღვთის სამართალი არ მოგცემს. ჩემს გამზრდელს როგორ ვკადრო მოღალატური საქმე! მე მისთვის ხელი როგორ ავწიო, ვინც ჩემთვის ფერდაკარგულია! როგორ გამოიყენოს მონამ მახვილი პატრონზე!

ეგ საქმე მე და ჩემს საყვარელს გაგვაბრაზებს. ვაი თუ გაწყრეს, გაბრაზდეს, გაჯიუტდეს, გულს შემიწუხებს. ამბავსაც დამიძვირებს, ნახვის სურვილს გამიჩენს. შენდობას მოკვდავი კაცი ვერ მომიხსნის.“

ტარიელმა სიცილით უთხრა, იმ მზემ, შუქის მომფენმა. ხელი მოჰკიდა ავთანდილს, წამოაყენა. „ყველაფერი კარგი გააკეთა შენმა მოსვლამ. მაგრამ სჯობს, შენც გაგახაროს ჩემმა სიხარულმა შენით (ანუ ჩემი ბედნიერება შენც გაგაბედნიერებს).

ძალიან მძულს მეგობრის ზედმეტი შიში, კრძალვა და რიდი. მძულს განუწყვეტელი სიჯიუტე და სიმძიმე, ამპარტავნება. თუ მეგობარია, გული ჩემკენ უნდა მოიზიდოს. თორემ მე ჩემთვის, ის თავისთვის, სჯობს კიდე-კიდე ყოფნა.

მე ვიცი შენი საყვარლის გული შენთვის. არ ეწყინება შენი სტუმრობა, ვინც მე შემხვდა. რატომ უნდა ვუთხრა მეფეს რაიმე უცნაური ამბავი! მხოლოდ მათი ნახვის ნატვრა მაქვს, სანატრელი.

ამას მხოლოდ მოახსენებ ვედრებითა და შეპოვნებით (დაჟინებით), რომ მოგცეს ქალი მისი, მან თავისი სურვილით. რადგან ბოლოს შეხვედრაა, სიშორეს როგორ ეთანხმებით? დაამშვენეთ ერთმანეთი, თავისით ნუ გახმებით.“

როდესაც ავთანდილმა ტარიელისგან გაიგო, რომ წასვლას არ გადადებდა, არ შეწინააღმდეგებია, საუბარში ჩაერთო. ფრიდონი რჩეულ კაცებს ითვლიდა თანამგზავრებად. თვითონაც თან გაჰყვა, რომ მათთან ერთად ევლო გზაზე.

სამივე (ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი) ქვაბში მივიდნენ და იქიდან არაბეთში გაემგზავრნენ.

ბრძენი დიონოსი ამ საიდუმლო ამბავს განმარტავს: ღმერთი კარგს აგზავნის და ცუდს არ ქმნის. ცუდს მალე ამთავრებს, კარგს კი დიდხანს აგრძელებს. თავის საუკეთესო ქმნილებას უნაკლოს ხდის და არასდროს აფუჭებს.

ფრიდონისგან გაემართნენ ის ლომები (გმირები), ის მზეები (ნათელი ადამიანები). თან მიჰყავთ მზის მსგავსი ქალი, რომელიც მნახველებს აოცებს. მის ბროლისფერ კისერზე ყორნისფერი თმა ჩამოშლილი აქვს, ლამაზად დახვეული. იქ, მის ბალახშისფერ (წითელ) ტუჩებზე, სინატიფე და სინაზე ჩანს.

ის მზე (ნესტან-დარეჯანი) ეტლში იჯდა და ასე მიჰყავდათ. ნადირობდნენ და ნადირს სისხლს ადენდნენ. სადაც კი მივიდოდნენ, მნახველებს ახარებდნენ. ხალხი მათ ხვდებოდა, ძღვენს სწირავდა, აქებდა და არ აგინებდა.

ისინი ისე გამოიყურებოდნენ, თითქოს სამყაროს მზე მთვარეებს შორის იჯდა. მრავალი დღე იარეს ამაყმა, ბრძნულად მოლაპარაკე ადამიანებმა. იმ დიდ მინდვრებში, სადაც არავინ მისულა, მიაღწიეს იმ კლდოვან ადგილს, სადაც ტარიელი იყო.

ტარიელმა თქვა: „დღეს მე უნდა გიმასპინძლოთ. იქ მივალ, სადაც ვიყავი და სადაც მიჭირდა ცხოვრება. იქ ასმათი გვიმასპინძლებს, მას აქვს გამხმარი ხორცი. მე კი თქვენ ლამაზ ნივთებს გაჩუქებთ, აქებდეთ ჩემი ჭრელი ქსოვილების სილამაზეს“.

მივიდნენ, შევიდნენ იმ დიდ კლდოვან ქვაბში. ასმათს ირმის ხორცი ჰქონდა და მასპინძლობას გაუწევდა. ერთად მხიარულობდნენ იმ საქმეების დასრულებით. ღმერთს მადლობდნენ, რომ მათი მწუხარების დღეები სიხარულით შეცვალა.

მოიარეს ქვაბის მიდამოები, მხიარულობდნენ. იპოვეს ის განძეული, რომელიც ტარიელს დალუქული ჰქონდა. არავის დაუთვლია და არავის შეხებია. არ იტყოდნენ, რომ არაფერი გვაქვსო, ამისთვის არ იყვნენ გულნაკლულნი (არ აკლდათ არაფერი).

ტარიელმა ბევრი ლამაზი ნივთი უბოძა მათ, რაც მათთვის შესაფერისი იყო. ფრიდონის ხალხსაც აუვსო საგანძური, ჰყავდათ თუ არა ჯარი ან სარდლები. ყველა ადამიანი, ვინც მათთან ერთად იყო, გამდიდრდა. მაგრამ ის განძი, რაც დარჩა, ისეთი იყო, თითქოს არავის შეხებია.

ფრიდონს უთხრა: „შენი ვალი ჩემგან ძნელად გადაიხდება, მაგრამ ნათქვამია: „კარგის მკეთებელი ადამიანი ბოლოს არ დაიღუპება“. ახლა რამდენი განძიც აქ არის ან ინახება, ყველაფერი შენი იყოს, წაიღე, როგორც გეკუთვნის“.

ფრიდონმა თავმდაბლად თაყვანი სცა, უთხრა უზომო მადლობა: „მე, მეფეო, რატომ გგონივარ უჭკუო და ასეთი დაბნეული? ყველა მტერი ჩალად გეჩვენება, ვინ იქნებოდა შენს წინააღმდეგ ჯოხივით (უძლური)? ჩემი სიხარული მანამდეა, სანამ შენ გხედავ!“

ფრიდონმა ხალხი გაგზავნა აქლემების მოსაყვანად, რომ მთელი ის განძი თავის სახლში წაეღოთ. ახლა იქიდანაც გაემართნენ არაბეთისკენ. ავთანდილი კი მოუთმენლად ელოდა მზისა და მთვარის (ნესტანისა და თინათინის) შეხვედრას.

არაბეთის საზღვარს მიაღწიეს, როცა მრავალი ხანი იარეს. შეხვდათ სოფლები, ციხეები, ხშირ-ხშირად, ერთმანეთის გვერდით. იქ მყოფ ხალხს ლურჯი და მწვანე სამოსი ეცვა. ავთანდილისთვის ყველა ცრემლით იყო ნაბანი (მოწყენილი).

ტარიელმა კაცი გაგზავნა მეფე როსტანთან. შეუთვალა: „გეტყვით, მეფეო, ჩემი სურვილების სიმარტივეს. მე მოვდივარ, ინდოეთის მეფე, თქვენს დიდებულ სასახლეში. გაჩვენებთ ვარდს, რომელიც ახლად კოკრობს, გაუშლელია და მოუკრეფელი.

მაშინ თქვენ ჩემი ნახვა არ მოგეწონათ თქვენს მიწაზე, ცუდი მცდელობა გქონდათ ჩემი შეპყრობისა, ცხენით შემომიტიეთ. მე თქვენს ჯარებს რაღაც ზიანი ვაჩვენე (მივაყენე) და ბევრი თქვენი მსახური დავხოცე.

ახლა ამიტომ მოვდივარ თქვენთან, ჩემი გზები დავტოვე. მაპატიეთ, რაც შეგცოდეთ, დაასრულეთ გაბრაზება. ძღვენი არ მაქვს, ამას ფრიდონი და მისი ჯარი დამიმოწმებენ. მხოლოდ თქვენი ავთანდილი მოგიყვანეთ ძღვნად“.

როცა მეფეს მახარობელი მიუვიდა, როგორ გაუხარდა, ენით ვერ ითქმის ერთ წამში. თინათინს სახეზე სამმაგი შუქი მოემატა. ბროლსა და ლალს (მის კანსა და ტუჩებს) წარბ-წამწამების ჩრდილი ამშვენებდა.

დაუკრეს ტაბლაკს (დასარტყამ ინსტრუმენტს) და გაისმა სიცილის ხმა. ჯარისკაცები აქეთ-იქით დარბოდნენ, უნდოდათ მათკენ სირბილი. დაიწყეს ცხენების მოსხმა (მორთვა), უნაგირების აღება. უამრავი ძლიერი და მამაცი ყმა შეჯდა ცხენზე.

მეფე შეჯდა, მას შეეგებნენ თავადები და მთელი ჯარი. ვისაც ესმოდა, სხვადასხვა ადგილიდან მოდიოდნენ მის შესახვედრად. ყველა ღმერთს მადლობდა, ხმამაღლა ამბობდნენ: „ბოროტს არარსებულს ხდი, კარგები შენთვის მზად არიან!“

როცა ერთმანეთი დაინახეს შემხვედრებმა და შესახვედრებმა, ავთანდილმა ტარიელს ფრთხილი სიტყვები უთხრა: „აი, ხედავთ მინდვრებს, მტვრით შეღებილს? ამის გამო მე ცეცხლი მიკიდია, გულში მიცხელა, მიწვის.

ის ჩემი გამზრდელია და თქვენთან შესახვედრად მოვიდა. მე იქ ვერ მივალ, მრცხვენია, გულში ცეცხლი მიდევს. ჩემს მიერ გაცოცხლებული (გადარჩენილი) ადამიანი არასდროს გაწბილებულა. რასაც მიზამთ, თქვენ იცით, ფრიდონი თქვენთან მოვიდა“.

ტარიელმა უთხრა: „კარგად იქცევი, რომ პატრონს პატივს სცემ. ახლა დარჩი აქ, იქ ნუ მოხვალ, ჩემ გარეშე მოხდეს შეხვედრა. მე მივალ, ვეტყვი მეფეს შენს თავის დამალვას. ვფიქრობ, ღმერთის წყალობით მალე შეგახვედრებ იმ მზეს, ალვის ხესავით ტანადს“.

იქ დარჩა ლომი ავთანდილი, დადგა პატარა კარავი. ნესტან-დარეჯანიც იქ იდგა, ის მნახველებს აოცებდა. მისი წამწამების ნიავი ქროდა, როგორც არაბეთის ქარი. ინდოეთის მეფე წავიდა, მისული, შეუმჩნეველი.

ფრიდონი გაჰყვა. რა თქმა უნდა, დიდხანს იარეს ველზე. მეფემ გაიგო, რომ ტარიელი მარტო მოდიოდა, ტანს ხრიდა. ჩამოვიდა ცხენიდან და თაყვანი სცა მას, უბადლო, ლომისებრ ძლიერ ადამიანს. ინდოეთის მეფეს პატივს სცემდა, როგორც მამას.

ტარიელმაც თაყვანი სცა, მივიდა საკოცნელად, მოსასალმებლად. მეფე კისერში კოცნიდა, ტუჩების დასატკბობად. გაკვირვებით ელაპარაკებოდა, მისგან საამაყო იყო: „შენ მზე ხარო, შენი განშორება დღის დაბნელებას ჰგავსო“.

მეფეს გაუკვირდა მისი გარეგნობა და სილამაზე. სახეს გაკვირვებით უყურებდა, აქებდა მის ძლიერ მკლავებს. ფრიდონმაც მიესალმა, თაყვანი სცა მეფეს. იმ მეფეს, რომელიც ავთანდილის ნახვას მოუთმენლად ელოდა.

მეფე ტარიელის ქებას გაუკვირდა, დაღონდა. ტარიელმა უთხრა: „მეფეო, ახლა შენი გული ჩემსას ემორჩილება. მიკვირს, თუ ასეთი სიკეთე რატომ გგონიათ ჩემი! რადგან ავთანდილი შენია, სხვა ვინ მოგეწონება?

ნუ გიკვირს მისი ვერ-ნახვა და დაგვიანება! მოდი და დავსხდეთ, მეფეო, მწვანე ბალახი ბევრია. გეტყვით მიზეზს, თუ რატომ ვერ მოვიდა თქვენთან. რაღაცას გთხოვთ, ახლა მეფის ბრძანების მოთხოვნა მმართებს“.

დასხდნენ მეფეები, გარშემო ჯარის სიმრავლე შემოერტყა. ტარიელს სახეზე ციმციმი ჰქონდა, უფრო ნათელი, ვიდრე ძვირფასი ქვა. მისი ყოფა-ქცევისა და საუბრის ყურება მნახველებს აოცებდა. დაუწყო მეფეს მოყოლა ბრძნულად ნათქვამი სიტყვებით:

„მეფეო, მე თავს უმნიშვნელოდ ვთვლი ამის მოსახსენებლად, მაგრამ თქვენთან მოვედი, როგორც მთხოვნელი, შემომხვეწელი. თვითონ ის გთხოვთ, ვინც მზესავით შუქს აფრქვევს, ვინც ჩემი სინათლეა და სიბნელეს ანათებს.

ახლა ამას გეტყვით ორივე, ვედრებითა და თხოვნით: ავთანდილმა წამალი დამადო, თავის შეწირვით. დაავიწყდა, რომ ტანჯვა გვჭირდა ჩვენს თავებზე. არ გაწყენთ, გრძელი ამბავია ჩვენთვის გაუგებარი (მოულოდნელი).

თქვენს შვილებს ერთმანეთი უყვართ, ქალს ის და მას ქალი. ამიტომ ვიხსენებ საბრალოს, მტირალს და ფერმკრთალს. მუხლმოდრეკილი გთხოვთ, ნუღარ აწვებით მათ ცეცხლს (ტანჯავთ), რომ თქვენი ქალი მიცეთ ძლიერ მკლავებიანს, მამაც გულიანს.

ამაზე მეტს არაფერს გეტყვით, არც მოკლეს, არც გრძელს“. ამოიღო ცხვირსახოცი, კისერზე მოიხვია. ადგა, მუხლებზე დაეცა, ევედრებოდა, როგორც გამზრდელს. გაუკვირდა ყველა ადამიანს, ვინც ეს ამბავი მოისმინა.

როცა მეფემ ტარიელი მუხლმოდრეკილი ნახა, შეეშინდა, შორს უკან დაიხია, თაყვანი სცა, მიწამდე დაეცა. მოახსენა: „ხელმწიფეო, ყოველი სიხარული გამიქრა. თქვენმა ასეთმა თავმდაბლობამ თქვენი ნახვა გამიმწარა.

როგორ შეიძლება, რაც გინდათ, რომ ადამიანი არ დაგითმოთ, ან მშურდეს ჩემი ქალი, თუნდაც მოსაკლავად და ტყვედ გინდოდეს. გებრძანებინათ თქვენი სახლიდან, მაშინაც კი ცრემლები არ მომდიოდა. სხვა მისნაირს ვერავინ იპოვის, ცამდეც რომ გაფრინდეს!

მე სიძედ ავთანდილზე უკეთესს ვერ ვიპოვი. თვით მეფობა ჩემს ქალს მივეცი, აქვს და მას უხდება. ვარდი ახლად იფურჩქნება, მე კი ყვავილი დამებერა. რატომ უნდა შევეწინააღმდეგო იმას, რასაც ის (თინათინი) სჯერა!

თუნდაც ერთი მონა შეგერთო, მაშინაც არ მშურდა. ვინ გაბედავდა შეწინააღმდეგებას, ვინ გაბრაზდებოდა უმიზეზოდ! თუ ავთანდილი არ მიყვარდა, ასე რატომ მინდოდა მისი ნახვა? დიახ, ღმერთო, შენს წინაშე ვარ, ეს ჩემგან დადასტურდა“.

როცა ტარიელმა მეფისგან ეს სიტყვა მოისმინა, დაიხარა, თავმდაბლად თაყვანი სცა, სახეზე დაემხო. მეფემაც თაყვანი სცა, წამოდგა, წინ წავიდა. ერთმანეთს მადლობა გადაუხადეს, არც ერთს არ ეწყინა.

ფრიდონი შეჯდა, ავთანდილის მახარობლად გაექანა. განა მასაც ასეთი დიდი სიხარული არ გაუხარდებოდა! წავიდა და წინ გაუძღვა, მოიყვანა, თან გაჰყვა. მაგრამ მეფისგან რცხვენოდა, შუქი სიბნელედ მოევანა (მისი სიხარული სირცხვილმა დაფარა).

მეფე ადგა, შეეგება. ყმა ჩამოვიდა ცხენიდან, როცა მივიდა. ხელში ცხვირსახოცი ჰქონდა, სახეს იმით იფარავდა. მზე ღრუბელს მოეფარა, ბრაზდებოდა, ვარდს აფუჭებდა (სირცხვილისგან წითლდებოდა), მაგრამ მის სილამაზეს რა დაფარავდა?!.

მეფეს კოცნა უნდოდა, ცრემლები აღარ სდიოდა. ავთანდილი ფეხებში ეხვევა, შუქები ქვეშ დაუფენია (მისი ბრწყინვალება ყველგან ვრცელდება). უბრძანა: „ადექი, ნუ გრცხვენია, შენი ზნეობრივი თვისებები გამოგაჩნდა. რადგან დამემორჩილე, ნუღარ გრცხვენია, წადი, რაღა გრცხვენია!“

მოეხვია, სახეზე აკოცა: „ჩემი ცხელი ცეცხლი ჩააქრე, მაგრამ წყალი აქეთ-იქით მოედინება. ვინ დაამშვიდა შენი შავი თმა და წამწამები აქეთ-იქით? მოდი, შეგახვედრებ, ლომო, მზეს (თინათინს), თავი მისკენ მიაბრუნე, მოდი“.

მეფე კისერში ეხვეოდა იმ ლომს და გმირს. ახლოს უზის, ელაპარაკება, კოცნის და სახეს უყურებს. ის მზე და მეფობა ისე შეხვდა, როგორც ღირსია. მაშინღაა სიხარული სრული, როცა ადამიანი გასცდება ჭირს.

ყმა მეფეს მოახსენებს: „მიკვირს, სხვას რატომ ბრძანებთ! რატომ არ გინდათ მზის ნახვა, ან რატომ აგვიანებთ? შეეგებეთ მხიარულად, თქვენს სახლში მოიყვანეთ. მისი შუქით შეიმოსებით, ნათლად გაანათებთ გარშემო“.

ტარიელმაც მოახსენა. შეჯდნენ, ქალს შეეგებნენ. სამივე გოლიათს მზის ფერად ჰქონდა სახე შეღებილი. მიაღწიეს თავიანთ საწადელს, იპოვეს ის, რასაც ეძებდნენ. ხელი მოჰკიდეს თავიანთ ხმლებს, ტყუილად არ ერტყათ წელზე.

მეფემ ქალს მიესალმა, მან, შორიდან ჩამოსულმა. თვალები დაუბნელდა ელვამ, რომელიც მისი სახიდან მოდიოდა. გამოეგება, აკოცა ეტლში მჯდომს. და მეფემ დაიწყო ქება, თვითონ ვერაფერს ვერ მიხვდა (მისი სილამაზისგან).

ეტყვის: „მზეო, როგორ გაქო, ნათელო და დარიანო! შენთვის გონების ხელები ტყუილად არ არის. მზიანო და მთვარიანო, ეტლად რა ხარ და რიანი ხარ! თქვენს სანახავად აღარ მინდა არც ვარდები და არც იები“.

გაუკვირდა ყველა მნახველს მისი ელვარების გავრცელება. როგორც მზემ, მნახველთა თვალები დააბრმავა სინათლის გამოჩენით. მისგან დამწვარ გულებს ნახვით სიხარულს ანიჭებდა. სადაც გამოჩნდებოდა, ჯარები იქითკენ გარბოდნენ.

ყველა შინ წავიდა, დასხდნენ თავიანთი ღირსებისამებრ. შვიდივე მნათობი ჰქონდათ იმ მზის შესადარებლად. სილამაზე მიუწვდომელია, მათთვის გაუგებარია. და მალე მივიდნენ მეფის სახლში საცხოვრებლად, ყოფნად.

შევიდნენ, ნახეს თინათინი, რომელიც მნახველებს ტანჯვას აყენებდა (თავისი სილამაზით). სკიპტრიანსა და გვირგვინიანს პორფირის (ძვირფასი ქსოვილის) ტარება უხდებოდა. მისულთა სახეზე მისი სახის ელვარება დაეცა. შევიდა ინდოეთის მეფე, ის მზე, გმირის მსგავსი.

ტარიელმა და მისმა ცოლმა (ნესტან-დარეჯანმა) ქალს თავმდაბლად მიესალმნენ. გამოეგება, აკოცეს და საუბარი გააამეს. ის სახლი გაანათლეს, არ დაუბნელებიათ ნათელი. ბროლისა და ბალახშისფერ სახეზე და წამწამებზე შავი თმა ჰქონდათ.

თინათინი მეფეთა ტახტზე ზემოთ დასვეს. ტარიელმა უთხრა: „შენ დაჯექი, გინდა საუკეთესო საუკეთესოთა შორის. დღეს შენი ტახტი შენ გეკუთვნის ყველაზე მეტად ყველა დღეს. და მე ლომი ლომთა შორის დაგისვი გვერდით, შენ, მზეს მზეებს შორის“.

ორივემ ხელი მოჰკიდეს, დასვეს თავის ტახტზე. გვერდით დაუსვეს ავთანდილი, ვისაც სურვილს მოუკლავდა. უნახავსა და ნანახს სჯობს ყველა სანახავს. ნუ შეადარებთ მათნაირ შეყვარებულებს არც რამინს და არც ვისს.

ქალს შეეშინდა, გაუკვირდა ავთანდილის გვერდით ჯდომა. ფერი წაუვიდა და გულმა ძლიერად დაიწყო ფეთქვა. მეფე ეტყვის: „შვილო, ჩემგან გრცხვენია თუ რა ზომით? ბრძენებს უთქვამთ სიყვარული, ბოლოს მისი არ-დაღუპვა“.

„ახლა, შვილო, ღმერთმა თქვენ მოგცეთ ათასი წელი დღეთა ხანგრძლივობა, ბედნიერება, დიდება, კვლავ ჭირთა გადალახვა! ცა ნუ შეგცვლით, მოგხვდებათ თვით მისებრი შეუცვლელობა! თქვენი ხელით მეღირსოს მიწის შემომყრელობა (სიკვდილი)!“

მეფემ ჯარებს უბრძანა ავთანდილის თაყვანისცემა: „ეს თქვენი მეფეა, ასე მოხდა ღმერთის ნება. დღეს ამას აქვს ჩემი ტახტი, მე კი სიბერე მაქვს, როგორც სნეულება. ჩემს სწორად ემსახურეთ, დაიცავით ჩემი მცნება!“

ჯარისკაცები და დიდებულები დაიხარნენ, თავმდაბლად თაყვანი სცეს. მოახსენეს: „მიწად ვიქცეთ, ვინც მიწად მიგვიყვანს. მორჩილნი გაგვადიდებენ, ურჩნი მკვდრებს დაგვამსგავსებენ. მტრების მკლავებს შეაძუნტებენ, ჩვენს გულებს გაამხნევებენ“.

ტარიელმაც ქებით უთხრა იმედის გაძლიერება. ქალს ეტყვის: „შეგაერთეთ, აღარ გწვავთ ცეცხლის დადება. შენი ქმარი ჩემი ძმაა, მინდა, რომ შენც ჩემი და იყო. ორგულებს და შემცილეთა თქვენს მტრებს მე გავანადგურებ“.

იმ დღეს ავთანდილი მასპინძელივით იჯდა, მეფე კი მასზე მაღლა. მის გვერდით მჯდომ ტარიელს სინაზე ამშვენებდა. ნესტან-დარეჯანი თინათინთან ერთად იყო, ისეთი ლამაზი, რომ მნახველებს აოცებდა. თითქოს ცა დახრილიყო მიწაზე და ოთხი მზე შეკრებილიყო ერთად.

მეფის ლაშქარმა საჭმლის მორთვა დაიწყო. უამრავი ხარი და ცხვარი იყო დაკლული, იმაზე მეტი, ვიდრე მჭამელი. დაიწყო ძღვენის გაცემა, ისეთი, როგორიც მათ შეეფერებოდათ. ყველას სახე მზესავით ანათებდა.

იყო იაგუნდის თასები და ლალის ჭიქები. სხვადასხვა უცხო ჭურჭელზე უცხო, ლამაზი ორნამენტები იყო გამოსახული. ამ ქორწილის ქება მხოლოდ ბრძენ კაცს შეეძლო. მნახველი გულში იტყოდა: „ნუ აეხსნები, აქ დარჩი, აქაა ბედნიერება!“

მუსიკოსები ყველგან იდგნენ, ისმოდა წინწილების ხმა. ოქროსა და ბალახშისგან გამოთლილი გორა იდგა შეკრებილი. მსმელებისთვის ღვინის წყარო ას ადგილას მოედინებოდა, მილის მსგავსად. ბინდიდან ცისკრამდე სმა იყო, დილის დროც კი გავიდა.

არ დარჩა არც კოჭლი და არც ავადმყოფი, ვისთვისაც საჩუქარი არ მიეცათ. მარგალიტი მოფანტული და მონაყარი იყო. ატლასი და მყარი ოქრო გაბედულად მიჰქონდათ. სამი დღე ინდოეთის მეფე ავთანდილის მაყარივით იყო.

მეორე დღეს არაბთა მეფე ისევ ქეიფობდა, არ ისვენებდა. ტარიელს უთხრა: „შენი მზე სანახავად მშვენიერია. შენ ყველა მეფის მეფე ხარ და ის დედოფალია. ჩვენთვის საყურადღებოა თქვენი ნატერფალი, ანუ თქვენი კვალი.“

„ახლა, მეფეო, არ შეგვფერის ჩვენი თქვენთან თანასწორად ჯდომა.“ მან სამეფო ტახტი და სხვა საჯდომი მოაშორა. ავთანდილი და მისი ცოლი მათ გვერდით დასვა. პირველად ძღვენი ტარიელისთვის მოიტანეს და გორად დადეს.

არაბთა მეფე მასპინძლობდა, მხოლოდ თავაზიანობას იჩენდა. ზოგჯერ მათთან იყო, ზოგჯერ სხვებთან, არ იყენებდა თავის სამეფო ძალაუფლებას. ყველას უქებდა მის სიუხვე-კეთილშობილებას. ფრიდონი ავთანდილთან ახლოს იჯდა, რადგან თვითონაც მეფობას იყო მიჩვეული.

ინდოეთის ქალს (ნესტან-დარეჯანს) ქმართან ერთად დიდი პატივი ჰქონდა. სიყვარულითა და ჩუქებით, როგორც სიძესა და პატარძალს. ისეთი ძღვენი აჩუქეს, რომ მისი თქმაც კი შეუძლებელია – თითო სკიპტრა, პორფირი და თვლებით შემკული გვირგვინები.

კვლავ აჩუქა ძღვენი ორივეს, მათი ბედის შესაფერისი: ათასი ძვირფასი ქვა, რომელიც რომანულ დედამიწაზე იყო ნაპოვნი, ათასი მარგალიტი, მტრედის კვერცხის მსგავსი, ათასი ტაიჭი, მთის მსგავსი სიდიდით.

ფრიდონს აჩუქა ცხრა ტაბაკი (ლანგარი) თავზე დადგმული მარგალიტი, ცხრა ტაიჭი, ძვირფასი უნაგირებით შეკაზმული. ინდოეთის მეფე (ტარიელი) თაყვანს სცემდა, ამაყი, ბრძენი, მაგრამ არა თავხედი. მადლობა გადაუხადა ფხიზელივით, თუმცა ღვინო ჰქონდა დალეული.

რატომ ვაგრძელებდე? ერთი თვის დღეები გავიდა. თამაშობდნენ, სმისგან არასდროს წყდებოდნენ. ტარიელს უცხო, ლალის ქვების თვლები აჩუქეს. მათი ელვარება მზის შუქსაც კი ფარავდა.

ტარიელი ვარდს ჰგავდა და ფიფქივით ნაზი იყო. ავთანდილი როსტანთან გაგზავნა დასათხოვად. შეუთვალა: „შენი სიახლოვე ჩემთვის საკმარისია ყოველგვარი ლხინისთვის. ჩემი სამეფო მტრებს აქვთ დაკავებული, ვიცი, რომ იქ ძარცვავენ.“

„მოულოდნელ მტრებს მცოდნეთა ცოდნა და ხელოვნება ანადგურებს. ვეჭვობ, ჩემმა ტანჯვამ თქვენც მოგიტანათ მწუხარება. წავალ, აქ დაყოვნებამ ცუდი არ გამიკეთოს. და მალე კვლავ გნახავთ გაბრწყინებულებს, თუ ღვთის ნება იქნება.“

როსტევანმა უთხრა: „მეფეო, რატომ ხართ ასეთი მორცხვი? რაც გირჩევნიათ, ის გააკეთეთ, გაიაზრეთ, გამოსცადეთ. ავთანდილიც თან გამოგყვეს, წადით დიდი ლაშქრით. თქვენს მტრებსა და ორგულებს დაჰფლითეთ და დაჭერით.“

ავთანდილმა ტარიელს ეს სიტყვები უთხრა. მან უთხრა: „ასე ნუ ლაპარაკობ, ბროლის ყორებივით ლამაზო. ახლად დაქორწინებულ მთვარეს, მზეო, როგორ მოშორდები?“ ავთანდილმა უთხრა: „მაგით შენგან არ მოვიღორები (არ დავრჩები).“

„არ გინდა, რომ მიმატოვო და ჩემს განმკითხველად წახვიდე! ‘ცოლი უყვარსო, გამწირაო’, ეს ჩემს დასახატად იქნებოდა. მე დავრჩე შენი გაყრილი და თავს ვუჩიოდე? კაცს მეგობრის გაწირვა, ახ, როგორ არ შეეფერება, ახ, რა ცუდია!“

ტარიელის სიცილი ბროლის ვარდების ფრქვევას ჰგავდა. უბრძანა: „უშენოდ შენზე მეტს ვიტყვი. რადგან გინდა, გამომყევი, ნურაფერში ნუ დამადანაშაულებ.“ ავთანდილმა ბრძანა, რომ ლაშქარი ყველგან მასთან შეკრებილიყო.

არაბეთში ჯარი შეკრიბეს, აღარ დააყოვნეს. ოთხმოცი ათასი კაცი, ყველა დაკაზმული. კაცსა და ცხენს ხვარაზმული აბჯარი ემოსა. არაბთა მეფე მათ გაყრას განიცდიდა.

ორივე ქალი, დობილები, ერთმანეთს გაშორდნენ. ერთმანეთის და-ფიცნი, სიტყვის გამონდობილნი. მკერდით მკერდზე მიკრულნი, ყელით გადაჭდობილნი. ტიროდნენ; მათ მნახველებს გულები რკინის უნდა ჰქონოდათ.

როგორც მთვარე ცისკრის ვარსკვლავს თანასწორად ანათებს, შემდეგ კი შორდება; არა თუ ის შორდება, არამედ ცა აშორებს. მათ სანახავად მნახველმა თავი უნდა გაიჭიმოს.

მათივე სახედ, ვინც ისინი შექმნა, ისვე აშორებს მათ, სიშორე კი მათ ნებით არ სურთ. ვარდს ჭრიან და აპობენ, ტირიან და ცრემლები ჩამოსდით. მათ გამყოფელებს არ უნდა ჰქონდეთ სიცოცხლე.

ნესტან-დარეჯანმა თქვა: „ნეტავ საერთოდ არ შემომცნობოდი, მზისგან განშორებული ახლა ასე არ დავდნებოდი. ამბავს გაიგებდი, მაცნობებდი, წიგნით მელაპარაკებოდი. როგორც მე ვარ შენთვის დამწვარი, ისე შენც ჩემთვის დნებოდი.“

თინათინმა უთხრა: „ჰე, მზეო, შენთა მნახველთა სიხარულო, რატომ გაგწირავდი, როგორ მოვითმენ გაყრას! ღვთისგან დღეების თხოვნის ნაცვლად სიკვდილს ვარჩევდი. ასე მოვიქცევი, რამხელა ცრემლსაც დავღვრი!“

კვლავ აკოცეს ერთმანეთს, გაიყარნენ ის ქალები. ქვემოთ მდგომმა მიმავალს თვალი ვერ მოსწყვიტა. ის უკან იხედებოდა, ამით ცეცხლი ედებოდა. რაც მინდოდეს, ვერ დავწერ იმ უთქმელ სიტყვებს.

როსტანი მათ გაყრას კიდევ უფრო განიცდიდა. ათასჯერ იტყოდა ‘ვაგლახს’, არც ერთხელ არ ამოიოხრებდა. ცხელი ცრემლის წყარო სდიოდა, როგორც ქვაბი ცხელდება. ტარიელი დაღრეჯილია, ფიფქივით ნაზი და თხელი ხდება.

მეფე (როსტანი) ტარიელს ვარდს (ანუ მის სახეს) კოცნითა და ჩახუტებით უჭკნობდა. იტყოდა: „თქვენი სიახლოვე აქამდეც ოცნებად მიმაჩნდა. რადგან მოგშორდი, ტანჯვა ასჯერ გამიორმაგდება. შენგან მოგვეცა სიცოცხლე და შენგანვე დავიხოცებით.“

ტარიელი ცხენზე შეჯდა, მეფეს დაემშვიდობა. მთელ ლაშქარს ცრემლი სდიოდა, მინდვრებს ალამებდა: „მზე შენ გლამობს საომრად და თავი შენ მას ალამებ.“ უბრძანა: „თქვენთვის მტირალს საერთოდ არაფრად მიმაჩნდეს ჩემი თავი!“

გაემართნენ და წავიდნენ დიდი ჯარითა და ბარგით. ტარიელი, ფრიდონი, ავთანდილი, თავისი დიდებული გულით. ოთხმოცი ათასი კაცი ჰყავდათ კარგი ცხენებით. სამივე მიდიოდა გულით ერთმანეთისთვის ძვირფასი.

სამი თვე იარეს – ღმერთმა მათნაირი სხვა არავინ შექმნას! მტრები მათ ვერ შეხვდებოდნენ, ვერავინ გაბედავდა მტრობას! მინდორში სადილად გაჩერდნენ, უდროოდ. როგორც შეეფერებოდათ, ქეიფობდნენ, ღვინოს სვამდნენ, არ ისვენებდნენ.

**ტარიელისგან ინდოეთის მეფის სიკვდილის ცნობა**

ქედზე დიდი ქარავანი გამოჩნდა. კაცები და აქლემები სულ შავებში იყვნენ. ირგვლივ თმები მოკვეცილი ჰქონდათ. მეფემ ბრძანა: „მოიყვანეთ, ჩვენ აქ დავყოვნდეთ ცოტა ხნით.“

მოიყვანეს ის ვაჭრები და მათი უხუცესი. უბრძანა: „ვინ ხართ, რატომ გაქვთ ტანი შავებით შემოსილი?“ მათ მოახსენეს: „საიდანაც მოვდივართ, იქ ასეა დაწესებული. ინდოეთიდან მოსულებს ყველაზე გრძელი გზა გვივლია.“

უბრძანეს: „გვითხარით, ვაჭრებო, ინდოეთის ამბავი.“ მათ მოახსენეს: „ზეციდან მოვიდა ინდოეთში ზეცის რისხვა. დიდსა და პატარას ყველას ცრემლი სდის წვეთის მსგავსად. იქ მყოფ ბრძენსაც კი გონება არეული აქვს, როგორც შეშლილს.“

თვითონვე უყვებოდნენ თავიანთ ამბავს, ცრემლიანები იყვნენ: „ფარსადანი, ინდოეთის მეფე, ბედნიერი ხელმწიფე იყო. მას ჰყავდა ქალი, მნათობი, მზეზე უფრო მზიანი. კბილ-მარგალიტი, ტან-ალვა, ღაწვ-ბალახშ, ყორნისფერი თმებით.“

„ამ ქალს და ამირბარს ერთმანეთი შეუყვარდათ. ამირბარმა სიძე მოკლა, ამბავი მეფეს მიუვიდა. ის პატარა ქალი მამიდამ გაზარდა. მისგან მონაქროლმა ქარბუქებმა ინდოეთი გადააქცია.“

„მამიდა ქაჯი იყო, გრძნეულობა კარგად იცოდა. ამით საშინელი რამ ჩაიდინა, მზე მიწას დაუკარგა. თვითონაც მოკვდა უბედური, სიცოცხლედ არაფრად ვარგოდა. ის ქალი დაიკარგა, ალვის ნერგი სხვაგან დარგა.“

„ამირბარმა გაიგო, წავიდა ლომივით იმ მზის საძებნელად. ისიც დაიკარგა, ინდოეთში მთვარე და მზე დაბნელდა. ორივე გადაიკარგა, მათი პოვნა ახლა ძნელია. მეფემ ბრძანა: ‘ჰე ღმერთო, რატომ მიკიდებ ცეცხლს ნელ-ნელა?’“

„მეფე გაგიჟდა მათი უიმედო ძებნით. მალე შეიცვალა ინდოეთში წინწილებისა და მუსიკის ხმა. ცოტა ხანს გაუძლო ცეცხლის დანთების ტანჯვას. ახლა თვითონაც მოკვდა, ყველაფრის დასასრული და განადგურება დადგა.“

როდესაც ვაჭარმა ეს სიტყვები თქვა, საქმეები გაუარესდა. ქალმა (ნესტან-დარეჯანმა) დიდი კივილი დასცა, სწრაფად მოიხადა თავსაბურავი. ტარიელმაც დაიძახა, დაფარული გააცხადა. ნარგიზებიდან (თვალებიდან) ნაწვიმარი ღვარი მოედინებოდა, თოვლი გადნა.

ქალი საცოდავად ტიროდა მამას, ბულბულის მსგავსად. თმა გაიგლიჯა, გაფანტა, ღაწვი ცრემლით აევსო. ვარდი ზაფრანად გადაიქცა, ლალი კი ხავსივით გახდა. მზეს ღრუბელი ეფარება, ამიტომ ნათელი დავსია.

იხოჭავდა და იგლეჯდა, ყვირილით ტიროდა უარესი, გაბმული სიტყვებით. სისხლი და ცრემლი თვალებიდან ჩამოსდიოდა უარესად: „მოვკვდი, მამაო, მე შენთვის ყველა შვილზე უარესი. ვერ გემსახურე ასულმა, ვერც ვერაფერი შეგაგუე.“

„ჩემთვის დაბნელებულო მამაო, ჩემო თვალთა ნათელო, ჩემს გულში შენთვის რა ამბებია, რა გრძნობებია! მზეო, რატომ გაქვს კიდევ სინათლე, რატომ ანათებ ქვეყნებს? რატომ არ დაინგრა, ქვეყანავ, რატომ დგახარ კიდევ მაღლა, მთაო?“

ტარიელი მოთქვამდა: „გამზრდელო, ჰაი, რა ამბავი მომისმენია! მიკვირს, მზე რატომ ანათებს კიდევ, რატომ არ დაბნელებულა?! მზე მოკვდა ყველა ცოცხალი არსებისთვის, სამყარო აღარ არის შენი. ღმერთს მიჰმადლე, შემინდე, რაც შენ ჩემგან გწყენია.“

კვლავ უბრძანებდნენ: „გვიამბეთ დარჩენილი ამბავი.“ მათ მოახსენეს: „ბატონო, ინდოეთში დიდი ომია. ხატათის ლაშქარი მოსულა, ქალაქს ალყა შემოარტყა. რამაზი არის ვიღაც ხელმწიფე, მათ პატრონად ზის.“

„ჯერ დედოფალი (ნესტან-დარეჯანი) ცოცხალია, მაგრამ მკვდრებზე უფრო მკვდარია. ინდოეთის ლაშქარი იბრძვის, თუმცა იმედგადაწყვეტილია. გარე ციხეები წაუხდათ, ყველაფერი დანგრეულია. მზეებო, თქვენ შუქი მიჰფინეთ, ჰაი, რა ცუდი ამინდია!“

როდესაც ტარიელმა ეს გაიგო, ძალიან სწრაფად აიყარა. სამი დღის სავალი ერთ დღეში გაიარა. მისი დროშა აღიმართა, წინ არაფერი აუფარებია. ახლა ნახეთ, გოლიათი გული როგორ გამაგრდა!

ტარიელის ჩასვლა ინდოეთში და ხატაელთა დამორჩილება

ტარიელი ინდოეთს მიადგა, სადაც დიდი მთები და ქედები იყო. იქ უამრავი ლაშქარი გამოჩნდა, რაც ძალიან გაუკვირდა. ტარიელმა თქვა: „მეგობრებო, ახლა თქვენგან რას უნდა ველოდე? ღმერთისა და ჩემი ბედის წყალობით, მალე მოვუვლი მათ.“

„ამ ლაშქარს კიდევ ერთხელ ვაჩვენებ ჩემი ხმლის დაკვრას. ერთხელ შემებრძოლნენ და დავხოცე, მათი აბჯრები დავამსხვრიე.“ ავთანდილმა მიუგო: „რატომ გვჭირდება ამდენი სიტყვა გამარჯვებაზე? მათ მტვერივით გავთელავთ, ფეხებით დავამსხვრევთ.“

საომრად მოემზადნენ, გაამაყდნენ და გათამამდნენ. საუკეთესო ცხენებზე დასხდნენ, მათი სახეები გაუბრწყინდა. ერთმანეთს აჯობებდნენ, მნახველებს არ მოჰბეზრდებოდათ მათი ყურება. ის ქედი ისე სწრაფად გადაიქროლეს, თითქოს ქარიშხალი იყო.

წინ მიმავალი დარაჯები მათ ლაშქარს გადაეყარნენ. ტარიელის მეომრებმა ისინი გააქციეს, დაეწივნენ და ცხენებიდან ჩამოყარეს. მხრებდაკრულები მოიყვანეს, მათ წინაშე დაასხეს. ჰკითხეს: „ვისნი ხართ?“ – და დიდხანს არ ალოდინეს პასუხს.

მათ უთხრეს: „მშვენიერო ბატონო, ჩვენ აქ რამაზ ხელმწიფის დარაჯებად ვართ დანიშნულნი, თუმცა უსარგებლოდ ვცხოვრობთ.“ ტარიელმა უბრძანა: „წადით, უგუნურნო, ჩვენგან შეშინებულნო, და აცნობეთ თქვენს პატრონს: „მოდიან გულით ქებული მეომრები.“

„უთხარით: „ტარიელი, ამაყი და ძლიერი მეფე, მაღალი ხელმწიფე, მებრძოლთა შორის უძლიერესი, გიბრძანებთ. ჩემს ამბავს თქვენივე დარაჯები გაცნობენ. შიში სიკვდილს ვერ გიხსნით, ამაოა თქვენი დაღრეჯა!“

„როგორ გაიგო უშმაგო რამაზმა ამდენი დიდებულის დამორჩილება? როგორ მოადექი ინდოეთს, შე შეშლილებზე უფრო შეშლილო? აჰა, მოვედი ის ცეცხლი, რომელიც სრულად ამოგწვავს. ჩემს გალესილ ხმალს შენს სხეულზე დავაბლაგვებ.“

„ახლა მოემზადე, შენი მოპარვა არ მინდა. შემებრძოლე, ლაშქარი დააწყე, პირველადვე გამომიცხადდი. ორპირი ხარ, რა ბევრს იქადდი ჩემს დამარცხებას?! რაც კი მუზარადი გხურავს, იმას ჩაბალახად გახმარებ.“

დარაჯები წავიდნენ და ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ სისწრაფეში. რამაზს ყველაფერი მოახსენეს, ვერაფერს მალავდნენ: „ინდოეთის მეფე მოვიდა, კარგი ლაშქარიც ჰყავს. ვინც როგორმე გაექცევა, ის ერთი ორს სჯობია!“

ტარიელს ინდოეთის დროშა და ალამი აქვს. არაბთა მეფის დროშაც თან აქვს მიბმული. არაბებმა ყველამ იცის, რომ მათი აბჯარი შუბია. ფრიდონი – მზე მოყმე, რომელმაც სისხლის გუბეები შექმნა.

ცოტა ხანი იარეს და ხუთასი ცხენოსანი გამოჩნდა. არაბთა მეომრები შეტევას ლამობდნენ. ტარიელმა უთხრა: „ნუ იზამთო“, და შეაჩერა. მოვიდნენ, უაბჯროდ გამოჩნდნენ, არც დანები ჰქონდათ.

ყველამ თაყვანი სცა, მის წინაშე მუხლებზე დაემხო: „ნუ დაგვხოცავ, იმის ძალას, ვინც ასე დაგარჩინა!“ ტარიელი დადუმებული იდგა, რამაზი კი მის წინაშე გაიშალა. ღმერთი ინდობს მონანულებს, ადამიანი კი არავის აპატიებს!

ცხენის ფეხებს მოეხვია, მუხლებზე დაჩოქილი შეეხვეწა. მოახსენა: „შემიბრალე, იმის ძალას, ვინც შეგქმნა! ნუ დამარჩენ, ნუ მაცოცხლებ და მკვდარი წამიღონ! თქვენი გული, რომელიც ჩემთვის სასაკუთრო იყო, ბედმა ასე დამილეწა.“

„თქვენ დაიკარგეთ, წახვედით, უკვე ათი წელია. ჩიტები უმეფოდ დარჩნენ, არწივს ფრთები მოსტყდა. ამიტომ შევუდექი ჩემს საკამათო საქმეებს. მალე გამიტყდა ცხოვრება, მართლაც კაბათენივით.“

„გევედრები, მომკალი, ყველაფერი ჩემი ბრალია. მერე ხუთასი ვაზირი მყავს აქეთ, რომლებიც არ წავლენ. თავები დააჭერი, სისხლი ადინე, მართლაც ღვარივით. ლაშქარი უდანაშაულოა, ნუ დახოცავ, ამიტომ ვტირი გულმდუღარედ.“

ადამიანი ცრემლით ინდობს, თუკი ცოდვა მისთანაც არის. როგორც ნინეველები, ისინიც თავს მტვერსა და ნაცარს იყრიდნენ. ამით დააღწიეს თავი რისხვას, ზეციდან მოსულ სასჯელს. ცხოვრება კი კვლავ უკუღმა დაატრიალებს მას, ვინც ცოდვას ჩაიდენს.

ტარიელი დარბილდა, ღმერთის მსგავსად ისიც სამართლიანია: „აღარ დაგხოცავო“, უბრძანა, – დამარცხებული შიშისგან თუ ლია, – „საქმე, რაც უკუღმა იყო, კვლავ სწორად წაგივა. ყველა მრუდი საქმე ახლა ჩემგან გასწორებულია.“

თაყვანი სცეს და დალოცეს, ყველამ ერთად დაიძახა. ღმერთს შეჰვედრეს ყვირილით, მათი ბედი გააძლიერეს. თავები სიკვდილს დაახსნეს, სიცოცხლე ამით მოიპოვეს. ტარიელის ხმლები ჯერ კიდევ ვერ გაძღნენ, ხორცი მოშივდათ.

ამ ლომების სანახავად მოსული მუშთარი ახლოს აკვირდებოდა. ტარიელის რისხვის ცეცხლი სიტკბომ ჩააქრო. მოვიდნენ, ნახეს: რამაზის ლაშქარი ძლივს ეტეოდა. ინდოეთში ზეციდან სინათლე ჩადგა, მართლაც სვეტივით.

ერთი კაცი მახარობლად მივიდა იმ ლაშქართან: „არ დაგხოცავთო, შეგიწყალათო“, – ყველამ დალოცა. ბუკს დასცხეს და ხარობდნენ, ყველა ამას ლაპარაკობდა: „მოვიდა ის მოყმე, რომელიც ერთს ბევრს კლავდა.“

ტარიელს შეეგებნენ, შორიდან ესალმებოდნენ. შიგნით ინდოელებმა დროშა თავიანთად იცნეს და იალამეს. ინდოელები ვერ ენდობოდნენ, თქვეს, თუ: „ღალატს ლამობენო“, – და არ ელოდნენ ტარიელს, ამიტომ ცრემლით ილამებოდნენ.

ტარიელი მივიდა, დაუყვირა: „მე მოვედი, თქვენი მეფე ვარ! თან მყავს ჩემი მნათობი, რომლის სახე ელვასავით ანათებს. ჩვენ მაღლიდან მაღალმა მოგვცა თავისი უზენაესი წყალობა. გამოდით, თქვენი სიშორე ჩემთვის აუტანელია.“

მაშინ იცნეს ტარიელი, მათგან აქეთ-იქით სირბილი იყო. სრულად ნათლით აივსო ზღუდე და ბანი-ბანი. ხმამაღლა ხმობდნენ, ყვიროდნენ: „მოგვშორდეს სალმობანი! აქამდე რისხვა-მაღალმა ახლა წყალობა მოგვცა.“

კარები გააღეს, გამოჩნდნენ, საკეტები მოხსნეს. ყველა ფლასით მოსილი უყურებდა იქ მნახველებს. ორივე, ქალ-ვაჟი, ტიროდა, ვარდის ბაღს რწყავდნენ. ყვირილით თავს იცემდნენ, ყორნის ფრთა ბროლს ასველებდა.

როგორც გამზრდელს ეკადრებოდა, გაზრდილიც ისეთი იყო. თვალებიდან ცრემლი სდიოდა, ცეცხლზე უფრო ცხელი. თავს იცემდნენ, ყვიროდნენ, ძალიან გულფიცხელი ტიროდა. გიშრის ტევრს ბროლის საფოცხელი მოჰფოცხდა.

დიდებულები მოეხვივნენ, ნუგეში სცეს ცოლ-ქმარს. ქალი დაბნეული იყო, მამისთვის ტირილიც კი ვერ შეძლო. ვარდს ტოტები ჩამოცვივდა, ვერავინ წამოაყენა. იქ ვერ ნახავდი გაცინებულ ან მომღიმარ ადამიანს.

დედოფალი გამოჭრილი მოვიდოდა მათ სანახავად. უბრძანებდა: „რატომ ტირითო“, – ეს იყო მისი საყვედური და რჩევა, – „ღმერთმა რისხვა წყალობად აქცია. გვმართებს, რომ მადლობა მივცეთ, აღარ გვცალია გლოვისთვის.“

ტარიელი დედოფალს მიუახლოვდა, მხურვალე ცრემლების მდინარემ. იტყვის, თუ: „ცეცხლი მევსო ცხელი, ახლა ნელმა დამწვა. დადუმდი, სული დაიღე ჩემგან ამის მსმენელმა. თქვენი სიცოცხლე ღმერთმა მალხინა, ობოლთა მლხენელმა.“

ქალმა დედას შესტირა: „ვაი მე, რა ვქნა, დედაო! წითელ-ყვითლით დაგტოვე, ახლა შავოსანს გხედავ. მამამ ტახტი დაცალა, აღარსად ზის ზედა!“ დედამ ცრემლები მოწურა: „ნუ ტირი, დადუმდი, ბედო.“

ტარიელმა ნესტან-დარეჯანს სახე და ტუჩები აკოცა, ტუჩებით ვარდივით ნაზი ბაგეები დაუტყლეჯა, ალვის ხესავით გამხდარი გახდა. ნესტანჯარს ეტყვის: „რაღა ვთქვათ ბედისწერით გამოწვეულ სიტყვებზე? ჩვენ ყველას ათასი ბედნიერება გვმართებს, არა ერთხელ.“

როდესაც მცირე ხანი გავიდა, დრო დასრულდა. დიდებულები თაყვანი სცეს, ყველა ერთად ადგა. ის მზეები შეეგებნენ, გულით მოეხვივნენ. აკოცეს და მოიკითხეს თავის-თავის, თითოეულად.

ავთანდილმა და ფრიდონმა დედოფალს ტკივილი მიაყენეს. ტარიელმა თქვა: „დედოფალო, გჭირს ამათი არ-ცნობა. ესენი არიან ჩვენი მხსნელები, ახლა არ გვცალია დიდხანს ლაპარაკისთვის. ამათგან გვაქვს ჩვენ ორთავეს სიცოცხლის მოპოვება.“

ადგნენ და ქალაქში შევიდნენ, თვითონ თავიანთ სასახლეში გადავიდნენ. დედოფალი ერთს ბრძანებს, მართლაც ათი სიტყვის მსგავსად: „ღმერთმა მოსპო ჩვენი მტრები, ვერასოდეს დაგვამარცხებენ. ამიტომ სიხარულს შევიქმნი, მართლაც გულის საკამათოს.“

უბრძანა: „გლოვა შეწყვიტეთ, ქოს-წინწილას დაუკარით. დიდი ზათქი და ზეიმი გავიდეს ჩვენი კარიდან. თქვენი ოქროს სარტყლით მოიკარით ნახლები. იცინოდით და იმღერდით, ნუ აწანწკარებთ ცრემლებს.“

ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანის ქორწილი

დედოფალმა ცოლ-ქმარს თითო ხელი დაუჭირა. მეფის ტახტზე ერთად დასმა გადაწყვიტა. მოიშორა კაეშანი, ქალის გული გაახარა. გლოვა სიხარულად შეცვალა, აღარავინ აატირა.

დედოფალმა შეიმოსა, შავი ძაძა გაიხადა. დიდებულებს მხიარული შესამოსელი მოუმზადა. ყველას ჩააცვა და საჩუქრები უდიადეს. ბრძანა: „ჭირი დავივიწყოთ, რადგან ლხინი დაგვებადა.“

ტახტზე ერთად მსხდომნი ტარიელი და მისი ცოლი ერთმანეთს შეეფერებოდნენ, ქალი ვაჟის შესატყვისი იყო. გონება ან ენა ვისი გამოთქვამდა ამას?! ვინმეს თუ ჰგავდა ხორციელი ადამის შვილი ამქვეყნად!

ტარიელს და მის ცოლს მიეცათ მათი საწადელი – შვიდი სამეფო ტახტი, გაუცდელი სიხარული. მათ ტანჯვებს დაავიწყებს ეს ახლანდელი ლხინი. ვერასოდეს იხარებს ადამიანი, თუკი ჭირს არ გადაიტანს.

ორივე ერთად მსხდომნი ნახეთ, მზეც კი ვერ სჯობდა მათ. ბუკს დასცხეს და მეფედ დასვეს, ქოსები ხმებს ატკბობდნენ. გასცეს საგანძურის გასაღები, თავიანთ თავებს მიანდობდნენ. „ეს არის ჩვენი მეფეო“, – ყვიროდნენ, ამას ხმობდნენ.

ავთანდილისა და ფრიდონისთვის ორი ტახტი მოამზადეს. ზედ დასხდნენ ხელმწიფურად, მათი დიდება გაადიადეს. ღმერთმა სხვა ხორციელი მათნაირი რატომ შექმნა! ამბობდნენ თავიანთ ჭირებზე, ყველაფერი გაუმჟღავნეს.

სმა, პურობა, გახარება მოაწყვეს, ხალხი გაადიადეს. როგორიც ქორწილი შეეფერება, ისეთი გადაიხადეს. ოთხივე თავის-თავის ძღვენს თანაბრად მიართმევდნენ. გლახაკებისთვის საჩუქრებს საგანძურში ერთად ყრიდნენ.

მთელი ინდოეთი ავთანდილსა და ფრიდონს შემწედ მოუხმობდა: „თქვენგან გვჭირს ყველაფერი კარგიო“, – მართლაც ამას ამბობდნენ. როგორც პატრონს უყურებდნენ, რაც უნდოდათ, იმას აკეთებდნენ, და ყოველთვის მათ წინაშე მოდიოდნენ დარბაზში.

ინდოეთის მეფე ასმათს, მის ერთგულ მსახურს, უბრძანებდა: „რაც შენ გააკეთე, არც გამზრდელს გაუკეთებია და არც გაზრდილს. ახლა ინდოეთის სამეფოს მეშვიდე ნაწილს, – ერთ წილს, – ზედ დაგსვამ. შენი იყოს, გვემსახურე ტკბილად.“

„ვინც გინდა, ქმრად შეირთე, სამეფოს ეპატრონე. იქიდან გვემსახურე, თავი შენი დაგვამონე!“ ასმათმა ფეხები აკოცა: „შენგან არის ჩემი ძალა. მონობაზე უკეთესი რაღა უნდა მეშოვნა, რაღა უნდა მქონოდა?“

სამივე ძმობილმა ერთად ცოტა ხანი დაჰყო. თამაშობდნენ, უამრავი საჩუქარი მიდიოდა მათთან: რა მარგალიტი ღარიბი, რა საუკეთესო ცხენი! მაგრამ ავთანდილს სურვილმა დაღრეჯა დააჩინა.

ტარიელმა იცოდა, რომ ამ ვაჟს ცოლის ნახვა ენატრებოდა. უბრძანებდა: „შენი გული, ალბათ, მე მომემდურა. ახლა ვაი მე, შვიდმა ტანჯვამ შემიპყრო. მოგშორდები, ცხოვრებამ სიხარული ასე დამიშურა.“

კვლავ ფრიდონმაც დაემშვიდობა: „წავიდეო ჩემს სახლში, ზედმიწევნით დავათვალიერებ დარბაზს და ამ მხარეს. სამსახურს მიბრძანებდი, როგორც უხუცესი მწყემსს. თქვენთვის ასე მენატრება, როგორც ირემს წყარო.“

მასაც უბოძა ფარმანი: „წადი, სახლი მოიარე. მე ნუ გამწირავ, მნახავდი, მალე მობრუნდი უკან.“ ავთანდილს უთხრა: „უშენოდ არ ვიცი, როგორ დავრჩები! რადგან ჩქარობ, ნუ წაგვშორდები. გელოდები, ლომსა და მთვარესავით!“

როსტანისთვის საჩუქრად გაატანა მშვენიერი ჯუბაჩები, ასევე თვლებით მოჭედილი ჭურჭელი, არც კოვზები, არც ჩამჩები: „ჩემ მაგიერ მიუტანე, წადი, ნურაფერს მეურჩები.“ ავთანდილმა თქვა: „არ ვიცი, მე უშენოდ როგორ დავრჩები!“

ქალმა ქალს გაუგზავნა ყაბაჩა და ერთი რიდე, რომლის ჩაცმა-დაბურვას ვინმც ღირსი იყო მათ გარდა! ერთი თვალი – წამღებს, ვერ იტყვის, თუ: „ამაოდ ვზიდე“, – ღამით მზესავით გაანათებს, ჩანს, სადაც შეხედავ.

ავთანდილი ცხენზე შეჯდა, წავიდა, ტარიელს დაემშვიდობა. ორივეს გაყრის ცეცხლის ალი მოედო. მთელი ინდოეთი მისტიროდა, ცრემლმა მინდორი დალამა. ავთანდილი იტყვის: „მომკლაო ცხოვრების სამსალამამ.“

ფრიდონი და ავთანდილი ერთად იარეს მცირე დღეები. გზამ გაყარნა, წავიდნენ თავიანთი გზებით, ნატირალები. კარგად მოუხდათ მათ თავიანთი დაპირებული საქმეები. ავთანდილი არაბეთს მივიდა, ნახა არცთუ უმნიშვნელო ჭირები.

არაბები შეეგებნენ, მან სამეფო დაამშვენა. ნახა თავისი მზე, მიუახლოვდა, მისი სურვილების ტკივილმა. მასთან ერთად ტახტზე დაჯდა, მნახველებს სიხარული მოჰგვარა. გვირგვინი ზეციდან მოსულმა უზენაესმა გაახელმწიფა.

სამივე ხელმწიფეს ერთმანეთი არ სძულდათ. ერთმანეთს ნახავდნენ, მათი საწადელი სრულდებოდა. მათი ბრძანების შემცილებლები მათმა ხმლებმა დაჭრეს. სამეფოები მოიმატეს, გაძლიერდნენ, გამორჩეულები გახდნენ.

ყველას თანაბრად წყალობას თოვლივით ათოვდნენ. ობოლ-ქვრივები დაამდიდრეს და გლახაკები არ ითხოვდნენ. ავის მქმნელები დააშინეს, კრავები ცხვრებს ვერ წოვდნენ. მათ სამფლობელოებში თხა და მგელი ერთად ძოვდნენ.

დასასრული

მათი ამბავი დასრულდა, როგორც ღამის სიზმარი. გადავიდნენ, გაიარეს ცხოვრება, ნახეთ დროის მუხთლობა! ვისაც დიდხანს ჰგონია, მისთვისაც ერთი წამის ტოლია. მე, რუსთაველი, მესხი მელექსე, ვწერ ამას.

ქართველთა ღმერთის, დავითის, ვისაც მზე ემსახურება სარებლად, ეს ამბავი გავლექსე მე მათ გამოსაყენებლად, ვინც აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე ზარებს აჟღარუნებს, და ორგულთა დამწვავად, ერთგულთა გამახარებლად.

დავითის საქმეებს როგორ ვთქვა, მის სიჩალხესა და სიხაფეთეს! ეს უცხო ამბები, უცხო ხელმწიფეების, პირველ რიგში მათი ზნე-ჩვეულებები და საქმეები, იმ მეფეების ქება-დიდება, ვიპოვე და ლექსად გადმოვთქვი, ამით ვილაპარაკე.

ეს ასეთი ცხოვრება, არავისგან სანდო, წამია ადამიანის თვალისთვის და წამწამისთვის. რას ეძებთ, რას აკეთებთ? ბედია ყველაფრის მომწყობი. ვისაც არ შეუცვლის, კარგია, ორივეს მხლებელი იყოს.

ამირან დარეჯანის ძე მოსე ხონელს უქია, აბდულ-მესია – შავთელს, ლექსი მას უქეს, დილარგეთ – სარგის თმოგველს, იმ ენადაუშრომელს, და ტარიელი – მის რუსთველს, მისთვის ცრემლშეუშრომელს.