წიგნი სამოელ ქართლისა კათალიკოზისაჲ
მე, სამოელი, ქრისტეს მიერ ქართლის კათალიკოსი, მოგესალმებით თქვენ, ბატონო იოვანე საბანისძე. თქვენ ხართ წმინდა, ერთიანი ეკლესიის სულიერი შვილი და ჩვენთვის საყვარელი პიროვნება. უფლის ლოცვით მოგიკითხავთ. მშვიდობა იყოს თქვენზე და ქრისტეს მიერ თქვენი სახლის ყველა წევრზე!
ჩვენ თვითონ ვიცით თქვენი დიდი სურვილი ღვთისმსახურებისადმი. ასევე ვიცით თქვენი ღვთისგან ბოძებული ცოდნა საღვთო წიგნებისა და თქვენი გულმოდგინება კეთილი საქმეების კეთების მიმართ. თქვენ თვითონაც იცით ამ სანატრელი ახალი მოწამის, აბოს შესახებ. ის ჩვენს დროში ეწამა, რათა ქრისტეს წინაშე ჩვენი და მთელი ჩვენი ქვეყნის, ქართლის, შემწე ყოფილიყო.
მსურს, რომ დაიწეროს ამ სანატრელი მოწამის, აბოს წამების ამბავიც, ისევე როგორც ადრეული ქრისტეს მოწამეების ამბები. ეს ნაწერიც შეინახოს წმინდა, ერთიან ეკლესიაში, წმინდა მოციქულთა და მოწამეთა ნაწერებთან ერთად. გთხოვთ, ზუსტად აღწეროთ, როგორც იყო, და როგორც თქვენ თვითონ იცით. აღწერეთ წმინდა მოწამე აბოს წამება და აღწერილი ტექსტი ჩვენ მოგვართვით, რათა კიდევ უფრო მეტად ვილოცოთ თქვენთვის. უფლის მადლი იყოს თქვენზე. ამინ!
პასუხი წიგნისა იოანეს მიერ
ყოველთვის სასურველი და თაყვანსაცემი იყო ჩემი ღვთისაგან პატივცემული მმართველისა და უფლის ბრძანება, რომ მივსულიყავი სიწმინდის მოყვარული მღვდლის, ხსართან, ხელით…
ახლა რა მოგახსენოთ თქვენს უფლებამოსილებას? ჩემთვის ორმაგად რთულია. თუ თქვენს ბრძანებას არ დავემორჩილები, წერია: „ურჩი შვილი დასაღუპად მიეცემაო“. და თუ სწრაფად დავემორჩილები, ამაზეც ნათქვამია: „შენზე მცირეს ნუ გამოეკიდები და შენზე ძლიერს ნუ განიკითხავო“. ამის გამო შიშმა და ზრუნვამ შემიპყრო, ჩემი გონება დამაბნია, დავეცი და გონიერად ვეღარ განვსაჯე. მაგრამ უმჯობესად მივიჩნიე, რომ ჩემი თავი ჩემი უფლის ბრძანებისთვის დამემორჩილებინა. ამით კვლავ განვმტკიცდი და წამოვდექი ღვთისთვის სათნო წმინდა ლოცვითა და ყოველთვის ძღვენის მიმღები ღმერთის თქვენი მარჯვენა ჯვრის გამოსახვით ჩემს უღირსზე. რადგან ბრძენთა მთავრის, სოლომონის ნათქვამიც ვისწავლე, რომ „მიბაძე ჭიანჭველას, ზარმაცო, და იყავი მის მსგავსი მუშაკი“.
როგორც ის თავის უდიდეს ხორბლის მარცვალს გულმოდგინედ ეჭიდება, ვიდრე არ აიღებს და არ წაიღებს თავის საკვებად, მეც გულმოდგინე ვიყავი, რომ ჩემზე ძლიერი ამეღო (ანუ მისი საქმე მეკეთებინა) და ჩემი გულის სურვილი უფალმა აასრულა. მე, ჩემი უღირსი გონებით შეკრებილი, აღვწერე წმინდა მოწამის ჭეშმარიტი და უტყუარი მარტვილობა, ნეტარი აბოს მადლითა და მეოხებით, და მოგიძღვენით ჩემს უფალს.
თავი I. მოჴსენებაჲ წმიდისა ჰაბოჲსი
ახლა გთხოვთ თქვენ, ქრისტეს სიყვარულით სავსე გულით: მომაპყარით თქვენი თვალით დასანახი ყურები და, უფრო მეტად კი, გულისყურით მომისმინეთ. გახსენით თქვენი გულისა და გონების ყურები მოსასმენად და მიიღეთ ჩემი ნათქვამი სიტყვები.
ამ წმინდა მოწამის სასურველი მარტვილობის მოსმენა მხოლოდ მე კი არ უნდა ვცდილობდე, არამედ ყველასთვის საძებნელია. თქვენც საჭიროა, რომ ჩემთან ერთად ჩაუკვირდეთ ყველაფერს.
რადგან ჩვენ, ვინც ქვეყნის ამ კიდეში ვცხოვრობთ, სასტიკი და ვერაგი მმართველებისგან, ამჟამინდელი მბრძანებლებისგან, მაცდური ხერხებითა და მოძღვრების ვერაგობით, თავიანთი გამოგონილი მოძღვრებით, ქრისტესგან განდგომილებმა, მრავალი ადამიანი შეაცდინეს. ისინი ჭეშმარიტების გზიდან გადახარეს და ქრისტეს სახარების ჭეშმარიტების მიმართ შეცოდებულნი გახადეს. ესენი არიან ის ადამიანები, რომლებსაც ხუთასი წლის წინათ და უფრო ადრეც მიუღიათ რჯული წმინდა ნათლობის მადლით.
იმ დროიდან დღემდე ქრისტიანთა მოდგმა შეაცდინეს: ზოგი ძალით, ზოგი მოტყუებით, ზოგი ახალგაზრდული გამოუცდელობით, ზოგი კი მზაკვრობით. და ჩვენ, სხვები, ვინც მორწმუნეები ვართ, ძალადობის ქვეშ ვართ დამონებულნი, ნაკლოვანებითა და სიღარიბით შეკრულნი. ზოგიერთი ჩვენგანი მათი ხარკის ქვეშ არის ნაცემი და ნატანჯი, ძლიერ დაზარალებული. შიშით ილევიან და ირყევიან, როგორც ლერწმები ძლიერი ქარებისგან. მაგრამ ქრისტეს სიყვარულითა და შიშით, მამაპაპური ცხოვრების წესისამებრ, ჭირთა მოთმინებით არ განეშორებიან ღვთის მხოლოდშობილ ძეს.
ასეთ დროს გამოჩნდა ეს წმინდა მოწამე ახოვნად. ის თავიდანვე ჩვენიანი არ იყო, არამედ ჩვენი სარწმუნოების (ქრისტიანობის) არმცოდნე, უცხო, უცხო სარწმუნოების აღმსარებელი მოვიდა და ქრისტე, ჩვენი ღმერთი, გაიცნო.
რადგან არა მხოლოდ ბერძნებმა მოიპოვეს ეს ღვთის მიერ ბოძებული რწმენა, არამედ ჩვენც, ამ შორიელმა მკვიდრებმა. აი, ქართლის მკვიდრთაც აქვთ სარწმუნოება და ქართლი იწოდება წმინდანების დედად. ზოგიერთი წმინდანი აქაურია, ზოგი კი უცხო, სხვა ქვეყნიდან მოსული ჩვენ შორის, დროდადრო მოწამედ გამოჩნდება ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს მიერ, რომლისაც არის დიდება უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.
თავი II. ქართლად შემოსლვაჲ და ნათლისღებაჲ წმიდისა მოწამისა ჰაბოჲსი
იყო დრო, როდესაც ქართლის ერისმთავარი, სახელად ნერსე, რომელიც იყო ადარნესე კურაპალატისა და ერისმთავრის ვაჟი, ბაბილონის ქვეყანაში დაიბარეს. ის დაიბარა იმ დროის სარკინოზთა მმართველმა, ამირა მუმნმა აბდილამ, რომელიც დიდ ქალაქ ბაღდადში იმყოფებოდა. ეს ქალაქი სწორედ მან ააშენა.
ბოროტი ადამიანების დასმენის გამო, აბდილამ ნერსე, ქართლის ერისთავი, საპყრობილეში ჩააგდო. ნერსე იქ დაახლოებით სამი წელი იყო დატყვევებული. შემდეგ, ღვთის ნებით, აბდილა ამირა მუმნი გარდაიცვალა და მის ნაცვლად ტახტზე მისი ვაჟი, მაჰდი, ავიდა. მოწყალე ღმერთმა მაჰდი ამირა მუმნის გულს შთააგონა, რომ ნერსე გაეთავისუფლებინა. მან გამოიყვანა ნერსე მწარე საპყრობილედან და ისევ ერისმთავრად გამოუშვა აქ, თავის ქვეყანაში.
ახლა კი, ქრისტეს მოყვარულებო, მინდა მოგითხროთ წმინდა და სანატრელი მოწამის, აბოს შესახებ. გიამბობთ, როგორ და რა ვითარებაში იყო ის, ან საიდან მოვიდა აქ. აბო აბრაამის შთამომავალი იყო, ისმაელის ძეთაგან, სარკინოზთა ტომიდან. ის არ ყოფილა უცხო ტომის ან ხარჭის შთამომავალი, არამედ იყო წმინდა არაბული წარმოშობის, როგორც მამის, ისე დედის მხრიდან. მისი მამა, დედა, ძმები და დები იმავე ქალაქ ბაღდადში, ბაბილონში ცხოვრობდნენ.
აბო იყო ყმაწვილი, დაახლოებით თვრამეტი, ან სულ მცირე, ჩვიდმეტი წლის. მან მოინდომა, რომ ნერსე ერისმთავართან ერთად წამოსულიყო აქეთ (ქართლში) და მისი მსახური გახდა. აბო იყო ხელოვანი, სურნელოვანი ნელსაცხებლების ოსტატურად შემზავებელი. ის განსწავლული იყო სარკინოზთა, ისმაელის ძეთა, აბრაამის ძეთა და აგარის შთამომავალთა მწიგნობრობაში. თუმცა, მისი აქეთ, ჩვენს ქვეყანაში წამოსვლა, თავისი ნებით არ გადაუწყვეტია. ეს ისე მოხდა, როგორც უფალმა უთხრა ნეტარ აბრაამს ქალდეველთა ქვეყანაში: „გამოდი შენი ქვეყნიდან, შენი ნათესავებიდან და მამაშენის სახლიდან და მოდი იმ ქვეყანაში, რომელსაც მე გიჩვენებ“. ასევე, აბრაამის ეს შთამომავალიც, აბო, თავისი გადაწყვეტილებით კი არა, არამედ ღვთის მინიშნებით მოწვეულ იქნა. მან დატოვა მამა, დედა, ძმები, ნათესავები, ქონება და მამულები. როგორც უფალი ამბობს წმინდა სახარებაში, ის წამოვიდა აქ ნერსესთან ერთად, ქრისტეს სიყვარულის გამო.
როდესაც აბო ქართლში ჩამოვიდა, ის ნერსე ერისთავთან ცხოვრობდა. თავისი სათნოებით მან მთელ ხალხს შეაყვარა თავი. მან დაიწყო ქართული წერა-კითხვის შესწავლა და გამართულად ლაპარაკი. შემდეგ მან დაიწყო ძველი და ახალი სჯულის წმინდა საღვთო წიგნების შესწავლა, რადგან უფალი მას ცოდნას ანიჭებდა. ის დადიოდა წმინდა ეკლესიაში და მუდამ უსმენდა წმინდა სახარებებს, წინასწარმეტყველურ საკითხავებსა და მოციქულთა ნაწერებს. ის ეკითხებოდა და სწავლობდა მრავალ სჯულის მეცნიერს. ზოგიერთი, თითქოსდა, კამათობდა მასთან, მაგრამ ეს მას სწავლის მიზეზად ექცეოდა. ასე სრულყო მან თავისი თავი მთელი იმ მოძღვრების შეცნობით, რომელიც ქრისტეს წმინდა კათოლიკე ეკლესიას აქვს.
მაშინ მან მიატოვა მაჰმადის რჯული და მამაპაპური ლოცვის წესი. მთელი გულით შეიყვარა ქრისტე და აირჩია ის სიტყვებით: „მითხრეს მე ურჯულოთა ლაპარაკი, მაგრამ არ იყო ასე, როგორც შენი სჯული“. თუმცა, ის სრულად ვერ აცხადებდა თავს ქრისტიანად. ფარულად მარხულობდა და ლოცულობდა ქრისტეს მიმართ. ის ეძებდა მოფარებულ ადგილს, სადაც ქრისტეს ნათელს მიიღებდა, სადაც მოინათლებოდა, რადგან ეშინოდა ამ ქვეყნის მმართველების, ჩვენი ზედამხედველების, სარკინოზების.
იმ დროს სარკინოზი ხელისუფალნი კვლავ განურისხდნენ ნერსე ერისთავს. ნერსე გაიქცა, რადგან სარკინოზთა ერი სასტიკად ებრძოდა მას. უფალმა დაიცვა იგი მათ ხელთაგან. მან გაიარა ოსეთის კარი, რომელსაც დარიალანი ეწოდება. როდესაც იქიდან გავიდა, მას თან ახლდა თავისი ხალხიდან დაახლოებით სამასი მამაკაცი. მათთან ერთად იყო ქრისტეს სანატრელი მონა, აბოც. ნერსე, თავისი ქვეყნიდან გაქცეული, ჩრდილოეთის ქვეყანაში შევიდა, სადაც მაგოგის ძეთა, ანუ ხაზართა სამყოფელი და საცხოვრებელია. ხაზარები ველური ხალხია, საშინელი შესახედაობის, მხეცური ბუნების, სისხლის მჭამელნი. მათ რჯული არ აქვთ, მხოლოდ ღმერთი, შემოქმედი, იციან. როდესაც ნერსე ერისთავი ხაზართა მეფესთან მივიდა, მან შეიფარა იგი უცხოობისა და თავისი მტრებისაგან (არაბთაგან) გამოქცევის გამო. მეფემ მას და მთელ მის ხალხს საზრდო და სამოსელი მისცა.
მაშინ, როდესაც ნეტარმა აბომ დაინახა, რომ სარკინოზთა შიშისა და ძალადობისგან შორს იყო, იჩქარა ქრისტესთან მიახლოება და მოინათლა მამის, ძისა და სულიწმინდის სახელით, პატიოსანი მღვდლების ხელით. რადგან სულიწმინდის მადლით მრავალი ქალაქი და სოფელი იყო ჩრდილოეთის იმ ქვეყანაში, რომლებიც ქრისტეს სარწმუნოებით უზრუნველად ცხოვრობდნენ. ამის შემდეგ, ქრისტეს მადლით კიდევ უფრო სავსე ნეტარი აბო დაუბრკოლებლად შეუდგა მარხვასა და ლოცვას.
შემდეგ, რაღაც დროის შემდეგ, ნერსემ სთხოვა ჩრდილოეთის მეფეს, რომ იქიდან აფხაზეთის ქვეყანაში გაეშვა. რადგან მანამდე იქ უკვე გაეხიზნა დედა, ცოლი, შვილები, ქონება და მთელი თავისი სახლეული. ეს ქვეყანა დაცული იყო სარკინოზთა შიშისგან. ღმერთმა დაამშვიდა ჩრდილოეთის მეფე და ნერსე მრავალი საჩუქრით გაუშვა. ისინი სიხარულითა და ღვთის მადლიერებით გაემართნენ და გაიარეს წარმართთა ქვეყანა, რომელთაც საერთოდ არ იციან ღმერთი. უშიშრად იარეს დღე და ღამე სამი თვის სავალ გზაზე.
ამ დღეების განმავლობაში ნეტარი აბო გზაში ლოცულობდა და მარხულობდა. დაუსრულებლად გალობდა ფსალმუნებს. როდესაც ისინი აფხაზეთის ქვეყანაში ჩავიდნენ, ამ ქვეყნის მთავარმა ნერსე მთელი თავისი ხალხიანად შეიფარა. როდესაც ნერსემ დედა, ცოლი და თავისი ვაჟები ნახა, ყველანი სიხარულით ადიდებდნენ ღმერთს ცოცხლად და მშვიდობით შეკრებისთვის.
მაშინ, როდესაც აფხაზეთის მთავარს ნეტარი აბოს შესახებ ეცნობა, რომ ის ახალმონათლული იყო, მან ძალიან გაიხარა მთელი თავისი ხალხიანად. მთავარმა, ეპისკოპოსმა და მღვდლებმა მოუწოდეს მას, აკურთხებდნენ და ანუგეშებდნენ. ისინი უყვებოდნენ მას ცხოვრების სიტყვებს და ახარებდნენ ქრისტესა და მარადიული სიცოცხლის შესახებ. აბო კი თავის მხრივ მადლიერებით პასუხობდა მათ ჭეშმარიტი სარწმუნოების სიტყვებით, რის გამოც მათ უკვირდათ და ადიდებდნენ ღმერთს.
ნეტარი აბო კიდევ უფრო მეტად მადლობდა ღმერთს, რადგან მან იხილა ქვეყანა, რომელიც სავსე იყო ქრისტეს სარწმუნოებით და მის საზღვრებში არავინ მკვიდრობდა ურწმუნოთაგან. რადგან მათი საზღვარი არის პონტოს ზღვა, რომელიც ყოველთვის ქრისტიანთა სამყოფელია, ქალდიის საზღვრამდე. იქ არის ტრაპეზუნტი და აფსარეასა და ნაფსას ნავსადგური. ეს ქალაქები და ადგილები ქრისტესმსახური იონთა მეფის სამფლობელოა, რომელიც დიდ ქალაქ კონსტანტინოპოლში ზის ტახტზე.
წმინდა და ნეტარმა აბომ, როდესაც დაინახა იმ ადგილის ხალხის გადამეტებული ღვთისმოყვარეობა და მთელი ერის დაუღალავი ლოცვა, ღვთიური შური აიღო. მან გაიხსენა წმინდა მოციქულის სიტყვა: „კეთილია ყოველთვის კეთილის მიბაძვა“.
მანაც დაიწყო ზამთრის დღეებში, იანვრის თვის ჩვიდმეტ რიცხვში, წმინდა მამა ანტონის ხსენების დღეს, მკაცრი შრომა. ქალაქის შუაგულში, როგორც უდაბნოში, ებრძოდა ეშმაკს. დუმილითა და მარხვით ასუსტებდა თავისი სიჭაბუკის სხეულს, „რათა შეძლებოდა ეშმაკის ყველა გახურებული ისრის ჩაქრობა“. მან გაიხსენა ჩვენი მაცხოვარი, რომელიც წმინდა ნათლობის შემდეგ უდაბნოში გავიდა და მზაკვარ მაცდურს, ეშმაკს, ლოცვითა და წმინდა მარხვით სძლია ორმოცი დღის განმავლობაში.
ასევე, ნეტარი აბო არც ერთ სიტყვას არ ამბობდა ადამიანთა შორის, მხოლოდ ღმერთს ელაპარაკებოდა თავის წმინდა ლოცვაში. ასე გაატარა მან სამი თვე მარხვასა და დუმილში. ხოლო დიდი მარხვის წმინდა დღეებში, შვიდი შვიდეულის განმავლობაში, მხოლოდ კვირა დღესა და შაბათს, როდესაც იღებდა წმინდა საიდუმლოს, ქრისტეს ხორცსა და სისხლს, მაშინ იღებდა მცირე საზრდოს. ასე გაგრძელდა, სანამ მიაღწია წმინდა დღეს, აღდგომის დიდ დღესასწაულს, ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს აღდგომას. მხოლოდ მაშინ შეწყვიტა მან მკაცრი მარხვა და გაუხსნა ენაც დუმილისგან და ადიდებდა ღმერთს.
ნერსეს ქართლიდან გაქცევის შემდეგ, მაჰდი ამირა მუმნმა, ღვთის ბრძანებით, სტეფანოზი, გურგენ ერისთავის ვაჟი, ნერსეს დისშვილი, თავისი დედისძმის, ნერსეს ნაცვლად, ქართლის ერისმთავრად გამოგზავნა. მაშინ ნერსემ გაიხარა, რადგან უფალმა მისი სახლის მმართველობა არ მოაშორა. სტეფანოზიც უფრო გულმოდგინედ მოინდომა და ელჩები გაგზავნა. მან სთხოვა ამ ქვეყნის მმართველ ამირებს, რომ ბოროტებისგან დაეცვათ იგი და თავისუფლად წამოსულიყო მთელი თავისი ხალხიანად.
როდესაც ისინი აფხაზეთის ქვეყნიდან გაემართნენ, მაშინ აფხაზეთის მთავარმა ნეტარ აბოს მოუწოდა და უთხრა: „შენ ნუ წახვალ აქედან, რადგან ქართლის ქვეყანა სარკინოზებს უჭირავთ. შენ კი ბუნებით სარკინოზი ხარ და არ გაგიშვებენ ქრისტიანობით მათ შორის. მე შენს გამო ვშიშობ, ვაითუ, ნებით თუ უნებლიედ, კვლავ გადაგაბირონ ქრისტეს სარწმუნოებისგან და მთელი შენი შრომა წყალში ჩაყარო“.
ნეტარმა აბომ კი უთხრა:
„სადაც ქრისტემ შემიწყნარა და მომაშორა ჩემი პირველი უმეცრების სიბნელე და ღირს მყო მის ნათელს, არასოდეს უარვყოფ მის სახელს. თუნდაც ბევრი ოქრო და ვერცხლი მომცენ, ან ტანჯვითა და ცემით დამსაჯონ, ვერ გამიწყვეტენ ჩემი უფლის სიყვარულს.
ახლა კი შენ ნუ დამაბრკოლებ, ღვთისმსახურო, რადგან რა მადლია ჩემი აქ ყოფნა, სადაც არ არის შიში, არც სიკვდილი ქრისტესთვის? ახლა გევედრები, გამიშვი, რათა ჩემი ქრისტიანობა ცხადად ეცნობოს ქრისტეს მოძულეებს. რადგან მე გავიგე ჩვენი მაცხოვრის ნათქვამი წმინდა სახარებიდან: „არავინ ანთებს სანთელს და დებს მას საწყაოს ქვეშ, არამედ დებს სასანთლეზე, რათა უნათებდეს ყველას; ასე ბრწყინავდეს თქვენი ნათელი ადამიანთა წინაშე“. ახლა მე რატომ უნდა დავფარო ეს ჭეშმარიტი ნათელი, რომლითაც ქრისტემ განმანათლა? არ მეშინია სიკვდილის, რადგან მე სასუფეველს ვეძებ ქრისტესგან“.
ასე დაარწმუნა მან მთავარი და გაუშვა.
აბო ნერსესთან ერთად ქართლის ქვეყანაში წამოვიდა და ქალაქ ტფილისში შევიდა. ის ცხადად ცხოვრობდა ქრისტიანად. როდესაც იქ მყოფმა სარკინოზებმა, რომლებიც მას ადრე იცნობდნენ, დაინახეს, რომ ის ქრისტიანი იყო, ზოგი ძრახავდა, ზოგი ლანძღავდა, ზოგი აშინებდა, ზოგი დევნიდა, ზოგი კი მშვიდობიანი სიტყვებით არწმუნებდა.
მაგრამ ის ქრისტეს მიმართ მტკიცე იყო და ვერავინ შეაშინებდა. სამი წლის განმავლობაში ის ქალაქში და მის გარშემო ყველა სოფელში ცხადად ცხოვრობდა ქრისტიანად. მაგრამ „ვერავინ შეეხო მას ბოროტებით, რადგან ჯერ არ იყო მოსული მისი დრო“. ქრისტეს მოყვარული ადამიანები კი, რომლებიც იცნობდნენ მის ღვთისმოსაობას, მას საზრდოთი და სამოსლით ეხმარებოდნენ.
თავი III. წამებაჲ წმიდისა ჰაბოჲსი
ქრისტესა და მოწამეთა მოყვარულებო, მოისმინეთ ჩემგან ეს სანატრელი ამბავი წმინდა მოწამისა და ქრისტესთვის თავდადებულის შესახებ. ის ქრისტეს მიერ სიმამაცითა და დიდებით დაგვირგვინდა.
ეს მოვლენები მოხდა ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს მეფობისას, მისი ვნებიდან და მკვდრეთით აღდგომიდან 846 წელს. კონსტანტინოპოლის დიდ ქალაქში ქრისტიანებს მართავდა კონსტანტინე, ლეონის ძე. სარკინოზთა შორის მეფობდა ამირა-მუმნა მოსე, მაჰდის ძე. ქართლში კათალიკოსი იყო სამოელი, ხოლო ერისმთავარი — სტეფანოზი, გურგენის ძე. სამყაროს შექმნიდან გასული იყო 6389 წელი. ეს მოხდა იანვრის თვის 6 რიცხვს, პარასკევს. სწორედ ამ დღეს შევიტყვეთ წმინდა და ნეტარი მოწამისა და თავდადებულის, აბოს მარტვილობის შესახებ ქალაქ ტფილისში.
ეს ამბავი ასე მოხდა: ამ დღეებამდე ცოტა ხნით ადრე, ქრისტეს ეს ნეტარი მოწამე შეიპყრეს და მიიყვანეს იმ მსაჯულთან, რომელიც ტფილისის ამირა იყო. ქრისტეს აღიარების გამო ის საპყრობილეში ჩასვეს. რამდენიმე დღის შემდეგ ქართლის ერისთავმა სტეფანოზმა ის გამოითხოვა, საპყრობილედან გამოიყვანა და გაათავისუფლა.
ცოტა ხნის შემდეგ, წმინდა მოწამის მაბეზღრები კვლავ აბორგდნენ. ისინი განრისხებულნი და აღშფოთებულნი, ქრისტიანთა მიმართ შურით სავსენი, წმინდანის წინააღმდეგ შეითქვნენ და შევიდნენ მსაჯულთან. ქალაქ ტფილისში სხვა ამირა-მსაჯული იყო მოსული. მათ უთხრეს მას: „ამ ქალაქში არის ერთი ჭაბუკი, რომელიც წარმოშობით სარკინოზი იყო. ის გაიზარდა და ცხოვრობდა იმ რჯულით, რომელიც ჩვენ მოგვცა მაჰმედმა, ჩვენმა მოციქულმა. ახლა კი მას მიუტოვებია ჩვენი რჯული და ქრისტიანად აცხადებს თავს. ის უშიშრად დადის ქალაქში და ბევრ ჩვენგანს უქადაგებს ქრისტიანობას, ბევრ ჩვენიანს მიაქცევს ქრისტიანობაზე. ახლავე ბრძანე მისი შეპყრობა და აწამე, ტანჯე, სცემე, სანამ არ აღიარებს ჩვენი მოციქულის, მაჰმედის რჯულს. თუ არ აღიარებს, მოკვდეს იგი, რათა მის სიტყვას ბევრი არ აჰყვეს.“
როდესაც ამას აბეზღებდნენ, ვიღაც ქრისტიანებმა გაიგეს და სწრაფად მივიდნენ ნეტარ აბოსთან, უთხრეს მას: „ახლა შენს შესაპყრობად, სატანჯველად და საცემად გეძებენ.“ ისინი არწმუნებდნენ მას, რომ გაერიდებინა თავი და დამალულიყო. მაგრამ მან უთხრა მათ: „მე არა მარტო სატანჯველად ვარ მზად ქრისტესთვის, არამედ სასიკვდილოდაც.“ და ის სიხარულით გამოვიდა, დაუფარავად მიმოდიოდა ქუჩებში. მაშინ იმ მსაჯულის მსახურები მოვიდნენ, შეიპყრეს ნეტარი აბო და მიიყვანეს მსაჯულთან.
მსაჯულმა უთხრა მას: „ეს რა მესმის შენს შესახებ? შენ ხარ წარმომავლობით და გვარ-ტომით არაბი, მიგიტოვებია მამა-პაპათა სარწმუნოება და ქრისტიანებთან ერთად შემცდარხარ. ახლა მოემზადე და ილოცე იმ რჯულით, რომლითაც მშობლებმა გაგზარდეს!“
ნეტარი აბო კი ქრისტეს მიერ განძლიერდა და სარწმუნოების სულით აღივსო. მან უთხრა ამირა-მსაჯულს: „ეგ კარგად თქვი, რომ მე წარმოშობით სარკინოზი ვარ, დაბადებულიც იმ რჯულში, მამაჩემის და დედაჩემის მხრიდან. მე მაჰმედის რჯულით ვიყავი განსწავლული და იმით ვცხოვრობდი, სანამ უვიცი ვიყავი. მაგრამ როცა ღმერთმა ინება, რომელმაც მე ამომირჩია ჩემს ძმებსა და ნათესავებს შორის და იესო ქრისტეს, თავისი ძისა და ჩემი ღმერთის, მეშვეობით დამიხსნა, და უმჯობესი სიკეთე გამაგებინა, მაშინ მივატოვე ის პირველი, ადამიანთა ხელოვნებით შეთხზული რჯული და ზღაპრული სიბრძნით მოგონილი რწმენა. ახლა კი შევუდექი ჭეშმარიტ, ქრისტეს მიერ ბოძებულ წმინდა სამების — მამა ღმერთის, ძე ღმერთის და სულიწმინდის — სარწმუნოებას. ამით მიმიღია ნათელი და ამას ვცემ თაყვანს, რადგან ეს არის ჭეშმარიტი ღმერთი. ახლა მე ქრისტიანი ვარ ყოველგვარი უყოყმანოდ.“
იმ მსაჯულმა უთხრა მას: „დაეხსენ მაგ სულელურ აზრებს! თუ შენი სიღარიბის გამო შეუდექი ქრისტიანებს, მე ბევრად მეტ საბოძვარსა და პატივს ახლავე მოგაგებ.“
ნეტარმა აბომ უთხრა მას: „შენი ოქრო და ვერცხლი შენვე გქონდეს შენს დასაღუპავად! მე ადამიანებისგან პატივს არ ვეძებ, რადგან მე მაქვს ქრისტეს მიერ ბოძებული საჩუქარი, მარადიული და უჭკნობი ცხოვრების გვირგვინი და მარადიული პატივი ცათა შინა.“
მაშინ მსაჯულმა ბრძანა, რომ ხელ-ფეხზე რკინის ბორკილებით შეეკრათ და ასე ჩაეგდოთ საპყრობილეში. ნეტარი კი ხარობდა და მადლობდა უფალს, ამბობდა: „გმადლობ შენ, უფალო და მაცხოვარო ღმერთო ჩვენო, იესო ქრისტე, რადგან ღირსი გამხადე, რომ შენი წმინდა სახელისთვის შემიპყრონ და დამსაჯონ.“
ეს მოხდა დეკემბრის თვის 27 რიცხვს, სამშაბათს, ქრისტეს მოციქულის, პირველდიაკონისა და პირველმოწამის, წმინდა სტეფანეს ხსენების დღეს.
ნეტარი აბო საპყრობილეში ცხოვრობდა მარხვით, ლოცვითა და განუწყვეტლივ გალობდა დღე და ღამე. ის ქველის საქმესაც აკეთებდა: გაყიდა ყველაფერი, რაც ჰქონდა, და კვებავდა მშიერებსა და ღარიბ-ღატაკებს, რომლებიც მასთან ერთად იყვნენ დაპყრობილნი. ცრუ მრჩეველნი, დამსმენნი, შედიოდნენ მასთან და ზოგნი თითქოს დაყვავებით ეუბნებოდნენ:
„შვილო, თავს ნუ დაიღუპავ, ნურც შენს სიჭაბუკეს გაწირავ ქრისტიანობისთვის და ნურც შენს ძმებსა და ნათესავებს განეშორები, რათა ცუდი რამ არ მოიწიო და არ დაგვამწუხრო ყველანი.“
ზოგნი კი აშინებდნენ მას და ეუბნებოდნენ: „რა სარგებლობას მოგიტანს შენი ქრისტე, ან ვინ დაგიხსნის ჩვენს ხელთაგან? რადგან ცეცხლი და სატანჯველი უკვე გაგვიმზადებია შენთვის, თუ არ მოუბრუნდები ჩვენს რჯულს.“
ნეტარი კი არ ისმენდა მათ ნათქვამს, არამედ ლოცულობდა და უხმოდ გუნებაში გალობდა. მათი მრავალი სიტყვის შემდეგ მან უთხრა მათ: „ჩემთან ნურაფერს იტყვით, რადგან მე, როგორც ყრუს, არ მესმოდა და როგორც უტყვს, არ გამიხსნია პირი. მე ვიყავი, როგორც ყრუ კაცი, რომლის პირშიც არ არის სიტყვა, რადგან მე უფალს ვესავ. განმეშორეთ მე, უკეთურნო, და აღვასრულებ ჩემი ღმერთის მცნებებს!“
და რადგან ვერ შეარყიეს მართალი, შერცხვენილნი გამოვიდნენ იქიდან.
ნეტარი საპყრობილეში ცხრა დღე იყო. ყოველდღე მარხულობდა და ღამეს ათევდა განთიადამდე. მეცხრე დღეს მან უთხრა ყველა ქრისტიანსა და სხვებსაც, ვინც მასთან ერთად იყვნენ დაპყრობილნი: „ხვალ იქნება ხორცთაგან ჩემი გასვლა და ჩემს უფალთან და ღმერთთან, იესო ქრისტესთან მისვლა.“
რადგან ეს უფალმა გამოუცხადა თავის მოწამეს. მაშინ მან გაიხადა თავისი სამოსელი და გაყიდა გასაყიდად, რათა მისთვის ეყიდათ დიდი სანთლები და საკმეველი. ის გაუგზავნა ქალაქის ყველა ეკლესიას, რათა აენთოთ. და გაუგზავნა ყველა მღვდელს ვედრებით, რომ ელოცათ მისთვის, რათა არ დაბრკოლებულიყო ქრისტეს სარწმუნოებისგან და ღირსი გამხდარიყო ქრისტეს მოწამეთა თავდადებისა.
იმ წმინდა დღესასწაულის ღამეს, ღამის თევის დროს, მან ხელში აიღო ორი დიდი სანთელი და დადგა შუა საპყრობილეში. ის ფეხზე იდგა განთიადამდე, სრულიად დაუჯდომლად, სანამ არ დაამთავრა ფსალმუნები და სანთლები არ დაიწვა მის ხელებში, რომლებიც რკინით კისერზე ჰქონდა მიჯაჭვული. ის იდგა შეუძვრელად და ამბობდა: „წინასწარ ვხედავდი უფალს, ის ჩემს წინაშეა მარადის, რადგან ჩემს მარჯვნივ არის, რათა არ შევიძრა.“
როდესაც გათენდა მეათე დღე, მაცხოვრის ნათლისღების დღესასწაული, რომელიც იანვრის 6 რიცხვს არის, ის დღე პარასკევი იყო. ნეტარმა თქვა: „ჩემთვის ეს დღე დიადია, რადგან ვხედავ ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს ორმხრივ გამარჯვებას. რადგან ამ დღესასწაულზე ის განშიშვლებული შევიდა იორდანეს მდინარეში მოსანათლად და წყლის სიღრმეში დამალული ვეშაპის თავები ღვთიური ძალით შემუსრა.
მეც მმართებს ამ დღეს, რომ მოვიცილო შიში ამ ჩემი ხორცებისა, რომლებიც ჩემი სულის სამოსელია, და ჩავიდე, როგორც ზღვის სიღრმეში, ამ ქალაქის შუაგულში და მოვინათლო ჩემი სისხლითა და ცეცხლითა და სულით, როგორც იქადაგა წინამორბედმა იოანემ. და მერე კვლავ ჩავიდე წყალშიც და კვლავ განვინათლო, რადგან დღეს სულიწმინდის გარდამოსვლაა ყველა წყალზე, რომლითაც ნათელ იღებენ ქრისტეს მორწმუნენი, იორდანეს მდინარეების მსგავსად. და ჩემი ხორცების განშიშვლებით მზაკვარი მტრის მზაკვრობებს, რომლებიც ჩემთვის მოიფიქრა, გავამჟღავნებ და ჩემი ფეხით დავამსხვრევ ამ ქალაქის შუაგულში.
და კვლავ, ამ პარასკევის დღეს, თავისი ვნებით, ჩემმა უფალმა იესო ქრისტემ ჯვარზე ხელების გაშლით დაამცირა და თითის საჩვენებლად აქცია მთელი დედამიწის კიდეებზე მტერი, რომელიც მთელი სამყაროს მტერია. ახლა მეც მმართებს, რომ შევებრძოლო ქრისტიანთა მტერს და ქრისტესთვის ჩემი სისხლის დათხევით ის სასაცილოდ და საკიცხელად ვაქციო ყველა ქრისტიანისთვის. რადგან მას ეგონა, თითქოს სიკვდილის შიშით განმაშორებდა ჩემი უფლის, იესო ქრისტეს სიყვარულს. მე კი საყვედურად ვაქცევ მის განზრახვას და მას ქრისტესმიერი შეწევნით ვძლევ და ორივე მხრიდან ჩემი უფლის ვალი გადავიხადო.“
მაშინ მან წყალი მოითხოვა, დაიბანა პირი და ზეთი იცხო თავზე, და თქვა: „ოდესღაც მე თვითონ ვიყავი მენელსაცხებლე, კარგად ვამზადებდი იმ სურნელოვან საცხებლებს. მაგრამ ეს საცხებელი ჩემი დაკრძალვის დღისთვისაა. ამიერიდან აღარ ვიცხებ ამ წარმავალ, წუთისოფელში ჩემი ყოფნის ზეთს, არამედ, როგორც „ქება ქებათას“ წიგნში ბრძენმა სოლომონმა მასწავლა: „სურნელებასა ნელსაცხებელთა შენთასა ვრბიოდი“, ქრისტე, რომელმაც აღმავსე მე შენი სარწმუნოებისა და სიყვარულის მარადიული სურნელებით. შენ იცი, უფალო, რომ შენ შემიყვარე საკუთარ თავზე მეტად!“
ეს რომ თქვა, გაგზავნა წმინდა ეკლესიაში და მოართვეს მას წმინდა საიდუმლო, ქრისტეს ხორცი და სისხლი.
ეს იყო იმ დიდი დღესასწაულის მესამე საათი. და როდესაც მან მიიღო ის ჭეშმარიტი და სიცოცხლის მომნიჭებელი საიდუმლო, თქვა: „გმადლობ შენ, უფალო ჩემო და ღმერთო, იესო ქრისტე, რომელმაც მომეცი მე საგზლად ჩემი სულიერი ცხოვრების მომცემელი შენი ხორცი და ჩემს გასახარებლად და განსამტკიცებლად შენი პატიოსანი სისხლი! ახლა ვიცი, რომ არ მიმატოვე, არამედ ჩემთან დარჩენილხარ და მე შენთან. ამიერიდან აღარ მივიღებ სხვა საზრდელს, რომლითაც კვლავ მომშივდება, და არც სხვა სასმელს, რომლითაც კვლავ მომწყურდება, არამედ ეს საკმარისია ჩემთვის მარადიული ცხოვრებისთვის.“
ეს რომ თქვა, მაშინვე მოვიდნენ მსაჯულის მსახურები. მან დაემშვიდობა ყველა დაპყრობილ ქრისტიანს და უთხრა მათ: „ლოცვაში მომიხსენიეთ მე, რადგან ამ წუთისოფელში ვეღარ მიხილავთ!“
და გამოიყვანეს ის ასევე ხელ-ფეხზე ბორკილებით. მიჰყავდათ ქალაქის შუაგულში. ქრისტიანები და მისი ნაცნობები, რომლებიც მას ხედავდნენ, ტიროდნენ მისთვის. წმინდა აბომ კი უთხრა მათ: „ნუ სტირით ჩემზე, არამედ გიხაროდეთ, რადგან მე ჩემს უფალთან მივდივარ. ლოცვით გამაცილეთ და უფლის მშვიდობამ დაგიცვათ თქვენ!“
ის მიდიოდა, როგორც მკვდრისთვის გამზადებული მოგზაური, ასე უყურებდა თავის სხეულს. და თავისი სულით სამგზავროდ გამზადებული, თვითონ ამბობდა 118-ე ფსალმუნს: „ნეტარ არიან უბიწონი გზასა, რომელნი ვლენან რჯულსა უფლისასა“, და ამ მუხლის საგალობლად თქვა ნეტარი ავაზაკის სიტყვები: „მომიხსენე მე, უფალო, როდესაც მოხვალ შენი სუფევით!“
ასე მიაღწია მან ამირა-მსაჯულის კართან. და როდესაც მივიდა, გაბედულად გადაისახა ჯვარი იმ კარზე და თვითონაც პირჯვარი გადაისახა. ის წარუდგინეს მსაჯულს. მსაჯულმა უთხრა მას: „რა მოიფიქრე შენ შესახებ, ჭაბუკო?“
წმინდა მოწამე კი სულიწმინდით აღივსო და უთხრა მას: „მე მოვიფიქრე და ქრისტიანი ვარ!“
მსაჯულმა უთხრა მას: „არ მიგიტოვებია შენი სიგიჟე და უგუნურება?“ ნეტარმა აბომ უთხრა მას: „მე რომ უვიცი და უგუნური ვყოფილიყავი, არ გავხდებოდი ქრისტეს მიმდევარი!“
მსაჯულმა უთხრა მას: „არ იცი, რომ ეგ შენი სიტყვები სიკვდილის მომტანი იქნება შენთვის?“
წმინდა აბომ უთხრა მას: „თუ მოვკვდები, მწამს მე, რომ ქრისტესთან ერთად ვიცხოვრებ. შენ კი რას აჭიანურებ? რაც გეგულება ჩემზე, ის აკეთე, რადგან მე, როგორც მაგ კედელს, რომელსაც მიყრდნობილხარ, ისე არ მესმის ეგ შენი ფუჭი სიტყვები. რადგან ჩემი აზრი ქრისტესთან ერთად ზეცაშია!“
მსაჯულმა უთხრა მას: „რაოდენი სიტკბოება გაქვს შენი ქრისტესგან, რომლის გამოც სიკვდილისთვისაც არ გებრალება თავი?“
წმინდა აბომ უთხრა მას: „თუ გსურს, შეიტყო მისი სიტკბოება, შენც ირწმუნე ქრისტე და მოინათლე მის მიმართ, და მაშინღა გახდები ღირსი მისი სიტკბოების შეცნობის!“
ამირა განრისხდა და ბრძანა, აბო გაეყვანათ გარეთ და თავი მოეკვეთათ. მსახურებმა ის კარს გარეთ, სასახლის ეზოში გაიყვანეს. იქ ხელ-ფეხზე რკინის ბორკილები შეუხსნეს. ნეტარმა აბომ მაშინვე თვითონ შემოიხია ტანსაცმელი, რომელიც ეცვა. გაშიშვლდა, პირჯვარი გადაისახა სახეზე და სხეულზე და თქვა:
„გმადლობ და გაკურთხევ შენ, წმინდა სამებაო, რადგან ღირსად ჩამთვალე, რომ შენი წმინდა მოწამეების ღვაწლს ვეზიარო!“
ეს რომ თქვა, ხელები ჯვრის სახით ზურგს უკან გადაიჯვარედინა. მხიარული სახითა და გაბედული სულით შესძახა ქრისტეს და კისერი მახვილს მიუშვირა.
მას სამჯერ დაჰკრეს მახვილი. მათ ეგონათ, რომ სიკვდილის შიშით ქრისტეს ჩამოაშორებდნენ. მაგრამ წმინდა მოწამე ხმაამოუღებლად, მტკიცედ ხვდებოდა მახვილს, სანამ სული უფალს არ მიაბარა.
როდესაც ქრისტეს მტრებმა, წმინდა მოწამის მაბეზღრებმა, დაინახეს, რომ ნეტარი აბო ქრისტესთან სრულყოფილი გახდა, კეთილი ღვაწლი მოიპოვა და რწმენითა და მოთმინებით მათი სიგიჟე დაამარცხა, კიდევ უფრო აღივსნენ შურით. ისინი მივიდნენ მსაჯულთან და უთხრეს:
„ჩვენ ვიცით, რომ ქრისტიანებს ასეთი ჩვეულება აქვთ: თუ ვინმე ქრისტესთვის თავს მოიკლავს, მის სხეულს იღებენ და პატივს მიაგებენ დამარხვით. ვითომ სასწაულებსა და განკურნებებს აცხადებენ ხალხში. მის ტანსაცმელს, თმებსა და ძვლებს ინაწილებენ, ვითომ ავადმყოფებისთვის სამკურნალოდ, და ამგვარად ბევრ უმეცარს ატყუებენ.
ახლა ბრძანე, მისი სხეული ჩვენ მოგვეცეს, რათა წავიღოთ და ცეცხლით დავწვათ. ამით გავაქარვებთ და მოვსპობთ ქრისტიანულ ცთუნებას. ყველამ რომ დაინახოს და შეეშინდეს, ზოგიერთი მათგანი ჩვენს რჯულზე გადმოვა, ჩვენიანს კი შეეშინდება და აღარ შეუდგება ქრისტიანულ სწავლებას.“
ეს სიტყვები მათ ქრისტიანების შურის გამო თქვეს, მაგრამ ჭეშმარიტებასა და სიმართლეს მოწმობდნენ, რადგან ქრისტეს მოწამეები მკურნალნი და მეოხნი არიან ყველასთვის, ვინც მათ ქრისტესმიერი სიყვარულითა და რწმენით მიუახლოვდება. მსაჯულმა კი უთხრა მათ:
„წაიღეთ, სადაც გინდათ, და ისე მოიქეცით, როგორც თვითონ იცით!“
მაშინ გამოვიდნენ და მიწიდან აიღეს მისი პატიოსანი სხეული. ის სამოსელთან ერთად საკიდებელზე დადეს. დაღვრილი სისხლიც მთლიანად ამოთხარეს მიწიდან და ჭურჭელში ჩადეს. წმინდანი ურემზე დადეს, ორმოცი წმინდა მოწამის მსგავსად, რადგან წმინდა მოწამეს თავი მოკვეთეს წმინდა ეკლესიის კარებთან, რომელიც ორმოცი წმინდა მოწამის სახელზე იყო დაფუძნებული. ეს წესი იყო, რათა ის იმ ახოვან ორმოც წმინდა მოწამეს დამსგავსებოდა.
როდესაც წმინდა აბოს სხეული ქალაქგარეთ გაიტანეს და იმ ადგილას აიტანეს, რომელსაც საგოდებელი ჰქვია (რადგან იქ არის იმ ქალაქის ადამიანთა საფლავები), იქ გადმოიღეს ურმიდან და მიწაზე დადეს. მოიტანეს შეშა, თივა და ნავთი, დაასხეს წმინდა სხეულს და ცეცხლი წაუკიდეს. წმინდა მოწამის ხორცი დაწვეს იმ ადგილას, რომელიც ქალაქის ციხის აღმოსავლეთითაა, სადილეგოს რომ ეძახიან, კლდის პირას, მდინარე მტკვრის კლდოვან ნაპირზე, რომელიც ქალაქს აღმოსავლეთიდან გაივლის. ქრისტიანები იმ ადგილას არავინ მიუშვეს, სანამ წმინდა მოწამის ხორცის დაწვა არ დაასრულეს.
წმინდა მოწამის ძვლები კი, რომელთა დაწვაც ვერ შეძლეს, ცხვრის ტყავში შეაგროვეს, მტკიცედ შეკრეს, წაიღეს და დიდ მდინარეში ჩაყარეს, ქალაქის ხიდის ქვეშ, რომელზეც პატიოსანი ჯვარი იყო აღმართული.
მდინარის წყალი წმინდა ძვლებისთვის სამოსელი გახდა, ხოლო წყლის სიღრმე — წმინდა მოწამის საფლავი, რათა არავინ უდიერად არ შეხებოდა მათ. ქრისტეს მტრებმა ასე მოიქცნენ და ნეტარმა აბომ ასე მოიპოვა კეთილი ღვაწლი.
მაშინ ქალაქის ქრისტიანულმა მოსახლეობამ, მსაჯულთა შიში განაგდო და ყველანი მიდიოდნენ იმ ადგილას, სადაც წმინდა მოწამის ხორცი დაწვეს. მოხუცები თავიანთი ყავარჯნებით მირბოდნენ, კოჭლები ირმებივით ხტოდნენ, ჭაბუკები დარბოდნენ, ბავშვები ერთმანეთზე ხტოდნენ. ქალები ჰგავდნენ იმ წმინდა მენელსაცხებლე დედებს, რომლებსაც ნელსაცხებელი მიჰქონდათ ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს წმინდა საფლავთან. ნამდვილად, ესენიც მათ მსგავსნი იყვნენ, რადგან ცრემლით დარბოდნენ და ხელში სანთლები და საკმეველი მიჰქონდათ. ყველანი სიხარულითა და ქრისტეს მადლობით მიდიოდნენ და იმ ადგილის მიწასაც იღებდნენ. ბევრი დასნეულებული მიჰყავდათ და იმავე დღეს იკურნებოდნენ.
ყოვლადძლიერმა ღმერთმა კიდევ უფრო გამოავლინა თავისი ძალა და პატივი მიაგო თავის მოწამეს. მან საკვირველი სასწაული აჩვენა, რათა ყველამ იცოდეს, რომ ის ქრისტეს მოწამეა.
როდესაც დღე დაღამდა და ღამის პირველი საათი იყო, უფალმა იმ ადგილას მოციმციმე ვარსკვლავი მოავლინა, ცეცხლის ლამპარივით. ის დიდხანს იდგა იმ ადგილას, სადაც ქრისტეს ნეტარი მოწამე დაწვეს. ის ჰაერში იდგა ღამის სამ საათამდე, ან მეტხანსაც, და ისეთ ნათებას გამოსცემდა, როგორიც არა მიწიერი ცეცხლი, არამედ ელვის საშინელებაა. ამას ხედავდნენ ქალაქის ყველა მცხოვრები: მსაჯულიც, მთელი ხალხი, ქრისტიანი მკვიდრნი, ყველა სარკინოზი და უცხოელებიც კი, სხვაგან მოსულები. დიდხანს უყურებდნენ თვალის გუგებით, სანამ მსაჯულებსაც კი არ შერცხვათ.
ამირას მსახურებიდან ზოგიერთი მივიდა იმ ადგილის სანახავად, რადგან ეგონათ, ვაითუ ქრისტიანებმა სანთელი აანთეს იქ. მაგრამ როგორც კი მიუახლოვდნენ ადგილს, დაინახეს, რომ ვარსკვლავი ჰაერში მაღლა იწევდა. მათ ვერ მიუახლოვდნენ ადგილს, რადგან ღვთაებრივმა შიშმა შეიპყრო ისინი.
მეორე ღამეს კი წყალმა კიდევ უფრო გასაოცარი ნათება გამოსცა. მათ, ვისაც მიწაზე და ჰაერში ზეციური ცეცხლი საოცრად მიაჩნდათ, სურდათ ამ სასწაულების დაფარვა. მაგრამ წყალმა ვერ შეაჩერა და ვერც ჩააქრო ძლიერმა, მღელვარე ტალღებმა და სიღრმეებმა. იქ, ხიდის ქვეშ, სადაც ღვთივ-პატივცემული ძვლები ჩაყარეს, სვეტის მსგავსი ნათებები ამობრწყინდა, ელვასავით. ისინი დიდხანს იდგნენ და მდინარის ნაპირები, კლდეები, კბოდეები და ხიდი, ზევიდან ქვემოთ, განათებული იყო. ამას ასევე ხედავდა ქალაქის მთელი მოსახლეობა, რათა ყველას ერწმუნა, რომ ის ნამდვილად იესო ქრისტეს, ღვთის ძის, მოწამეა. ყველამ, ქრისტეს მორწმუნეებმაც და ურწმუნოებმაც, გაიგონ, რომ ჭეშმარიტია უფლის სიტყვა, რომელიც თქვა: „ვინც მე მემსახურება, მას პატივს მიაგებს მამა ჩემი, რომელიც ცათა შორისაა“.
თუკი ამ ხრწნად ხორცს ამდენი პატივი ახლავე აჩვენა, რამდენად უფრო დიდებითა და პატივით იხილავენ მას ანგელოზებს შორის მართალთა უხრწნელ აღდგომისას. და შერცხვებათ მათ, ვინც ქრისტე უარყო და მის წმინდანებს ტანჯავდა, დევნიდა და ხოცავდა, ხოლო უფალი მათ ცათა შინა შეიწყნარებდა!
ახლა კი, საყვარელნო, ჩვენც გვმართებს ამიერიდან უფრო მეტად შევიწყნაროთ პირველი ნეტარი მოწამეები, რათა ამ ხილული ახალი მოწამისგან პირველებისაც გვწამდეს. და ვთქვათ ნეტარი დავითის სიტყვა: „პატიოსანია უფლის წინაშე მისი წმინდანების სიკვდილი“, რადგან მას ეკუთვნის დიდება ახლა და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ!
თავი IV. ქებაჲ წმიდისა მოწამისა ჰაბოჲსი
ახლა კი მოდით, ქრისტეს მორწმუნეებო, და ვიდღესასწაულოთ ამ ახალი წმინდა მოწამის ხსენების დღე. ქრისტემ ის მთელ ჩვენს ქვეყანას, ქართლს, ჩვენდა შემწედ მოგვანიჭა. მოდით, დიდი სიხარულით გავხსნათ ჩვენი გულისა და გონების საგანძურები. სიხარულით, გულწრფელად ვაქოთ მისი კეთილი მოღვაწეობა და ვთქვათ:
გიხაროდეს, სანატრელო მოწამეო, უფლისაგან! რადგან შენ, ჩვენი მაცხოვრის მეთერთმეტე ჟამის უკანასკნელი მუშაკი, გაუთანასწორდი იმ დღიურად დაქირავებულ მუშაკებს, რომლებიც დილით ადრე ადგნენ. შენ მათზე ნაკლები გასამრჯელო არ მიგიღია!
გიხაროდეს, მოწამეო, უფლისაგან! რადგან შენ მიემსგავსე უკანასკნელ მოციქულ პავლეს. შენ უარყავი მამაპაპეული კანონები და სწავლებები. აღიარე ქრისტე, ღვთის ძე, და მის მსგავსად თავი მოგკვეთეს.
ახლა ვინ გაქოს შენ შესაფერად, ჭეშმარიტად საქებარს? მსურს შენი ქება, ყოვლად-ქებულო ქრისტეს მოწამეო, მაგრამ ვერ ვბედავ. რადგან ჩემს გონებას აღემატება შენი სათნოების ქება. ამასთანავე, მეშინია დადუმებისაც. რადგან შენ ქრისტესმიერი, სანატრელი სიყვარულით შემიყვარე მე, სანამ ამ ჩვენს წუთისოფელში იყავი. ახლა ნუთუ ჩემი ენის დადუმებით შეწყდება ჩემთვისაც შენი შუამდგომლობის მოღვაწეობა ქრისტეს წინაშე! ამიტომ, შენივე მეშვეობით ქრისტეს მადლის მიღებით, ჩემი ძალისამებრ, გაქებ შენ, უფლისაგან მშვენიერებით შემკულო!
შენთვის ძალიან გვაკვირვებს, წმინდაო მოწამეო, რადგან სწორედ ისმაიტელთა ბატონობის ამ დროს, შენივე ნებით ქრისტესთვის თავმდაბლობა არჩიე დიდებას. შენ უარყავი მახვილზე, ძალადობაზე დამყარებული სარწმუნოება. აღიარე ჭეშმარიტი სარწმუნოება და ჯვარცმული ქრისტე აღიარე უფლად და ღმერთად!
შენ სარწმუნოებით იმ ავაზაკს გაუთანასწორდი და სამოთხეში დაიმკვიდრე ადგილი!
შენ ქრისტეს ჯვრით სამოთხის კარი გააღე. ცეცხლის მსგავსმა ქერუბიმებმა, სამოთხის მცველებმა, ვერ გაგიკითხეს, ვერ გაიგეს, ვინ იყავი!
კიდევ რა ვთქვა მეტი? „უფალმა ივნო ჩვენთვის, უბრალომა ბრალეულთათვის“, მან უბიწო სისხლი დაღვარა. შენ კი ვალი გადაიხადე, რადგან შენც დაღვარე შენი სისხლი მისი სიყვარულისთვის. ამიტომაც მან გამარჯვების გვირგვინით შეგამკო და მამამისის სასუფეველში მკვიდრად გამოგაჩინა!
შენი ღვაწლით, წმინდაო მოწამეო, ქრისტეს სიყვარული ჩვენდამი და ჩვენი რწმენა მისდამი კვლავ განახლდა. რადგან ჩვენ შევერიეთ უცხო ერს, რომელიც ქრისტესგან განდგომილი იყო სარწმუნოებით. ეს იყო წუთისოფლის მოყვარე მოდგმა, ღვთის ძის ურწმუნო გვარი, ჩვენი სარწმუნოების მაგინებლები. მათგან ვისწავლეთ მათი საქმენი და ჩვენი გულის წადილს ვემონებოდით მათი წაბაძვით, თითქოს ქრისტეს მოიმედე არ ვყოფილიყავით და დაგვივიწყებოდა მარადიული ცხოვრება. ახლა კი შენი მეშვეობით ქრისტე მოგვიახლოვდა. ჩვენ კვლავ შევიცანით მისი შიში და მისი სიყვარული. მისი მადლის ღირსნი გავხდით, და მისი სიყვარული და წყალობა დღითი დღე მრავალი სასწაულისა და კურნების გამოჩენით ვლინდება ჩვენ შორის!
შენს უგუნურმა შემწირველებმა, მახვილითა და ცეცხლით, უფრო მეტად გაგაბრწყინვეს, ვიდრე ალი. უგულისხმოებმა ვერ გაიგეს უფლის სიტყვა, რომ „ყოველი, ვინც მოგკლავთ თქვენ, იფიქრებს, რომ ღმერთს მსხვერპლი შესწირა“. ოჰ, მათი უგუნურება და უმეტესად უგუნურება! რადგან ის, ვინც თავიდან არავინ იცოდა, ვინ იყავი, ან რომელი ნათესავისგან, ან რომელი ერისგან, ან რომელი სარწმუნოებით ცხონდებოდი, ახლა, უნებლიედ, ყველასთვის ცხადად წარმოგაჩინეს ქრისტეს აღმსარებლად და მოწამედ ყველას შეგასწავლეს.
შენმა ნათესავებმა უცხოდ და განდევნილად გაგხადეს. ქრისტემ კი ისმაიტელთა შორის, ეკლებიდან ვარდივით, გამოგარჩია და თავის ეკლესიაში მიგიღო! შენ, ველური ზეთისხილი, ქრისტემ მოგიღო და თავის სამკვიდრებელში, თავის მტილში, კურთხევის ნაყოფად დაგნერგა. შენი სარწმუნოების ნაყოფით გაახარა ეკლესია, რომელშიც ქრისტეს მორწმუნეები ხარობენ და ნატრობენ შენს დიდებას, შენს მოღვაწეობას, შენს სიმხნევეს, შენს მოწამეობას, შენს ზეციური დიდების გვირგვინის მოპოვებას!
როგორ უნდა გაქო შენ, ღვაწლის მძლეო წმინდაო მოწამეო? რადგან შენ, ქრისტეს გზაზე ახლახან შემდგარი, მოძღვრად, მასწავლებლად გვექმენ. სწავლულთ გულისხმიერება შეჰმატე, რწმენაშერყეულნი უფრო განამტკიცე, განმტკიცებულნი გაამხიარულე, წარმართებს ქრისტეს მსახურება მოასურვე. შენი მოწამეობის მოსახსენებელი ჩვენ დაგვიტოვე, შენი სახელის ყველასთვის საუწყებლად ქადაგად ვიქეცით!
ახლა ყველა ვევედრებით შენს ქრისტესადმი სიყვარულს: გვიშუამდგომლე ყოველთა მაცხოვრის წინაშე ჩვენ ყველასთვის, ვინც შენი მეშვეობით ითხოვს წყალობას ქრისტეს ღმერთისგან, რომლისა არს დიდება და პატივი და ძლიერება მამასთან და ყოვლადწმინდა სულთან ერთად, ახლა და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ!