სიბრძნე სიცრუისა შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

იყო ერთი მეფე, რომლის საქმეები არავის ავიწყდებოდა. მან იმდენი სიკეთე და გულმოწყალება დააგროვა თავის გულში. ის თავად არასდროს ითვლიდა თავის სიკეთეს. მისი გულიდან გაქრა სიფიცხლე და უწყალოება ღვთის შიშის ქარის წყალობით. მისი სიუხვე სველი ღრუბელივით აგრილებდა ყველას და მისი საჩუქრები ცის წვიმასაც კი აღემატებოდა. მისი შიში და ძრწოლა მთელ ქვეყანაზე იყო გავრცელებული და ხალხს მეხის ხმაზე საშინლად ეჩვენებოდა. მისი სიტკბო და ალერსი ისე შეეტკბოთ, როგორც ჩვილ ბავშვებს რძე და ძუძუ უყვართ. ამ დიდი და მაღალი მეფის სახელი იყო ფინეზი. მას ჰყავდა ისეთი ვაზირი, რომელიც სიბრძნით ცას სწვდებოდა, ჭკუით მთელი დედამიწის სიგრძე-სიგანე გაეზომა, მეცნიერებით ზღვების სიღრმეებს მიაღწია, ჰაერისა და ვარსკვლავების საქმეები გულის ფიცრებზე ჰქონდა ჩაწერილი. ისეთი ტკბილი სიტყვა ჰქონდა, რომ მხეცებს ადამიანებივით აქცევდა, ტინებს ცვილივით ადნობდა და ფრინველებს ადამიანებივით ალაპარაკებდა. ამ ვაზირის სახელი იყო სედრაქი. მეფეს ძალიან უყვარდა ეს ვაზირი. მეფის გულში არ იყო არანაირი დარდი ან შეჭირვება, გარდა უშვილობისა, რადგან შვილი არ ჰყავდა. ერთ დღეს მან გახსნა და ურიცხვი განძი დაურიგა გლახაკებს, რათა ღმერთს მისთვის შვილი ეთხოვათ. მეფის საჭურისი, გულჩქარი და ფიცხელი კაცი, სეფეთუხუცესი და მეფის გულითადი მეგობარი, რომელსაც რუქა ერქვა, თქვა: – რომელ მეფეს დაუხარჯავს ამდენი სალარო? სედრაქმა მოყვა არაკი:

**ხორასნის მეფე**

იყო ერთი დიდებული, გონიერი, უხვი და მოწყალე მეფე ხორასანში. ერთ დღეს მან გახსნა სამი სალარო და უხმო მთელ თავის სამეფოს, რათა ყველას – დიდსა თუ პატარას, დიდებულსა თუ გლახაკს – თორმეტი საათის განმავლობაში რაც შეეძლო, წაეღო. ყველამ წაიღო, მაგრამ სამი სალარო ვერ დაასრულეს. იმ დღეს მეფემ ნადიმი გადაიხადა და თავის ვაზირებს დააფიცა, თუკი ოდესმე გაუგიათ ან იცოდნენ მისი მსგავსი მდიდარი და უხვი მეფე. ექვსმა ვაზირმა დაიფიცა, რომ მსგავსი არასდროს გაუგიათ. უმცროს ვაზირს კი გაეცინა. მეფემ ჰკითხა: – რატომ იცინი? მან ვაზირმა მოუკვლელობის ფიცი სთხოვა და მეფემ თავისი თავი დაიფიცა. როდესაც ვაზირს გული დაუჯერდა, მოახსენა: ჩინეთის ქვეყანაში არის ერთი ებრაელი, სახელად მალქოზი, და მისი მსახურია ვიღაც დიდებული კაცი. მისებრ უხვი არც ადრე ყოფილა და არც მომავალში იქნებაო. მეფეს ეწყინა, მაგრამ ვაზირი ფიცის გამო ვეღარ მოკლა და დააპატიმრა. თვითონ კი სამეფო სამოსელი გაიხადა, სხვა ჩაიცვა და იმ კაცის სანახავად წავიდა. მივიდა იქ, სადაც ის ცხოვრობდა. თურმე იმ კაცის წესი იყო: სადაც უცხო ადამიანს ნახავდა, თავისთან მიიყვანდა, აბანავებდა, შემოსავდა, დაასვენებდა, საჩუქარს მისცემდა და გაუშვებდა. ერთი დღე დადიოდა მეფე იმ ქალაქების გარშემო. ნახა ის კაცი გლახაკის სახით; წაიყვანა და რაც სხვებისთვის წესი იყო, ის გაუკეთა. როცა ჩააცვა, ნახა, რომ ძალიან საპატიო იყო, ჰკითხა სადაურობა და ვინაობა და ყველაფერი მოაყოლა. როდესაც მისი მეფობა გაიგო, მიწაზე დაეცა უღირსად, თავი დადო და უცნობობისთვის ევედრებოდა. დაპატიჟა და შეიყვანა ისეთ სახლში, რომლის მსგავსი სახლი იმ მეფეს არ ჰქონდა, უცხო და უცხოდ მორთული: ან საფენი, ან ფარდაგი – ყველაფერი სტავრა იყო. ნადიმი გადაიხადა. ყველა ჭურჭელი ძვირფასი თვლებით იყო შეწყობილი. ყველაფერი აჩუქა. ცხრა დღე დაასვენა, ყოველ დღე უკეთეს სახლში ათავსებდა. უკეთეს და უძვირფასეს ჭურჭელს მოიტანდა, უმხიარულეს ნადიმს გაუშლიდა და ყველაფერს აჩუქებდა. მეფეს უკვირდა იმ კაცის დიდება და სიუხვე. მეცხრე დღეს ისეთ სახლში დაპატიჟა, რომელიც ძალიან უცხო იყო და მისი შექმნაც კი არ ითქმის. საფენი და ფარდაგი – საფერი, და ჭურჭელი მთლიანად თვლებით იყო. გამოთლილი ყვავილები და ხეები თვლებისგან იყო, ლამაზად შეფერილნი. და ყველაფერი აჩუქა. სამი ისეთი მგოსანი ქალი აჩუქა, რომელსაც თვალი უკეკლუცესს ვერ ნახავდა და ყური უამესს ვერ მოისმენდა. მეფე წამოვიდა. არაფერი წაუღია განძიდან: ერთი ალმასის თასი, ერთი იაგუნდის საწდე, ერთი თვლების ყვავილი და სამი მგოსანი ქალი. მასპინძელს მადლობა უთხრა: ღვთის მოწყალებით მეც შემოგზღოო. წამოვიდა და თავის ქალაქში დაბრუნდა. ის დაპატიმრებული ვაზირი გაათავისუფლა და პატივით მიიღო, თვითონ კი მხიარულობდა. იმ კაცის პატრონი, ის ებრაელი, მისი ბატონი იყო. მან ყველაფერი გაიგო, რაც მოხდა, გაბრაზდა იმ კაცზე, შეიპყრო, ყველაფერი წაართვა და ჯალათებს სიკვდილით დასჯა უბრძანა. წაიყვანეს ისინი სიკვდილით დასასჯელად. მან მკვლელებს მოუკვლელობა სთხოვა. სამხრეში ძვირფასი თვალი ჰქონდა; ამით იყიდა თავისი სიცოცხლე. იმ კაცებმა ასე უთხრეს: ჩვენი პატრონი, შენ თვითონ იცი, მოგვდევს, და თუკი დედამიწაზე ივლი, მკითხაობით გაიგებს და შენს ნაცვლად ჩვენ დაგვხოცავს. ახლა ამას გიზამთ: კიდობანში ჩაგსვამთ და მკვდრების აკლდამაში ჩაგაგდებთო. და ჩასვეს. ებრაელმა თავისი მკითხაობით ნახა: დედამიწაზე აღარ იყო. დაიჯერა მისი მოკვლა. იმ დროს ქურდები გააქტიურდნენ, რომლებმაც არც ერთი სახლი ან საფლავი არ დატოვეს გაუთხრელი. მივიდნენ იქ, სადაც საფლავი და კიდობანი იყო, გათხარეს, იპოვეს და ამოიღეს. ნახეს იქ – შიგნით კაცი იჯდა და გაუშვეს. ის კაცი წავიდა, მრავალი ქვეყანა მოიარა და უცნაურად მივიდა იმ მეფის ქალაქში. მეფე მაღალ დერეფნებში იჯდა ნადიმად და ის მგოსანი ქალები მღეროდნენ. ერთმა მათგანმა იცნო თავისი პატრონი, რომელიც ქვემოთ გადიოდა, ატირდა და ჩანგი ხელიდან გაუვარდა. მეფემ ჰკითხა: – რა დაგემართაო? მან მოახსენა თავისი ნანახი. მოძებნეს ის კაცი და იპოვეს. აბანავეს, შემოსეს, დაასვენეს. მეორე კვირას მეფე ცხენზე შეჯდა, მივიდა, ის ებრაელი მოკლა და მისი სამფლობელო იმ კაცს მისცა. ასე გადაუხადა იმ კაცს სამაგიერო. – ეს არაკი ამისთვის მოგახსენე: ვერც ისეთ გაცემას გააკეთებს კაცი, რომ სხვას არ გაუკეთებია, და არც კარგ საქმეს ღმერთი არ დაუკარგავს. რუქავ, შენგან მიკვირს ასეთი საუბარი! გავიდა რამდენიმე ხანი და დრო. ღმერთმა შეიწყალა და მეფეს ისეთი ძე მისცა, რომლის სინათლეს მზე შურდა, თხუთმეტი დღის მთვარე მისგან სინათლეს ითხოვდა, ვარსკვლავები მისი კამკამებით გაოცებულნი იყვნენ, შავი მერცხლის ფრთები ბროლებზე გაშლით ალამაზებდა, მელნის გუბეები გიშრის ლერწმით იყო შემოღობილი, ვარდი და ზამბახი ერთმანეთში იყო აყვავებული. სახელად ჯუმბერი დაარქვეს. როდესაც გაიზარდა, მეფემ გამოიყვანა, თავის ვაზირ სედრაქს და თავის დიდებულებს აჩვენა. ვაზირმა აიყვანა, დალოცა და მოახსენა: – მეფეო, ღმერთმა გიცოცხლოს და ბედნიერი იყოს ეს შენი ძე და კურთხეული ამიერიდან უკუნისამდე. და მიეცეს ამას ვირის გულისხმიერება, ძაღლის ერთგულება და ჭიანჭველის ძალა. ეს რომ გაიგონა საჭურისმა რუქამ, აღშფოთდა და ვაზირს უთხრა: – რატომ დაწყევლე მეფის ძე? ვაზირი გონიერი, წყნარი და სიტყვამარჯვე უნდა იყოს, რადგან ხელმწიფესთან მყოფს ხუთი თვისება უნდა ჰქონდეს: ერთი: ტკბილი სიტყვა უნდა ჰქონდეს; მეორე: გაბრაზებული უნდა დააწყნაროს და არა მხიარული გააბრაზოს; მესამე: პირიდან ცუდი სიტყვა არ უნდა წამოსცდეს; მეოთხე: სიტყვის თქმის დრო უნდა იცოდეს; მეხუთე: რაც თქვას, ყველას უნდა მოაწონოს. სედრაქმა შეხედა და უთხრა: – შენ ყველაფერს სწორად ამბობ, მაგრამ როდესაც მამაკაცს მამაკაცური თვისებები მოეკვეთება, ქალის ბუნება მიეცემა. ამით მიხვდი, რომ მისი ულვაშები და წვერებიც თან გაქრება. საჭურისს სამი რამ ევალება: პირველად: მხევალივით მორცხვობა; მეორედ: ცუდი ენების შენახვა (არ ჭორაობა); მესამედ: პატრონის საიდუმლოს დაცვა; თორემ მე მეფის ძე არ დამიწყევლია. თუკი გინდა, მალე გაიგებ. ვირი ერთ ტალახიან ადგილზე გაატარე, რათა დაეფლას. მერე ის გზა გააშრე. თუკი შენ ვირს იმ გზაზე გაატარებ, უგუნური იქნება. გლახაკი კაცის ძაღლი, გამხდარი და ძალიან უსუქარი, მიიყვანე და მდიდარ კაცს მიაბარე, რათა გაასუქოს. მერე ორივემ დაუძახოს. თუკი პირველს, გამამხდარს, დატოვებს და იმას გაჰყვება, ვინც გაასუქა, ორგული იქნება. ჭიანჭველა შეიპყარი და ერთ ჭიქაში თორმეტი დღე ამყოფე მშიერი და მერე გამოუშვი. თუკი თავისი ზომის ოთხჯერ მეტს არ წაიღებს, უსუსური იქნება და მე სიტყვამცდარიო! მოიყვანეს სამივე და გააკეთეს ასე და ყველაფერი ნათქვამისამებრ იყო. მეფე ძალიან ხარობდა ვაზირის სიტყვით და თავისი ძის სიკეთით. ერთ ღამეს მეფეს გამოეცხადა ლამაზი ჭაბუკი, ლომის მსგავსი, მხნე, ახოვანი, ნათელი სახის, ლამაზი ტანის. ახლად ამოსვლოდა სუმბული (წვერი) და ოდნავ ქუფრი (ბუსუსი) ჰქონდა შემოხვეული, საყვარლად სანახავი. უთხრა მეფეს: ღმერთმა დიდხანს აცოცხლოს ეს შენი ძე და თუკი მე არ მომაბარებ, შენი ნებაა, ვერავინ გაწვრთნის; თუ მეძებ, მიპოვი, თუ არა, შენვე ინანებო. თავისი სახე, ეტრატზე დაწერილი, ხელში მისცა და უთხრა: მეძებე, შენი თავით გეფიცებიო და თვითონ წავიდა. მეფეს გაეღვიძა და ნახა, ხელში ეტრატი ჰქონდა, სხვა არავინ იყო მასთან. როცა ის ჭაბუკი ვეღარ ნახა, ისე დაღონდა, თითქოს ძე მოკვდომოდა და დიდი დარდი შეექმნა. შევიდა სედრაქი, ნახა მეფე საწოლზე მწოლიარე და ძალიან დაღრეჯილი. მოახსენა: – მეფეო, მრავალი ხანია თქვენს ჩრდილქვეშ ვიმყოფები, ასეთი შეჭირვებული არ მინახავხართ, ღმერთმა ავადმყოფობა აგარიდოთ. მეფემ უბრძანა: – ავადმყოფი არ ვარ. სიზმარი ვნახე და ამით დამიღრეჯიაო. ჯერ ვაზირმა სიზმარი არ ჰკითხა და მოახსენა არაკი:

**ხარბი გლახაკი (გლახაკის სიზმარი)**

იყო ერთი გლახაკი, რომელსაც არაფერი არ გააჩნდა. დაესიზმრა: სამოცი ცხვარი ჰყავდა და უნდოდა გაეყიდა. მოვიდა ერთი კაცი და თითო ცხვარში ხუთ-ხუთი კირმანეული მისცა. ცხვრის პატრონმა ექვს-ექვსი სთხოვა. კამათის დროს გაეღვიძა იმ კაცს და ნანული დაიწყო. თვალები ისევ დახუჭა და ხელი გაუწოდა ვაჭარს: – ორი კირმანეული მომეცი, მოგცემო! ან ვინღა მისცემდა ფულს, ან ვისღა მიჰყიდდა? – ასეთია ყველა სიზმარი, მეფეო! სად შეწუხდი ეშმაკურ საქმეზეო? მეფემ უბრძანა: – ასეთი არ არის ჩემი სიზმარი. უთხრა ყველაფერი და ეტრატი ხელში მისცა. ვაზირს გაუკვირდა მისი სახის სიკეთე და ასე მოახსენა: – თუკი თვითონ არ მოვა ის კაცი, მისი პოვნა რთულია, რადგან მისი მხარე არ ვიცით, სახელი არ უთქვამს. რით უნდა ვიპოვოთ? ქარი ხელით არ დაიჭირება, და ზარმაცი თვალს ვერ მიეწევა. რაც ბედი აქვს კაცს ღვთისგან, ის დაემართება. ვაზირმა თქვა არაკი:

**ძუნწი ვაჭარი**

იყო ერთი დიდვაჭარი. იმდენი განძი დააგროვა, სალაროების რიცხვი არ იცოდა. სიბერემდე არც სვა, არც ჭამა, არც არაფერი ჩაუცვამს. მერე თქვა: ამდენი შემიგროვებია, ახლა დავჯდები, ვილხენ, ვიხარებ, ხარჯვას დავიწყებო! მივიდა ერთ სალაროსთან, ჩაკეტილი ვერ გააღო; მეორესთან და მესამესთან – და ყველაფერი ნახა, მაგრამ ვერც ერთი ვერ გააღო. გაბრაზდა და გინება დაიწყო. სალაროდან ხმა გამოვიდა: ვინ აღებ კარს, რა საქმე გაქვსო? იმ მდიდარმა თავისი სახელი უთხრა: ჩემია, დახარჯვა მინდაო. იქიდან ასე მოესმა: თუკი შენი იყო, დღემდე არც შენ გიხმარია და არც ცოლ-შვილს გიხმარია. ეს ყველაფერი ხურო ნაზარისიაო. იმ კაცს ეწყინა და ასე თქვა: „ასეთ საქმეს გავაკეთებ, ჩემთვისაც და მისთვისაც თანაბრად დავკარგავ“. აიღო ვალი, მოატანინა მრავალი ძელი, გამოახვრეტინა, მთელი საუნჯე შიგ ჩაყარა და პირი გადაუჭედა და შადის მდინარეში ჩაყარა. ის ხურო თურმე ბაღდადელი იყო, სადაც შადი ჩადის. დილით განთიადზე ის ხურო მდინარის პირას გავიდა: ნეტავ ტივი მოაქვს ვინმესო: – ნახა, უამრავი ძელი მდინარეს მოაქვს უკაცურად. ფასი მისცა მცურავებს, შეაგზავნა და ამოაზიდვინა. ყველა კართან, ხუროსთან, დაახვავეს. ის გამდიდრებული კაცი ძელების კვალს გაჰყვა: ვისი ბედი იქნება, გავიგებო. მოვიდა, ნახა ხუროს კართან. ჰკითხა: ვინ ხარო? მან უთხრა: მე ნაზარი ხურო ვარო. უთხრა ხუროს: აიღე ერთი ძელი და შინ სახლში შეიტანეო. როცა შეიტანეს, უთხრა: ეჩო (ცული) დაარტყი ამ ხეს, რა დევსო! როცა ძელს დაარტყა, ძვირფასი თვალი და მარგალიტი გადმოცვივდა. ხურო გაოცდა და იმ კაცმა ასე უთხრა: ეს რასაც ხედავ, ყველა ძელი ასეთია, ღმერთმა მე წამართვა და შენ მოგცაო. ხურომ უთხრა: ღმერთმა შენვე მოგცეს, ისევ წაიღეო. გამდიდრებულმა არ ინება არც ნახევარი და არც მეოთხედი. ერთი და ორი ელაპარაკა, და არც ერთი ფული არ წაუღია. მერე ხურომ უთხრა: ორი-სამი პურიც არის, წაიღეო! ნება დართო. შევიდა, ცოლს უთხრა: – სამი დიდი პური გამოაცხვე და შიგ კარგი და ძვირფასი თვლები ჩადე. იქნებ იმ კაცმა წაიღოს, ცოლ-შვილი მშიერი არ დაეხოცოს. ცოლმა მალე მოუსმინა, პურები არდაგში გაახვია, მისცა და წაიღო იმ კაცმა და წავიდა. მიმავალმა ნახა, უდაბნოში ერთი თხის ბალნის ხარგა (კარავი) იდგა. მივიდა, გლახაკი არაბი იყო. ცოლი ყრმასთან ერთად იწვა. სხვა მეზობლები სააგარაკო ადგილებზე წასულიყვნენ და ის ვერ გაჰყოლოდა. არაფერი ჰქონდათ, არც ქვეშსაგებელი, არც ყრმის შესახვევი. იმ კაცმა სიგლახაკის გამო შეიწყალა და ის პურები მისცა და უთხრა: წადი ბაღდადში ხურო ნაზარისთან, ეს აჩუქე, ის კაცი ღვთის მოშიშია და აკვანსა და სახვეველს მოგცემსო. ის გამდიდრებული წავიდა, და არაბმა პურები ხუროსვე მიუტანა. მან ყველაფერი სათხოვარი მისცა და ხურო ცოლთან მოვიდა და ის პურები მოართვა. ცოლს მოუყვა არაკი:

**ცხრილიანი კაცი**

ერთი კაცი მდინარის პირას იჯდა და ცხრილი ხელში ჰქონდა. ჩაუშვებდა ცხრილს წყალში და როცა აივსებოდა, იტყოდა: ვისაც ღმერთი მისცემს, ასე მისცემსო. ამოიღებდა ცხრილს, და როცა წყალი გაედინებოდა, იტყოდა: ვისაც წაართმევს, ასე წაართმევსო. – ღმერთმა ბედი კართან მოგვიყვანაო. – მეფეო, თუკი ღმერთს ის კაცი შენთვის უნდა, შენს კარებთანვე მოიყვანს, თორემ პოვნა ძნელია. რუქამ თქვა: „წვიმა არ არის და თოვლი, რომ ჩვენს კარებთან მოვიდეს. თუკი ჩვენ არ ვიცით მისი ადგილი, მან რა იცის ჩვენი მხარე? კაცი გავგზავნოთ, პოვნას ვეცადოთ. რომელ კაცს ჩასდებია საჭმელი უხელოდ, რომელს ჩაუცვამს სამოსელი გაურჯელად (უწვალებლად)?“ რუქამ თქვა არაკი:

**უგუნური მცურავი**

ერთი მცურავი წყალს მიჰქონდა. თქვა: ღმერთო, მიშველეო! მეორე ამხანაგმა უთხრა: ხელი გაიქნიე, გახვალ და ნაშველები იქნებიო. – მოვნახოთ და ვიპოვოთ. ვაზირმა უთხრა საჭურისს: – ძალიან გონიერი ხარ. თუკი უღვთო ცდით საქმე კეთდება, რატომ არ ეცდები მამაკაცური ასოების გამობმას, ცოლთან და შვილთან სიხარულსა და შვებას? ვაზირმა თქვა არაკი:

**უბედური დიდვაჭარი**

იყო ერთი დიდვაჭარი, რომელიც ღმერთს არ ენდობოდა. გასცა მთელი თავისი ქონება და პური იყიდა: მომავალ წელს თუკი შემცირდება, ერთს სამ-ოთხად გავყიდიო. მომავალ წელს უფრო მეტი მოვიდა. ისევ იყიდა იაფად, ფიქრობდა, სხვა წელს უკეთესად გავყიდიო. ყოველ წელს უფრო და უფრო მეტი მოვიდა. და დაულპა მთელი მისი პური და გაქარდა მთელი მისი ქონება. აღარაფერი დარჩა. გამოუღო თავის ცოლს სამკაული, რაც ჰქონდა, და წავიდა საფრანგეთში, გაყიდა, ივაჭრა, იმდენი ქონება დააგროვა, რომ რიცხვი არ ექნებოდა. შინ აღარ დაბრუნდა სიხარბის გამო. ჩაჯდა ხომალდში, ფიქრობდა უფრო მეტ სარგებელს. ზღვა აუღელდა, ნავი დაიმსხვრა და ქონება ჩაიძირა. თვითონ ერთ ფიცარზე გადარჩა და ტალღამ ნაპირზე გამოაგდო. ძალიან შეწუხებული ერთ ქალაქში მივიდა, იპოვა იმ ადგილის პატრონი და ეს ყველაფერი, რაც გადახდა, მოუყვა. იმ მეპატრონემ ასე უთხრა: რადგან მდიდარი ასე დაცემულხარ, აქ იყავი ერთი წელი; ჩემი მამულის მოურაობას მოგცემო და მეტი ქონება დააგროვეო. დადგა მოურავად. თავიდანვე პური და ბრინჯი მოიპარა, არამც ცოტა შემხვდესო. წლის გასვლისას მრავალი ქონება შეხვდა. თქვა: „ცუდად მოვიქეცი“. თავისი ბეღლიდან ამოღება დაიწყო და პატრონის ბეღელში ჩაყრა, რაც მოპარული ჰქონდა. ხალხმა ნახა ის კაცი ღამით პატრონის ბეღელში მიმავალი, პარვა ეგონათ. აცნობეს პატრონს. გაბრაზდა, გამოართვა მთელი ქონება და გააძევა.

მტირალი კაცი წავიდა და ზღვის ნაპირზე მივიდა. იქ მომავალი ნავი დაინახა, რომელშიც ათი ვაჭარი იჯდა. მან ვაჭრებს თავისი ამბავი მოუყვა. თითოეულმა ვაჭარმა მას თითო ძვირფასი ქვა მისცა და გაუშვეს. ხუთი ქვა მან ძონძებში, ფეხზე მიიკრა, ხოლო ხუთი პირით ჩაიდო.

გზაში მას სამი მეკობრე შეხვდა. მათ დაელაპარაკნენ, მაგრამ კაცმა ხმა არ გასცა, რადგან პირზე აყაფი ედო. მეკობრეებმა იფიქრეს, რომ ის მუნჯი იყო.

ერთმა თქვა: „მოდი, გავძარცვოთ!“

მეორემ თქვა: „რა უნდა წავუღოთ?“

მესამემ თქვა: „ძველ ნათქვამში არის, რომ თორმეტი კაცი შიშველს ნიფხავს ხდიდა და ვერ გახადესო.“

ამ სიტყვებზე კაცს გაეცინა და ორი ქვა პირიდან გადმოაგდო. მეკობრეებმა ყელი შეუპყრეს, სამი ქვაც ამოუღეს, მაგრამ ის ხუთი ქვა, რომელიც ძონძებში ჰქონდა მიკრული, ვერ იპოვეს.

მეკობრეები ქალაქში წავიდნენ, რათა ის ქვები გაეყიდათ. იქ მეფის ვაჭრები დახვდნენ, რომლებმაც მათი ქურდობა იცნეს. ქვები სამეფო ხაზინაში წაიღეს, მეკობრეები კი სიკვდილს მიუსაჯეს. ახლა ეს კაციც იმავე ქალაქში მივიდა და ქვები გასაყიდად ამოიღო. ისიც იმავე ხალხმა იპოვა, ქვები წაართვეს და მოსაკლავად წაიყვანეს. იქ დახვდნენ ის ვაჭრები, რომლებმაც ადრე ათი ქვა მისცეს. კაცი მათ შეეხვეწა:

„თქვენ რომ ათი ქვა მომეცით, ხუთი მეკობრეებმა წამართვეს, ხუთი კი ამათ. ახლა ჩემი მოკვლაც უნდათ.“

იმ ვაჭრებმა დაიფიცეს, რომ ქვები მათ ჰქონდათ მიცემული. ამის შემდეგ კაცი აღარ მოაკვლევინეს და მეფეს ყველაფერი მოუყვნენ.

მეფემ ბრძანა: „რადგან ამდენი უბედურება უნახავს, ახლა ჩემი სალაროების უფროსად დავნიშნავ, ის ყველაზე მეტს შეაგროვებს.“

სალარო მას ჩააბარეს.

ერთ დღეს სალაროს კლიტე გაფუჭდა. მან ორი ფული არ დაინანა, რომ მჭედელს გაეკეთებინა. თვითონ ქვა აიღო, კედელზე მიადო, ქვა დაჰკრა და, თურმე, კედელი ცალმხრივი აგურის იყო, გადაიქცა და მეფის ოჯახის სახლი გამოჩნდა. საჭურისები მოვიდნენ და მეფეს მოახსენეს. ის კაცი შეიპყრეს და ორივე თვალი ამოუღეს.

„ეს იგავი იმიტომ მოგახსენე, რომ თუ ღმერთი კაცს არ მისცემს, თავისი ძალისხმევით ვერაფერს გახდება და ამაო შრომა დარჩება. კაცმა ღმერთს უნდა სთხოვოს.“

მეფემ ვაზირს უბრძანა: „ყველაფერს კარგად ამბობ, შენი ბრძნული გონების მსგავსად. შენ და რუქას საუბარი არასდროს მოგბეზრდებათ. ახლა უბრძანე ჯარს, რომ მოემზადოს და მეც ავჯდები ცხენზე. წავიდეთ კარგ და სასიამოვნო ადგილას, ვინადიროთ და ერთი დღე იქ გავატაროთ!“

როდესაც ახალგაზრდებმა გაიგეს, რომ მეფე სანადიროდ მიდიოდა, იმდენი ჯარი შეიკრიბა, რომ მიწას უმძიმდა. მოხუცები ბავშვებივით ხლდებოდნენ: „ნეტავ ღირსნი ვიყოთ მეფესთან ახლოს ყოფნის.“ ბავშვები კი მოხუცებივით იქცეოდნენ: „ნეტავ მეფის ბრძანება მოგვეწიოს.“ ასეთი დიდი სურვილი იყო.

რვა დღე გაატარეს. უამრავი ნადირი მოკლეს. უკან დაბრუნდნენ და ერთ ადგილას მივიდნენ. იქ ლამაზი კვიპაროსი იდგა, ძირს წყაროები მოედინებოდა და ყვავილებით მორთული მინდვრები იყო. მნახველს სევდა გაუქრებოდა.

ხის ჩრდილში ახალგაზრდა მამაკაცი ეძინა, გვერდით აკაზმული ცხენი ება. ის ახალგაზრდა გამოიძახეს. მოვიდა და მეფემ ნახა. მეფემ დაიფიცა: „მისი სახე იმ ეტრატის მსგავსია!“ ყველას უკვირდა მისი სილამაზე.

ახალგაზრდა ადგა, მეფე დალოცა, დიდი ქება შეასხა და ხელზე აკოცა. მეფემ ცხენზე დასვა და თან წაიყვანა. ჰკითხა, სადაური იყო, ვინ იყო და სად მიდიოდა.

მან მოახსენა:

„მე არ ვიცი, სადაური ვარ. მეფის წინაშე რა უნდა ვთქვა? ეს ვიცი: მე ლეონი მქვია, მამაჩემი დედაჩემის ჩემზე ორსულობისას გარდაიცვალა, დედაჩემი კი ჩემი დაბადებისას და მე აქეთ-იქით სიარულით გავიზარდე.“

რუქამ ლეონს უთხრა:

„მეფის თავიც გეფიცები, თურმე ძალიან უბედური ყოფილხარ!“

ლეონმა შეხედა და მისი საჭურისობა იცნო, უთხრა:

„მართალს ამბობ. ბედნიერი რომ ვყოფილიყავი, დღეს შენ არ გნახავდი. ეჰა, შენი ბედნიერება ღირსია? თუ მამაკაცი ხარ, წვერი და ულვაში სად გაქვს? თუ ქალი ხარ, სად გაქვს ნაწნავი თმა? თუ ახალგაზრდა ხარ, სად გაქვს მაჯების ძალა? და თუ ქალი ხარ, ლამაზი მკერდი მაჩვენე: თუ კაცი ხარ, არ გაქვს სხეულის სიმხნევე, თუ დედაკაცი ხარ, არ შეგიძლია შვილის გაჩენა.

უბედურო! შენი წესია, თვითონ არ შეგიძლია და თუ ქალს მოინდომებ, სხვებს მიაყოლებ. შავბედურო! მამაკაცის საქმე არ გეხერხება და ღმერთმა არც მეძავი ქალი გადაარჩინოს! სადაც საჭურისის სიტყვა გავა, იქ ცოლი არ იქნება თავისი ქმრის ცოლი.“

ლეონმა იგავი თქვა:

**საჭურისი და მონა**

ქალაქ ალაბაში ერთი დიდებული კაცი ცხოვრობდა, რომელსაც ერთი საჭურისი ჰყავდა. ის ძალიან გულთბილი იყო. ამ კაცს კიდევ ერთი მონა ჰყავდა, რომელიც გარეგნობითა და აზროვნებით საჭურისს ჰგავდა. ორივე ძალიან მეგობრობდა. მათ შეთქმულება მოაწყვეს. საჭურისი თავისი პატრონის ცოლთან მივიდა და უთხრა:

„მე ვიცი, ჩემს ბატონს შენი გაშვება და სხვა ქალის მოყვანა უნდა!“

მან გულუბრყვილო ქალი მოატყუა და სიყვარული სიძულვილად შეუცვალა. ქალმა უთხრა:

„რადგან ჩემი ასე კეთილის მსურველი ხარ, თუ ქმარი მიმატოვებს, მითხარი, რა მირჩევნია, რა ვქნა?“

საჭურისმა უთხრა:

„მე ისეთ წამალს მოგცემ, ფეხებზე წაისვი, მაშინვე მოკვდება. და ეს ჩემი მეგობარი, ლამაზი და კარგი კაცი, ის შეირთე და შენი ნება იყოს!“

ქალი მოტყუვდა, მოკლა თავისი ქმარი და ის კაცი მის ნაცვლად შეირთო, მთელი მისი ქონებაც მას მისცა.

„ეს იგავი იმიტომ მოგახსენე, რომ ყველა შენნაირი უარესს აკეთებს, რადგან ღვთისა არ ეშინია და არც ადამიანების რცხვენია.“

ვაზირმა ლეონს უთხრა:

„ძალიან მიხარია შენი ტკბილად მოუბრობა და მომწონს შენი ზრდილობა და ქცევები. ახლა მოდი, მეფეს ემსახურე და იყავი ვაზირების თავი და ჩემი უფროსი, მეფეც ძმასავით პატივს გცემს.“

ლეონმა სედრაქ ვაზირს უთხრა:

„როგორც მამა ასწავლის საყვარელ შვილს, ისე მოვიქცევი. შენ კი ეს სიტყვა მომისმინე!“

ლეონმა იგავი თქვა:

**ინდოეთის მეფე და ვაზირები**

მამაჩემის მამა, როგორც მსმენია, ინდოეთის მეფის ხუთ ვაზირთაგან უფროსი ყოფილა. ამ უფროს ვაზირს მეფე ძალიან უყვარდა, საკუთარ თავზე მეტადაც კი ერჩივნა. დანარჩენი ოთხი ვაზირი მას ემტერებოდა, თქვეს:

„რა ვუყოთ მას, რომ მეფე მის სიტყვას ენდობა და მისი რჩევის მორჩილია, ჩვენ კი არაფერს გვეკითხება?“

მათ შეთქმულება მოაწყვეს. ერთ დღეს, დილით, ერთი ვაზირი მეფესთან მივიდა და მოახსენა: „წუხელ დამესიზმრა დიდი მეფე, ინდოეთის მმართველი, მამაშენი, მიბრძანა, რომ შენთვის მეთქვა. დიდი ვაზირი გამოიძახა: – ცოტა საქმე მაქვს, დავასრულებ და მალე გამოვუშვებო.“

მოვიდა მეორე ვაზირი და მანაც იგივე სიზმარი მოახსენა, რომ მამამისი უცხო და ლამაზ ადგილას ნახა, ვაზირის გაშვება სთხოვა და ასე გამოუშვა.

მესამემ და მეოთხემ იგივე სიზმარი თქვეს, როგორც შეთანხმებული ჰქონდათ. მეფეს გაუკვირდა და მათი მტრობა ვერ იგრძნო. თქვა: „ერთს რომ ეთქვა, ტყუილი იქნებოდა. ახლა ყველამ ერთი და იგივე ნახა, უცილოდ მართალია.“

ბერი ვაზირი გამოიძახა და ყველაფერი უთხრა. ვაზირმა მიხვდა, რომ ყველაფერი ამხანაგების ხრიკი იყო, მაგრამ რას იტყოდა? თქმა უარესი იქნებოდა. მან ეს მოახსენა:

„თქვენს მეფობას ამას ვევედრები, ჩემს დასაწვავად სხვების ხარი ან მუშა არ დაიღალოს. ბედნიერ მეფეს ცოდვილი არ შევხვდე. ორმოცი დღე მაცადეთ, შეშა და ნივთები მოვამზადო, ჩემი საფასური მივცე და სიხარულით დიდ მეფესთან წავიდე!“

ორმოცი დღე აცალეს. მან ოთხ გულთბილ მონას გაანდო. ორი მიწის მთხრელი მოიყვანეს. ვაზირის სახლიდან ქალაქის გარეთ, ასპარეზამდე, გვირაბი გათხარეს. ასპარეზში რომ ხვრელი გააკეთეს, ზედ ბევრი შეშა დააწყვეს, ბორცვის მსგავსად. ზემოდან ასასვლელი ბანი გაუკეთეს.

როდესაც ორმოცი დღე გავიდა, ვაზირი მეფესთან მივიდა, მოახსენა:

„მობრძანდეს მეფე, იხილოს თავისი მონის დაწვა, რომელიც მამაშენთან მივა!“

მეფე გავიდა და მთელი ერი მის საყურებლად მოვიდა. ვაზირი შეშაზე ავიდა. ნაძენძი შემოაყარეს, ნავთი დაასხეს და ცეცხლი წაუკიდეს.

როდესაც კვამლი ავიდა, ვაზირი ხვრელში ჩაძვრა, გვირაბი გაიარა ქალაქის ქვეშ და თავის სახლში მივიდა. ის შეშა დაიწვა. ნაცარი გაანიავეს და ძვალიც კი ვეღარ იპოვეს. ხვრელი ნაცარმა ამოავსო.

ვაზირმა ოცი დღე სახლში ფარულად დაჰყო, შემდეგ თეთრი სამოსელი ჩაიცვა, არგანი ხელში აიღო და დილით მეფის კართან მივიდა. მეფეს მისი მოსვლა აცნობეს. მეფე წამოხტა, გარეთ გამოვიდა. ყელზე მოეჭდო, კოცნიდა და იქიდან მოსვლას გულისხმობდა.

ჰკითხა მამამისის ამბავი, მისი მისვლა და მოსვლა. ვაზირმა სამოთხის ამბავი მოახსენა და ბევრი ტყუილი შეურია, მართალს მართალი ამჯობინა და შემდეგ ეს მოახსენა:

„რაც ჩემთან ეხებოდა, ყველაფერი აღვასრულე. ახლა ეს ოთხი ვაზირი გამოიძახე და მათაც უფრო მალე გაახლებ, ცოტა საქმე აქვთ.“

სიზმარს დაუჯერეს, ცხადში მოსულს ვინ არ დაუჯერებდა? ვაზირები მოიყვანეს. მეფემ წასვლა უბრძანა. მათ კი ის ხრიკი არ იცოდნენ. ცეცხლში ჩაყარეს და დაიწვნენ. თავიანთი ნამოქმედარი მათვე დაუბრუნდათ.

„ეს იგავი იმიტომ მოგახსენე, მამაო სედრაქ, რომ ყველა კაცი ხარბია, უკან არ გამიმტერდნენ და რამე არ მომიწყონ.“ მეფეს მისი ასეთი ტკბილად მოუბრობა მოეწონა და უხაროდა. უბრძანა: „თუ დამემორჩილები და გამომყვები, ჩემი მეფობის გარდა, რასაც მთხოვ, მოგცემ!“

რუქამ იგავი თქვა:

**ჯოჯოხეთში დაუტევნელი**

იყო ერთი კაცი, რომელიც ყოველგვარ ბოროტებას აკეთებდა და ძალიან ლოცულობდა. როცა ბოროტებისგან მოიცლიდა, ლოცვას და ტირილს იწყებდა.

მოვიდა ანგელოზი და უთხრა იმ კაცს: „შენი ცუდი საქმეების გამო უფალმა სამოთხე არ მოგცა, მაგრამ რადგან ასე ლოცულობ, სამოთხის გარდა, რასაც ითხოვ, მოგცემს.“

იმ კაცმა ასე უთხრა:

„თუ სამოთხე არ მომეცემა და სხვა სათხოვარს ამისრულებს, ისეთი დიდი გამხადოს, რომ ჩემზე მეტი ჯოჯოხეთში ვერავინ დაეტიოს!“

ეს ვეღარ შეუსრულა ღმერთმა და ისევ სამოთხე მისცა იმ კაცს.

„შენ ისეთი გრძნობების მქონე ხარ, რომ ისეთ რამეს გვეტყვი, რისი გაკეთებაც არ შეიძლება და მეფობასაც კი მიიღებ.“

ლეონს გაეცინა და იგავი თქვა:

**ბერი და ყრმა**

ერთი უკბილო ბერი და ერთი პატარა ბავშვი ერთად ისხდნენ და საჭმელს ჭამდნენ. ორივემ ტირილი დაიწყო.

ბერს ჰკითხეს: „რატომ ტირი?“

ბერმა თქვა: „მე კბილი არ მაქვს და ღეჭვა არ შემიძლია. ამ ბავშვმა სულ შეჭამა და მე მშიერი დავრჩი.“

ბავშვს ჰკითხეს: „შენ რატომ ტირი?“

მან ასე თქვა: „მე სანამ დავღეჭავდი, ეს მთლიანად გადაყლაპავს და მე მშიერი დავრჩი.“

მათი რომელი იყო მართალი, ყველამ იცოდა, მაგრამ ერთმანეთს აბრალებდნენ.

„ახლა მათ მსგავსად ჩვენც ყველანი გვხედავენ, ვინ ვართ ცუდი და ვინ კარგი, და მეფეც ღვთის წყალობით იცნობს.“

მეფემ უბრძანა:

„რატომ გიჭირს ჩემთან ყოფნა?“

ლეონმა მოახსენა:

„მეფესთან მყოფი კაცი და ზამთარში დიდ ცეცხლთან მჯდომი ერთნაირია. თუ ახლოს ზის, სიცხე დასწვავს და თუ შორს წავა, ყინვა გაყინავს. მეფესთან მყოფ კაცს ხუთი რთული თვისება უნდა ჰქონდეს:

ერთი: ორი თვალიდან ერთი ისეთი მხედველი უნდა იყოს, რომ ასი თვალიდან მეტს ხედავდეს, ხოლო მეორე თვალით ბრმაზე ბრმა იყოს.

მეორე: ასევე ერთი ყურით ისმენდეს და ერთი დაიყრუოს.

მესამე: გული ქარავან-სადგომზე დიდი ჰქონდეს, რაც ყურიდან შევა, დააგროვოს და შეინახოს.

მეოთხე: რაც არ ვარგა, გაგონილი არ თქვას და რაც კარგი და ჭკუისთვის შესაფერისი იქნება, ის გამოიღოს და თქვას. მეხუთე: ისეთი ენა ჰქონდეს, რომ თაფლიც და საწამლავიც ორივე სდიოდეს.“

ლეონმა იგავი თქვა:

**უტკბესი და უმწარესი**

ერთმა მეფემ თავის ვაზირს უბრძანა: „წადი, ისეთი საჭმელი მომიტანე, რომ ხმელეთზე მასზე ტკბილი არ იყოს და არც ზღვებში იპოვებოდეს!“

ვაზირი წავიდა, ენა იყიდა, მოუტანა, შეწვა, აჭამა და მოეწონა.

კიდევ უბრძანა: „წადი, ისეთი რამ მომიტანე, ქვეყანაზე მასზე მწარე არ იპოვებოდეს!“

წავიდა, კიდევ ენა იყიდა და მოუტანა.

მეფემ უბრძანა: „მწარე გთხოვე, ენა მომიტანე და ტკბილი გთხოვე და ენა მომიტანეო?!“

ვაზირმა მოახსენა: „თქვენი თავიც გეფიცები, არც არაფერი იქნება ენაზე ტკბილი და არც არაფერი ენაზე მწარე მთელ ქვეყანაზე.“

„ახლა, მეფეო, ხელმწიფეთა წინაშე მდგომი კაცი სანთელია: თავის თავს წვავს და სხვებს უნათებს; მეფის საყვარელ კაცს სხვები სძულობენ და ხრიკებით მასაც შეაძულებენ.“

ლეონმა იგავი თქვა:

**დუკა და აზნაური**

ბეჩის ქვეყანაში ერთი აზნაური ცხოვრობდა. მას ერთი ვაჟიშვილი ჰყავდა, რომელიც ყოველგვარი სიკეთით იყო შემკული და ძალიან ლამაზი იყო. მან მამას უთხრა:

„მინდა დუკას ვემსახურო, წამიყვანე და შემაბარე!“

მამამ უთხრა:

„ორ მცნებას გასწავლი, მეფიცე, რომ დაიცავ და შენს ნებას აღგისრულებ!“

მისმა შვილმა დაიფიცა:

„ყველა შენს მცნებას შევასრულებ.“

ამცნო:

„შენი პატრონის სახლში არ იმრუშო და მეორე, თუ ზარის რეკას გაიგონებ, ტაძარში მიდი, დიდი საჩქარო საქმეც რომ გქონდეს, ლოცვის დასრულებამდე არ წახვიდე!“

და მან ეს დაიმახსოვრა. წაიყვანა და დუკას, ბეჩის მმართველს, მიაბარა. ის ისეთი კეთილსინდისიერი მსახური გახდა და თავი შეაყვარა, რომ დუკას თავის შვილებზე მეტად ერჩივნა და ყველა თავისი საქმე მის ხელთ ჩააბარა. ერთხელ სახლში რაღაც საქმეზე შეგზავნა. მისმა ცოლმა თვალი დაადგა და მასთან დაწოლა სთხოვა. მან არ უღალატა პატრონს და არ დაარღვია მამის მცნება.

იყო სხვა აზნაურის შვილიც, ორივე ერთად მსახურობდა. ის მეორე ქალმა შეაცდინა და იმ ახალგაზრდაზე ბრაზობდა. მეორედ შევიდა რაღაც საქმეზე, ნახა ორივე ერთად. გამოვიდა და არაფერი თქვა.

დუკა ცოლთან შევიდა. ის ძალიან გაბრაზებული დახვდა. უთხრა:

„თუ კაცი იყავი, შენი მონა მე ხელს არ მახლებდა.“

მან დაასმინა ის ახალგაზრდა, რომელმაც მისი ნება არ შეასრულა. დუკა გაბრაზებული გამოვიდა. დილით მახვილოსანს უბრძანა:

„დღეს პირველად ვინც გამოვგზავნი შენთან და გეტყვის: რა ქენი ბრძანებულიო? მას თავი მოკვეთე და მეორედ ვინც მოვა, მას მიეცი მისი თავი და გამომიგზავნე!“

იმ უდანაშაულო ახალგაზრდას უბრძანა: „წადი, იმ კაცს უთხარი, რა უყო ბრძანებული?“

ახალგაზრდა წავიდა და გზაში ზარის რეკა გაიგონა, მამის მცნება გაახსენდა, უკან გაბრუნდა, ლოცვის დასრულებამდე შეყოვნდა. შემდეგ გაგზავნა ის შემცოდე ახალგაზრდა. ის მივიდა პირველად, უთხრა იმ კაცს: „რა უყავი ბრძანებულიო?“ შეიპყრო და თავი მოჰკვეთა და იქ დადო. ლოცვის დასრულების შემდეგ ესეც წავიდა. მივიდა იმ კაცთან. იმ კაცმა თავი მისცა და დუკას მიართვა.

როდესაც დუკამ ნახა, ძალიან გაუკვირდა და უთხრა: „აქამდე სად შეყოვნდაო?“

იმ ახალგაზრდამ მოახსენა, როგორ ამცნო მამამ და როგორ დაიფიცა და ტაძარში შეყოვნდა. შემდეგ დუკამ დააფიცა და ყველაფერი ნანახი ათქმევინა. როდესაც უდანაშაულობა შეიტყო, თავის ტოლად მიიჩნია.

„მეფეო, თუ პატრონს მონა უყვარს, ადრე არ უნდა შეაბეზღოს. მეფის კართან მდგომი ადამიანები ბევრ ოცნებას იქმნიან და ხერხსა და ხრიკს ცდილობენ, რათა ის შეაძულონ.“

მეფემ უბრძანა:

„რამდენიც არ უნდა ილაპარაკო, ღმერთმა შენი თავი ჩემთვის მოუცია. აჰა, შენი ნიშანი, რომელიც შენვე მომეცი სიზმარში!“

ლეონმა თავისი სახე ნახა, თაყვანი სცა მეფეს და დაემორჩილა, გაჰყვა, წამოვიდნენ. მეფის ქალაქში მივიდნენ, ნადიმი გამართეს, დაისვენეს.

როდესაც გათენდა და შავი უფსკრულის ფარდაგი ცეცხლის ალის მსგავსი მზის შუქით დაიხია, მისმა ელვარე მოციქულებმა ხმელეთს გამოუგზავნეს, ლეონი მეფესთან წავიდა.

მეფემ თავისი საყვარელი ვაჟი ჯუმბერი მოიყვანა, ხელში მისცა და უთხრა: „ეს ორივე ღვთისთვის და ეს შენთვის შემომიბარებიაო!“

ლეონმა მოახსენა:

„დღეს ვნახე ჩემი დაღუპვის ნიშანი. მე შენი მონა ვარ და დაგემონები. შენი ვაჟის გაწვრთნა არ შემიძლია. მე როგორც ველოდი მტრებისგან ჩემს დაღუპვას და დასმენას თქვენი მეფობის წინაშე, ახლა ამით უდიდეს შემცოდედ ვიპოვი.“

ლეონმა იგავი თქვა:

**მეფე და მხატვარი**

ლავდიკიის მეფე ცალი თვალით ბრმა იყო. მას ხელოვანი მხატვარი ჰყავდა და მიზეზს ეძებდა ამ მხატვრისთვის. უბრძანა: „მინდა ჩემი მსგავსი სახე დამიხატო!“ მხატვარმა გულში თქვა: „აჰა, მოვიდა ჩემი აღსასრულის დღეო. თუ ბრმა დავხატავ, მომკლავს – როგორ გაბედეო, – და თუ ორთვალი, – მომკლავს – როდის ვარ მსგავსი ჩემიო?“

მან ეს ხერხი იპოვა: დახატა ირემი და მეფეს ხელში თოფი მისცა, ბრმა თვალი დაუხუჭა და მეფეს მიართვა. ამ საქმეში მიზეზი ვერ იპოვა და მხატვარი გადარჩა.

„ახლა ვხედავ, ჩემი მიზეზი ეს არის, ახლავე მომკალი, ვინ გიშლის, ან ვინ დაგგმობს?“

მეფემ უბრძანა: „ეს ჩემი ნდობით არ არის, ბედისგან მოცემული ხარო.“

ლეონმა მეფეს უთხრა: „მომეცი ფიცის წერილობითი დადასტურება, რომ სანამ ჩემს სიტყვას არ მოისმენ, სხვების ნათქვამის გამო არ მომკლავ.“ მეფემ მას ფიცის წერილობითი დადასტურება მისცა. ლეონმა ეს ფიცი აიღო, ოქროთი მოჭედა და თავზე დაიმაგრა. მან ააშენა სამეფო სახლი და იქ დასახლდა. ჯუმბერს წვრთნა დაუწყო და დღე და ღამე ასწავლიდა. მეფესთან კი ხშირად აღარ მიჰყავდა.

ერთხელ ლეონი ნადიმზე დაჯდა. სამი დღე-ღამე განუწყვეტლივ სვამდა. ჯუმბერი მწდედ დააყენა, არც დასვა და არც აჭამა. ფეხზე დგომითა და შიმშილით ჯუმბერი ისე დასუსტდა, რომ ძირს დაეცა და ცუდად გახდა. შემდეგ ლეონმა უბრძანა, დაჯდომოდა და პური ეჭამა. რუქა ლეონის დიდი მტერი იყო. მან ეს ამბავი შეიტყო.

რუქამ არაკი თქვა:

**ქურდი მკერვალი**

იყო ერთი ძალიან ქურდი მკერვალი. რაც ნაქსოვს გამოჭრიდა, ბევრს მოიპარავდა. ერთ ღამეს სიზმარი ნახა: თითქოს მის პირზე ხე ამოსულიყო და ყველა მოპარული ნაჭერი მის ტოტებზე ეკიდა. როცა გაეღვიძა, შეშინდა. შვილს უთხრა: „როცა შემატყობ, რომ მაკრატლის ხმარებისას ვიპარავ, ხე გამახსენე!“

ერთმა დიდებულმა უცხო ოქროქსოვილი გამოაჭრევინა. როცა მკერვალმა პარვა დაიწყო, შვილმა ხე გაახსენა. მკერვალს ეწყინა და მაკრატელი პირში ჩასცა, თან უთხრა: „ასეთი ნაქსოვი როდის ეკიდა იმ ხეზე?“

„ასეთი მეფის ძის აღზრდა ვის უნახავს და ვის სმენია? შიმშილით დაბნედილა და ფეხზე დგომით ტერფები დახეთქია.“

რუქა მეფესთან ლეონის დასმენას ცდილობდა. ვეზირმა სედრაქმა უთხრა: „რუქა, ძალიან მიყვარხარ და ჩემს თავს მირჩევნიხარ, მაგრამ შენი საქმეები მიკვირს.“

ვეზირმა არაკი თქვა:

**ორი მოლა**

ერთ ქალაქში ორი მოლა ცხოვრობდა. ისინი ისე მტრულად იყვნენ განწყობილნი, რომ ერთად ვერ ეტეოდნენ, არც ერთად სვამდნენ და არც ჭამდნენ. ისინი ცდილობდნენ, ერთი მეორესთვის ზიანი მიეყენებინა.

ერთ დღეს ერთი მოლა სხვის ქალთან ერთად ნახეს. იმ კაცებმა მოლა და ქალი ორივე შეიპყრეს და ერთ ორმოში ჩაყარეს. მეორე დღეს ყადის და მოწმეების მოყვანას აპირებდნენ, რომ ორივე მოეკლათ.

ეს შეიტყო მეორე მოლამ, იმ მოლას მტერმა. გაიქცა, იმ მოლას სახლში მივიდა, მისი ცოლი მოიყვანა, იმ მოლას ღამით ორმოში ჩაუსვა და ასე უთხრა: „იმ ქალის ტანსაცმელი ამას ჩააცვი და ამისი – იმას, და ის ქალი ამოუშვი!“

მან ყველაფერი ისე გააკეთა, როგორც მტერმა უთხრა.

განთიადზე მოვიდნენ ყადი და მოწმეები, ის მტერი მოლაც მოვიდა. ამოიყვანეს ის მოლაც და ქალიც, ნახეს. იმ მტერმა მოლამ თქვა: „მე ხომ ყველამ მიცნობთ, მისი მტერი ვარ, მაგრამ რატომ სჯით უდანაშაულოს, თავისი ცოლი ყოფილა?!“ გაუშვეს.

შემდეგ იმ მოლამ ასე უთხრა: „შენც იცი, როგორი მტერი ვარ შენი, მაგრამ ეს იმიტომ გაგიკეთე, რომ მეც ბოროტის ჩამდენი არ ვეგონო ვინმეს, რადგან ჩემს სახეს ჰგავხარ, ამიტომ გადაგარჩინე, შენც მოლა ხარ და მეც!“

„ძმაო რუქა, შენ რატომ ამბობ, თუ ამ კაცის სახე არა გაქვს, შენს პატრონზე უკეთესსა და საწყენს რატომ არ არჩევ?“

რუქამ უთხრა: „ვეზირო, ჩემს პატრონზე უკეთესი როგორ არ მინდა, მაგრამ ის კაცი იმას ჰგავს.“

რუქამ არაკი თქვა:

**მოძღვარი მელა (ბერად შემდგარი მელა)**

ერთი მელა დაცანცარებდა. ძველად იქ თურმე სოფელი ყოფილა. საღებავის ქვევრი, ლილით სავსე, პირღია დარჩენილიყო. აქეთ-იქით სიარულისას შიგ ჩავარდა, ამოგორდა და ამოვიდა. მელა შავად შეღებილი გახდა. დაიწყო სიარული.

ერთი მამალი შემოხვდა. მელას ჰკითხა: „რა დაგემართა?“

მელამ უთხრა: „ჩემი დღეები ცოდვის ჩადენით გავატარე, ახლა ჭკუა მოვიხმარე, ეს სოფელი მივატოვე, ბერად შევდექი, იერუსალიმში მინდა წასვლა.“

მამალმა უთხრა: „რადგან ცოდვისგან ხელი აგიღია და კეთილ საქმეებს აკეთებ, მეც წამიყვანე, მადლი მოგხვდება!“

მელამ წაიყვანა და წავიდნენ.

შემოხვდა ძერა. მამალს უთხრა: „რამ მოგატყუა, ვის მიჰყვები?“

მან უთხრა: „მელა ბერად შემდგარა, იერუსალიმში მიდის და მეც მივყვები.“

ძერას მოეწონა და ისიც გაჰყვა. შემოხვდა ოფოფი, ისიც გაჰყვა. შეიკრიბნენ ოთხი ამხანაგი. მელა სოროსკენ გაუძღვა, თავისი ეშმაკური ენა ტკბილად აუბნა და ასე უთხრა: „შვილებო, იერუსალიმში მოძღვრის გარეშე არ მიესვლება. ცოდვის აღსარება უნდა გამანდოთ და მონანიებულები წავიდეთ.“

ისინი დაემორჩილნენ. სოროში შეიყვანა, „სამოძღვრო სახლიაო“, – უთხრა და თვითონ კართან დაუჯდა. უთხრა: „ორი ცოდვის შენდობა შემიძლიაო, მესამისა კი – ვეღარ.“

მათ მადლობა მოახსენეს: „თუ ორ ცოდვას შეგვინდობ, მესამის შენდობას ვინღა ითხოვს?“ მათ თავი უდანაშაულო ეგონათ და მელა მიზეზს ეძებდა.

პირველ მოწაფეს, მამალს, უბრძანა: „ღმერთმა ქათმის ყივილი გათენებისას ბრძანაო, შენ კი ვახშმის შემდეგ რატომ წაიცდენ ხოლმეო?“ მისი შენდობა მოითხოვა და აღარ-ქმნის აღთქმა დადო. მანაც შეუნდო.

შემდეგ ეს უბრძანა: „ყველა კაცს თითო ცოლი ჰყავს და შენ ათს არ დასჯერდები. ვისაც მოატყუებ შენს ამხანაგს, მასაც წაართმევო.“ მისიც აღთქმა დადო და მან შეუნდო.

მესამე უთხრა: „მხედარი არა ხარ და მშვილდოსანი, დეზები რატომ გაკრავს, შენ ხომ იმ დროს ცხენზე არ მჯდარხარო?“ მამალი მესამე ცოდვაზე რაღას იტყოდა? თავი მოსწყვიტა და წინ დაიდო.

ძერას უბრძანა: „ის, რომ ცუდი მგალობელი ხარ, არც სტვენა გივარგა და არც ძახილი, სულ რატომ ყივიხარო?“

ძერამ აღთქმა დადო და მან შეუნდო. მეორე უთხრა: „ღმერთმა შენ საზრდოდ ხვლიკი და თაგვი მოგცაო. ერთ ქვრივს სარჩოდ ერთი ქათამი ეგულება, დასვამს, ამაგს იქმს და შენ მიხვალ და წიწილს რისთვის მოსტაცებო?“ ესეც შეუნდო.

მესამე უთხრა: „ექვს თვეს მამლობ და ექვს თვეს დედლობ, ეგ რა არისო?“ თავი მოსწყვიტა და წინ დაიდო.

სანამ მელა ამ ორისგან მოიცლიდა, მანამდე ოფოფმა ისეთი ხერხი არჩია, მელას ოსტატობით აჯობა.

მელამ ოფოფს ჰკითხა: „სამეფო თომარ-ჯიღა ვინ მოგცაო?“

ოფოფმა უთხრა: „სოლომონ ბრძენმა თავისი ხელით დამხურაო.“

მელამ უთხრა: „მოწმე ვინა გყავსო?“

ოფოფმა უთხრა: „ერთი მსუქანი ბატი და ერთი მსუქანი იხვიო.“

მელს სიხარბითა და მსუნაგობით ჭკუა და გონიერება დაეფანტა. ასე თქვა გულში: „ეს ოფოფი ერთ ლუკმად არ მეყოფა და ერთი ბატი და იხვი ერთ კვირასაც მეყოფაო.“

ბევრის სურვილი კაცს ასე წაახდენს. მამალიც და ძერაც იქ შეჭმელი დარჩა და თან გაჰყვა.

ოფოფმა მელა ერთ ხევში დააწვინა. იქ მონადირე დახვდა ქორითა და მწევრებითა და ძაღლებით.

ოფოფი წინ დაუჯდა. სეფქა უნდა ესროლა. აფრინდა. მელას ახლოს დაუჯდა. მიჰყვნენ მონადირეები. მანამდე აკეთა, სანამ იმ ხევში არ მიიყვანა. მეძებრებმა კვალი ნახეს, მელა გაახტუნეს, მწევრებმა ისე დაგლიჯეს, რომ ძვალი და რბილი გაუერთეს. ძლივს დაჩეჩქვილმა სული დალია.

ოფოფმა დაუძახა: „მელა, მოწმე ვერ გიშოვნეო!“

მელამ უთხრა: „რასაც მოძღვარს აღსარება სამოწმოდ გაუხდია, უარესიც დაემართებაო!“

ოფოფმა ჯავრი კი ამოიყარა, მაგრამ მამალსა და ძერას კი აღარაფერი ეშველა.

„ეგ კაცი ის მელა არის და ბევრგან ნავალი. ასეთ საქმეს აკეთებს, შენვე თავს შემოიკრავს და აღარაფერი გეშველება!

ლეონი ნადირობდა და ლხინობდა, არაფერზე ზრუნავდა. ერთ დღეს სანადიროდ წავიდა. თვითონ თოხარიკ ცხენზე შეჯდა. ჯუმბერს ხელში ქორი შეუსვა, უცხენოდ წინ წაიმძღვარა, საღამომდე არბენინა, ქორსა და ქორის ნაბულს ადევნა.

მეორე დღეს მწევრები მისცა ხელში. მთებსა და გორებზე არბენინა. ფეხსაცმელი გასცვივდა და ფეხები დაუსივდა, სისხლმა დენა დაუწყო.

მესამე დღეს წინ შიკრიკად გაიმძღვარა. მეტად დაიღალა, ხშირ-ხშირად ეცემოდა, და არ მოეშვა. მანამდე არბენინა, სანამ სადგომში არ მიიყვანა. ესეც გაიგო რუქამ და მეფეს შეასმინა.

რუქამ არაკი თქვა:

**ოთხი ყრუ (სამი ყრუ და ყადი)**

ერთი ყრუ კაცი იყო და ხარი დაკარგა. საძებნელად წავიდა. ერთი კაცი შემოხვდა. კითხვა დაუწყო. ის კაცი თურმე უფრო ყრუ იყო და ვირი თურმე ეპოვნა. მან ხარის შესახებ ვერაფერი გაიგო. ასე უთხრა: „ვირი თუ შენია, საპოვნელა მაინც მომეციო!“ ერთმანეთს ვერაფერი გააგებინეს.

ერთი ცხენოსანი კაცი მოდიოდა და ქალი ვინმე გავას ეჯდა. მივიდნენ მასთან. ამან თავისი ხარის შესახებ უთხრა, მან – თავისი ვირის შესახებ. ის თურმე უფრო ყრუ იყო; ეგონა: „ქალს მართმევენო.“ ფიცი თქვა: „ცოლი მომიკვდა და ეს მისი მოახლე არისო, სხვისას ნუ ჰგონებთო!“ ვერც ერთმა ვერაფერი გაიგო.

ყადთან წავიდნენ, ყველამ თავისი საჩივარი თქვა. ყადი თურმე სიბერით დაყრუებულიყო. რამაზანი იყო. ეს მომჩივრები მთვარის გამოჩენის მაცნეები ეგონა. თქვა: „რადგან მთვარე უნახავთ, დაუკარით ნაღარასო!“ ვერც ერთმა ვერაფერი გაიგო.

„ახლა ჩვენ, დიდები და პატარები, ყველანი დავყრუებულვართ, თორემ რატომ არ გვესმის, ლამის ის ყრმა მოკლასო?!“

ვეზირი უშლიდა, არათქმას ეუბნებოდა.

ვეზირმა არაკი თქვა:

**მთიული და კაკლის ხე**

იყო ერთი კაცი, რომელიც მაღალ ადგილებში ცხოვრობდა და ბაღი არ ენახა.

ჩამოვიდა ბარში, ბაღი ნახა. შევიდა შიგნით. ყველაფერი ნახა: ხეხილი, მწვანილი. ძალიან მოეწონა და ღმერთს მადლობა შესწირა: „ყველაფერი კარგად გაგირიგებია და ეს ცუდადო; ცოტა ბალახისთვის ნესვი მოგიბამს და დიდი ხისთვის ნიგოზიო!“

მოიარა და ნიგვზის ძირას დაიძინა. მოვიდა ყვავი, ზედ შემოჯდა, კაკალი ჩამოაგდო. იმ კაცს შუბლზე დაეცა და გაუტეხა. ადგა ის კაცი და თქვა: „ღმერთო, შენ უკეთ გაგირიგებიაო. თუ იქ ამაზე დიდი რამ ეკიდა, თავს გამიჭყლეტდაო!“

„ეგება, ის კაცი უკეთესად იქცევა და ისე სჯობდეს, შენ კი მეფის წინ სულ მის ცუდს ამბობ.“

რუქამ არაკი თქვა:

**სოფლის მაშენებელნი**

ერთი ძაღლი და ერთი მამალი დაძმობილდნენ: „სოფელი ავაშენოთო!“

ძაღლმა უთხრა: „როგორ ავაშენოთო?“

მამალმა უთხრა: „შენ იყეფე, მე ვიყივლებ და აშენდებაო.“

წავიდნენ ტყეში. ძაღლმა ყეფა დაიწყო და დაიძინა. მამალი ხეზე შეჯდა. ყივილი დაიწყო. მელას ხმა ესმა, მოვიდა, მამალს ჰკითხა: „მანდ რას აკეთებ?“

მამალმა უთხრა: „სოფელს ვაშენებო.“

მელამ უთხრა: „ჩამოდი, სახლის ადგილი მომიზომეო!“

მამალმა უთხრა: „მამასახლისი მანდ წევს, გააღვიძე, ის მოგიზომსო!“

მელა მამლის სურვილით სცადა და ვეღარაფერი გაიგო. ძაღლთან მივიდა, მამასახლისობით უხმო: „ადექი, სახლის ადგილი მინდაო.“

წამოდგა ძაღლი, მელას გამოუდგა, დაჩეჩქვა და კუდი მოსწყვიტა. დაჭრილი წავიდა. დაგლეჯილი, ნათრევი გორაზე წამოდგა და დაუძახა: „მე ხომ ჩემი ჭკუის გამო დამემართაო და, თუ თქვენ მაგ საქმით სოფელს ააშენებთ, თქვენც შეიტყობთო!“

„შენ და მას პირი შეგიკრავთ, მე, წაუხდენელს, ვიცი, არ გამიშვებთ; თუ მეფის ძეს კარგად გაზრდით, მე თურმე არაფერი ვიციო.“

მეფეს ყური მიეგდო და იცინოდა. იცოდა, რომ სედრაქი და რუქა ერთ აზრზე არ იდგნენ და ლეონს ვეზირის სიტყვა შეეწეოდა.

ერთ დღეს ლეონი ცუდად გაბრაზდა, ჯუმბერი უდანაშაულოდ შეიპყრო და სამოცი ჯოხი დაარტყა და ძალიან სცემა. რუქამ შეიტყო, გაბრაზებული მოვიდა, არაკობის თქმა აღარ დაიწყო. მეფეს ასე უთხრა:

„ღმერთს მრავალი ღონისძიებით ძე სთხოვე, მან წყალობა მოგივლინა. შენ კი მეც ერთ ღვთის რისხვით აღსავსე კაცს. შეიპყრია, ასი არგანი დაარტყა, რა ბრალი ჰქონდა? ისე ცუდადაა, ღამემდე სულს ვერ მიიტანს. ლეონს კი შენ ძედ ისვი და ჩვენად პატრონად.“

მრავალი ასეთი საუბარი თქვა, როგორც მტრების წესია: როცა დაეცემა, მაშინ ეცდება მტრობას.

მეფე ძალიან შეაწუხა და დიდად გააბრაზა, ისე რომ ცეცხლის ალი მისი ჯავრის კვამლს ერიდებოდა, მეტისმეტი გაშმაგებისგან ძრწოდა. რუქა ცეცხლის გაღვივებას უმატებდა და მრისხანე მეფემ თავისი ვეზირი გააძევა. ლეონს კაცი გაუგზავნა და ძალით მოიყვანეს. მოკვლას ლამობდა. ლეონმა ასე გაბედა:

„ვერ მომკლავ, მეფეო, ვერა! აჰა, შენი ფიცი, ამ დღისთვის გამოგართვი, ამას ველოდი და ვიცოდი. მე ეს წინ მედო. ვერ მომკლავ უსამართლოდ!“

მეფეს ფიცი გაახსენდა და რისხვით უთხრა:

„მოდი და ვისამართლოთ!“ ლეონმა მოახსენა: „არა, ჯერ მოწყალების ქარით რისხვის ნაკვერჩხალი გაფანტე და სიტკბოს წყლით მისი ალი ჩააქრე, და მერე მელაპარაკე!“

ამ სიტყვებზე მეფე გონს მოვიდა, დაწყნარდა და დამშვიდდა.

ლეონი დიდი ხნის განმავლობაში ჩუმად იდგა. შემდეგ თავისი ბულბულის უტკბესი ენა აუბნა. ყველა კაცს ასე ეგონა, თითქოს პირში იადონი უბუდებდა, ან მერცხალი ჭიკჭიკებდა. თუ რამე იცოდა, რაღა დღისთვის შეინახავდა? მოახსენა:

„მეფეო, ძალიან მადლობელი ვარ შენი გულის სიკეთისა და შენი ასეთი სულგრძელობისა. რამდენადაც აღგაშფოთა კაცობის შემარცხვენელმა და გაუკითხავად არ მომკალი! ახლა ეს ბრძანოს თქვენმა მეფობამ: შენი ძე სამეფოდ გინდა, თუ მწყემსად? მრავალი მწყემსი უკეთესია უგვანო მეფეებზე. მწყემსს მართებს, ცხვრებისთვის იჭირვოდეს, კარგ ბალახზე აძოვოს, უსაფრთხოდ ატაროს, დაჭრილი შეუხვიოს და ქურდს არიდოს.

ეს თუ ვერ გააკეთა, სამწყსო შეუმცირდება. ასევე მეფეც ასეთი უნდა იყოს: ღარიბთა, მონათა, გლეხთა, მსახურთა, აზნაურთა, თავადთა, დიდებულთა, მეფეთა და ხელმწიფეთა წესი, რიგი, შრომა, ტანჯვა, მუშაკობა, საქმე, ვაჭრობა, სმა-ჭამა და გაცემა იცოდეს. თუ ამდენ ხანს ფეხზე არ მდგარიყო, რას გაიგებდა მონათა, მსახურთა და მწდეთა ტანჯვას, თუ ზედგომას რა გარჯა აქვს? თვით მეფე ზის, უნდა – ადგება, უნდა – დაჯდება. მათი სამსახური როგორ გაიგოს, რას იჭირვებენ მისთვის? ყოველდღე ზედ დგანან და ითმენენ. თუ შიმშილით არ მომწყდარიყო, რას გაიგებდა, ღარიბებსა და უღონოებს შიათ, ან სხვას ვისმე საჭმელი აკლია? ის ყველაფერ კარგს ჭამს და სვამს, არ მოშივდება.

არაკად თქმულა: მაძღარი კაცი მშიერს პურს წვრილად უფშვნეტდა და თან საყვედურობდა: „რატომ ღორულად ჭამო!“ თუ უცხენოდ სიარული და ფეხშიშველობა არ გამოეცადა, ბაზიერთა, შიკრიკთა და ყველა მოხერხებულის ტანჯვას რით გაიგებდა, რა სიბრალულით შეიბრალებდა, – ის ხომ მერანთა ანუ თოხარიკთა ცხენებზე ზის, ან ეტლით დადის? არგანის სიმწარე არ ენახა, რა გაბრაზებულიყო მონებზე, უბრძანებდა ასისა და ორასის არგანის დარტყმას, სხვებისთვის – მეტს და სხვებისთვის – ნაკლებს, თვითონ მცირე ტანჯვა ეგონებოდა. ახლა ყველა ღარიბთა, უღონოთა და დაბალთა ტანჯვა უსწავლია და ამის გარდა ნახეთ თქვენც, რა არის სასწავლო მისთვის?“

მეფემ ნახა და მოისმინა საქმიანი სიტყვა და სიტყვიერი საქმე. ძალიან მოეწონა და მოინანია, რაც ლეონისთვის ცუდი ექნა. ყელზე მოეხვია:

„რა ვქნა, შვილო, მიმძიმს, ცუდმა კაცთა ენამ და შვილის სიმწარემ აღმაშფოთა.“

ლეონმა არაკი თქვა:

**უსამართლო შირვან-შაჰი**

შირვან-შაჰი იჯდა, ერთი უსამართლო, კაცთა უწყალო და ქვეყნების მაოხრებელი. სადაც მომჩივანს ანუ ღარიბს ნახავდა, მაშინვე მოკლავდა. აოხრდა მთელი მისი სამეფო.

ერთ დღეს მომჩივანი ვინმე ნახა. მისი მოკვლა ბრძანა. იმ კაცმა თქვა: „მე მოსაკლავი კაცი არა ვარ, იმიტომ რომ ყველა ფრინველისა და მხეცის ენა ვიციო.“

მეფეს ესიამოვნა და აღარ მოკლა, მართალი ეგონა, ვეზირს მიაბარა, ასე უბრძანა: „ამისიგან შენ ისწავლე და შენ მე მასწავლეო!“

წაიყვანა ვეზირმა. იცოდა, რომ სიცოცხლისთვის მოიგონა ენების ცოდნა. ის კაცი გაუშვა.

გავიდა მრავალი დღე და ერთ ღამეს შირვან-შაჰი სვამდა და აღმართზე ორი წოტნი იძახდნენ. მეფეს ის მოლაპარაკე კაცი გაახსენდა და ვეზირს ჰკითხა: „ისწავლე ფრინველთა ენა იმ კაცისგანაო?“

მან მოახსენა: „ვისწავლეო.“

უბრძანა: „ის წოტნი რას ამბობენო?“

ვეზირმა მოახსენა: „ერთს ქალი ჰყავს და მეორე ვაჟისთვის სთხოვს. ქალის პატრონი ეუბნება: „თუ ჩემს ქალს შვიდას ნასოფლარს არ მოართმევ პირის სანახავად, არ მოგცემო.“ ვაჟის მამა ასე ეუბნება: „შენს ქალს რომ შვიდასი ნასოფლარი მოვართვა, ექვსი შვილი სხვა მყავსო, მათ საცოლეებს რაღა ვუყო?“ ქალის მამამ ასე უთხრა: „რას ზარობ და დაღონებულხარ? თუ შირვან-შაჰს დღე გაუგრძელდა, ბევრ სხვას ააოხრებსო!“

შაჰს ეწყინა და თქვა: „მე ასე უსამართლო ვარო?“

ვეზირმა მოახსენა: „წოტნი ასე იტყვიანო.“

ამ სიტყვების შემდეგ ის შაჰი მოწყალე გახდა.

„მათ მსგავსად, თუ ეგ თქვენი საჭურისი ცოცხალია, ბევრი ასეთი დღე გადამხდება.“

მეფემ ბრძანა: „საჭურისისა და ქალის გული უსუსურია და ნუ დაიხსომებო!“

ლეონმა არაკი თქვა:

**ენით დაკოდილი**

ერთი კაცი და ერთი დათვი დაძმობილდნენ. იმ კაცმა დათვი დაპატიჟა, ლხინი აჩვენა. დათვი დაემშვიდობა, გამოესალმა. იმ კაცმა აკოცა და ცოლსაც აკოცნინა დათვისთვის.

იმ ქალს რა დათვის სიმყრალე ეცა, გაღიზიანდა და თქვა: „პირმყრალ სტუმარს ვერ ვეწყობიო!“

წავიდა დათვი. შემდეგ ის კაცი ეწვია და თან ცული წაიღო, „მოის შეშას დავკოდ და წამოვიღებო!“

მოვიდა დათვი და ისე მოეფერნენ ერთმანეთს, როგორც მათ შეეფერებოდათ. შემდეგ დათვმა დაჟინებით სთხოვა: თავზე ერთი ცული დამკარი და დამჭერიო!

იმ კაცმა უარი თქვა. დათვი არ მოეშვა. კაცმა დაჰკრა ცული და თავი გაუტეხა. დათვი ტყეში წავიდა, კაცი კი შინ დაბრუნდა.

მეორე თვეს ისინი ისევ შეხვდნენ. დათვს თავი მოშუშებოდა. დათვმა უთხრა: ძმაო, შენი ცულით დაჭრილი თავი მომიშუშდა, მაგრამ შენი ცოლის ენით დაჭრილი გული – არაო.

– ეჰა, მეფეო, კაცი ენით მოკვდება, სხვა რამით – არა. ენით უდროოდ მომკვდარს ენა ვეღარ გააცოცხლებს და ენით მიყენებულ ჭრილობასაც ვეღარ მოურჩენს. ნათქვამია: შენს იქით კაცის ისრის სროლა ბუზის ცემას შეადარეო! ჩემი ვის რა სტკივა, ან რა მოხდა?

მეფემ უბრძანა: ერთი შეცდომა მოხდა, ნუღარ გახსოვსო!

მეფემ თქვა არაკი:

**მეფე და ავსიტყვა**

იყო ერთი მეფე, რომელსაც ჰყავდა ავსიტყვა კაცი, რომლის პირიდანაც კარგი სიტყვა არასდროს ამოდიოდა.

მეფე ხუთი წლის სავალ გზაზე მიდიოდა ლაშქრობაში და ავსიტყვას უთხრა: ერთი კარგი სიტყვა თქვი და როცა იქიდან დავბრუნდები, კაბას მოგცემო!

ავსიტყვამ უთხრა: თუ ვეღარ დაბრუნდები, ვინ მომცემს, და კარგი სიტყვაც დავკარგოო?

მეფე წავიდა. ორი წელი გავიდა. ავსიტყვამ მეფის უნახაობა ვეღარ აიტანა და წავიდა მათ სანახავად.

როცა მივიდა, მეფემ მას პირველმა დაინახა და ვაზირს უბრძანა: აჰა, ყიამყრალი მოდის და არაფერი ჰკითხოთ, ცუდს იტყვის. შენ ჩემი გოშის ამბავი ჰკითხეო.

ავსიტყვა მოვიდა და მეფის წინ მიწას აკოცა.

ვაზირმა ჰკითხა: კაცთმაწყინარო, მეფის გოშია რას აკეთებსო?

მან უთხრა: მოკვდაო.

ვაზირმა ჰკითხა: რა სჭირდაო?

მან უთხრა: მეფის თეთრი აქლემი მოკვდა, მისი ლეში შეჭამა და ამით მოკვდაო.

– აქლემი რამ მოკლაო?

მან უთხრა: მეფის დედა ამქვეყნიდან წავიდა და ის აქლემი საფლავამდე ავკიდეთ, ამან მოკლაო.

მეფეს გულში ცეცხლი მოედო და ჰკითხა: ის რამ მოკლაო, რა დაემართაო?

მან ტირილით მოახსენა: პირმზე დედოფალმა სიცოცხლე დაასრულაო და მისმა ნაღველმა მოკლაო.

მეფემ წვერების გლეჯით ჰკითხა: მას რა დაემართაო?

მან მოახსენა: – თქვენი ვაჟები და ქალიშვილები ყვავილმა გაწყვიტა და სიმწარეს ვეღარ გაუძლო.

მეფემ თავში ცემით ჰკითხა: მაშ, შენობა აღარაფერი დარჩებოდაო?

მოახსენა: – მე რომ იქ ვიყავი, თქვენს სასახლეში ბზეს ყრიდნენო და ახლა აღარ ვიციო.

თურმე მისი ყველა სიტყვა ტყუილი იყო და ხალხის გასაწყენად იგონებდა.

– ახლა, ჩემო ლეონ, ამგვარი კაცის სიტყვა ვერაფერს დააკლებს, თუკი ბედი არ გაუწევს კაცს. ნათქვამია: ბედი მომეცი და ნეხვში დამფალეო! (ანუ, თუ ბედი გწყალობს, ყველაფერი კარგად იქნება).

ლეონმა თქვა არაკი:

**ხალიფა და არაბი**

ბაღდადის ხალიფა ნადირობდა და ცხენის ჭენებაში დიდებულებს ჩამორჩა. მხოლოდ ერთი ვაზირი ახლდა. ძალიან მოშივდა.

უდაბნოში ერთი შავი კარავი დაინახა. მივიდნენ, ნახეს. არაბი იყო. სამი თხა ჰყავდა, სხვა არაფერი ებადა. იქ ჩამოქვეითდნენ და საჭმელი მოინდომეს. არაბმა ერთი თხა დაკლა, მოხარშა და მოუტანა, მიართვა. ხალიფამ ტვინის მეტი არაფერი შეჭამა.

არაბმა ვაზირს ჰკითხა: ხალიფამ რატომ არაფერი შეჭამაო?

ვაზირმა უთხრა: ჩვეულება აქვს, თუ ტვინს არა, სხვას არაფერს ჭამსო.

ის არაბი ადგა, ორი თხაც დაკლა, ტვინი მოამზადა და ხალიფას მიართვა.

ვაზირმა მოახსენა: ხედავს თქვენი მაღალი ტახტი ამ მდაბალ და ღარიბ არაბს, რა გააკეთა? მდიდარმა და ხელგაშლილმა ვერ შეძლებს ასეთი რამის გაკეთებას. თქვენი თავი დაიფიცოს, მდიდარი რასაც დახარჯავს, ათასი სხვა დარჩება, ამას კი ამის მეტი არაფერი ჰყავდა და ყველაფერი დახოცა და თქვენ მოგიმზადაო.

ხალიფამ თავისი ხელჯოხი მისცა და უბრძანა: მოდი, შენს კარს ვერავინ დაგიხშობს, მე ბევრ წყალობას გაგიკეთებო!

იმ დღეს ხალიფა წავიდა. მეორე დღეს არაბმა კვერთხი აიღო და მივიდა. კარი შეაღო, შევიდა, ხალიფა ლოცვაში იდგა, ზურგი კარისკენ ჰქონდა, არაბი ვერ დაინახა.

არაბმა იკითხა: ხალიფა რას აკეთებსო: ხან მიწას ეცემა და ხან ზემოთ დგებაო?

მსახურებმა უთხრეს: ლოცულობსო.

იმ არაბს თურმე არც ღვთის სახელი სმენოდა, მით უმეტეს ლოცვა არ იცოდა. ჰკითხა: რას ლოცულობსო?

უთხრეს: ღმერთს საქონელს სთხოვსო?

არაბმა ასე უთხრა: ეგ სხვას სთხოვს, მე მაგას რაღა ვთხოვოო? და წავიდა: ვისაც ეგ სთხოვს, მეც მას ვთხოვ, მომცემსო.

ხალიფამ ვერც მისი მოსვლა გაიგო და ვერც წასვლა.

არაბი თავის კარავში მივიდა და მანაც ისე დაიწყო კეთება, როგორც ხალიფასგან ენახა. ამას ამბობდა: ვისაც ხალიფა საქონელს სთხოვს, მეც მომეცი, ღარიბი ვარო!

ცოტა დღე გავიდა. ის კარავი აიღო და სხვაგან გაშალა. როცა კერის ადგილი გაჭრა, დიდი ორმო გამოჩნდა, ოქროთი და ვერცხლით სავსე. ეგრევე თავზე დაიხურა. არაბი წავიდა, ჯოხი ხელში ჰქონდა. შევიდა ხალიფასთან და თაყვანი სცა.

ხალიფამ უბრძანა: აქამდე რატომ არ მოხვედიო?

მან ყველაფერი მომხდარი მოახსენა: ვისაც შენ სთხოვდი, მეც იმას ვთხოვეო და ერთი ორმო სავსე ოქრო და ვერცხლი მომცაო. ახლა მწერალი მომეცი, თქვენთვის წამოვაღებინეო.

ხალიფამ მწერლის წასვლა და აღწერა ბრძანა. ვაზირმა შეხედა და მოახსენა: ერთ ღარიბ არაბს სამიოდე თხა ჰყავდა და შენ დაგიკლა, წყალობის ბოძება უბრძანე და არაფერი გთხოვა. ღმერთს ამისთვის მიუცია და მასაც შენ ართმევო?

– ჰე, მეფეო, ეს არაკი ამისთვის მოგახსენე, ბედი ყველა კაცს აქვს, თუკი პატრონი არ რისხავს; თუმცა მოგკალი, ჩემი ბედი ცუდად იყო.

მეფემ უბრძანა: – ნაღველი შემომეჭიდა და მან მიყო. ნეტავ უნაღვლო ვიყო, ღმერთს ვევედრები.

ლეონმა თქვა არაკი:

**უნაღვლოთა მძებნელი**

იყო ერთი დიდებული, მოლხინე, ხელგაშლილი და ყველა ურჩის შემმაძრწუნებელი მეფე. მას ჰყავდა ბრძენი და კარგად მოლაპარაკე ვაზირი. მეფემ ვაზირს ჰკითხა:

– დიდი დარდები მაწუხებს. მინდა ისეთი კაცი, რომელიც ნებისმიერი ხერხით დამეხმარება.

იმ ვაზირმა მოახსენა:

– უდარდელი და უზრუნველი კაცი არ არსებობს მთელ დედამიწაზეო. შენ მეფე ხარ, ყველა სასიხარულო რამ შენს ხელშია, რაც გინდა, უკუაგდეო!

მეფეს ეწყინა ეს საუბარი, უბრძანა: როგორ არ არის უჭირველი კაციო?

მან მოახსენა: არა, თქვენი მეფობის წყალობითო.

მეფემ აღარ მოუსმინა. დატოვა მეფობა, სხვა ტანსაცმელი ჩაიცვა, ერთ ცხენზე შეჯდა, ცოტა ოქრო წაიღო და წავიდა: არც მონა, არც შიკრიკი, არც დიდებული, არავინ წაიყვანა.

მოიარა მთელი დედამიწა. მივიდა ერთ ძალიან ლამაზ ბაღში. ბევრი კარგი რამ ინახებოდა, თეთრი მარმარილოს გალავანი ედგა. შევიდა, ნახა ზურმუხტის მსგავსი ბალახი, ზედ სურნელოვანი ყვავილები, ბულბულების გალობა, იადონების სტვენა, შაშვების სიმღერა, მერცხლების ჭიკჭიკი. ყურისთვის ამაზე სასიამოვნო არაფერი ისმოდა, არც თვალისთვის ამაზე ლამაზი სანახავი იყო. შუაში მორთული თალარი იდგა. სასიამოვნო წყლები და წყაროები მოედინებოდა. ათი კაცი იჯდა, ზოგი ჭაბუკი, ზოგი მოხუცი. წინ მორთული სუფრა იყო. ძალიან ხარობდნენ. ყვავილების სურნელი, ხილის გემო, ფრინველების ხმები, ღვინის სმა ერთმანეთს ერწყმოდა. მათში დარდის ნიშანი არ ჩანდა.

როცა მეფე მივიდა, შეეგებნენ, დასვეს. სამი დღე ისეთი ლხინი აჩვენეს, უკეთესი არ შეიძლებოდა.

მეფემ უთხრა მათ: უდარდელ კაცებს ვეძებდი და აჰა, თქვენ გიპოვეთო.

მათ მოახსენეს: ჩვენ უდარდელები არ ვართ, ყველა მწუხარეს შორის ყველაზე საწყლები გიპოვნივართო, ამიტომ ამის მეტი გამოსავალი არ გვაქვსო. ტყუილად დაგიღლია თავი მაგ საქმეზეო.

იმ კაცებმა თავიანთი დარდის ამბავი უამბეს.

ერთმა თქვა:

**არაბეთის მეფე**

მე არაბეთის მეფე ვიყავი, დიდი დიდების პატრონი. გავილაშქრე და მზარეულთუხუცესმა მითხრა: ცხრაასი აქლემი მყავს, სამზარეულოს საზიდრად არ ეყოფა, სხვაც გვიბოძეო. ამ დიდების გარდა ესეც მჭირდა.

მეორე დღეს შევებრძოლეთ. მტერმა მძლია, დამიპყრო, ჩემი ჯარი გაწყვიტა და მე შემიპყრეს, მეფედ ვერ მიცნეს და საჯინიბოში დამაბეს. მოვიდა მეჯინიბე, პატარა ქვაბში ხორცი მოხარშა და კარი შეაღო. შემოიჭრა ერთი ძაღლი, ქვაბში ჭამა დაიწყო და მე დავუყვირე გასაგდებად. ქვაბის სახურავი ყელზე გადაეცვა. ძაღლმა ქვაბი აიტაცა და წაიღო. მე ძალიან გამეცინა. შემოვიდა მეჯინიბე და მკითხა სიცილის მიზეზი. მე მაშინვე ვუთხარი: გუშინ ცხრაასმა აქლემმა ვერ ზიდა ჩემი სამზარეულო და დღეს ერთ ძაღლს ესუბუქა და ამისთვის ვიცინი-მეთქი.

როცა ჩემი მეფობა გაიგეს, გამიშვეს, შინ სირცხვილით ვეღარ მივედი, აქ ეს ბაღი ვიპოვე. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეორემ:

**ქობულეთის მეფის ძე**

მე ქობულეთის მეფის ძე ვიყავი, ყველა სიკეთის მქონებელი.

მყავდა ჩემზე ძლიერი მტერი. ჭაბუკობით მე ვჯობდი, დიდებით კი ის.

ერთი ცოლი მყავდა. მისთანა ცისკრის ვარსკვლავი ცას ვერ გაანათებდა; ყორნის ფრთისგან მისი წარბი იყო შექმნილი. მისი ღაწვის შურის გამო მაისის ვარდი აღარ იშლებოდა. მისი სახის ფერის მიბაძვით, ვერცხლს ახალი ბრწყინვალება მოევლო. მისი ტანადობის უსულობას კვიპაროზი გაეკვირვებინა. მყავდა და მიხაროდა.

მე ნადირობაზე ვიყავი. მოსულიყო ის ჩემი მტერი, მეფის ძე, წაეყვანა. ჩემმა ჭაბუკობამ ვეღარაფერი მიშველა. ახლა დავკარგე ჩემი სამეფო, სირცხვილისაგან აღარაფერი ვნახე და აქ მოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მესამემ:

**რომაელი კაცი**

მე ვიყავი რომაელი კაცი, ძალიან დიდებული, მამულებისა და ქალაქების პატრონი. არასდროს არაფერი მანაღვლებდა ნადირობისა და ნადიმობის, სმისა და ჭამისა, ჩაცმისა და გაცემის გარდა.

როცა ქორწილს ვაპირებდი, აბანოში შევედი. ჩემი განწმენდისას, ხელი შემეშალა, საპარსით ასოები მოვიკვეთე. სირცხვილისაგან შინ აღარ დავბრუნდი, აქ მოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეოთხემ:

**გრანდუკას შვილი**

მე თუ დამიჯერებ, შინ დაბრუნდი, შენს საქმეს მიხედე, თორემ ჩვენ უარესი ჭირები გვჭირს, რასაც ხალხი არ ამბობს და ვერც ჩვენი ენა იტყვისო.

მეფემ დააფიცა და მასაც ათქმევინა.

და თქვა: მე დიდებული გრანდუკას შვილი ვიყავი. ისე ვუყვარდი მამაჩემს, თავის სულს ჩემს ტკივილს ანაცვალებდა. და მომიყვანა ცოლი, დიდებული კაცის ქალი, მშვენიერი, რომელსაც გაბადრული მთვარე ვერ შეედრებოდა. ძალიან მიყვარდა.

ერთ დღეს მათთვის მოულოდნელად შევედი. ვნახე, ჩემი მონა მასთან ერთად იჯდა და უმღეროდა. როცა დამინახეს, გამექცნენ. დავუძახე იმ მონას, ქალი ხელში მივეცი და ქალს ასე ვუთხარი: არ ღირს იყავი დიდებას და ნუ გექნება-მეთქი. მე სირცხვილეულმა მამა როგორღა ვნახე. აქ მოვედი და ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეხუთემ:

**კეისრის სპასპეტი**

მე კეისრის სპასპეტი ვიყავი. მეფემ ლაშქარში გამგზავნა. შევებრძოლეთ. ჩემი ჯარი დამარცხდა. მე მარტო გამოვიქეცი. მოვედი. მეფემ განრისხებულმა სასიკვდილოდ გამწირა.

იმ კაცებთან მივედი. სირბილში ცხენი დამივარდა. უცხენო, დაღლილი შინ მივედი. ცოლი მყავდა ღარიბი, ყბედი და ავი. მან ბევრი მაგინა, აღარც იქ დავდექი, აქ მოვედი, და ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეექვსემ:

**ქვის მთლელი**

მე ქვის მთლელი ვიყავი და ყოველდღე თითო ასპანურს მაძლევდნენ ხელფასად. ამით სასმელ-საჭმელს ვყიდულობდი და იმ ქალაქის ღარიბებს ვეპატიჟებოდი, მეც ვჭამდი და მათაც ვაჭმევდი, ნამუსრევს კი ძაღლებს ვაჭმევდი. ხვალისთვის არაფერს ვინახავდი. ასე ვიყავი ყოველდღე.

მოვიდა ერთი ღვთის კაცი, მეწვია, ჩემი ცხოვრება და შრომა ნახა, ევედრა ღმერთს: ერთი შენი მონა რატომ გყავს ღარიბადო, ესეც გაამდიდრეო!

ანგელოზმა უთხრა იმ კაცს:

– ჩვენ მაგ კაცის ბუნება ვიცით. სიმდიდრე თუ მივეცით, ვერ აიტანს.

ის ღვთის კაცი თურმე თავდებად დაუდგა. მე არცერთი ვიცოდი ჩემი სიმდიდრისა და კეთილმოქმედების შესახებ.

ერთ დღეს კლდეს ვჭრიდი. ხვრელი გამოჩნდა. გამოვჭერი. ვნახე უამრავი განძი, ბევრი ოქრო. ფარულად გავზიდე. სხვა ქვეყანაში წავედი. ისეთი დიდი კაცი გავხდი, რომ იმ თემის მეფის თავ-ვაზირობა მომცეს. ასი კაცი ოქროს ხელჯოხებით კართან მედგა. აღარც ღარიბი მახსოვდა და აღარც ღმერთი. ასე სიხარბეს გავყევი. ანგელოზმა უთხრა ჩემს თავდებს. ჩემთან გამოგზავნა. მოვიდა ჩემს კართან. უნდოდა ჩემი ნახვა და შეგონება. ვინ შეუშვებდა მას ჩემთან? ძალიან სცემეს და გააგდეს. ანგელოზმა უთხრა ჩემს თავდებს:

– რას იტყვი შენი თავდებობის შესახებ?

მან უთხრა: რა ვქნა, ჩემი ბრალია და, რაც გენებოს, მიყავითო!

ანგელოზმა ასე უთხრა: თუკი შენ არ გეწყინება, თავისსავე წერაქვის ძებნას დავაწყებინებთო; ის კაცი უარესს გააკეთებსო. თურმე ყველა კაცი სიმდიდრეს და პატივს ვერ შეეფერება, ისევ სიღარიბე სჯობსო.

აღარც იმას დავჯერდი. მოვინდომე მეფის მოკვლა და ჩემი გამეფება. მეფემ შეიტყო. ყველა ჩემი კაცი დახოცა. მე გავიქეცი. ჩემი წერაქვის დაჯერებას ვეცადე. შიშით ვეღარც იქ დავდექი, აქ მოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეშვიდემ:

**დიდვაჭარი სპარსი**

მე ვიყავი დიდვაჭარი სპარსი. ისეთი ცოლი მყავდა, ცისკარს მისი სიბრწყინვალე არ ჰქონდა: თმები საგდებელს ჰგავდა, ტანი ლერწამს. ასეთ სახლში მეჯდა, მისთვის შესაფერისში.

მისი ქება თურმე ედესის მეფის ძემ გაიგო. დიდვაჭრად მოეწყო, მოვიდა ჩემთან, მეუბნებოდა:

– შენი ძმაფიცი ვიყო, ჩემს სავაჭროში სარგებელი მაჩვენე, კარგად გამიყიდე და ისე მადლიერი გამიშვი.

მე მართალი მეგონა. დიდი პატივით ვინახავდი. ახლო სახლში დავაყენე. მოძებნა ბებერი გრძნეული, დაუწყო გაგზავნა ჩემს სახლში. ქალის გული რბილია, მოამზადა. მეფობა აირჩია, ვაჭრის სახე მიიღო.

მისი საცხოვრებელიდან ჩემი საცხოვრებლის ძირი გამოუხვრიტა. გამოართვა საყურე, მომიტანა. მე მითხრა: ახლა ვიყიდე და როგორ ღირსო?

მე მაშინვე ვიცანი და ჯერ არ ვაღიარე. ვუთხარი: კარგად გიყიდია-მეთქი.

შინ წავედი საყურის სანახავად. სანამ გზას მოვივლიდი, მან საყურე ხვრელიდანვე მისცა. მივედი, საყურე ვთხოვე. მომიტანა და გამიკვირდა. ვუთხარი იმ ქალს საყურის ნახვა. მას თურმე გულში ეშმაკის ბადე ედო, ასე მითხრა: სამკაული სამკაულს ჰგავს და კაცი კაცსო.

მეორე დღეს ყელსაბამი მომიტანა, ისიც ვიცანი, ისევე მოვედი და შინ ვნახე. ქალმა იგივე სიტყვა მითხრა, და მე მეგონა სხვისი ნაყიდი და მსგავსება. სხვასა და სხვასაც ისევე ჩემსას მაჩვენებდა და ვერაფერი გავიგე.

ერთ დღეს მითხრა: ქალი ვიყიდე და მინდა ცოლად ვიყოლიო. მოდი, ნახე, თუ მოგეწონება, შევირთავო.

მივედი, ვნახე, თავზარი დამეცა. გულში ვთქვი: სხვისი მსგავსება მაჩვენა-მეთქი. თუ ვიტყვი, არამც ესეც ჰგავდეს და შინ დამხვდეს, შემრცხვება-მეთქი.

მოვუწონე და შინ წავედი. სანამ მივიდოდი, ის ქალი ხვრელიდან გამოძვრა. თურმე ხვრელის პირზე საგებელი ედო, რა ვიცოდი მისი გზის შესახებ? შევედი, შინ დამხვდა. გამიკვირდა და ვუთხარი მისი მსგავსება. მეწყინა და ასე მითხრა: ჩემი მსგავსი ცისკარი არ არის, შენ ბოზ ქალზე თვალი გაგირყვნია და მე მადარებო.

გამოვედი და დამემშვიდობა ის კაცი და მითხრა: მაყარი შენვე იყავი და გამომყევიო!

მოვემზადე. შინ, ჩემს სახლში, ხარჯი დავტოვე. ქალი გამოიყვანა. მაყრად გამიყვანა. წავედით. სანამ არ დავბრუნდი, შინ არ მოვედი, ვერაფერი გავიგე. მოვედი: რაღა მეშველებოდა. იქ რაღა სახით დავდგებოდი? აქ მოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მერვემ:

**ვლახეთის მეფის ძე**

მე ვიყავი ვლახეთის მეფის ძე. როგორც მეფეთა წესია, ისე მზრდიდნენ.

მამაჩემმა ჩემთვის ცოლად დიდებული კაცის ქალი ითხოვა და თხოვნისთანავე მოკვდა. მეორე ითხოვა და, როცა ნიშანი დადეს, ისიც მოკვდა.

მესამე მეფეთა ასული ითხოვა. როცა ჩემს წვეულებაზე დამპატიჟეს, ისიც მოკვდა.

მეოთხე მეფის ასული ითხოვა, მოიყვანა. სილამაზით კრონოსს ჰგავდა და მისი ღაწვები გათლილ ლალს სჯობდა, თვალები შავარდენს ჰგავდა. ქორწილი გადავიხადეთ, ისიც მოკვდა.

მეხუთე, მასზე უკეთესი, მომიყვანა. დაორსულდა, ბავშვი გააჩინა. ის და ბავშვი ორივე დაიხოცნენ. მამაჩემმა ასე მითხრა:

– შვილო, რა ვქნა, სამეფოდ მინდოდი, მაგრამ ბედი უკუღმა დაგგრეხია და დაცარიელებას ვინ შეძლებს, შენს ბედს ვინ გაასწორებს? წადი ჩემგან!

წამოვედი და აქ მოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვიყო, შენ განსაჯე!

თქვა მეცხრემ:

**ბუღდანელი დიდებული**

მე ვიყავი დიდებული ბუღდანიდან. ცხრა ვაჟი მყავდა და ჩემი დიდების რიცხვი არ იყო. ერთი შეუვალი ციხე მედგა. ღვთის გარდა არცერთ კაცს არ ვეპუებოდი. ვისგან მეგონებოდა ჩემი შერყევა? რვა ჩემი ვაჟი მორჩილი იყო, ერთი კი ძალიან ურჩი და ავი იყო.

ავად გავხდი. ჩემი ცოლი, ქალიშვილი და რვა მორჩილი ვაჟი დამეღუპა, მხოლოდ ის ურჩი და წყეული ვაჟი დამრჩა. რადგან ჩემი შვილი იყო, ვერ მოვკლავდი. მან ჩემი საგანძური სხვებს დაურიგა, თავის მხარეს გადაიბირა ისინი და გამომაძევა. იქ ვეღარ დავრჩი. აქ ჩამოვედი. ახლა თუ უდარდელი ვარ, შენ განსაჯე!

მეათე ავპირადმა თქვა:

„თუ მეფე ხარ, რატომ მიატოვე მეფობა და უაზროდ დაეხეტები? თუ სირცხვილი იცი, რატომ არ გყოფნის ამდენი ცუდი და შეურაცხმყოფელი სიტყვა? რა სამეფო მოსასმენია ეს?! წადი, მე არაფერს გეტყვი ჩემს ამბავს, სანამ ცოცხალი ვარ და ვერავინ მათქმევინებს. გირჩევნია, შენი სამეფო განაგო!“

ერთმა უთხრა: „მეფობას იჩემებ და რატომ მიატოვე სამეფო?“

მეფემ უთხრა: „უნაღვლო კაცს ვეძებ.“

მეორემ უთხრა:

„თუ მეფე ხარ, რატომ ხარ ასეთი უმეცარი? უდარდელი კაცი დედისგან არ იბადება!“

მეფემ უბრძანა:

„ჩემმა ვაზირმა ბევრი მითხრა და არ ვუსმინე.“

მესამემ უთხრა:

„თუ ჭკვიანი მსახურები გვყავს, ისინი გაამეფე და შენ მათ დაემონე!“

მეოთხემ უთხრა:

„ამიტომაც დადიხარ კეთილ და სამეფო საქმეებზე, რომ ვაზირებს არ უსმენდი!“

მეხუთემ უთხრა:

„რადგან ასეთ უბადრუკ საქმეზე დადიოდი, მამაშენმა რატომ არ დაგნიშნა შიკრიკად?“

მეექვსემ უთხრა:

„თუ ღარიბი იყავი, ხეტიალს და უაზრო ტარებას ბედავ.“

მეშვიდემ თქვა:

„თუ მეფე იყო, კაცი გაეგზავნა მოსაძებნად და თვითონ კი მშვიდად ყოფილიყო.“

მერვემ თქვა:

„რას აბრალებთ, ან რას აწუხებთ? უსაქმოდ ყოფილა და წამოსულა. ანდაზად თქმულა: ცუდად ჯდომას ცუდად შრომა სჯობსო.“

მეცხრემ თქვა:

„ასეთი მასპინძელი თქვენ დაგიხვდებათ, როგორც თქვენ ამას დახვდით! მეფე გეწვიათ და თქვენ გაკიცხეთ.“

მეათემ თქვა: „ხეტიალსაც ვამართლებდით და კიცხვასაც აჯერებთო?“

მეფე წამოვიდა იქიდან და თავის სამეფოში დაბრუნდა. თავის ვაზირს დიდი პატივი მიაგო და ყველაფერი მომხდარი უამბო.

ლეონმა მეფეს მოახსენა:

„მეფეო, უდარდელი ხომ არავინ არის! შენ რამდენჯერაც დარდი მოგერიოს, კაცი არ გაიკითხო, როგორ იქნება, ან მერე რას იტყვის.“

ღმერთს სამი რამ უყვარს მეფეებისგან: სიმშვიდე, თავმდაბლობა და სულგრძელობა.

უფალი სამს დაიმადლებს მეფეებისგან: სამართალს ქრთამის გარეშე, მოწყალებას და დიდ სიყვარულს ყველას მიმართ.

ქვეყნები სამს ინატრებენ მეფეებისგან: სამართლიან ზავთს (სიტყვით შეშინებას), უეშმაკო სიმართლეს და ამოუწურავ სიუხვეს.

დიდებულები სამს მოითხოვენ მეფეებისგან: წესიერ სიტკბოს, უხვ ნადიმს და ჭირში – ჭირს, ლხინში – ლხინს.

მხედარნი სამს ნდომობენ მეფეებისგან: სწრაფ ცხენს, მაგარ საჭურველს და ნამსახურის დანახვას (დაფასებას).

ღარიბები სამს იღვწიან მეფეებისგან: ღია კარს, თხოვნის შესრულებას და სიხარულით გაშვებას.

მონები სამს ითხოვენ მეფეებისგან: სავსე სუფრას, ხელფასის ამოუწურაობას და მალე შეუბეზღებლობას (არდამცირებას).

ვაზირები სამს ინდომებენ მეფეებისგან: ყურის მიპყრობას (მოსმენას), სიტყვის გაგონებას და რჩევის დაჯერებას.

მოჩივილები სამს ინებებენ მეფეებისგან: საჩივრის მოსმენას, აუჩქარებლობას და დაუფერებლობას (მიუკერძოებლობას).

ვაჭრები სამს ინატრებენ მეფეებისგან: თვალთა და ლალთა ცნობას (ძვირფასი ქვების გარჩევას), ღირებულის მიცემას და უფასურად ვაჭრობას (სამართლიან ვაჭრობას).

მოგზაურები სამს ევედრებიან მეფეებისგან: მეკობრეებისგან გადარჩენას, ზვერის (გადასახადის) წესისამებრ აღებას, ფუნდუკებში (სასტუმროებში) უშუღართა (უდავო) დგომას.

შესმენილები (დასმენილები) სამს იხვეწებიან მეფეებისგან: მობეზღრის (დასმენის) წაყენებას (გამომჟღავნებას), ურისხველად ბრძანებას (რისხვის გარეშე გადაწყვეტილებას) და თავის მართლებას.

პატიმრები სამს ითხოვენ მეფეებისგან: შეცოდების შენდობას (პატიებას), რისხვის წყალობად შეცვლას და მისი პირის (სახის) ხილვას.

ეს არის მეფეთა წესი, ეს არის ხალხის საჩუქარი, ეს არის ჯარის გოდოლი, ეს არის ქალაქების ზღუდე! ვინც ამას გააკეთებს, ის და მისი ქვეყანა გამყარდება. რუქამ, საჭურისმა, ლეონს უთხრა:

„თუ ამდენი სიკეთე იცოდი და სამეფო ქცევები, ცემასა და შიმშილს ის არ სჯობდა, ჯუმბერისთვის გესწავლებინა?“

ლეონმა არაკი თქვა:

**ქოსა და ყადი**

ერთ სოფელში ერთი ძალიან ღარიბი ქოსა ცხოვრობდა და ერთი მსუქანი ხარი ჰყავდა. ცოლს უთხრა: „ამ ხარს გავყიდი, იქნებ შენთვის და ჩემთვის ტანსაცმელი ვიყიდოო.“

წაიყვანა ხარი ქალაქში. სხვა ქოსა შემოხვდა, ევაჭრა და სამი მარჩილი (ფულის ერთეული) შესთავაზა. ამან ოთხად დაუფასა. ვერ შეთანხმდნენ.

ის ქალაქელი ქოსა წავიდა, ბაზრები შემოიარა, ყველა ყასაბს უთხრა: „ერთ ქოსას გასაყიდად მოჰყავს ნაკვები ხარი და ყველამ უთხარით: თხა არის და თხის ფასად ვიყიდითო.“

მივიდა, ყადისაც გაანდო და ხარის ტყავი ყადისას დაჰპირდა.

როცა ეს ხარის პატრონი ქოსა მომავალი დაინახეს, ყველა ყასაბმა ნახევარი მარჩილი შესთავაზა: „ეგ თხა მომყიდეო!“

ქოსამ იწყინა და უთხრა: „აქლემის ოდენა ხარს თხის ფასად ვაჭრობთო?“

მათ თქვეს: „თხა არისო.“

კამათზე წავიდნენ ყადთან კითხვისთვის. ყადმაც თხობა ბრძანა. მასაც საქალამნე (საჩუქარი) ერგებოდა და ქოსას ვინღა რას ეტყოდა?

ნახევარი მარჩილი მისცეს და ქოსას ხარი წაართვეს, დაკლეს. გულნატკენმა ქოსამ თქვა: „ანდაზად თქმულა: თხის პატრონს აღარც თხის კუდიო? მაგისი კუდი მაინც მომეცითო!“

კუდი გამოართვა და წავიდა.

ცოტა ხანი გავიდა, ყადს ცოლი მოუკვდა. ეს ქოსამ გაიგო. ცოლს ლეჩაქი და ტანსაცმელი გამოართვა, დედაკაცივით მოიკაზმა და ხარის კუდი შიგნით შემოირტყა და ყადის კარზე მივიდა.

გამოვიდა ყადი, ქალი დაინახა, მოჩივარი ეგონა, მან ასე მოახსენა: „მე მოჩივარი არა ვარ, ქვრივი და უპატრონო დავრჩი, და ვინც შემინახავს, ვემსახურებიო.“

ყადს ძალიან ესიამოვნა, ქალი აღარ ჰყავდა. შეიყვანა, მსახურებს უთხრა: „ამაღამ წადით, თავთავისად მოისვენეთო!“

მასთან დაწოლა უნდოდა.

ქალმა, როგორც კი თავი ხელში აიღო, ყადს ასე უთხრა: „თუ სრულად არ გაშიშვლდები, ჩემთან ვერ დაგაწვენ, ასე ვარ მიჩვეულიო.“

მოტყუვდა ყადი, გაშიშვლდა. მან ხარის კუდი მოიხსნა, უთხრა ყადს: „ეს რის კუდი არისო?“

ყადმა უთხრა: „ხარისა არისო.“

ქოსამ უთხრა: „მაშ, თხად რატომ გამაყიდვინეო?“

დააგდო ქვევით ტიტველი ყადი, იმდენი სცემა კუდით, მკვდარს დაამსგავსა. მსახურები შორს იყვნენ და დამხმარე დაუძვირდა.

ქოსამ კარი გაიარა და წავიდა.

მსახურებმა იდროეს, გათენდა და მოვიდნენ. ყადი არ გამოვიდა. შევიდნენ, ნახეს, ყადი გასივებული იწვა, ქალი აღარ ახლდა. ყადი ძლივს სულს მოაბრუნეს, ყველაფერი მომხდარი გაიგეს.

როცა მოკეთდა, აბანოში შესვლა მოინდომა და ზეთებით სამკურნალოდ ნაცემთა დაზელა.

ქოსამ გაიგო, მეაბანოვესთან მივიდა და უთხრა: „ძალიან ხელმარჯვე დალაქი ვარ და აქ მიმსახურეო.“

ესიამოვნა მეაბანოვეს და ასე უთხრა: „თურმე ბედნიერი ხარ, დღეს ყადიც აქ მობრძანდებაო.“

არდაგს (ფარდას) შიგნით ხარის კუდი შემოირტყა, იქ დადგა.

ყადი მივიდა, ძალიან კარგად დაიწყო სამსახური. ესიამოვნა ყადს და დაზელა უბრძანა. დალაქმა ქოსამ მსახურებს ასე უთხრა: „როცა დაზელას დავუწყებ, ტანმტკივანია, კვნესას და ყვირილს დაიწყებს და არავინ შემოხვიდეთ. თუ რამე ენდომება, მე გამოვალ და გეტყვითო.“

მონები გაიტყუა, კარი ჩაკეტა და ქოსამ კუდი გამოიძრო, ყადს ჰკითხა: „რისა არისო?“

ეხვეწებოდა ყადი და ეფიცებოდა ბევრის მიცემას, მაგრამ ქოსა არ მოეშვა: ამდენი სცემა, სიკვდილზე მიაყენა.

გამოვიდა, მონებს უთხრა: „სძინავს, ნუ შეხვალთ, ძილი არ გაუკრთოთ! მე კიდევ წამლის მოსატანად მივალო.“

ჩაიცვა ტანსაცმელი და წავიდა ქოსა. როცა მონები შევიდნენ, ნახეს ყადი ცუდად ნაცემი და გასივებული დაზელის ნაცვლად. აიღეს, საკაცით შინ წაიღეს და იქ დააწვინეს. როცა გონს მოვიდა, თქვა: „მე ამ ქოსას აქ ვეღარ დავუდგები, კიდევ ფათერაკს გამაბამსო, აქლემები იქირავეთ, ქაბას წავალო.“

როცა აქლემების თხოვნა დაიწყეს, ქოსამ მეაქლემეს სამი დღის ფასი მისცა და აქლემები ყადის კართან ჩაატარა. იკითხეს აქლემები და მან უთხრა: „ვინც იმიზდებს (მოამზადებს), კაცს ვეძებო.“

ესიამოვნათ, ყადს მოახსენეს, მოამზადეს. ყადი კუბოში ჩასვეს, აქლემს აჰკიდეს. ყადი ჩაჯდა და წავიდა. რაც ქონება ჰქონდა, ისიც ყველა თან წაიღო.

მეაქლემე ქოსა გზა-გზა კარგ ზღაპარს ეტყოდა და ყადს ესიამოვნებოდა. ყადმა მონებს უბრძანა: „წინ წადით, სოფლად სადგომი, ქერი, ბზე და ნუზლი (საკვები) მოამზადეთ და მე და მეაქლემე ნელა წამოვალთო!“

როცა ისინი გაშორდნენ, ქოსა ზღაპრად იმას მოჰყვა, რაც მას და ყადს გადახდომოდათ. ყადმა უთხრა: „ეგ ბევრჯერ მომისმენია, სხვა მიამბეო.“

ქოსამ თქვა: „მე ეს მწვავს გულს, ამას ვიტყვიო, სხვა რას ჰქვიაო.“

ჩამოაგდო აქლემიდან, იმდენი სცემა ხარის კუდით, რომ სული ამოხადა.

გამობრუნდა, აქლემები პატრონს მიუყვანა და ქონება თავისთვის წაიღო.

ცოლმა ჰკითხა: „ვინ მოგცაო?“

და ქოსამ უთხრა: „ჩემი ხარის ფასიაო.“

ცოლმა უთხრა: „ვეჭვობ, შენი ხარის ფასი კი ათასჯერ მეტი აგიღიაო.“

„ვიცი, მეფეო, ეგ შენი რუქა იმის მსგავსს მიპირებს და ბარემ ახლავე მომარჩინე და გადამახვეწეო.“

მეფემ არაკი ბრძანა:

**ძალა ერთობისა**

ერთი დიდებული მეფე იყო. ოცდაათი ვაჟი ჰყავდა. როცა მისი სიკვდილის დრო მოვიდა, თავის ვაჟებს მოუწოდა, ოცდაათი ისარი მოატანინა, მაგრად შეკრა ერთად და მოზიდა, რათა გაეტეხა, მაგრამ ვერ გატეხა. მერე თითო-თითო მოზიდა და ყველა დალეწა. თავის შვილებს უთხრა:

„თუ ერთად ხართ და ერთ აზრზე დგახართ, მტერი ასე ვერ გაგტეხთ, როგორც მე ახლახან შეკრული ისარი ვერ გავტეხე; თუ გაიყრებით, ასე თითო-თითოდ დაგლეწავთ მტერი. თავსაც მოისპობთ და მოყვარესაც.“

„ახლა, თქვენი საქმე ამას ჰგავს. თქვენი სიტყვა თუ ერთი იქნება, ჩემი მეფობა გამყარდება. და რადგან მტრები ხართ, ჩემს საქმეს წაუხდენელს არ დატოვებთ.“

ვაზირთა წესია, რამდენიც არ უნდა იყვნენ, ერთი აზრი ჰქონდეთ. ერთის ჭკუა და რჩევა უმეგობროდ სწორად არ წავა, არ გამოვა, რაც არ უნდა ბრძენი იყოს, ერთის საქმის დაყოვნებით ბევრი რამ გაფუჭდება. ამიტომ ორი და სამი კაცის რჩევა სჯობს.

ვაზირები ერთმანეთის მოყვარულები უნდა იყვნენ.

ვაზირობა ქიშპობითა და კაცის მტრობით კარგად არ გამოვა.

თუ ვაზირი ბატონის ერთგულია, მტერი უნდა დაიმოყვროს, თავისი ცუდიც აპატიოს, გული გაიერთიანონ და გამყარდეს მათი პატრონის მეფობა.

ვაზირი საიდუმლოს შემნახველი უნდა იყოს. თუ ერთმანეთში შუღლი მოხდა, საიდუმლო გამჟღავნდება და მათგან ერთმანეთის მტრობით გაიცემა, სიტყვას და ბრალდებას დაუწყებენ: „მან თქვა, არა მას უთქვამსო.“

ვაზირი, პატრონისა და ქვეყნისთვის საუკეთესოს მდომი უნდა იყოს. რა მეფე ერთს წყალობას გაუკეთებს, მეორე მისი მოქიშპე გაორგულდება.

ვაზირი ღვთის მავედრებელი და ჭკუის და სიბრძნის მძებნელი უნდა იყოს და, როცა კაცი თავის მტერს დაინახავს, გული აუდუღდება და ჭკუა და აზროვნება დაეფანტება.

ვაზირებმა სიტყვა უნდა შეამოწმონ და, რომელი ამჯობინონ, ის დაასკვნან. მტრები ხომ არავითარი ხერხით სიტყვას არ შეამოწმებენ და, თუ შეამოწმებენ, კიდეც დამოყვრდებიან!

ვაზირებს მეფისა და ქვეყნის გამყარებაც შეუძლიათ და წახდენაც.

ლეონმა მოახსენა:

„მართალს მიბრძანებს თქვენი მეფობა, მაგრამ მე მაგ ყვერულმა (უგუნურმა) დამანანა შენი ხლება (შენთან ყოფნა).“

ლეონმა არაკი თქვა:

**ნალბანდი მგელი**

ერთი მგელი ვირს მიუახლოვდა, შეჭმას ლამობდა. ვირმა უთხრა: „ვიცი, შემჭამ, ეს ანდერძი ამისრულე: ჩლიქში ლურსმის ნატეხი დამრჩა და ის ამოიღეო!“

მგელმა პირი მიჰყო, უნდა ამოეღო. ვირმა წიხლი ჰკრა, კბილები ჩაამტვრია მგელს. ვირი ვეღარ შეჭამა.

მგელმა თქვა: „მამაჩემი მეწაღე იყო, მე ნალბანდობა (ცხენის ნალების დაჭედება) რაში მჭირდებოდაო?“

რუქამ არაკი თქვა:

**ქურდის მემკვიდრე**

თავრიზის ქვეყანაში ერთი ქურდი იყო. როცა სხვა ვერაფერს იპარავდა, მკვდარს ამოთხრიდა, სუდარს გახდიდა, შეხედავდა და გაყიდდა.

შეწუხდა ის ხალხი ამ კაცისგან, სიკვდილს ნატრობდნენ მისას.

მოკვდა ის კაცი და დარჩა შვილი, ერთი ვაჟი. ისეთი ქურდობა დაიწყო, რომ არ ეგებოდა: მკვდარს ამოთხრიდა, სუდარს გახდიდა და მკვდარს ანძაზე ჩამოკიდებდა.

იმ ქვეყნის ხალხმა მის მამას ლოცვა დაუწყო: „ის სუდარს გახდიდა, გაყიდდა, მკვდარს ანძაზე მაინც არ ააგებდაო!“

„მეფის თავმა (ფიცით), შენ იმ კაცის მამას დაგვალოცინებ და კიდევაც სჯობიხარ სიავით.“

ლეონმა არაკი თქვა:

**მაოხრებელი მკვდარი**

კლარჯეთის მხარეში ერთი გზირი იყო, ანჩხლი და იმ სოფლის მტერი. შეაწუხა ის სოფელი და სრულიად გააოხრა. მიზეზს მოიგონებდა, თათრებს ეტყოდა და ბევრ ვერცხლს წაართმევინებდა.

მოვიდა გზირის სიკვდილის დღე. მოუხმო სოფლის ხალხს და ასე უთხრა: „მე თქვენთვის ბევრი შემიცოდებია და, რადგან ცოცხალს ვერაფერი მაწყინეთ, გაფიცებთ ღმერთს, რომ მოვკვდები, თოკი ყელზე მომაბით, გამათრიეთ და ხეზე ჩამომკიდეთ!“

როცა მოკვდა, შეცდნენ ის კაცები და, რაც უთხრა, ყველაფერი გააკეთეს. დაინახა ვიღაც თათარმა გზირი ხეზე ჩამოკიდებული, წავიდა ყადს უთხრა: „ჩვენი გზირი დაურჩვიათო.“

კაცი გაუგზავნეს იმ სოფელს. ათასი მარჩილი წაართვეს. გინება დაუწყეს გზირს: „ცოცხალმა მოგვთხარა და მკვდარმა გაგვაოხრაო!“

„მასავით შენ ცოცხალიც წახდენას მიპირებ და მკვდარი უარესს გამიკეთებ. ვიცი, ვერ გადაგირჩებიო.“

რუქამ უთხრა:

„ლეონ, მე შენს სიკვდილს და გაგდებას არ ვგეგმავ. მე ჩემი მეფის უკეთესის პოვნა მინდა და, შენ თუ ამასთან იქნები, დიდი დანაკლისია.“

რუქამ არაკი თქვა:

**სადაფი და კირჩხიბი**

ზღვაში როცა სადაფი დაცურავს, პირი ღია აქვს. როცა კირჩხიბს დაინახავს, პირს შეკრავს. კირჩხიბი როცა ახლოს მივა, პირთან ფეხს მიადგამს. რა პირს ცოტასაც გააღებს, ფეხს შეუყოფს, ნელ-ნელა შევა შიგნით, რაც სიცოცხლე დევს, შეჭამს.

„შენც ისე გინდა, ჯერ სადაფის პირი ღია ვერ გიპოვია, ამიტომ ასე რბილად ლაპარაკობ.“

ლეონმა არაკი თქვა:

**მეხილე და მწყემსი**

ბაღდადის ქალაქში წესი იყო, როცა მეხილესთან კაცი მივიდოდა და ორი ფული მისცემდა, რაც უნდოდა, იმდენ ხურმას შეჭამდა. ერთი გარედან მოსული მწყემსი მივიდა, დადგენილი თანხა მისცა, დაჯდა და ნახევარი მარჩილის ხურმა შეჭამა.

მეხილემ უთხრა: „ძმაო, ბევრს ნუ ჭამ, გულს დაგწვავსო.“

მწყემსმა უთხრა: „შენ ნუ დარდობ, ვისაც გული დაეწვება, მე ვიციო!“

„ახლა ჩემი აქ ყოფნა ვისთვისაც ზიანია, ან სარგებელი, ან საწყენი და ან სასიამოვნო, მე კარგად ვიციო.“

მეფემ ლეონს უბრძანა:

„ვიცი, სიტყვაგრძელი და ლაპარაკტკბილი ხართ და სიამოვნებით ერთობით. ამდენი ხანია, ჩემი ვაჟი, არ ვიცი, რა სწავლის პატრონია, მაჩვენეო!“

ლეონმა მოახსენა:

„მეფეო, კაცი უბოძე (გაგზავნე), მოიყვანე და მისგან კითხვით გაიგეო!“

გაგზავნა ხელარგნოსანი, თავისი ვაჟი ჯუმბერი მოიწვია, მაგრამ არ მოვიდა.

გაგზავნა დარბაზთუხუცესი, მაგრამ არც მასთან მოვიდა.

გაგზავნა მესტუმრეთუხუცესი და არც მასთან მოვიდა.

გაგზავნა ვაზირი და არც მასთან მოვიდა.

მერე მოლარე გაგზავნა, ის სპილოზე დაჯდა და მოვიდა. ჩამოვიდა სპილოდან, სარტყელი მოიხსნა, სპილოზე დააგდო და ცალი ხელით მიწა აიღო და ცალი ხელით ქვა და მამას მიართვა, თაყვანი სცა და ხელზე აკოცა.

მეფემ შვილს უბრძანა:

„ჩემი გულის სიცოცხლეო და ჩემი თვალების ნათელო, ხელარგნოსანი გაახელე (გააბრაზე), რატომ არ მოხვედი?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„შეცდომა არ მქონდა.“

მეფემ თქვა:

„დარბაზთუხუცესი გამოგიგზავნე, რატომ არ მოხვედი?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„მონათაგანი არ ვიყავი, ჩემზე ხელი არ უწევს.“

მეფემ თქვა:

„მესტუმრეთუხუცესს რატომ არ მოჰყევი? ჩემი უდიდესი თავადი არის.“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„მასპინძელი ვინღა იქნებოდა, თუ მე სტუმარს შევუდგებოდი?“

მეფემ თქვა:

„ჩემს ვაზირს რატომ აღარ მოჰყევი?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„ნუთუ მეფობას ვცდილობდე?! ღმერთმა ნუ ქნას! ვაზირი მეფესთან უნდა იყოს.“

მეფემ თქვა:

„მოლარეს რაღატომ მოჰყევი, უგვანს მოხელესა და ცუდ ჭაბუკს?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„სხვებთან ერთად ის უგვანია და არც გაიგზავნება, თორემ ჩემთან მოლარის მოგზავნა საჭიროა: მე ვარ შენი საუნჯე, შენი განძი, შენი სალარო.“

მეფეს ეს სიტყვა მოეწონა.

ვაზირმა ჯუმბერს ჰკითხა:

„რატომ დაჯექი სპილოზე და მოხვედ ასე?“

ჯუმბერმა უთხრა:

„დიდებისთვის, რადგან მეფეთა გვარი და დიდი კაცი დიდ რამეზე უნდა იჯდეს.“

ვაზირმა უთხრა:

„სარტყელი რატომ მოიხსენი და სპილოზე დააგდე?“

ჯუმბერმა თქვა:

„როდესაც მეფე, ანუ დიდი ვინმე თავისი საჯდომიდან სიჩქარით ადგება, ასე უნდა იყოს, თავისი ძლიერება თავისსავე საჯდომს დაუტოვოს და თვითონ თავი იცნოს, რომ ის საჯდომი არის დიდი ძალა, თორემ უამისოდ ყველაფერი გარედან შემოეძარცვება. ანდაზად თქმულა: ქვა მაშინ არის მძიმე, როცა ადგილას დევს, და როცა ადგილიდან დაიძვრება, მსუბუქდებაო.“

მამამ თქვა:

„ქვა და მიწა რატომ მიძღვენი?“

შვილმა უპასუხა:

„მიწა ნიშნავს იმას, რომ როგორი დიდებული და ძლიერი მეფეც არ უნდა იყო, იცოდე: მიწა ხარ და მიწადვე იქცევი. ღვთისთვის მოსაწონი საქმე ადამიანებისთვის მოსაწონ საქმეს სჯობს. ქვა კი ნიშნავს, რომ რაც საგანძური გაქვს, თუ არ გამოიყენებ, ის ქვაა და ოქროც ქვის ტოლფასია ადამიანებისთვის.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ძუნწი და ოქრო**

ერთმა კაცმა დიდი რაოდენობით ოქრო მიწაში დამარხა. ის ყოველდღე მიდიოდა და იმ ადგილს ნახულობდა. ერთმა სხვა კაცმა ეს შეამჩნია და თქვა: „მივალ, ამოვთხრი იმ ადგილს, რომელსაც ეს კაცი ხშირად ნახულობს, და ვნახავ, რა უცნაური რამ არის იქ.“ ის მივიდა და ღამით ამოთხარა ის ოქრო, წაიღო, მის ნაცვლად კი ქვა დამარხა.

იმ კაცს მოუნდა ოქროს ნახვა. ამოთხარა და ნახა: ოქროს ნაცვლად ქვა იდო. მან ტირილი და ვაება დაიწყო. მივიდა ის მომპარავი კაცი და ჰკითხა: „რას ტირიო?“

მან უთხრა: „ოქრო დავმარხე, დახარჯვა არ მინდოდა, ის მოუპარავთ და მის ნაცვლად ქვა დაუმარხავთ.“

იმ კაცმა უთხრა: „ვაი შენ! რატომ ტირი? მაგ მიწაში ოქრო იდებოდა თუ ქვა, მაინც არ დახარჯავდი!“

„მეფეო, საგანძურიც ასეა. რაც უნდა იდოს, თუ კარგად არ გამოიყენება ან არ დაიხარჯება, აზრი არ აქვს!“

მამამ უბრძანა:

„მაშ, შენი ნათქვამით, ქონების შენახვა საერთოდ არ ვარგა?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„არქონება არ ვარგა, მაგრამ ცუდად ქონება უარესია.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**დიდვაჭარი და მისი შვილი**

იყო ერთი მდიდარი ვაჭარი და ჰყავდა ერთი შვილი. როცა კვდებოდა, შვილს სწორი გზა ასწავლა. სამასი ლიტრა ტყვია ერთ მონას ჩააბარა და უთხრა, შეენახა და შვილისთვის არაფერი ეთქვა, სანამ არ გაუჭირდებოდა.

ის კაცი მოკვდა, მისი შვილი კი ლოთი იყო და ღვინის მსმელებთან ერთად მხიარულობდა. მამის მთელი ქონება სრულად გაფლანგა, ისე რომ ცოლის სამკაულიც კი გაყიდა და ღარიბი დარჩა.

როცა მისმა მსახურებმა ნახეს, რომ არაფერი აღარ ჰქონდა, მისი სიყვარული გაუქრა. მას ტყვია გაახსენდა და იმ მონას ჰკითხა: „რა უყავი, მამაჩემმა სამასი ლიტრა ტყვია რომ ჩაგაბარაო? ის მომიტანე!“

ის კაცი წავიდა და ტირილით მოვიდა. ასე უთხრა: „მიწაში დავმარხე და თაგვს შეუჭამია!“

იმ ყმაწვილმა არ დაუჯერა, მაგრამ მისმა ღვინის მსმელმა მეგობრებმა დაუმოწმეს: „მართალი იქნებაო.“

ძალიან გაღარიბდა და მოუნდა თავის მეგობრებთან ერთად დალევა, მაგრამ არაფერი ჰქონდა, რომ მისულიყო და მიეტანა. წავიდა, ცოლს თავსაფარი მოხადა, გაყიდა. ერთი პური და ცოტა ყველი იყიდა, წაიღო და წავიდა.

მისი მეგობრები ბაღში ისხდნენ და სვამდნენ. როცა კართან მივიდა, მოშარდვა მოუნდა. პური და ყველი დადო და თვითონ განზე გავიდა. მივიდა ერთი ძაღლი. პური და ყველი შეუჭამა.

ის ყმაწვილი მეგობრებთან შევიდა. მათ მისი დიდი ხარჯი და მასპინძლობა დავიწყებოდათ, აღარც პატივი მიაგეს და გაუწყრნენ: „საჩუქრის გარეშე რატომ მოხვედიო!“

შერცხვა და ასე უთხრა: „ყველი და პური მომქონდა და ძაღლმა შემიჭამაო.“

მისი მონა მათთან ერთად სვამდა, გაეცინა და ასე უთხრა: „იტყუება, ძაღლი როგორ შეუჭამდაო.“

იმ კაცს აეტირა და ასე უთხრა: „ღმერთმა დაგსაჯოს! თუ სამასი ლიტრა ტყვია ერთმა თაგვმა შეჭამა, ერთ პურსა და ცოტა ყველს დიდმა ქოფაკმა როგორ ვერ მოერეოდა, რომ შეეჭამაო!“ და ატირებული გამოვიდა.

ის მონა ადგა, უკან დაეწია და უთხრა:

„ვერ გაიგე შენი ჭკუა! ამდენი ქონება რატომ გაფლანგე? ვინ არის მადლიერი? ახლა მე მომისმინე და ნუღარ ლოთობ. თავი შეიცანი. მე ის ტყვია ისევ მაქვს. ეს დღე ვიცოდი და, თუ ადრე მოგცემდი, იმასაც დაკარგავდი. აჰა, ახლა შენი ქონება ღმერთმა მოგახმაროს!“

შემდეგ კარგად გამოიყენა, ისევ დიდებული ვაჭარი გახდა, როცა ვაჭრობა ისწავლა.

„ბევრი საქონელი სჯობს, თუ კაცი კარგად გამოიყენებს, თორემ ღარიბი ცუდ მდიდარს სჯობს. ძველად ნათქვამია: ერთმა ღარიბმა თქვა: მეფეებს ვჯობივარ იმით, რომ მე რაც მაქვს, მყოფნის და კიდეც კმაყოფილი ვარ; მათ კი მთელი დედამიწა რომ იშოვონ, არ ეყოფინებათ და არც გაძღებიან!“

მეფემ ჰკითხა:

„რადგან სიბრძნის სწავლებას აცხადებ, რა არის ადამიანისთვის ყველაზე სასიამოვნო და რა – ყველაზე საწყენი და მძიმე?“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**მეფე და მისი სამი შვილი**

იყო ერთი დიდებული მეფე და ჰყავდა სამი შვილი. მეფემ თქვა:

„გამოვცდი ჩემს შვილებს, რომელს აქვს სამეფო ჭკუა?“

სამივეს ჰკითხა: „რა არის ყველაზე ლამაზი, რა არის ყველაზე მსუქანი და რა არის ყველაზე სწრაფი?“

უფროსმა შვილმა მოახსენა:

„ჩემი ცოლი ლამაზია, ჩემი ცხენი მსუქანი და ჩემი ქორი სწრაფი. მათზე უკეთესი არსად მოიძებნება.“

მამამ უთხრა: „მეფობამ არ გიხილოს შენ!“

საშუალო შვილმა მამის ქება თქვა და მოახსენა: „დედოფალზე ლამაზი, მეფის ცხენზე მსუქანი და მეფის შევარდენზე სწრაფი არაფერი იქნებაო.“

მასაც უბრძანა მეფემ: „სამეფო წილი არ შეგხვდესო!“

უმცროსს ჰკითხა და მან თქვა:

„გაზაფხულზე ლამაზი, შემოდგომაზე მსუქანი და თვალზე სწრაფი არაფერი იქნება მთელ დედამიწაზე.“

მამას მოეწონა და სამეფოდ ის შეინახა.

„ვიცი, გამომცდი და, მე რომ არც ვარგოდე, სხვა ვინ გყავს შვილი, ან ის ძმა იყოს მემკვიდრეო.“

მეფემ უთხრა:

„კარგ სიტყვას ამბობ და მაშინაც საჭიროა მისი პოვნა.“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„ცოდვაზე სასიამოვნო ცოტა ხნით არაფერია, მაგრამ ბოლოს შხამია და საწყენი, თავიდან უხარია და ბოლოს ნანობს. მადლსა და კარგ საქმეზე ძნელად დასაწყები არაფერია და როცა ხელს მოჰკიდებს, ადვილად გააკეთებს, თავიდან ეშინია და ბოლოს უხარია, დიდ სიამოვნებას განიცდის. ცუდ და უსარგებლო საქმეს მოკლე და საწყენი დასასრული აქვს, კარგსა და მადლიანს კი – დაუსრულებელი საუკუნოდ.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ორი ძმა**

ორი ძმა იყო. უფროსს ცოლ-შვილი ჰყავდა, უმცროსი კი უცოლო იყო. ძმობა გაწყვიტეს და ერთად ვეღარ დარჩნენ. ყველაფერი გაიყვეს, რაც ჰქონდათ. როცა პური გაიყვეს, ერთის გროვა კალოს აქეთ იყო, მეორისა კი – იქით.

უფროსი თავისი გროვიდან პურს იპარავდა და ძმისაში ყრიდა და ამბობდა: „მე ღმერთმა ცოლი და შვილი მომცა, შემომტანები მყავს. იმ ძმას არაფერი ჰყავს. ეს მისი იყოს და მან ჭამოს.“

და ის უმცროსი ძმა თავისი გროვიდან იპარავდა და უფროსისაში ყრიდა: „მე მარტო ვარ და ჩემი სარჩო, სადაც მივალ, ადვილად არის. ის ძმა წვრილშვილიანია და მას მეტი სჭირდება და მისი იყოს.“

ასე გაატარეს მთელი დღეები და ღმერთმა ორივეს გაუმრავლა ყოველი დღე და არ მოაკლდათ საზრდო.

„მადლი და კეთილი საქმე ღვთისგან მრავლდება.“

მეფემ უბრძანა: „ფარულად რატომ იპარავდნენ და გროვაში რატომ ყრიდნენ, აშკარად მიეცათ, ვინ დაუშლიდაო?“

ჯუმბერს გაეცინა და ასე მოახსენა:

„კაცის გული ვიწროა და გაყოფისას ქიშპი ჩნდება და აშკარად სიკეთეს არ გაუკეთებს. ამიტომ მადლიანი საქმე ფარულად სჯობს და ღმერთიც უფრო მეტად მიიღებს: კაცმა შენზე სამსახური გააკეთოს, იკვეხოს და იქადნოს – გეწყინება!“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ორმოში ჩაგდებული მეფე**

ორი მეფე შეებრძოლა ერთმანეთს. ერთმა მეფემ მეორეს სძლია, შეიპყრო და ორმოში ჩააგდო.

გავიდა ხანი. მოვიდა ერთი მეცნიერი კაცი და მოუნდა მისი ამოყვანა და გაპარება. ორმოში ჩასძახა და უთხრა: „კარგად არ მოვიქცევი, რომ გაგაპაროო?“

იმ მეფემ მადლობა გადაუხადა.

თოკით ამოზიდა და ამოიყვანა.

კიდევ უთხრა: „კარგად არ მოვიქეცი, რომ ამოგიყვანეო?“

მეფემ კიდევ მადლობა გადაუხადა.

მესამედ კიდევ უთხრა: „კარგად მოვიქეციო?“ მეფეს ეწყინა და დაიძახა: „ვინ ხართ, ამ კაცმა გამაპარაო!“

მოვიდნენ მცველები, შეიპყრეს ორივე. მეფეს ჰკითხეს: „რატომ გაამჟღავნე და რატომ არ გაიპარეო?“

მან თქვა: „სანამ ამომიყვანდა, საყვედურებით ამავსო, თუ შინ მივიდოდი, კიდევ დამჩაგრავდა, აქ ყოფნა ვარჩიეო.“

„ახლა კარგი საქმე ასე უნდა გაკეთდეს, ან ღმერთმა დაუმადლოს, ან კაცმა მოუწონოს.“

მეფემ უბრძანა:

„მომწონს ასეთი სიკეთე. რატომ იცი ამდენი, მოწამევ?“

ჯუმბერმა მოახსენა:

„ყველაფერი ღვთისგან არის და მის გარდა სამი საქმით ვარ დაკავებული. პირველად: კარგი ნერგი ვარ. მეორედ: ხელოვანი მებაღის გაწვრთნილი. მესამედ: ფრთხილი შემნახველის ჩაბარებული.“

მეფემ უბრძანა:

„ეგენი ვინ არიან?“

შვილმა მოახსენა:

„ნერგი – თქვენა, რომელმაც დამთესეთ. მებაღე – სედრაქ ვეზირი, რომელმაც გამზარდა, და შემნახველი – ლეონ, რომელიც მასწავლის.“

რუქა წამოდგა და ჯუმბერს უთხრა:

„ორი ეგ მართალი თქვი და მესამე იცრუე.“

ჯუმბერმა ჰკითხა:

„რომელი?“

რუქამ უთხრა:

„ნერგი და მებაღე – მართალია და კარგი: მბარებელი ავი და ტყუილი.“

ჯუმბერმა უთხრა:

„თუ მე სამში ერთი ტყუილი ვთქვი, შენ სამში ორი მართალი გჭირს: მამაცობაში – ქალურობა და ქალურობაში – ვერც მართლა ქალურობა.“

რუქამ უთხრა:

„ლეონს გაუწვრთნია ეგ შენთვის.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**აქლემი და ვირი**

ერთი აქლემი და ერთი ვირი, ძალიან გაძვალტყავებულები, დაძმობილდნენ და თავის პატრონს გაექცნენ. წავიდნენ სოფლის ადგილებში. ძალიან გასუქდნენ იმ მთებზე. დაავიწყდათ თავიანთი სიგამხდრე და ზურგის სიცარიელე.

ვირმა უთხრა აქლემს: „ძმაო, სიმღერა მინდა ვთქვაო.“

აქლემმა აუკრძალა: „ნუ, ძმაო! აღარ გახსოვს, რა გაჭირვებაში ვიყავით? ახლოს არავინ იყოს, ხმა არ ესმოდეთ, არ წაგვიყვანონ და უარესი არ გაგვიკეთონო.“

ვირმა არ დაიჯერა და დაიყროყინა. ძალიან ხმამაღალი სიმღერა გამოუვიდა. თურმე ახლოს მოგზაურები იდგნენ. აქლემები და ქარავნები დაცვენილიყვნენ. მათ ეს ხმა გაიგონეს. ძალიან გაუხარდათ და თქვეს:

„მივიდეთ, ვნახოთ, ან ნაგებობა იქნება, ან ქარავანი, იქნებ ულაყი შეგვხვდეს.“

მივიდნენ, ნახეს ერთი აქლემი და ერთი ვირი, მსუქნები და უპატრონოები იყვნენ. წაიყვანეს და ორივეს მძიმედ აჰკიდეს.

როცა გზა გაგრძელდა, ვირი დამძიმდა და გაჩერდა. იმ კაცებმა აიღეს ვირი და მისი ტვირთი, ორივე იმ აქლემს დაადეს.

წაიღეს, ერთი ვიწრო გზა დახვდათ, დიდი კლდე გადასავარდენი იყო. აქლემმა უთხრა ვირს: „ძმაო, მინდა ვიცეკვო და სამაია და ცეკვა გავაკეთოო.“

ვირმა უთხრა: „რა ადგილის სამაია და ცეკვა არისო?“

აქლემმა უთხრა: „იმნაირ სიმღერას ამნაირი ადგილის სამაია და ცეკვა უნდაო.“

ჯავრით გაემართა აქლემი, ვირი კლდეზე გადააგდო და დაჩეხა.

„მის მსგავსად, მაგ შენს სიტყვას ამნაირი პასუხი უნდა, თორემ ყველამ იცის, ჩემი ცოდნა სრულად ლეონის ნასწავლი მაქვს.“

რუქამ თქვა:

„ვაიმე! ლეონი მარტო იყო და რასაც მოინდომებდა, ახლა მეფის შვილიც მიუყენებია და მისი ნებით გაუზრდია, რა მეშველებაო?!“

რუქამ მოყვა იგავი:

**მეფე და სიკვდილი**

ერთი მეფე იყო, ფიცავდა: „მე სიკვდილი ასე ვერ მომკლავს, მეც ის არ მოვკლაო!“ მოიმზადა აბჯარი და ხმალი-დარაკა. მზად ელოდა სიკვდილს.

როცა მისი დღე მოვიდა, დასნეულდა, საჭურველი ახლოს დაიწყო. როცა შეწუხდა, ხელი ხმალს მიჰყო, ვეღარ ამოიღო. აგინა სიკვდილს და უთხრა: „ეგ რა მამაცობა არისო? კაცს ჯერ ძალას წაართმევ და მერე მოკლავო. თუ გულოვანი ხარ, პირისპირ შემებრძოლე!“

„მის მსგავსად, თვითონ ის იყო და ახლა ჩემი პატრონის შვილი წაგიყვანია და როგორღა ვესაუბროთო?“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ღვინის ძალა**

სულთან სალიმ თავის ვეზირს ჰკითხა: „ადამიანები ღვინოს რატომ სვამენ, როცა ყოველი ცუდი სიმთვრალეს მოაქვსო?“

ვეზირმა მოახსენა: „ღვინოს ცუდის გარდა ბევრი კარგიც შეუძლია. ღვინო ბრმას თვალს აუხელს, ავადმყოფს გამოაჯანმრთელებს და ღარიბს გაამდიდრებსო.“

ფადიშაჰმა სამივე ხეიბარი მოაყვანინა და პირისპირ დასვა და ღვინო დაალევინა. როცა დათვრა, ბრმამ თქვა: „ღმერთო, ადიდე ხელმწიფე, რა კარგსა და წითელ ღვინოს გვასმევსო!“

ავადმყოფმა გაუწყრა და უთხრა: „ვის ელაპარაკები? ხელმწიფის მზემან, ისეთ წიხლს ჩაგარტყამ, გვერდს მოგტეხოო!“

ღარიბმა უპოვარმა უთხრა: „მოკალი და სისხლს მე გადავიხდიო!“

ვეზირმა მოახსენა:

„აჰა, ბედნიერო ხელმწიფეო, ღვინოს ეს ყველაფერი შეუძლია. ან მან რით ნახა, ან ის რით სცემდა, ან ეს სისხლს რით მისცემდა?“

„ჰეი, შენ, რუქავ! შენც ხომ მათსავით ხეიბარი ხარ და ღვინოც, ვეჭვობ, გესვას, თორემ ასეთ რამეს რა გათქმევინებს?“

რუქამ მოყვა იგავი:

**უნებლიე მკითხავი**

ერთი საწყალი კაცი იყო, ერთი ანჩხლი რძალი ჰყავდა. რძალი აგინებდა და ეუბნებოდა: „წადი, მოიპარე, იშოვე და მომიტანეო!“

ის კაცი ეხვეწებოდა, მაგრამ ქალი არ ეშვებოდა.

ერთ დღეს ატირებული, რძლისგან ნაცემი, მიდიოდა. ნახა შვიდი აქლემი, აბრეშუმით დატვირთული. უპატრონოები იყვნენ, წაასხა და ერთ ტყეში დამალა და იქვე დაბრუნდა.

იმ აქლემების მაძებარი კაცი შემოხვდა, ჰკითხა:

„შვიდი აქლემი დავკარგე, და თუ რამე მისი გაიგე, ერთს რაც ეკიდოს, მოგცემ!“

იმ კაცმა ასე უთხრა: „მე არ მინახავს, მაგრამ ისეთი მეცნიერი ვარ, რომ ჩემნაირი მკითხავი არ იქნებაო.“

თურმე ერთი ცუდი წიგნი ეპოვა და უბეში ეკავა, ამოიღო და ჩახედა, ასე უთხრა: „გავიგე და სხვის გზით წაუძღვა და ეუბნებოდა: აჰა, კაცებს მიჰყავთო.“

ზოგჯერ რას ეუბნებოდა და ზოგჯერ რას. როცა იმ ადგილს მიუახლოვდა, უთხრა:

„იმ კაცებმა ჩვენი ალღო აიღეს და აქლემები დატოვეს და თვითონ გაიქცნენ: ჩემმა სამისნომ ეს მამცნო.“

მიიყვანა, აქლემები აჩვენა და ერთი ტვირთი აბრეშუმი მისცეს. შინ მოიტანა. რძალმა ძალიან დაუმადლა და ასე უთხრა: „კარგი მაზლი ხარ, ასე იქცეოდეო!“

იმ დროს თურმე მეფეს ერთი უძვირფასესი თვალი დაჰკარგვოდა და იყო დიდი გამოძიება და ძებნა-კითხვა. მივიდა მასთან ის მეაქლემე და მოახსენა:

„რამდენიმე ხნის წინ თქვენი აქლემები დავკარგე და ერთი მკითხავია, მან მიპოვა.“

გაგზავნეს კაცი და სწრაფად მოიყვანეს. დიდ დარბაზში ბევრი მკითხავი იჯდა და ბოლოსკენ ის უწიგნო ახალი მკითხავიც დასვეს. ერთ მონას ოქროს კროჭით რაღაც დაჰქონდა და ამბობდა: „რომელიც ამას გამოიცნობს, ამაში რა დევს, ის იპოვის იმ თვალსო?“

დაიწყო გამოცნობა: ზოგმა თვალი თქვა, ზოგმა მარგალიტი, ზოგმა სხვა რამე. როცა იმ ახალ მკითხავთან მივიდა, იმ საწყალმა არაფერი იცოდა, ამოიოხრა და თქვა: „ვაი, ჩემო რძალო, რა უბრალოდ მომკალიო.“

მან გულწრფელად თქვა და მეფეს გაეცინა: „იგავით თქვაო!“

შიგ თურმე მკალი იჯდა და სიტყვად ჩამოართვეს იმ კაცს.

გაიყვანეს და სამეფო სამოსელი ჩააცვეს, მეფის საწოლზე დააწვინეს და მეფისავე ლეიბი დაუგეს და გარშემო დიდებულები მოუყენეს, ასეთი დიდი პატივი დასდეს. ის მკითხავი ამას ცდილობდა, თუ დიდებულებს დაეძინებოდათ და ის გაიპარებოდაო.

თურმე ის თვალი ერთ-ერთ დიდებულს მოეპარა და, როცა სხვებს დაეძინათ, ის მომპარავი ფეხზე მოეხვია: „მე მოვიპარე და ნუ გამამხელთო!“

იმ კაცს ძალიან ესიამოვნა და ასე უთხრა:

„მე დილასვე ვიცოდი, მაგრამ შენი ჭაბუკობა შემეცოდა და არ ვთქვიო. ახლა წადი, მეფის ქათმების ბუდეში ერთ ქათამს ჩააყლაპე და მხარი მოუტეხე, და შენ შენთვის დაისვენეო!“

როცა გათენდა, ახალი მკითხავი მხიარულად მოედანზე დადგა. გამოვიდა მეფე და ჯარი. თვალის შესახებ ჰკითხეს. ამოიღო წიგნი, ნახა და თქვა: „რაც მეფის ქათმები იყვნენ, მოასხითო!“

როცა მოასხეს, ნახა, ის ნიშანი არ იყო, თურმე იქვე გაეშვათ. უთხრა იმ მომყვან კაცებს: „ერთი მხარმოტეხილი აკლიაო.“

გაუკვირდათ ყველას და მისთვის ქებას ამბობდნენ.

მოიყვანეს ისიც. უთხრა: „გაუპეთ უბე, მაგას ჩაუყლაპავსო.“

გაუპეს და თვალი ამოუღეს.

მეფეს ესიამოვნა და მრავალი საჩუქარი მიანიჭა და ერთი თავისი საუკეთესო ცხენი, ოქროთი მორთული, მისცა.

ეს კაცი თავის გაზრდაში ცხენზე არასდროს მჯდარიყო და ის ცხენი შეჩვეული იყო, რომ მოედნის აქეთ გამოსვლისას, მეფე იქითკენ გააქანებდა. როცა შეჯდა და გამოვიდა ამ თავზე, ცხენი შემობრუნდა და გაჭენდა. იმ კაცმა თავი ვეღარ შეიკავა, შეშინდა და ყვირილი დაიწყო: „მიშველეთ, მიშველეთო!“

როცა საჯინიბოსთან მივიდა, საჯინიბო დაინგრა და მეფის ცხენები სრულად დაიხოცა, და ეს ცხენიც გაჩერდა.

შემდეგ იმ ახალმა მკითხავმა თქვა: „მოედანს იქით რომ გავედი, ეს საქმე ვიცოდი და ვიძახდი შველას და არავინ მიშველეთო.“

ის ცხენი მეფესვე მიართვა და მეფემ სხვა ურიცხვი ქონება უბოძა. როცა შინ მივიდა, აიყარა და გაიქცა. იცოდა, რომ ბოლოს მისი სიცრუე გასაჭირში ჩააგდებდა და ამით გადარჩა.

„ახლა, მეფის შვილო, შენმა ლეონმა ახლავე გაიპაროს, ეს სჯობს, თორემ მაგის სიცრუეს გაიგებთ და არ სჯობს.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ცრუ და უმეცარი**

ორი ძმა იყო. ერთი მეფეს ახლდა და ერთი შინ გაჭირვებაში იყო. მეფესთან მყოფი ცრუ იყო და ბევრს აძლევდა. შინ მყოფი უცოდინარი იყო და ძმას ეუბნებოდა:

„მე შენი ტყუილის თქმით გადარჩენას არ ვენდობი; თუ შენ გაძლევს მეფე, განა მე ტყუილს ვერ მოვიგონებ – მეფესთან ვთქვა და მეც მომცეს წყალობა?“

ცრუ ძმა ეუბნებოდა: „მე რასაც ვიტყვი, ესიამოვნება და შენ ბევრს გიზიდავ და არაფერს განაღვლებ და არ გსაყვედურობ, შენთვის იყავიო!“

მან არ დააყოვნა, მივიდა მეფესთან და მოახსენა: „ცაში ძაღლების ყეფა მესმის!“ მეფეს მისი მოკვლა უნდოდა, რადგან ფიქრობდა, რომ ასეთი ტყუილი როგორ გაბედა. მოვიდა მისი ძმა, მტყუვარი, და მოახსენა: „ჩემი ძმა მწყემსია და უგუნურია, თორემ ტყუილი არ არის. არწივმა ძაღლის ლეკვი აიტაცა მაღლა ცაში და მისი წკავწკავი ესმოდა. თავისი სიბრიყვის გამო მან ვერ გაარჩია და ძაღლის ყეფად მოგახსენა.“ მეფეს ესიამოვნა, აღარ მოკლა და სამეფო კაბა ჩააცვა. მოვიდა, ძმამ უთხრა: „სიკვდილს გადაგარჩინე, ახლა სახლში წადი, სამეფო სიტყვა არ იცი!“ როცა მან კაბა ჩაიცვა, კიდევ უფრო დიდი ტყუილის თქმა მოინდომა. მივიდა მეფესთან და მოახსენა: „ერთ ირემს ისარი ვესროლე, ყური და ფეხი მოვკვეთე, დაეცა, მჟავით დაიწვა და ვჭამე.“ მეფემ კიდევ ერთხელ ბრძანა მისი მოკვლა, ძალიან გაბრაზდა ამ ტყუილის გამო. ძმას შეეცოდა, წარსდგა და მოახსენა: „ადრეც მოგახსენეთ, თქვენო უდიდებულესობავ, რომ ის უცოდინარი და უაზროდ მოლაპარაკეა. ისარი კარგად იცის. ირემი ყურს იფხანდა, ისარი ესროლა და ორივე მოკვეთა. ირემი დაეცა. ისრის პირი ბასრი იყო. იქ თურმე ტალი (კაჟი) იდო, ისრის პირი მოხვდა, ცეცხლი გააჩინა, ჩალას მოედო, ირემი შეწვავდა; იქ მსხმოიარე მოცხარის ხე იდგა, ის ზედ დასჭყლიტა, ის შეჭამა და მჟავე გარაო ეგონა.“ ძმა გადაარჩინა და გაუშვა. „ეს ლეონი ცრუა თუ არა, მისი სიტყვა მეფეს მოსწონს და შენ რას ეწინააღმდეგები? ნათქვამია იგავში: თუ შენს პატრონს გველი უყვარს, შენ უნდა ელოდო, რომ უბეში ჩაგისვამსო.“ მეფის თანმხლებ პირებს სამი რამ უნდა ახსოვდეთ: პირველი: ვინც მეფეს უყვარს, მასზე ცუდი არ უნდა თქვან, თორემ მეფე სიყვარულის გამო არ მოუსმენს და შენ დაზარალდები; მეორე: ვისი სიტყვაც მეფეს მოსწონს, შენც შეაქე, თორემ თუ დაუძაგებ, მეფე არ დაუძაგებს და შენ ტყუილში გამოხვალ; მესამე: ეცადე, რომ მეფის გულთან ახლოს მყოფი ადამიანი შენს მხარეს მოიქციო, თორემ დღე დაგიმოკლდება. რუქამ მოყვა იგავი: სამი ამხანაგი სამი ამხანაგი შეიკრიბა: ერთი ისპაანელი, ერთი გილანელი და ერთი განჯელი. ერთმანეთს თავიანთი მხარე შეაქეს. ისპაანელმა თქვა: „ჩემი მხარე ისეთია: ძველ და ახალ ნესვს ერთად რომ დადებ, ვერ გაარჩევ, რომელია წლევანდელი და რომელი შარშანდელი.“ გილანელმა თქვა: „ჩემი მხარე ისეთია: ცოცხალ კაცს და მკვდარს ერთ საწოლში რომ დააწვენ, თუ ცოცხალს სძინავს, ვერ გაარჩევ, რომელია მკვდარი და რომელი ცოცხალი.“ განჯელმა თქვა: „ჩემი მხარე ისეთია, რომ კაცი რომ მოკვდება, ექვსი თვე ფეხზე დადის და მეშვიდე თვეს სამარეში ჩადის, გაზაფხულზე სიცხე დაეწყება და შემოდგომაზე მოკვდება.“ არც ერთი მათგანის მხარე არ ვარგოდა, მაგრამ მათ მოსწონდათ. „ეგ შენი ლეონი ძალიან ცუდი კაცია, მაგრამ მისი ცუდი და კარგი, ორივე კარგად გეჩვენება, რატომ მას არ ელაპარაკები და მე მელაპარაკები?“ ჯუმბერმა უთხრა: „შენ რომ ასოები მოგკვეთეს, რატომ ულვაში და წვერი გაგცვივდა და მის გარშემო არა?“ რუქამ უთხრა: „ლეონი მომაჯადოებელია და მოგიხიბლა.“ ჯუმბერმა მოყვა იგავი: თვალხილული და უსინათლო ერთი თვალხილული კაცი მიდიოდა გზაზე და ოცი მარჩილი (ფული) ჰქონდა თან. გზაზე ერთი უსინათლო და უწინამძღვრო ღარიბი შეხვდა, რომელიც ჯოხის ცეცებით პოულობდა გზას. თვალხილულმა თქვა: „გამოვცდი ამ ბრმას, როგორი კაციაო?“ წავიდა მის პირისპირ და შეეჯახა და დაიძახა: „ვინ შემეჯახა მე, ბრმას, რომელსაც წინამძღვარიც არ მყავს და თავბრუ დამახვიე, ღმერთის არ გეშინოდა, რომ ეს გამიკეთეო?“ იმ ბრმამ უთხრა: „მეც ბრმა ვარ და ჯოხით დავდივარ, შემთხვევით შეგეჯახე, ნუ მაბრალებო!“ დასხდნენ და საუბარი დაიწყეს და ალერსობდნენ. თვალხილულმა უთხრა: „მე ნათხოვნი ოციოდე მარჩილი მაქვს და არ ვიცი, რომელია სუფთა ვერცხლი და რომელი გაფუჭებულიო?“ ბრმამ უთხრა: „მე სანამ თვალი მედგა, ვერცხლის მჭედელი ვიყავი და მე ვჭრიდი. მომეცი, განვიხილავ, ყველას ხელით ვიცნობ და მე გეტყვიო!“ მისცა ყველაფერი და იმ ბრმამ სარტყელში გაიხვია, გაეპარა და ხნულში ჩაწვა, დამალვა ეგონა. როცა დიდხანს დააგვიანა, თვალხილულმა ყვირილი დაუწყო: „რა ქენი და რა უყავი, რატომ დააგვიანე?“ დაუწყო ვედრება: „ნუ წამიღებ მე, უსინათლოს, მრავალი გაჭირვებით და სიარულით მიშოვნია, ჩემი ბრალი ნუ გინდა!“ მას ბრმას მართლა ბრმა ეგონა და იმალებოდა. თვალხილულმა ვედრება დაასრულა, აიღო ერთი ქვა და თქვა: „ღმერთო, თუ ის კაცი არ მემართლება წართმევას, ეს ქვა ფეხებზე ვკრაო.“ გაუშვა ქვა და ფეხებზე დაარტყა. ის ბრმა იქიდან ადგა და სხვაგან დაწვა, გაპარვა ეგონა. აიღო მეორე, უფრო დიდი ქვა და ევედრა ღმერთს: „მე, უსინათლოს, ამდენი ნაშრომი მომპარა, თუ ვემართლებოდე, ზურგზე ვკრაო.“ ესროლა და ზურგზე დაარტყა. ბრმამ ისიც გაუძლო და ხმა არ გასცა. იქიდანაც გაიპარა და სხვაგან დაწვა. მესამე აიღო და თქვა: „ღმერთო, ეს ქვა შუბლზე ვკრაო.“ იმ ბრმამ ასე თქვა: „ორი სადაც დამინიშნა, მცემა და იმასაც თუ შუბლთან მცემს, მოვკვდები და ეს ვერცხლი ვის დარჩეს?“ დაუყვირა: „ძმაო, რას წუხხარ, გარჩევა მინდა კარგისა და ცუდისა და მოგცემო.“ იმ თვალხილულმა აგინა და ასე უთხრა: „ბოროტი ხარ! მე, თვალხილულს, შენ, ბრმა, ვერცხლს მპარავო!“ „მის მსგავსად, შენც გონების თვალით ბრმა ხარ და ყველაფერი შენებურად გგონია.“ რუქამ უთხრა: „შენ მარტვილი ხარ და უგუნური და ლეონის მაცდურ სიტყვას აყოლილხარ, არ ამოწმებ და შეუმოწმებელი კაცი უძლურად ებმება ფათერაკში.“ რუქამ მოყვა იგავი: ვირი, ვეფხი, მელა და მგელი ერთი ღარიბი კაცის გამხდარი და გაჭირვებული ვირი გაეპარა თავის პატრონს და წავიდა, ერთ მაღალ ადგილას დასახლდა. ასეთი ადგილი იყო: დიდი წყალი ჩამოდიოდა და წყლის პირას ლამაზი ხეები იდგა, დიდი კლდეები აკრავდა, მწვანე, ყვავილოვანი კორდები. თურმე ვეფხის სამკვიდრო იყო და იქ დადგა. ვეფხი სანადიროდ იყო წასული. მოვიდა, ნახა, ძალიან გაუკვირდა და ძალიან შეეშინდა. როცა ვირმა ვეფხი ნახა, თავისი სიკვდილის მაცნე ეგონა, ყურები წაცქვიტა და ხმამაღლა დაიყვირა. ვეფხვს ისეთი შიშის ზარი დაეცა, გზის კვალი ვეღარ იპოვა, კლდეზე გადახტა და გაიქცა. მიმავალს მელა შეხვდა. მიხვდა, რომ შეჭირვებული მიდიოდა, თაყვანი სცა და მოახსენა: „ნადირთა მეფეო, სად მიბრძანდებით, ან რატომ გაბრაზებული ხართო?“ მან უთხრა: „ჩემს სამეფოში ერთი უცხო ბუმბერაზი მოსულა, მისი შიშით ვეღარ დავრჩი და გამოვეცალე, ამიტომ ვარ გაბრაზებულიო!“ მელამ ჰკითხა მისი ამბავი. მან ყველაფერი უამბო: მისი სახე, ოთხფეხობა, დიდი ყურები და ხმამაღალი ხმა, ფერი და, რაც რამე სჭირდა, ყველაფერი. მელამ მოახსენა: „ეგ ვირია, ნუ გარბიხართ, მე მას გავაძევებ და თქვენ უდარდელად დაისვენეთ! ვეფხვმა არ მოუსმინა; მელაც თან გაჰყვა, წავიდნენ. შეხვდნენ მგელს, თაყვანი სცა და მერე მელას ჰკითხა: „რატომ არის შეჭირვებული, ან სად მიბრძანდება?“ მელამ მგელს ყველაფერი უამბო: „ვირის გამოქცეული გარბისო, ვუშლიდი და არ დაიშალაო.“ მგელმა მოახსენა: „ნუ წუხხართ, ჩემი სადილია, ძალიან მშია, შემობრუნდით, მის საქმეს მოგახსენებთო!“ ვეფხვმა ასე უთხრა: „თუ ჩემი ღალატი არ გინდათ და მართალს მეტყვით, ერთი თოკი მოიტანეთ, შუაში მე მოვებმები და აქეთ ერთი მომებმით და იქით მეორე. ერთად მივიდეთ და რაც დაგვემართება, სამივეს თანაბრად დაგვემართოსო!“ წავიდა მელა, თოკი მოიპარა, მოიტანა. სამივე გამოებნენ და ერთად მივიდნენ. როცა ვირმა ესენი ერთად მოსულები ნახა, ვაება გაუმრავლდა, დაიწყო ყვირილი და ზახილი. ვეფხი შეშინდა, მრჩევლებს აღარაფერი მოუსმინა, თოკს მოქაჩა და ორივე დაახრჩო, თვითონ გაიქცა. უკან თქვა: „თუ იმ ადგილას ჩემი დარჩენა არსად არ იქნება, წავიდე და იმ ბუმბერაზს ვემსახუროო, იქნებ დამინდოს და ჩემს ადგილს კიდევ ვნახავდე ხოლმეო.“ მივიდა ვირთან დიდი მოწიწებით, შეეხვეწა და ემსახურა. ვირს მისგან ეშინოდა და მას უფრო ვირისგან. ვირმა უბრძანა: „რადგან მემსახურები, კარგად დაგტოვებ, ჩემი სახლის უხუცესობას მოგცემ, ორ შეცდომასაც გაპატიებ, და მესამეს ერიდე!“ იყვნენ და ისვენებდნენ. გავიდა ხანი. ვირს ეძინა. ვეფხვს თამაში მოუნდა და წყალში ჩახტა, სწრაფად კუდი დაარტყა, ვირს წყლის წვეთები შეასხა; გაიღვიძა, გაბრაზდა და ძალიან დატუქსა. მეორეჯერ ვირი წყალში ჩავიდა, წყალი დიდი იყო, ვირი წააქცია და დაახრჩო. ვეფხი შევარდა, ვითომ ბატონს ეხმარებოდა, და გამოიყვანა. ვირი მიზეზს ეძებდა, რომ თავი დაეღწია, რომ არაფერი დაეწყო. გაუბრაზდა: „მე კალმახს ვნადირობდი, შენ რატომ გამომიყვანეო?“ ვეფხვს მესამე შეცდომის შიში ჰქონდა და გაიქცა, ის ადგილი ვირმა დაიკავა. „მეფის ძეო! ეს იგავი იმიტომ მოგახსენე, რომ იმ ვეფხივით მრჩევლებს ნუ დაახრჩობ, უგვანს ნუ ენდობი, შეუმოწმებლად საქმეს ნუ გააკეთებ, თორემ ბოლოს ინანებ.“ ჯუმბერმა მოყვა იგავი: მეფე და დალაქი ინდოეთის მეფე აბანოში ბანაობდა და დალაქი თავს პარსავდა. როცა საპარსი ყელთან მიიტანა, მეფეს უთხრა: „შენი ასული შემირთეო.“ გაუკვირდა მეფეს და დაჰპირდა, რომ მიცემდა. გამოვიდა აბანოდან, ვაზირებს ჰკითხა: „როგორ შემომთავაზა ქალის თხოვნაო?“ მათ მოახსენეს: „ფეხი სალაროზე ედგა და მან ათქმევინაო.“ ამოთხარეს აბანოს ძირი და სულ ოქროთი და ვერცხლით იყო სავსე. „ჰეი, შენ, რუქავ! შენც ფეხი ან განძზე გიდგას და ან ღმერთს სიკვდილისთვის გაუწირავხარ, თორემ ასეთ უაზრო რას ლაპარაკობ?“ რუქამ მოყვა იგავი: მხვნელი, ფეიქარი და მკერვალი სამი ძმა იყო: ერთი მხვნელი, ერთი ფეიქარი და ერთი მკერვალი. უფროსი მხვნელი და მოხუცი კაცი იყო. ცოლი მოუკვდა და სხვა ცოლის შერთვა მოინდომა. ძმებმა უშალეს და არ დაიშალა. რადგან არაფერი გამოვიდა, ერთი ხანდაზმული მოხუცი ქალი მოუყვანეს, როგორც მას შეეფერებოდა და ქორწილი გადაუხადეს. იმავე ღამეს ერთი აქლემი, განძით დატვირთული, კართან მივიდა. მათ, მექორწილეებმა, აქლემი მოკლეს, ორმოში ჩააგდეს და ტვირთი დამალეს. პირი შეკრეს: თუ მაძებარი მოვიდოდა, სხვა სიტყვა ეთქვათ. ქორწილობა დასრულდა. აქლემის პატრონიც მოვიდა. უფროსი სახნავით ხნავდა, იქ მივიდა, მიხვდა, რომ აქლემის პატრონი იყო. აქლემის პატრონმა უთხრა: „ჯილღას გამარჯვებაო!“ იმ მხვნელმა უთხრა: „ასლს ვთესავო.“ გაუკვირდა აქლემის პატრონს და ჰკითხა: „აქლემი დავკარგე, თუ იცი, მითხარი და ბევრს მოგცემო.“ მან უთხრა: „თუ ზაფხული იქნება, დიდ მოსავალს მოიხვნისო.“ აქლემის პატრონმა უთხრა: „აქლემისას გეკითხები, განა ხვნისასო.“ მან უთხრა: „ზანგელა ხარი უარშიაობსო.“ გაუბრაზდა აქლემის პატრონი და წავიდა. მივიდა სოფლის ბოლოს. ფეიქარი ნასთს ქსელავდა. მასთან მივიდა, მასაც ჰკითხა: „აქლემი დავკარგე, მისი რამ მაცნობე და ბევრს მოგცემო.“ ფეიქარმა უთხრა: „ჩქარი მქსოველი ვარო, დღეში ორს მოვქსოვო.“ აქლემის პატრონმა უთხრა: „აქლემს გეკითხები, განა საქსოვარსაო.“ ფეიქარმა უთხრა: „ძმაო, სხვისია, თორემ მოგყიდდიო!“ აქლემის პატრონი შეწუხდა და ამბობდა: „რა უაზრო მხარეში მოვხვდიო!“ და წავიდა. მივიდა სოფელში, მკერვალს ჰკითხა. მან ასე უთხრა: „ჩემი ხელფასი ექვსი შაურიაო.“ აქლემის პატრონმა უთხრა: „ვაჟო, აქლემს ვიკითხავ, აქლემსაო!“ მკერვალმა უთხრა: „ძალიან მეჩქარება, შენ სხვას შეაკერვინეო!“ გაუშვა ისიც და წამოვიდა. როცა წყალზე ჩამოვიდა, ის ახალი ნაქორწილევი მოხუცი ქალი დახვდა. მას ჰკითხა. მან ყველაფერი უთხრა, ანიშნა: „ერთი ასეთი აქლემი მოვიდა. ჩემმა ქმარმა და მაზლებმა დაკლეს და ქონება დამალეს.“ აქლემის პატრონმა ჰკითხა: „როდის იყოო?“ მოხუცმა ქალმა უთხრა: „ზუსტად ჩემი ქორწილის ღამესაო.“ იმ კაცმა თქვა: „ამ მხარის კაცი და ქალი სულ მთლად შეცდომილნი ყოფილანო! მე გუშინ დამეკარგა და ეს მოხუცი ქალი თავისი ქორწილის ამბავს მიყვებაო!“ იქიდანაც წავიდა სახლში ცარიელი. იმ მოხუცმა ქალმა მართალი თქვა, მაგრამ იმ კაცმა არ დაუჯერა. „მე მართალს გეტყვი, მაგრამ ჩემი მართალი ტყუილზე უფრო უტყუილოდ მიგაჩნია: ჩემი სიტყვა კარგზე უარესად გესმის. ყრმა ხარ და სიბრძნეს მეცილები. პატრონი ხარ და საჭურისები გძულს. მეფის ძე ხარ და ერთზე მეტი კაცი არ გინდა. რადგან ასე ფიქრობ, იგავს დაგიდგამ, და ის გააკეთე შენ და შენმა ლეონმა.“ ჯუმბერმა უთხრა: „რაო?“ რუქამ უთხრა: მგელი, თხა და თივა „ერთ ვიწრო ხიდს გაგიდებ და ზედ ერთი მგელი, ერთი თხა და ერთი ხორომი თივა ასე სათითაოდ გაიტანე, რომ მგელმა თხა არ მოკლას და თხამ თივა არ შეჭამოს.“ მეფის ძე დათანხმდა. რუქამ წანწალა (თოკი) გაშალა. მოიყვანა მგელი და თხა და ერთი ხორომი თივა მოიტანეს, მოვიდა ჯუმბერი, აიყვანა თხა, გადაიყვანა ხიდზე და იქ დასვა. გადმოვიდა, აიყვანა მგელი, გადაიყვანა ხიდზე, მგელი იქ დატოვა და თხა აქეთ გადმოიყვანა. თხა დასვა, თივა აიღო, გადაიყვანა ხიდზე და თივა მგელთან დადო. გადმოვიდა, თხა აიყვანა, გადაიყვანა ისიც იქით. და უთხრა რუქას: „აჰა, შენი სიბრძნის იგავი, და ახლა შენ ჩემი იგავი გაიგე. მე ხელით გავაკეთე და შენ სიტყვით გააკეთეო.“ რუქამ უთხრა: „რომელი?“ ჯუმბერმა უთხრა: „რადგან საჭურისი ხარ, ქალის მსახურებისთვის შეგქმნეს და მისი კეთება შენი საქმეა.“ სამი ცოლ-ქმარი და მდინარე სამი უცოდინარი კაცი ერთი დიდი მდინარის პირას შეიკრიბა. სამივეს ცოლები ჰყავდა თან. იქ წყალში ერთი პატარა ნავი იპოვეს, ორზე მეტი კაცი ვერ ეტეოდა. ამ მდინარეზე ეს ექვსი ადამიანი ასე გადაიყვანე, რომ ერთმა მეორის ცოლი ვერ იხელთოს! როცა რუქამ შეამოწმა, რთული იგავი იყო, ძალიან დაღონდა და ვერაფერი გაიგო. დიდი კამათი დაიწყო მეფეს, ვაზირსა და რუქას შორის: „არა ასეა, არა ეს უნდა იყოსო.“ ვერავინ დაასკვნა. რუქამ დაიფიცა: „ცუდი, უგვანი მოიგონა, თორემ ბრძენისგან არ გადაიყვანებაო.“ ჯუმბერმა უთხრა: „ჰეი, ნადირში კურდღელო და მფრინველში ძერაო, და ადამიანთა შორის შენვე იცი, რაც ხარ, არ გაცუდდებია!“ რუქამ იგივე თქვა. ლეონმა ჯუმბერს დააფიცა: „შენვე გადაიყვანე ეგენი, თუ ფიცი არ გატეხოს!“ რუქამ ნება დართო. ჯუმბერმა თქვა: „სამი იმ კაცის სახელები ესენია: მელას, მეტურ და მარასან. მელასმა აიღო ნავი და ჩაჯდა, ჩაისვა თავისი ცოლი და გადავიდა გაღმა, გადმოსვა თავისი ცოლი და გადმოვიდა აქეთ. ჩასვეს მათ ორთავე ცოლები და გადავიდნენ იმ ქალთან. ჩაჯდა მელასის ცოლი, გამოიტანა ნავი და მოვიდა ქმართან. ჩასხდნენ მეტური და მარასანი და გადავიდნენ თავიანთ ცოლებთან. ჩაჯდა მეტური, ჩაისვა თავისი ცოლი და გადმოვიდა მელასთან. მეტური და მელასის ცოლები იქით დატოვეს და თვითონ მარასანთან გადავიდნენ. ნავში მარასანის ცოლი ჩაჯდა, გადმოვიდა და მელასის ცოლი გაიყვანა. მერე ნავი მეტურს გამოართვა, თავისი ცოლი გაიყვანა და წავიდნენ.“ გაეცინა მეფეს და თქვა: „არ მეგონა ამ ქალების წყალზე გადაყვანა.“ ვაზირმა სედრაქმა მოახსენა: „ამიტომ არის ლეონი ცუდი კაცი, ნუ გინდა მისი სიცოცხლე და მოკალი! შენი ძე უცოდინარი გაუზრდია.“ მამამ შვილი შვას ასეთი და აღმზრდელმა აღზარდოს მსგავსი ამისი: თავმდაბლობით ნათხოვი, წყალობით მოპოვებული ძე და ხილვით ნანახი, სიბრძნით დასახული ლეონი. არც ჯუმბერი ლეონის გარეშე და არც ლეონი ჯუმბერის გარეშე! მოჩივარი ძმები ამის შემდეგ მოვიდნენ სამი ძმა მეფესთან საჩივლელად, რომლებიც დაშორებულიყვნენ ერთმანეთს. ყველაფერი გაეყოთ და ოცდაათი თხა ჰყავდათ, ის ვერც გაეყოთ და ვერც შეთანხმდნენ. მოახსენეს მეფეს იმ თხების შესახებ: „ათ თხას თითო თიკანი ჰყავს, ათს ორ-ორი და ათს – სამ-სამი: ასე გვინდა გაყოფა, რომ არც ერთმა ძმამ ძმაზე მეტი არ აიღოს და არც თიკანი დედას არ მოსწყდეს.“ დაიწყო კამათი და საუბარი. ვერავინ გაყო. ჰკითხეს ჯუმბერს, მეფის ძეს, და მან თქვა: „ოცდაათი თხა არის და სამოცი თიკანი. ის ათი თხა, რომელსაც ორ-ორი თიკანი ჰყავს, მიეცით უფროსს, რაც არის ათი თხა და ოცი თიკანი. ის ათი თხა, რომელსაც ჰყავს სამ-სამი თიკანი, ხუთი თხა საშუალოს მიეცით და ხუთი უმცროსს, რაც იქნება ხუთ-ხუთი თხა და თხუთმეტ-თხუთმეტი თიკანი. ის ათი თხა, რომელსაც თითო ჰყავს, ისიც ხუთ-ხუთი მიეცით მათ ორთავეს, რაც იქნება ათ-ათი თხა და ოც-ოცი თიკანი, არც ძმას ძმაზე მეტი არ შეხვდება და არც თიკანი დედას არ მოსწყდება.“ როცა ასე გაყო, მეფეს ძალიან ესიამოვნა, ლეონს მადლობა უბრძანა, სამეფო სამოსელი ჩააცვა და თავის სამეფო ცხენზე (ტაიჭზე) დასვა, და უამრავი განძი მიანიჭა. რუქამ თქვა: „თხების და ცხვრების გაყოფა უსწავლებია და ამდენი დიდება მიანიჭა, თუ სამეფო წესი და ჭაბუკთა ზნეობა ესწავლებინა, თავის სამეფოს მისცემდაო!“ რუქამ მოყვა იგავი: ღმერთობელი მეფე და მისი ვაზირი იყო ერთი მეფე, რომელიც თავს ღმერთად აცხადებდა და ვერავინ ეტყოდა, რომ ღმერთი არ ხარო. ერთი ჭკვიანი და კარგი ვაზირი ჰყავდა. მან მოახსენა: „რადგან შენ ღმერთი ხარ, მაშა მე შენი ანგელოზობა მიბოძეო!“

ღმერთმა მას თავისი ანგელოზობა მიანიჭა.

გავიდა დრო. ღმერთმა თავის ანგელოზს უბრძანა: „მოდი, ერთი სასწაული შევქმნათ!“

მისმა ანგელოზმა მიუგო: „თუ მომისმენ, უცნაურ და კარგ სასწაულს გაგაკეთებინებ.“

ღმერთმა დაუჯერა და მეფის სახლები დააცლევინა. სრულად აავსებინა ნაკელითა და ცხვრებისა და ძროხების ნარჩენებით, ფალანგით (მწერებით). კარი ჩაკეტეს.

ზაფხულის დრო იყო. ათი დღე გაჩერდნენ. მეთერთმეტე დღეს მივიდნენ: „ჩვენი გაკეთებული სასწაული ვნახოთო!“

კარები გააღეს და ნახეს: ყველაფერი ჭიებით, მატლებითა და ფუნდურებით (მწერებით) იყო სავსე და ძალიან აყროლებულიყო.

მეფემ ვაზირს უთხრა: „ეს რა სასწაულიაო?“

ვაზირმა მიუგო: „შენ რომ ღმერთი ხარ და მე – შენი ანგელოზი, ჩვენგან ესეც დიდი სასწაულის შექმნაა და მეტს ვერც გავაკეთებთ!“

„ჯუმბერი რომ უფლისწულია და ლეონი – ოსტატი, ესეც დიდია. თხა-თიკნების საქმე უსწავლებია და ყველას მოწონებაც გვმართებს, თორემ თუ დავუწუნებთ, შერცხვება და მერე ძროხა-კამეჩის საქმეს ვეღარ ასწავლის.“

მეფემ არაკი უთხრა:

კუ და მორიელი

ერთი კუ და ერთი მორიელი დაძმობილდნენ. გზაზე წავიდნენ. გასავლელი წყალი დახვდათ.

მორიელი დაღონდა, გასვლა არ შეეძლო. კუმ უთხრა: „ზურგზე შემაჯექი, მე გაგიყვან!“

მორიელი ზურგზე შეაჯდა. კუ როგორც კი წყალში შეცურდა, მორიელმა ზურგზე კბენა დაუწყო. კუმ ჰკითხა: „ძმაო, რას აკეთებ?“

მორიელმა უთხრა: „რა ვქნა, არც მე მინდა, მაგრამ ასეთი გვარისანი ვართ, მტერსა და მოყვარეს ყველას უნდა ვუკბინოთო.“

კუმ დაიყურყუმალა (წყალში ჩაყვინთა) და მორიელი წყალს მისცა (ჩააგდო) და უთხრა: „ძმაო, არც მე მინდა, მაგრამ ჩემი გვარი, თუ გესლიან ხორცს არ გაიბანს, გაუსივდება და მოკვდებაო.“

„რუქავ, შენნაირები ყოველთვის მტერსა და მოყვარეს კბენენ; მაგრამ შენ ეს მაინც დამიჯერე. ისეთს უკბინე, რომ ან კბილი მოგტყდეს, ან წყალში არ დაიხრჩო.“

„მელა ცხოველია და ამდენი ჭკუა აქვს: როცა ბევრი რწყილი დაესევა, იცის, რომ შეაწუხებენ, პირში ბალახის კონას დაიჭერს და კუდს წყალში ჩაყოფს. როცა კუდის რწყილები ტანში შემოვა, მერე ტანს ჩაყოფს, როცა ტანიდანაც თავში ამოვა და ბალახის კონაზე გამოვა, თავსაც წყალში ჩაყოფს და რწყილებიან ბალახის კონას წყალს მისცემს (წყალში გადააგდებს).“

„თუ ბევრი რწყილი ცოცხალ არსებას შეაწუხებს, ნახე, ბევრი კაცის მტრობა კაცს რას უზამს? თუ ამდენ სულში კაცს ერთი მოყვარე არ ჰყავს, ეს დიდი უბედურებაა.“

რუქამ მიუგო:

„შენს კარზე ცუდ კაცს ნუ დააყენებ და მე არ გავუმტერდები.“

მეფემ უბრძანა:

„თუ ცუდ კაცს არ დავაყენებ, პირველ რიგში შენ უნდა გაგაძევო. ეს იცოდე, მეფეები საჭურისებისა და სხვების საქმეებსაც იგებენ, მაგრამ მეფეების საქმეებს ვერავინ იგებს, თუ ის კაცი არ გამეფდა, რადგან მათი საჯდომი მაღალია და დაბლიდან არ ჩანს.“

შვილს მეფემ არაკი უთხრა:

ბრძენი და მდიდარი

იყო ერთი ბრძენი კაცი, რომელიც ვაჭრობის სიმდიდრისგან დაცემულიყო (გაჭირვებულიყო).

წავიდა და მოიარა მთელი ქვეყანა და მივიდა ინდოეთში. იქ გამოიკითხა ერთი ძალიან მდიდარი კაცი, რომელიც სიმდიდრეზე მეტად ღვთისმოშიში იყო. როცა აცნობეს, მისი სახლი დაიმახსოვრა, მივიდა და იმ კაცს უთხრა:

„ძმაო, ცოტა ხნის წინ ორმოცი ლიტრა ვერცხლი ვისესხე, ახლა ძალიან მიჭირს და მომეცი, ღვთის გულისათვის გევედრები!“

იმ მდიდარმა უარყო. ის, რაც არ ევალებოდა, რას მისცემდა? უთხრა:

„როდის ისესხე, მოწმე ვინ გყავს ან ხელწერილი სად არის?“

იმ კაცმა ასე უთხრა:

„მაშინ საქმეში იყავი და ასე მითხარი: „არ მცალია და ხვალ მოდი, ხელწერილს მოგცემო.“ მე შენი მორწმუნე ვიყავი, დაგიჯერე, მე სხვა საქმე დამეცა (გამომიჩნდა), ის დამავიწყდა, წავედი და ახლა გთხოვ, თუნდაც მატყუარა ვარ, შენ ღვთის სახელი დაიფიცე, რომ ჩემი ვერცხლი არ გევალოს, და უკან გავბრუნდები!“

იმ ღვთისმოშიშმა მდიდარმა ასე თქვა: „რატომ დავიფიცო ღვთის სახელი ამ მცირეზე? ღმერთმა ჩემთვის იმდენი მომცა, ბევრ კაცს ეყოფა. ორმოცი ლიტრა ვერცხლი მას მივცე, სხვა მე გამოვიყენო და ღმერთი არ გავაბრაზო.“ არ დაიფიცა და იმ კაცს თხოვნილი მისცა.

იმ კაცმა, რომელმაც ვერცხლი წაიღო, ასე თქვა: „ღმერთო, მართალო და ჭეშმარიტო! შენ იცი, ჩემი სიღარიბის გამო გავაკეთე ეს. ახლა თუ გამიმართლებს ამ ვაჭრობაში, მთელ მონაგებს ამავე კაცს მოვუძღვნი და ყველაფერს ვეტყვი.“

წავიდა ის კაცი ჩინ-მაჩინში. ისე ივაჭრა და გამდიდრდა, რომ უდიდესი ვაჭარი აღარ ეთქმოდა.

რამდენიმე წლის შემდეგ, იმავე ქალაქში მოვიდა, მოძებნა ის მდიდარი, იპოვა და დაპატიჟა. ამან იცნო და იმ მდიდარმა ვერ შეიყვანა თავის საგანძურში და, რაც ჰქონდა, აჩვენა. და უკვირდა იმ მდიდარს მისი დიდება და საგანძურის სიმრავლე. მოუწონა და შეაქო ყველაფერი. მერე იმ კაცმა ამოიღო თავისი საგანძურის გასაღები, მიართვა, ხელზე აკოცა და მიუგო: „ეს ყველაფერი შენია და ღმერთმა გაგამრავლოსო!“

იმ მდიდარს წინა საქმე დავიწყებოდა და ჰკითხა ვინაობა და ვითარება, და მან ყველაფერი მომხდარი მოახსენა: „ჩემმა სიღარიბემ მომაგონა, თორემ შენ ჩემი არაფერი გევალებოდა. მე რა მქონდა, რომ მესესხა. ეს ყველაფერი შენია, დაეპატრონეო!“

გაუკვირდა იმ მდიდარს იმ კაცის სიმართლე და გულკეთილობა. ერთი სარტყელი აიღო და ერთი პერანგის ქსოვილი. ასე უთხრა: „ესეც იმიტომ ავიღე, რომ გულის კლება (გულგატეხილობა) არ შეგექმნას, ღმერთმა შენ მოგახმაროს, რადგან შენი ასეთი სიკეთე ვიხილე, რაც მე მაქვს, ისიც შენი იყოსო.“

„შვილო ჩემო, შენთვის ღმერთსაც მოუნდომებია და მეც მოგიცია ადგილი და ჩემი სამეფო და დღეიდან იუფლებ ყველაფერზე და ნურავინ იქნება შენი ურჩი.“

რუქამ არაკი მოახსენა:

მეპატრონე და მემარნე

ერთი მეპატრონე შევიდა თავის მარანში ღვინის სანახავად. ნახა, ქვევრის პირთან ერთი ჯამი იდგა. მემარნეს ჰკითხა:

„რატომ დგას ეს ჯამი აქა?“

მან მიუგო: „რამდენჯერაც შემოვალ, თითო ამით ღვინოს დავლევო.“

ეწყინა მეპატრონეს და ასე თქვა: „ჩემი ღვინო ამ კაცს გაუოხრებიაო.“

და ერთი სხვა კაცი დაუყენა თავზე, რომ ამდენ ღვინოს ნუ ასმევო.

მეორედ რომ შევიდა მარანში, ნახა, ორი ჯამი იდგა ქვევრთან. მემარნეს ჰკითხა: „ეს რა უნდა იყოსო?“

მან მიუგო: „ერთი ჩემია, რომლითაც ვსვამდი და მეორე იმ ჩემს ამხანაგს მოუნდება, ახლა რომ დამიყენეო.“

„აჰა, მეფეო! შენს შვილს კარგი სამეფო მიეცი და ერთი მაგდენი სამეფო ლეონსაც უშოვე, თორემ ორთავეს ერთი კი არ ეყოფათ.“

ძალიან ეწყინა ჯუმბერს და თქვა არაკი:

მკალავი და ვირი

ერთი მკალავი იყო. ვირს საფქვავი აჰკიდა, წისქვილში წავიდა, დაფქვა, გამობრუნდა. გზაზე ვირი გაჩერდა. ვეღარ დაძრა, დაღონდა. ჯიბეში ნიშადური ედო, ქვაზე დანაყა და ვირს კუდის ქვეშ მოსცხო, იქნებ დასწვას და ააჩქაროსო. როგორც კი ნიშადური მოსცხო, ვირი ისე გაიქცა, მკალავი ვეღარ დაეწია. დაღონდა: „ვირი არსად არ გადამეჭრას და არ დავკარგოო.“ ცოტა ნიშადური თვითონაც ამოისვა: „იქნებ ვირს მივეწიოო.“

ასე გაშმაგდა მკალავი, ვირსაც გაუსწრო, სოფელი და თავისი სახლიც გაირბინა. ცოლს მისძახა: „ჩემი ნიშადური ცხარე იყო, მე ვეღარ ვჩერდები და ვირს ეპატრონეო!“

„რუქავ, შენც ნიშადური ამოგისვამს, ის გაჩქარებს, თორემ მეფის წინაშე შენგან ან სხვებისგან ასეთი რამ როგორ იკადრება?“

მერე ჯუმბერი დაიხარა, მამას თაყვანი სცა, მიწას აკოცა და ასე მიუგო:

„შემოქმედი შენი დიდებული იყოს, ბედი შენი ამაღლებული იყოს, სახელი შენი არასოდეს გაქრეს! შენი სიმაღლიდან თავმდაბალი გულით ბრძანებ, თორემ მე შენს პირისპირ ყურებასაც არ ვარ ღირსი, მით უმეტეს ასეთ წყალობას. მე თუ შენი მოწყალე ბრძანება მესმის, ყველა დიდებაზე უდიდესად მიმაჩნია.

მე თუ რამე სიკეთე მაქვს – შენგან, თორემ ვინ ნახა ქვრიმა დათესოს და ებრენიკი (ძვირფასი მცენარე) მოიმკოს, ან ეკალი დარგოს და ხურმა მოკრიფოს. კარგი ხე კარგ ნაყოფს ისხამს, თორემ თავისით, უნერგოდ, კარგი ხილი არ იქმნება, და არც ალქატი (უვარგისი) ხე მორწყვითა და მოვლით გაკეთდება.

არაკად თქმულა: ქორი ქორს სჩეკს და ძერა ძერუკასო. ჩემს სიკეთეს მე ნუ მაკვეხებ (ნუ მაწერ) და ნურც მე მადებ (ნუ მაბრალებ).“

„გალატოზმა (მშენებელმა), რომელმაც ლამაზად სახლი ააშენა, სახლის სიკეთეა, თუ მშენებლისა?“

„მხედარმა, რომელმაც კვიცი კარგად გაწვრთნა, კვიცის საქებელია, თუ მხედრისა?“

„შენი ხორცი ვარ და ლეონის გაზრდილი. ჩემი სიკეთე ჩემგან არ არის: აგებულების საქმე – შენგან, და წვრთნა – ლეონისგან. არა ამისთვის მოგახსენებ, რომ ლეონს შენგან ჯილდო აკლდეს და დიდი წყალობა არ სჭირდებოდეს, არც ნაათალს (უღირსს) ღირსია იგი; მაგრამ მტერი ბევრი ჰყავს და არ შეასმინონ (არ დააბეზღონ) თქვენი მეფობის კარზე.“

მამას არაკი მოახსენა:

ქრისტიანი და ურია

სტამბოლში ერთი ქრისტიანი და ერთი მდიდარი ურია მტრები იყვნენ. ურია ხშირ-ხშირად ქრთამს იღებდა და ამ საწყალ ქრისტიანს აჭერინებდა თათრებს. ხან სცემდნენ, ხან აბამდნენ. იყო დიდ სატანჯველში.

ერთ დღეს იმ ქრისტიანმა ჰკითხა იმ ურიას: „წინასწარმეტყველები რამდენნი იყვნენო?“

ურიამ თქვა: „ოცდაოთხნიო.“

ქრისტიანმა უთხრა: „სახელები დაწერეო!“

ურიამ ყველა დაწერა.

ქრისტიანმა უთხრა: „მაჰმადი რატომ დააკელიო?“

ურიამ თქვა: „როდის იყო წინასწარმეტყველიო?“

ქრისტიანმა თავისი მტრობის გამო ამ კითხვაში თათარი დაიჭირა მოწმედ. მივიდა. ყადს უთხრა. დაიჭირეს ურია და დაახრჩვეს.

„ახლა, ყველა მტერი ამას ცდილობს, რომ დრო იპოვოს და წაგახდინოს.“

„დიდ მტერს კაცი ან შეეხვეწება, ან გაექცევა.“

„სწორ (თანაბარ) მტერს ან პასუხს გასცემს, ან მოუფრთხილდება.“

„პატარა და უმნიშვნელო მტერს უნდა უფრო უფრთხილდებოდეს კაცი:

პატარა მტერი ცეცხლს ჰგავს, ნაცარში დამალულს, არ ჩანს და როცა გაჰქექავ, ხელს დაგწვავს.

პატარა მტერი სიკვდილს ჰგავს, უჩინარს, მოვა, ვერც ქრთამით, ვერც ძალით, ვერც ხვეწნით ვერ გადაურჩები.

პატარა მტერი როცა კაცზე დროს იპოვის, აღარანაირი ხერხით არ გაუშვებს, არ გადარჩესო.

პატარა მტერი ორმოს ჰგავს, თივის ქვეშ დაფარულს, როცა დაადგები, ჩაიჭრები. ამიტომ უნდა ყველა კაცი პატარა მტერს უფრთხოდეს, საშიში ის არის.“

„ცუდი კაცისგან წახდენაც სირცხვილია კაცისთვის და გამარჯვებაც, თორემ კარგი კაცისგან კარგი შეგემთხვევა თუ ცუდი, ორივე სახელია, იმიტომ რომ, თუ ცუდი არა ხარ, ცუდ კაცს რატომ მოერევი და თუ უარესი არა ხარ, რატომ შეეხვეწები. ასევე, თუ კარგი ხარ, კარგს გაგიკეთებს; კარგისგან კარგი გამოვა და ისე მოიქცევა, და თუ ცუდს გაგიკეთებს – სიკეთე, ჭკუა და ძალა სამივე შენზე მეტი ექნება და მოგერევა.“

„მაგრამ კაცის დიდი სიკეთე ის არის, რომ სიავე არ დაიმახსოვროს და სიკეთით დაფაროს.“

რუქამ უთხრა:

„მეფის ძეო, ამას ცდილობ და ამიტომ არაკობ, მე წამახდინო და ლეონი გააკეთო, მაგრამ ჩემი წინააღმდეგობით ლეონს ისე დაემართება, როგორც იმ კაცს დაემართა.“

თქვა რუქამ არაკი:

დარბანდელი მთიბავები

სოფელ დარბანდში გამოვიდნენ თივის მთიბავები, ცხენებზე ისხდნენ და ცელები ხელში ჰქონდათ. თივაზე დავა შეექმნათ. ცელის ტარს ჩააბჯენდნენ:

„აქამდე ჩემიაო!“

„არა, ჩემია, საზღვარი ეს არისო!“

ერთი მეტად გაბრაზდა. ცელის ტარი თურმე მოკლე იყო. ცხენით რომ ჩააბჯინა: „აქამდე ჩემიაო!“ – ცელის პირი კისერს მოხვდა და თავი მოჰკვეთა. მისი თივაც მეორეს დარჩა.

„შენი ლეონის დიდებაც მე არ დამრჩეს და ეგ ბოროტად არ შემოგეყაროს (არ დაგიბრუნდეს), ნახავ!“

უთხრა ჯუმბერმა არაკი:

გილანელი მოლა

გილანში ერთი მოლა იყო. ბრინჯი დაეთესა და ველურმა ღორებმა ძალიან წაუხდინეს (გაუნადგურეს). მოლამ ღორის ბილიკზე დიდი ორმო ჩათხარა და ლელი (ლერწამი) წაჰბურა (დააფარა) და წამოვიდა. როგორც კი ნაჩვევნი ღორები მოვიდნენ, ორმოზე გამოიარეს, ლელმა მოატყუა და ერთი დიდი ტახი ორმოში ჩავარდა.

მივიდა მოლა, ნახა, ღორი შიგნით ეგდო. აიღო უღელი და ზემოდან შიგნით ჯგვლემა (ცემა) დაუწყო და გინება. უღლის ტაბიკი (სახელური) მოლას კისერზე მოედო და მოლაც ღორთან ჩავარდა. ღორმა მოლას ღოჯით (ეშვით) ცემა და კბენა დაუწყო, ისე გაუხადა, მთელი სხეული აღარ შეარჩინა. რამდენსაც მოლა ეხვეწებოდა, ღორი უარესს უზამდა.

„მსგავსად ამისა, შენ შენგან გათხრილ ორმოში ჩავარდები და ვედრება აღარაფერს გაგივა.“

უთხრა რუქამ ჯუმბერს:

„რადგან შენი ლეონი ღორს შეადარე, ისე გავიხარე, თითქოს ჩემი გულის ყველა სურვილი ამისრულდა-მეთქი.“

თქვა რუქამ არაკი:

ორი მდიდარი

ერთი ძალიან მდიდარი კაცი იყო და ერთი სხვა კაცი იყო. მისი უცნაური სიმდიდრის ხმა გავრცელებულიყო.

თქვა იმან, ბევრის მქონე მდიდარმა: „ჩემი საგანძურის რიცხვი არ ვიცი, მეფეებსაც არ აქვთ ჩემოდენა და იმ კაცის სიმდიდრე უფრო იქება ჩემზე. წავიდე და ვნახო მისი საგანძური, რის უფალია?“ მივიდა, იმ კაცს ევედრა თავისი საგანძურის ჩვენებისთვის.

წაიყვანა იმ კაცმა ის მდიდარი, ურიცხვი ბეღლები აჩვენა ხორბლითა და ქერით სავსე და მხიარულად უთხრა: „ღმერთს ჩემთვის იმდენი წყალობა მოუნიჭებიაო!“

მდიდარმა მასაც აგინა და იმასაც, ვინც მის დიდებას აქებდა, და ასე უთხრა: „რაც შენ პური გაქვს, იმდენი მარგალიტი მაქვს და სიმდიდრედ არ მიმაჩნიაო“, და წავიდა.

მომავალ წელს ისეთი შიმშილი მოვიდა, რომ პურის ხსენება არსად იყო, ყველა კაცი დაიმშა (მოშივდა).

იმ მდიდარმა კაცი მოუგზავნა პურით მდიდარს და თვალ-მარგალიტი მოუძღვნა და პურს ევაჭრა. მან პასუხი არ გასცა. მერე აქლემებზე აჰკიდა მრავალი თვალ-მარგალიტი და მოუძღვნა, რომ სხვაგან არ დაიდებოდა.

მან ფასი ისევე უკან დაუბრუნა და ასე შეუთვალა:

„ნუ გგონია, რა ფასადაც მე შენ პურს მოგყიდი, და თუ ცოლს გამომიგზავნი, რამდენიც გინდა, წაიღე!“

როცა ეს ესმა, ის კაცი ძალიან დაჭმუნდა (დაღონდა) და თქვა: „თუ მივცემ ცოლს, ამხანაგებს რა ვუთხრა, ან ვისთვისღა ვიყიდო პური; თუ არა და, პურს არ მომცემს და შვილები დამეხოცებიანო.“

ღონე გაუწყდა (გამოუვალი მდგომარეობა დაუდგა). ცოლი ცხენზე შესვა და გამოუგზავნა.

როცა იმ კაცმა მისი ცოლის მოსვლა გაიგო, ასე უთხრა: „შენ ჩემი დედა ხარ, რადგან შენი ქმარი ისე ვნახე, ამპარტავნად მაგინებელი ძალიან დაიმალა, ახლა რამდენიც გენებოს, წაიღე და წადიო!“

მრავალი მისცა და გაუშვა.

„ჯუმბერ! რადგან შენ ლეონი ისე მოიძულე, ძაღლებსა და ღორებს ადარებ, ახლა რაღა მომკლავს?“

გაეცინა ჯუმბერს და ასე უთხრა:

„ვაი შენს სიხარულებს! ღორს ცუდი მოლა რითი სჯობს? და რადგან ასე გიამება, თუ გინდა, კიდევ ღორობით ვახსენებ.“

„მაგრამ რა სარგებელი გერგო?“

რუქამ უთხრა:

„ოღონდ შენ ლეონს ღორი უწოდე, და მე მეგობრად შევექმნები!“

ჯუმბერმა უთხრა:

„ნახევარ კაცს რატომ ოცი კაცის გული გაქვს? ჭინჭრაქა (პატარა ფრინველი) ისე უგუნურია: როცა იქუხებს, ზურგზე გადაბრუნდება, თითქოს ცა არ დაიქცეს, ფეხი მივაშველო, რომ ქვეყანა არ წახდესო; და წერო ამპარტავნობით, თუ არ სიარულისას, ორ ფეხს არ დადგამს, ჩემი სიმძიმით ქვეყანა არ ჩატყდესო. რა გგონია ეგ შენი ბილწი (ბინძური) თავი, ანუ რა ხარ?“

თქვა ჯუმბერმა არაკი:

მელა და წერო

მელამ წერო დაპატიჟა. ოსპი მოუხარშა და სპილენძის თეფშზე დაუსხა. ორივემ ჭამა დაიწყეს. მელა ენით სთქლაფავდა (სწრაფად ჭამდა) და წერო რას შეჭამდა თეფშზე? თითო-თითოს თუ აიღებდა.

მეორე დღეს წერომ დაპატიჟა მელა და მუხუდო მოუხარშა და ვიწროყელიან ქოთანში ჩაუსხა. ორივემ ჭამა დაიწყეს. წერომ ნისკარტი ჩაყო და ჭამა დაიწყო და მელამ ტუჩი ვერ ჩაატია.

რას ჭამდა? ეწყინა მელას, გაუმტერდა და შეამყრალა (შეურაცხყოფა მიაყენა). წეროს ეწყინა და თვალებში შეასკინტლა (დაუცაცხანა).

„ანუ მათი სიტკბო და წვეულება რა იყო, ანუ რისხვა და მტრობა?“

„ასევე თქვენი მეგობრობა და სიყვარული რა იქნება, ანუ მტრობა? ზოგიერთ კაცს, როცა პატრონი სიკეთეს მიანიჭებს, თავისი თავის ეგონება და არა პატრონისგან. შენ საჭურისი ხარ, მეფის ერთგულობა და დღე და ღამის სამსახურის მცდელობა გმართებს. ის ჭაბუკია, მე მახლავს; მეფის მონობა და ჩემი წვრთნა მართებს. ან შენ მასთან რა საომარი გაქვს და ან მას შენთან რა საშუღლარი (სამტრობო)?“

თქვა რუქამ არაკი:

ყადი და ეშმაკი

ორი კაცი გზაზე მიდიოდა. ერთმა ქვას ფეხი წამოჰკრა და ეშმაკს აგინა. მეორემ უთხრა: „რა გაწყინა, მან ხომ არ გირჩია, ყველა ასე უბრალოდ აგინებთო?“

როცა ის ამხანაგი გაეყარა, მივიდა ეშმაკი და მოსარჩლე კაცს უთხრა: „რადგან შენ მე მომეხმარე, მეც შემოგზღავ (გადაგიხდი). ერთ კარგ ჯორად ვიქცევი, შემჯექი, ჰალაბის ქალაქში ჩადი; იქაური ყადი ქააბას მიდის, ჯორს ეძებს საყიდლად, სანამ ას ფლურს არ მოგცემს, ნუ მიმყიდი და შენ შენს გზაზე წადიო!“

ჯორად იქცა. კაცი შეჯდა და ყადის კარი ჩაიარა. ძალიან მსუქანი, ჭრელი და თოხარიკი (ფაფარაყრილი) ჯორი იყო. ყადის მსახურებმა ჰკითხეს. მან გასაყიდი ფასი უთხრა. მაშინვე შევიდნენ, ყადს მოახსენეს. ასი ფლური მისცეს და ჯორი გამოართვეს. ყადმა ძალიან მოიწონა. დიდი სიყვარულით წინ დაიბა.

რამდენიმე დღის შემდეგ, მოსამსახურეები თავიანთ საქმეებზე წავიდნენ. ყადი შიშით უყურებდა, როგორ წამოხტა ჯორი, შეანჯღრია თავი და გაიქცა. იქვე იდგა ხელსაბანი ჭურჭელი, კუმკუმა, და ჯორი მასში შეძვრა.

ყადიმ ყვირილი დაიწყო. მსახურები მოვიდნენ, მან ყველაფერი უამბო. მათ თქვეს: „ალბათ რაღაცამ შეაშინა და ჭკუიდან შეიშალა, თორემ რას ლაპარაკობს, ჯორი როგორ ჩავა კუმკუმაში, ან როგორ დაეტევაო!“

ყადი დაიჭირეს, ბევრი აწამეს და შეკრეს. ყადი იფიცებოდა: „არ ვცრუობ, სიმართლეს ვამბობო!“

ვინ მოუსმენდა? ყადიმ თქვა: „გამოვჯანმრთელდი, აღარაფერი მჭირს!“

გაუშვეს. ყადი მარტო იჯდა. კუმკუმის პირიდან ჯორმა თავი ამოყო და ყურები გაიბერტყა. ყადიმ დაიძახა: „აქ არის, მიშველეთო!“

ის კაცები ისევ მოვიდნენ, კიდევ დაიჭირეს და უფრო უარესად აწამეს. ისევ, როცა საქმე გაუჭირეს, თქვა: „მოვრჩი, აღარაფერი მჭირსო!“

კიდევ გაუშვეს და ყადი მშვიდად იჯდა. ისევ კუმკუმის პირიდან ჯორმა თავი ამოყო და ყურების ბერტყვა დაიწყო. ყადიმ უთხრა: „დიახ, გხედავ, მანდ ხარ, მაგრამ შიშით ვერ ვიტყვი, წამების მეშინიაო.“

„ეს ყადი მართალს ამბობდა, ხედავდა და არავინ უჯერებდა. მეც მასსავით ვხედავ, სიმართლეს ვამბობ, არავინ მისმენთ და რა ვქნა?“

რუქამ მოყვა იგავი:

**სპარსი და ინდოელი**

ერთი სპარსი ვაჭარი ინდოეთში წავიდა. მივიდა ქალაქ ქაშმირში. იქ, სადაც დიდებული ვაჭრების შეკრება იყო, შევიდა. გაიარა და ყველა კაცზე მაღლა დაჯდა, მოსასხამი მოიხადა, გვერდით დაიდო და ფეხები მუხლებზე შემოიდო. ისე ამპარტავნულად დაჯდა, თითქოს მასზე დიდი კაცი იქ არ ყოფილიყო.

თქვენც გსმენიათ ინდოელთა სიმდიდრის ამბავი.

ერთი კაცი გარედან იყურებოდა, რომელსაც შიგნით შესვლასაც არ აკადრებდნენ, მით უმეტეს დაჯდომას. იმ კაცმა, როცა სპარსი ასე მჯდომარე ნახა, ერთი მოსამსახურე გაუგზავნა:

„გამოიკითხე, რამდენი ათასი სალაროს პატრონია?“

როცა სპარსს ჰკითხეს, მან ტრაბახით თქვა: „სამასი თუმანი მაქვსო.“

როცა ეს გარეთ მდგომმა ინდოელმა გაიგო, წყენისგან ჭკუიდან გადავიდა, ასე თქვა:

„მე სამასი ქარვის სახლი მაქვს და სხვა სიმდიდრის გარდა, რვა ვერცხლის სვეტი მიდევს კართან, რომ ხალხი უკან დასვას, და იქ შესვლას არ ვარ ღირსი, რომ იმ პატივცემულ კაცებს ლოცვა ვუთხრა, და ის უმსგავსო შევიდა და ყველაზე მაღლა ზის, რა ჯდომით ან რა დიდებით!“

როცა ის სპარსი გამოვიდა, ინდოელი კართან დახვდა და ასე უთხრა:

„შენ აქაური ვაჭრობის უცოდინარი ხარ და, თუ შენც გინდა, რაც სავაჭრო შენ გაქვს, იმდენს მე ჩემსას მოგცემ, ერთად ვივაჭროთ, ზიანი და სარგებელი ერთად თანაბარი იყოს ჩვენთვის!“

სპარსს გაუხარდა და დათანხმდა. სამასი თუმანი სპარსის, სამასი – ინდოელის. ექვსასი თუმნით, ინდოელის რჩევით, სულ ნიორი და ხახვი იყიდეს. სასტუმროები იქირავეს და იქ დააწყვეს. ინდოელმა უთხრა:

„სამი თვის შემდეგ გაძვირდება და ერთი ათად გაგვიხდება.“

გავიდა სამი თვე, სრულებით დალპა მათი სავაჭრო. სპარსმა უთხრა:

„წაუვიდა ჩვენი ნაშრომი!“

ინდოელმა ურჩია: ვალი აიღეს, მუშები დაიქირავეს, დამპალი გადაარჩიეს და სხვა შეინახეს.

კიდევ უთხრა: „ძალიან დიდ სარგებელს მოგიტანთო!“

გავიდა სამი თვე. სრულებით ისე დალპა, ერთიც აღარ დარჩა.

სპარსმა ტირილი დაიწყო და ინდოელს დააბრალა. ინდოელმა უთხრა:

„რას ლაპარაკობ, ზიანი და სარგებელი თანაბარი იყო, შენი და ჩემი თანაბრად წაუვიდა!“

ის სპარსი ისე გაღარიბდა, პურის შოვნაც არ შეეძლო. მერე ის ინდოელი მივიდა და სპარსი თავისთან წაიყვანა, მისცა სამასი თუმანი სხვა და ასე უთხრა: „ძმაო, ეს ექვსასი თუმანი შენმა იქ ჯდომის სიბრაზემ დამაკარგვინაო!“

„იმ ინდოელის მსგავსად, შენი ლეონის სიბრაზე ასეთ საქმეებს მაკეთებინებს, რომ ყველა კაცს უკვირს.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**მჭედელი და ეშმაკები**

ერთი მჭედელი იყო ქალაქ შამში. ყოველ წამს და წუთს ეშმაკს აგინებდა. ეშმაკები შეწუხდნენ და მჭედლისთვის მახე გააკეთეს. ერთი ეშმაკი ბერიკაცის სახით მოვიდა, ერთი ვაჟკაცი შვილად მოიყვანა, მჭედელს ოცი ფლური მოუტანა: „ამ ჩემს შვილს შენი ხელობა ასწავლეო!“

მჭედელს გაუხარდა და მიიღო. კარგ სწავლებას დაჰპირდა.

ორი თვის შემდეგ ერთი ეშმაკი ბერს, უძლურ კაცად შეიცვალა და მოვიდა მჭედელთან, ორასი ფლური მოუტანა და უთხრა:

„ძალიან დავბერდი, აღარაფერი შემიძლია, ეს ხელფასად აიღე, დამადნე, გამაახალგაზრდავე და ოცი წლის გამხადე!“

მჭედელმა ეშმაკს აგინა: „ეს როგორ შეიძლება კაცისგანო!“

შეგირდმა უთხრა: „ფული გამოართვი, მე თოქმაჩის შვილი ვარ (ანუ მჭედლის შვილი), მე კარგად გავაახალგაზრდავებო.“

ეშმაკი ეშმაკური საქმეების მცოდნეა. შეკრეს ეს ბერიკაცი, დადეს. ნახშირი და ცეცხლი დააყარეს და საბერველით ბერვა დაუწყეს, ბევრს იძახდა: „დავიწვი, ნუ დამწვავთო!“

მათ უფრო უბერეს. ეშმაკს რა დაწვავდა?! (ეშმაკს ცეცხლი არაფერს დაუშავებდა).

ცოტა ხანი გავიდა, ცეცხლიდან ოცი წლის კაცი ამოძვრა. გაუკვირდა ყველა კაცს და გავრცელდა ეს ამბავი: „ესეთი ხელოსანია ის მჭედელი, ორასი წლის კაცს გააახალგაზრდავებს და ოცი წლის ვაჟკაცად აქცევსო!“

ეს შამელ ყადს მიესმა; ძალიან დაბერებულიყო, ორასი ფლური მოუტანა: „გამაახალგაზრდავეო!“

მჭედელი დაჰპირდა. ეგონა, ამასაც გავაახალგაზრდავებო. თავიდან ფეხებამდე შეკრეს, ცეცხლში ჩადეს და ბერვა დაუწყეს. როცა ცეცხლი გაჩხრიკეს, ძვალიც ვეღარ იპოვეს, ისე დამწვარიყო.

დაიჭირეს საწყალი მჭედელი და დაახრჩვეს. ეშმაკებმა ეს ხრიკი მოუწყვეს.

„ეშმაკი ეშმაკს კიდეც გააახალგაზრდავებს და კიდეც ნახავს. შენ ეშმაკი ხარ და ეშმაკს ხედავ, მაგაზე რა ფიცი გინდა, ან ვინ არ დაგიჯერებს.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**ყარყატის თავგადასავალი**

ერთ ადგილას ბევრი თეთრი ყარყატი ბუდობდა. ერთმა კაცმა ერთი ყარყატის კვერცხები მოიპარა და ბატის კვერცხები ბუდეში ჩაუდო. იმ ყარყატმა გამოჩეკა და გაზარდა, თავისი ბარტყი ეგონა. როცა გაიზარდა, მამალი ყარყატი მოვიდა, ნახა, მისი მსგავსი არ იყო. შეკრიბა თავისი თემის ყარყატები და ყველას აჩვენა. დაიჭირეს ეს უდანაშაულო დედალი ყარყატი, მოკლეს და ტვინი ამოსწოვეს.

„ახლა რა დაგიშავა შენ ლეონმა? ცოლი იყო შენი და გიღალატა, მტერი იყო და შვილი მოგიკლა? ან ცოლი გყავდა და მასთან დაისვენა? ან მან დაგასახიჩრა? რა გიყო? მითხარი! მეფის თავით, არ დავიცავ მას. არც შენ გირჩევნივარ, მაგრამ სიმართლეს ვიტყვი. შენსა და მას შორის მტრობა არაფერია.“

მტრობა სამს შეეფერება:

ერთს – მესაზღვრეს, რომელსაც საზღვრის გადაკვეთა სურს;

მეორეს – ვისაც სხვისი მამული უჭირავს, თუ ის არ წაუვა, ამას ვერ მოიპოვებს;

მესამეს – ვისაც სხვისგან სამარცხვინო საქმე სჭირს.

რუქამ თქვა:

„არ ვმალავ, ლეონის მტერი ვარ.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამს არ შეეფერება მტრობა:

ერთს – ნავში მჯდომს – მენავის მიმართ;

მეორეს – მინდორში მცხოვრებს – ასეთ ადგილებში მცხოვრებთა მიმართ;

მესამეს – ნაკადულის ბოლოში მცხოვრებს – სათავეში მცხოვრებთა მიმართ.“

რუქამ თქვა:

„მეფის ძე ხარ და დაგვატკბე!“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამს შეეფერება სიტკბო:

ერთს – ციხის თანამონაწილეს;

მეორეს – ბევრი განაყოფის (წილის) პატრონს;

მესამეს – ლხინზე მჯდომთ.“

რუქამ თქვა:

„ტყუილად ვიღლი თავს.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამნი იქცევიან ტყუილად:

ერთი – მშიშარა მონადირე;

მეორე – ჯორების გამრავლების მცდელი;

მესამე – ქარის მდევარი.“

რუქამ თქვა:

„ბევრ ენას სწავლობ.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამს შეეფერება ენამრავლობა:

ერთს – ღარიბ უპოვარს;

მეორეს – მოხეტიალე მქადაგებელს;

მესამეს – მოჩხუბარ კაცს.“

რუქამ თქვა:

„შენი ხელიდან უნდა გავიქცე.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამს შეეფერება გაქცევა:

ერთს – თემიდან გაძევებულს;

მეორეს – ურჩი ცოლის ქმარს;

მესამეს – პატრონის ორგულს.“

რუქამ თქვა:

„ჩემთვის სასურველია სიკვდილი.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამს ენატრება სიკვდილი:

ერთს – ბოროტი სიცოცხლით ნაცხოვრებს;

მეორეს – ხანგრძლივად ავადმყოფს და განუკურნებელს;

მესამეს – უეჭველად სამოთხის მომლოდნელს.“

რუქამ თქვა:

„ჩემი განდევნა გინდა, უეჭველად.“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამნი განიდევნებიან:

ერთი – მეღვინე – ყურძნის ქურდი;

მეორე – მკურნალი – წამლის უცოდინარი;

მესამე – უსამართლო მოსამართლე.“

რუქამ თქვა:

„ვხედავ, გაგაბრაზე!“

ჯუმბერმა თქვა:

„სამნი აბრაზებენ კაცს:

ერთი – შვილი ურჩი და დაუმორჩილებელი;

მეორე – მლანძღველი ქალი;

მესამე – მოლაპარაკე მონა.“

რუქამ მოყვა იგავი:

**ფილოსოფოსები**

ერთი დიდი ფილოსოფოსი იყო, ყოველგვარი სიბრძნით შემკული. მან მიატოვა ქვეყანა და განმარტოებით უდაბნოში წავიდა. იქ დასახლდა და მარტო ლოცულობდა. სხვა ექვსი ფილოსოფოსი იყო, ძალიან ცოდნის მოყვარული და მცდელი. რაღაც საკითხზე შეკამათდნენ, ვერც ერთმა ვერ დაასკვნა. წავიდნენ იმ განმარტოებულის სანახავად. ჰკითხეს და მან ხმა არ გასცა. მერე კიდევ ჰკითხეს და მან ასე უთხრა:

„თქვენ ყველამ თქვენი ნაშრომი ბევრი საუბრის სწავლისთვის დაკარგეთ, და მე ჩემი ნაშრომი და ქვეყანა ამისთვის მივატოვე, რომ ჩუმად ვიყო და არ ვილაპარაკო.“

მეტი არაფერი უთხრა და შერცხვენილები წამოვიდნენ უპასუხოდ.

„მეც, თუ თქვენ მოგშორდებით, არა ამ ქვეყანას, არამედ იმ მარადიულსაც დავტოვებ და დავისვენებ.“

ჯუმბერმა მოყვა იგავი:

**დათვი და მონადირეები**

ორი მეგობარი ნადირობდა. ხევი იყო და ხევის გაღმა-გამოღმა დადიოდნენ. ერთ მეგობარს დათვი შემოეჭიდა, ქვეშ მოიქცია. მეორე მეგობარმა დაუყვირა: „გაუშვი ეგ დათვი და წამოდი, სხვა საქმე გვაქვსო!“

მან დაუძახა: „დათვი არ მიშვებს, თორემ მე დიდი ხნის წინ წამოვიდოდიო!“

„იმის არ იყოს, შენ არავის ეშვები და არ აწყნარებ, თორემ შენი საუბარი არც არავის ესიამოვნება და არც არავის გაუხარდება.“

რუქამ მოყვა იგავი:

**ობოლი და მისი დედა**

იყო ერთი ობოლი ბიჭი. როცა გაიზარდა, დედას ჰკითხა:

„დედა, ყველა კაცს მამა ჰყავს, მე რატომ არ მყავს?“

დედამ უთხრა:

„შვილო, შენც გყავდა, მაგრამ წყალმა დაახრჩო.“

შვილმა უთხრა:

„იმ წყალზე ხიდი არ იყო, რომ მასზე გადასულიყო?“

დედამ უთხრა:

„იყო, მაგრამ შორს იყო.“

შვილმა უთხრა:

„ისე შორს იყო, რომ აქამდე ევლო, ვერ მოუვლიდა?“

დედას გაეცინა და ასე უთხრა:

„თუ მაგდენი გაესინჯა (ეფიქრა), არც კი დაიხრჩობოდა.“

„ეს იგავი იმიტომ მოგახსენე: თუ ასე სიტყვის ამწონ-დამწონი ხარ, არასასურველ კაცს რატომ ელაპარაკები და აქამდე რატომ ვერ მოიფიქრე ჩემი უაზრობა?“

ლეონმა გახსნა თავისი ბრძნულად მოლაპარაკე პირი და ტკბილად მოუბარი ენა, უთხრა ჯუმბერს:

„მეფის ძეო! მარტვილი ხარ, სიტყვის გზას ეძებ და მეტის სურვილით უფრო კარგავ, როგორც იმ მეფეს დაეკარგა, რასაც ეძებდა.“

მეფემ ჰკითხა: „როგორ ყოფილაო?“

ლეონმა მოახსენა:

**უმეცარი დალაქი**

ჩემი დაბადებისა და მშობლების უცნობობის შესახებ უკვე მოგახსენეთ თქვენს მეფობას და როცა აქეთ წამოვედი, ერთ სოფელში მოვედი. ხუთი მეგობარი იჯდა და მხიარულობდა. მეც დამპატიჟეს და მათთან დამსვეს.

თავების გაპარსვა მოუნდათ. იმ სოფელში თურმე ერთი უცოდინარი დალაქი იყო. კარგი ცოდნა მოიჩემა და მოვიდა.

ერთს თავის გაპარსვა დაუწყო. თურმე ძალიან აწვალებდა.

იქვე აქლემი ღრიალებდა.

იმ კაცმა თქვა: „იმ აქლემსაც თავს პარსავენო და ამიტომ ასე მწარედ ყვირისო.“ ჩვენ ვიცინეთ და სხვებსაც მოვაპარსვინეთ.

მეორეს დაუწყო პარსვა და დიდად შეაწუხა. ამოიღო ხუთი ბისტი (ფული), მისცა და უთხრა: „ვიცი, ცოცხალი ვერ გადაგირჩები, შენი ხელფასი არ შემრჩეს, იმ სოფელში ვალად არ დამეკიდოსო.“

მესამეს დაუწყო პარსვა. თავი მოუკორტნა (მოუჭრა) და სისხლმდინარეს ბამბა დააკრა, სხვაგან მოუკორტნა და დააკრა ბამბა. მართლა ათამდე ადგილას მოუკორტნა, ნახევარი გაპარსა. და როცა ვეღარ გაუძლო და შეაწუხა, ასე უთხრა: „ძმაო, ნახევარი ბამბა დაგითესავს, ნახევარი იყოს, ეს ნესვად მინდა დავთესოო.“

ვიცინოდით და ერთმანეთს ამბავს ვეკითხებოდით.

მეოთხეს პარსვა დაუწყო. როცა გაუჭირდა, მე ვკითხე: „რამდენი ძმა ხართ-მეთქი?“

მან ასე მითხრა: „თუ ამ კაცს გადავურჩი, ექვსნი ვართ, თუ არა – ხუთნიღა დავრჩებითო.“

მეხუთეს დაუწყო პარსვა. ბევრგან მოუკორტნა და ბამბა დააკრა. როცა დაამთავრა, ორი ფული მისცა. ის დალაქი თურმე მოლაპარაკე იყო და ასე უთხრა: „შენს თავზე ხუთი ბისტის ბამბა დამეხარჯა და ორ ფულს მაძლევო.“

ვიცინოდით და, რომელიც უარს იტყოდა, ძალით ვაპარსვინებდით ხოლმე თავს.

როცა მე დამიწყო პარსვა, ძალიან შევწუხდი, მაგრამ თავი არ შევიმჩნიე, როცა დაამთავრა, ფასი მივეცი და მადლობით ვუთხარი: „ასეც მამა-დედათ შენთა სული დაისვენებს, როგორც მე დამასვენე-მეთქი.“

ჩემმა მეგობრებმა გამკიცხეს: „მშრალი ვირის თავი დაიყვირებდაო, შენ რა მადლს ეტყვიო?“

მე ასე ვუპასუხე: „უარი მეთქვა, არ მომეშვებოდით, და ის კაცი დავიმადლე და მამა-დედა დავწყევლე.“

მათ მკითხეს: „როგორო?“

მე ასე ვუთხარი: „მე რომ მისგან პარსვით დავისვენე, თუკი მის მშობელთა სულები ასე დაისვენებენ, ჯოჯოხეთში რა უარესი ტანჯვა იქნება-მეთქი?“

დავლიეთ ღვინო და დავისვენეთ.

ლეონმა მოახსენა:

**იტალიელი მხატვარი**

იქიდან წამოვედი და იტალიის ქალაქში მოვედი. ერთმა მხატვარმა დამინახა და დამპატიჟა. ის ყველა მხატვრის უფროსი იყო. მასთან ერთი თვე დავყავი. რომელი მხატვარიც მას პატიჟებდა, მეც მეპატიჟებოდა ხოლმე.

ერთმა მხატვარმა დაგვპატიჟა. ერთ სარკმელში ერთი საწერი მოეხატა, გაშლილი კალამი რომ შიგნით იდოს, იმის მსგავსად, კაცს ისე ეგონებოდა, გაშლილი საწერი დევსო. ერთი სხვა, ძალიან კარგი მხატვარი იყო, ხელოვნების მცოდნე. მას უთხრა მასპინძელმა: „ადექი, ძმაო, ეგ საწერი მომეცი და მერე მე გემსახურებიო!“

ადგა ის მხატვარი, საწერი ეგონა. როცა ხელი მიჰყო, კედელი დახვდა, ძალიან შერცხვა. ჩვენ გაგვეცინა.

მეორეზე მან დაგვპატიჟა. ამ წინა მასპინძელს საწერლის ამბავი დავიწყებოდა და იმ კედელზე ერთი გაღებული კარი გამოესახა. ისე ეგონებოდა კაცს, სახლის შესასვლელი კარიაო. ღვინოს ვსვამდით და ერთ საკითხზე შეკამათდნენ.

მასპინძელმა საწერლის მხატვარს უთხრა: „ნუ კამათობთ, ჩემს წიგნში სიმართლე წერიაო!“

მან ჰკითხა: „ის წიგნი სად არისო?“

მასპინძელმა კარი აჩვენა: „იმ სახლში დევს და გამოიღეო და ნახეო!“

ადგა, სწრაფად შესვლა უნდოდა და კედელს თავი შეატაკა და გაიხეთქა.

მასპინძელმა უპასუხა: „ცუდად გიმასპინძლე, მაგრამ ისეთი საწერლის ხატვას, ასეთ სახლში ისწავლიანო.“

ღვინო ვსვით და გავიხარეთ.

სხვამ დაგვპატიჟა მხატვარმა. ჩვენ დაგვსვა და, სადაც ჩვენ ვიჯექით, იქ გვერდით სხვა სახლი ედგა. მასში ერთი რკინის აუზი გაეკეთებინა. მნახველს მდგარი წყალი ეგონებოდა.

თითო-თითო მხატვარს იწვევდა, აძლევდა ჭიქას, ეუბნებოდა: „ძმაო, შედით, მანდ წყალი დგას, ამოიღეთ და გამოიღეთო!“

შევიდნენ, წყალი ეგონათ, ჭიქა მიარტყეს, გატეხეს და სხვა გზით გაიპარნენ და შერცხვენილები წავიდნენ.

ერთი ბრძენი მხატვარი იყო. როცა ის დაპატიჟა, მოვიდა. ჭიქა მისცა და შეგზავნა. ნახა. იგრძნო, რაღაც ხრიკიაო. ხელი მიჰყო, რკინა იყო. სამხატვრო საწერი. იქ მზად იდო. იმ რკინაზე ერთი მყრალი ძაღლის ლეში გამოხატა, რომ შიგნით ჩავარდნილს ჰგავდა. გამოვიდა და უთხრა: „ვიღაცას ძაღლის ლეში ჩაუგდია, ის აღარ იხმარება და აღარ ავავსეო.“

შევედით, ვნახეთ, მოგვეწონა, ღვინო ვსვით. ძალიან მომეწონა მათი ხელოვნება.

სხვამ დაგვპატიჟა. მეორე მეგობრის ცოლი თურმე ენახა და მისი სახე გამოესახა, სრულად მას დაამსგავსა. ჩვენ დავსხედით იმ სახესთან. მერე ის კაცი დაპატიჟა. შემოვიდა, ნახა ჩვენში მჯდომარე. ფიცხელი კაცი იყო. მას მართლა მისი ცოლი ეგონა. მეტის სიბრაზისგან ვეღარ გაიგო რა. მივარდა, ცემა უნდოდა. როცა მუშტი შემოჰკრა, კედელი დახვდა.

ძალიან ვიცინეთ და ასე გავატარეთ ის თვე იქ.

იქიდან წამოვედი, სამ კაცს შევხვდი. მინდორში ისხდნენ გზების პირას. ისინიც იმ დღეს შეკრებილიყვნენ, ძმებს დასტიროდნენ და ცოლებს აგინებდნენ. მივედი, ვკითხე: „რა გჭირთ-მეთქი!“

მითხრეს: „ცხენიდან ჩამოდი, დაჯექი და გეტყვითო!“

ერთმა თქვა:

**მოშურნე რძალი**

ერთი ძმა მყავდა, საყვარელი, ჩემი მორჩილი და ჩემი გულის სურვილი. მისი ცოლი ჩემს ცოლს სილამაზით სჯობდა. ამაზე გაბრაზდა, დაემტერა: „რატომ არის ის უკეთესიო!“ შემომიჩნდა: „ან რძალი შენს ძმას გააგდებინე და ან ძმას გაეყარეო!“

მან, ჩემმა ძმამ, ცოლი არ გაუშვა, მე გავეყარე და ახლა გაღარიბებული დავდივარ.

მეორემ თქვა:

**პურის პურით ჭამა**

ოთხი ძმა ვიყავით ცოლიანები. შემომიჩნდა ჩემი ცოლი და ასე მეუბნებოდა: „თუკი შენ ძმებს გაეყრები, ისეთი ქალი ვარ, პურს პურით გაჭმევო.“

დღე და ღამე არ მომასვენა. როცა ძმას გავეყარე, ვუთხარი: „პურით პურის ჭამა რა არის, მაჭამე-მეთქი!“

გააკეთა კორკოტი (ფაფა), წინ დამიდგა, პურიც ხელში მომცა: „აჰა, პური პურით ჭამეო.“

ოჯახის წევრები მომბეზრდნენ და დავშორდი.

მესამემ თქვა:

**„წაჯე-უკუჯექის ცეცხლი“**

რვა ძმა ვიყავით. ცოლი შემეხვეწა: „თუ შენს ძმებს დაშორდები, ისე გაგამდიდრებ, რომ 'წაჯე-უკუჯექის' ცეცხლს აგინთებო.“

ვეღარ გავუძელი და ძმებს დავშორდი. ზამთარი იყო. ცოლმა დამსვა და ცეცხლი დაანთო. მოიტანა ჩალა და დააყარა. როცა ცეცხლი აინთო, უკან დავჯექი, შემცივდა და წინ წავჯექი. ისე მიკეთებდა. ვკითხე: „რა არის ეს-მეთქი?“

მან მითხრა: „წინათ დაგპირდი 'წაჯე-უკუჯექის' ცეცხლს და ეს ის არისო!“

ახლა ვაებით დავდივარ.

მითხრეს: „შენც შენი ცოლისა და ძმის ამბავი თქვიო.“

მე ვუთხარი: „არც ერთი მყავს-მეთქი.“

მათ მაგინეს და გამომაძევეს: „მაშ, ჩვენი ცუდი ამბები რატომ მოისმინეო?“

წამოვედი. მივედი ქალაქ მუყამისში. იქ მნახა მკურნალმა, რომელიც ყველა ექიმის მთავარი იყო. გამასვენა და მამკურნალა. მოიწვია ყველა ექიმი და უთხრა:

„რომელსაც ყველაზე რთული სამკურნალო საქმე გინახავთ ან გაგიკეთებიათ, ჩემი სტუმარი მოაყურეთ, თუკი ესიამოვნება!“

ერთმა თქვა:

**თავში სპილენძის ჩამდგმელი**

ერთი კაცი ომში დაიჭრა. თავის ქალა მთლიანად დამსხვრეული ჰქონდა, ის ძვალი ვეღარ შეერთდებოდა.

მთლიანად ამოვიღე ძვალი და ძვლის ნაცვლად სპილენძი ჩავუდგი. შეხორცდა და იმ კაცმა დიდხანს იცოცხლა.

მეორემ თქვა:

**მკლავის გახსნით მკურნალი**

ბიძაჩემი ძალიან ხელოვანი მკურნალი იყო. მაღლა, დერეფანში იჯდა. მისი სახლის ძირში ფოლორცი იყო. ერთმა ჭაბუკმა ცხენით ჩაირბინა. ექიმმა ზემოდან გადმოხედა და კაცი გაუგზავნა, შეუთვალა: „მკლავი გაიხსენი, თორემ სისხლი მოგკლავსო!“

იმ ჭაბუკმა მოციქულს აგინა და ექიმი გაკიცხა. როცა სახლში მივიდა, სისხლი მოეძალა და სიკვდილს მიუახლოვდა.

როცა ბიძაჩემმა დრო იხელთა, მივიდა. ტირილი იყო. შევიდა, მოტირალები გაუშვა, ორივე მკლავი გაუხსნა და ბევრი სისხლი ადინა. ის კაცი განიკურნა და იმის შემდეგ მის სიბრძნესა და ცოდნას აქებდნენ.

მესამემ თქვა:

**ვირის წვივის ჩამდგმელი**

ჩემი მეზობელი ხელმარჯვე ქირურგი იყო. ჩემს მეზობელს წვივი ისე დაელეწა, რომ ძვალი მთლიანად დაიფშვნა, ვეღარ შეერთდებოდა. ხორცი გაუჭრა, ძვლები ამოუღო და წვივის ნაცვლად ვირის წვივი ჩაუდო.

წამლები დააყარა, შეახორცა და განკურნა.

მეოთხემ თქვა:

**ბრძენი მკურნალი**

ჩემი მასწავლებელი დიდი ექიმი იყო. ყველა სენის მკურნალი იყო, მაგრამ თვითონაც მძიმედ დასნეულდა. მოვიდნენ მრავალი მკურნალი და, ვინც სამკურნალოდ შევიდოდა, ის ავადმყოფი ერთ თითს აუწევდა. ის ექიმები ვერაფერს ხვდებოდნენ და აღარ მკურნალობდნენ.

მრავალი დღე გავიდა. ეს ამბავი ყველგან გაითქვა. ერთი სხვა ექიმი მოვიდა და ნახა. როცა ავადმყოფმა ერთი თითი აუწია, მოსულმა ორ თითი აჩვენა. ავადმყოფს ესიამოვნა, მოიხმო და მაჯა აჩვენა. უმკურნალა და განიკურნა.

მე ვკითხე:

„რატომ სხვებს არ ამკურნალებინე-მეთქი?“

მან მითხრა:

„ყველა გამოვცადე და სიბრძნე არც ერთს არ ჰქონდა, უსიბრძნო ექიმი კი შხამის მომტანია.“

ვკითხე:

„თითის ჩვენება რა იყო-მეთქი?“

მან მითხრა:

„მე ერთი თითის ჩვენებით ამას ვეუბნებოდი: 'თუ ასი კაცი არ გაგიტყავებია (ანუ არ გიმკურნალია), სრული ექიმი არა ხარ-მეთქი.' სხვებმა ვერაფერი გაიგეს. მან კი ორი თითი იმიტომ მიჩვენა, რომ 'ორასი გამიტყავებიაო' (ორასისთვის მიმკურნალიაო). ამის ცოდნამ მესიამოვნა და ამით განვიკურნე. როცა ავადმყოფს გული დიდად ესიამოვნება, ის უეჭველად განიკურნება.“

მეხუთემ თქვა:

**მეფე და ექიმი**

ბასრელის მეფეს ჭამის დროს ყიას ძვალი გაეჩხირა. ვერც ერთმა მკურნალმა ვერ უშველა. წაიყვანეს ჩემი პაპა. მივიდა და ნახა. ჰკითხა ყველაფერი, რაც მოხდა, და გაიგო.

შემდეგ ჰკითხა: „შვილი გყავსო?“

მეფემ უთხრა:

„ერთი ძე მყავს ცხრა წლისა და მზესავით ლამაზია.“

ექიმმა მოახსენა: „თუ მას დამაკვლევინებ და მის ღვიძლს შეჭამ, განიკურნები, თორემ შენი განკურნების სხვა გზა არ არისო.“ მეფემ თავიდან უარყო, მაგრამ მან იგივე უთხრა. როცა სხვა გზა აღარ იყო, ვაზირებმაც ურჩიეს:

„თუ შენ მოკვდები, შენი მტრები შენს ძესაც მოკლავენ და სამეფოსაც გაანადგურებენ. შენ თუ განიკურნები, სხვა ძე გეყოლება.“

მეფემ გამოიყვანა ძე, მუხლებზე დაისვა, კოცნიდა, ტიროდა და ეუბნებოდა: „შვილო, ასე მეუბნებიან, შენი ძე დაკალი და მისი ღვიძლი ჭამე და განიკურნებიო!“

შვილმა ასე მოახსენა: „თუ შენ გერგება, ჩემი თავი შენი ჭირის ნაცვალი იყოს, აჰა, დამკალი. მამა შვილს შობს, შვილი კი მამას ვეღარო!“

მისცეს ექიმს დასაკლავად.

იმ ექიმმა ასე თქვა: „ერთი ფარდაგი გამიბით, მეფემ თავისი შვილის დაკვლას არ უყუროსო!“

ფარდაგის იქით ერთი თხა მოაყვანინა მალულად. როცა თხას ყელზე დანა დააჭირეს, დიდი ხმით დაიბღავლა. მეფეს შვილის ხმა ეგონა, გული დაეწვა, ისე დაიყვირა „ვაი შვილოო“, რომ ძვალი შორს გადააგდო.

გამოვარდა, ნახა, შვილი ცოცხალი იყო. ექიმს უთხრა: „რატომ ასე მომექეციო?“

მან ასე მოახსენა: „თუ ეს ხრიკი არ გამეკეთებინა, შენ თხისთვის ასეთ რას დაგაძახებდა, რომ ძვალი ამოგვარდნოდაო?“

ის მეფე განიკურნა.

მეექვსემ თქვა:

**პირდაქცეული ბმოს მკურნალი**

ჩემს უფროს ძმასთან მოვიდა ერთი ავადმყოფი. ყველა ექიმს უკვირდა მისი სენი. ჩემმა ძმამ სხვებს უთხრა:

„ამ კაცს სხეულში პირდაქცეული ბმო აქვს; თვითონ არ გამოირწყვება, შაშარი არ მისწვდება და წამალი არ დაედება, რა ვუყოთ?“

მათ განკურნების გზა ვერ თქვეს. მან ხუთი წურბელა მოასხმევინა და ჩააყლაპინა. ის კაცი მკვდარს დაემსგავსა. თურმე წურბელა ბმოს მოეკიდა და დახეთქა. როცა ჩემმა ძმამ დრო იხელთა, ერთი წამალი ჩაასხა, წურბელებიც ამოაგდო და ბევრი სისხლი და ბაყლი (ჩირქი) ადინა და განიკურნა.

მეშვიდემ თქვა:

**ქირმან-შაჰის ძე**

ქირმან-შაჰის ძე ძალიან დასნეულდა. მისთვის მრავალი მკურნალი შეიკრიბა და ვერაფერი უშველეს. აბდულ-ჯაფარი წაიყვანეს. ბევრი რამ უმკურნალა, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. შემდეგ იმ ყრმის და მისი მშობლების სახე შეამოწმა. მაშინ რაღაც ეჭვი შეეპარა: სახეს სახის მსგავსება აკლდა.

ფარულად გამოიხმო იმ ყრმის დედა და უთხრა: „თუ შენი ძის სიცოცხლე გინდა, მითხარი, ვისგან გყავს? ეს შაჰის ძე არ არის, მე ვიცანიო.“

თავიდან ბევრი უარი დაიფიცა, მაგრამ, როცა სხვა გზა აღარ იყო, გაუმხილა და უთხრა: „ჩემი ქმარი უშვილო იყო და ნათესავი არ ჰყავდა. მემკვიდრეობა სხვას რჩებოდა. ერთი მეწისქვილე ვიხელთე უაზრობის გამო და მისგან არისო.“

ექიმმა როცა ყველაფერი გაიგო, მშობლებს აღარ აჩვენა; საწოლი გამოაცალა, ცოტა ჩალა დაუფინა; ზედ დააწვინა, წამალი აღარ მისცა. თუ რამეს ითხოვდა საჭმელად, აგინებდა და ცოტა ხმიადს აძლევდა.

თურმე მამის აგებულება ჰქონდა და ძვირფასი წამალი არ სჭირდებოდა და ამით განიკურნა, და მშობლებს მთელი დაუბრუნა.

მერვემ თქვა:

**საგათის მკურნალი**

ჩემი სიძე ერთი მოხუცი კაცის მეგობარი იყო და უყვარდათ ერთმანეთი.

ჩემი სიძე სოფლად წავიდა სამკურნალოდ და სანამ მოვიდოდა, ის კაცი მოკვდა.

როცა დაასაფლავეს, იმ დღეს მოვიდა ექიმი. როცა იმ კაცის სიკვდილი გაიგო, ბევრი იტირა და შემდეგ გამოიკითხა: „რა სენით მოკვდაო?“ მათ ყველაფერი უთხრეს.

ფარულად წავიდა, ერთი ბაროსანი კაცი თან წაიყვანა, საფლავი მოთხარა, კაცი ამოიღო. თურმე საგათა შეჰქნოდა და ცოცხალი დაესაფლავებინათ. ამ სენის მქონე მკვდარს ემსგავსება და ვერ ეცნოთ.

ექიმმა ეს კაცი გააშიშვლა და, სადაც ძარღვი ჰქონდა, ყველა შაშრით დაჩხვლიტა, საფლავი ისევ ისე გაასწორა, როგორც იყო. კაცი სახლში წაიყვანა. ბევრი სისხლი ადინა, უმკურნალა და განკურნა და თავის სახლში დამალა.

იმ კაცის შვილი წუხდა და, რამდენჯერაც აღაპს აკეთებდა, ექიმსაც იწვევდა. ექიმი აღარ ტიროდა, მხიარულად იყო. უკვირდა იმ კაცს: „ეს და მამაჩემი მეგობრები იყვნენ, ახლა მისი სიკვდილი რატომ უხარიაო?“

როცა ორმოცის აღაპი დასრულდა, ექიმმა იმ კაცს უთხრა: „მე სიზმარი ვნახე, მამაშენი საფლავიდან გაიპარაო.“

იმ კაცმა არ დაიჯერა. წაიყვანა, მოთხარეს, ნახეს, საფლავში აღარ იყო. დაიწყო ტირილი და მწუხარება. ექიმმა სახლში წაიყვანა და ეუბნებოდა:

„მკვდარი რაღას გარგებს, საფლავშია თუ არა, რა სარგებელი აქვს?“

ის კაცი უფრო მეტად ტიროდა. შემდეგ შეიყვანა სახლში და აჩვენა მამამისი: „აჰა, ასეთი ექიმი ვარო!“

როცა ნახა, დიდი სიხარული შეექმნა და ექიმის სახელი გაითქვა.

მეცხრემ თქვა:

**მტერობით განკურნებული**

ჩემი მეზობელი დასნეულდა. მთელი ქონება მკურნალებზე დახარჯა, მაგრამ ვერავინ განკურნა.

გაიგო: შირაზის ქალაქში ერთი ექიმია, ავადმყოფს რომ ნახავს, იცნობსო, თუ სასიცოცხლოა, წამლის ნუსხას მისცემს, „ეს იწამლეო“, და თუ იწამლა, უეჭველად განიკურნებაო, და თუ სასიკვდილოა, პირს მიიმრუდებს და არაფერს ეტყვისო.

როცა ეს ამბავი გაიგო, წავიდა ის ავადმყოფი, ერთი მონა წაიყვანა და მივიდა. როცა იმ ექიმმა ნახა, მაშინვე პირი მიიმრუდა და არაფერი უთხრა. ავადმყოფი უღონო გახდა, განზე გავიდა და თავის მონას უთხრა:

„შენ თვითონ იცი, რამდენი ვეცადე და ვეღარ განვიკურნე, მოკვდავი ვარ. წადი, მაწონი მიყიდე, გული მითქვამს: შევჭამ, მოვკვდე.“

ერთ ბაღში გადაიყვანა, დააწვინა. მოუტანა მაწონი და აჭამა. მთლიანად ვერ შეჭამა. დარჩენილი მიაბარა. იქვე, ხის ძირში დადგა. მონა ფხიზლობდა, ავადმყოფს კი ეძინა.

მოვიდა ერთი ასპიტი (გველი) და მაწვნის ჯამში თავი ჩაყო, მთლიანად ჩაყლაპა. მონამ შიშით ვერ გააგდო. ასპიტმა ისევ ამოანთხია, ჯამში ჩაასხა და წავიდა. ის მონა პატრონის ავადმყოფობით შეწუხებული იყო: „თუ შეჭამს, მოკვდება და თავისუფალი გავხდებიო!“

როცა გაეღვიძა, მაწონი მოითხოვა. მიართვა. მთლიანად შეჭამა, ჭურჭელიც მოლოკა, დაწვა და დაიძინა. ოფლმა დაასხა და განიკურნა. გაიღვიძა, გამრთელებული ადგა, აღარაფერი სტკიოდა. მონას უთხრა: „წავიდეთ, ის ექიმი გავკიცხოთ, სიკვდილი ჩემი ეგონა და უწამლოდ განვიკურნეო.“

როცა ექიმთან შევიდნენ, ექიმმა დაასწრო, აგინა და ასე უთხრა: „ვინ მოგცა? ასპიტის ნათხევი გიჭამია და ამით განკურნებულხარო!“

იმ კაცმა ასე უთხრა: „რას მიქარავ, უმეცარი ხარ და ვერაფერი იცანიო!“

ამაზე წაეკიდნენ. ის მონა წამოდგა კანკალით და ყველაფერი უამბო. შემდეგ იმ ექიმმა ასე უთხრა:

„მე მაშინვე ვიცანი, რომ შენ ასპიტის ნათხევი გაგკურნავდა, მაგრამ რა მექნა, ძმაო? შეპყრობა არ შემეძლო და, თუკი კიდეც შემეპყრა, როგორ ვანთხევინებდი? ახლა ღმერთს შენთვის წყალობად მოუვლენია და განკურნებულხარ.“

მეათემ თქვა:

**სოკოს მკურნალი**

ჩემმა მასპინძელმა, ქურთისტანის ბატონმა, მე წამიყვანა. დედამისი თავად ხნიანი ქალი იყო და შემდეგ ასე თქვეს: „ოცი წელია ასე არისო და ვერც ერთმა ექიმმა ვერ უმკურნალაო.“

მივედი, ვნახე, უსუსურად იყო, დასუსტებული იყო, ძალა არ ჰქონდა; ხორცი დაეყარა, ფერი წასვლოდა, საჭმელს ვერ ინელებდა, სიარულისგან დავრდომილიყო, ლაპარაკი უჭირდა, მაგრამ გონება კიდევ კარგი ჰქონდა. შევამოწმე. ძალიან ვინერვიულე. როცა ბევრი ვიფიქრე, მისი სენის მიზეზი გავიგე. ღვიძლზე სოკო დასხმოდა და მას გამოეწვია ეს. გამიჭირდა და დავღონდი.

ვუთხარი: „ამას ასეთი სენი სჭირს, რომ ხნიანიც არ იყოს, ძნელად მოსარჩენია, მაგრამ ჩემს ოსტატობას ვცდი-მეთქი და ღმერთს მადლი-მეთქი.“

მათაც ნება დამრთეს. აბანოს გარეთ მთლიანად ნაბადი მოვაკარი და შიგნით ფარდაგი დავკიდე, რომ ნიავი არ შემოსულიყო და ორთქლი დამდგარიყო. შევიყვანე, საძილე წამალი ვასვი, დავაწვინე. მუცელი გავუპე, შიგნეულობა გამოვუშალე, სადაც ღვიძლზე ან სხეულში სოკო ესხა, ამოვთალე, წამლები დავადე, ზეთები დავასხი. შიგნეულობა ისევ შიგნით შევუკრიფე, თავის ადგილას დავაწყვე, მუცელი გავუკერე და მაგრად შევუკარი. როცა გაეღვიძა, წამლით ხელი შევუწყე. გავამთელე. განიკურნა, გასუქდა, გაკეთდა. ძალიან მიქებდნენ ხელოვნებას და მაქებდნენ ყველანი.

რამდენი ხანიც იქ დავყავი, მამკურნალეს, მასვენეს და კარგი ამბებით გამომისტუმრეს.

**ლოდის დამგორებელი**

წამოვედი იქიდან. მივედი ერთ ადგილას, მინდვრიან და ცხელ ადგილას. როცა ის გავიარე, ვნახე დიდი დაღმართი. იქ ერთი კაცი დაღმართზე ჩადიოდა, აიკიდებდა მრგვალ ლოდს, ამოვიდოდა აღმართზე, დააგორებდა; ისევ დაღმართზე ჩავიდოდა, აიკიდებდა, ამოიტანდა და დააგორებდა. ამოტანისას ხვნეშოდა და, როცა ლოდს დააგორებდა, იცინოდა.

მე ვკითხე: „ძმაო, რატომ იტანჯები, ან რატომ იცინი-მეთქი?“

მან მითხრა: „მე ამ ერთი ქვით ჭირსაც ვნახავ და ლხინსაც. ერთი პატარა ქვა მაქვს და ჭირი და ლხინი ორივე დიდი; და მრავალ კაცს ათასი ამდენი ოქრო აქვს და ცუდად იცის მისი გამოყენება, ამიტომ ვერც ჭირს ნახულობენ და ვერც ლხინსო.“

მომეწონა მისგან. ცოტა ცუდი სიტყვა ძალიან კარგად მითხრა.

**ორი პურით მასპინძლობა**

მას დავშორდი. მივედი ერთ წყაროზე. ორი კაცი წყალს სვამდა. როცა მნახეს, ჩემი ნახვა ესიამოვნათ. დასხდნენ საჭმელად. ორი პურის მეტი არაფერი ჰქონდათ. მეც დამსვეს. ერთი პური ერთმა დაიდო და მეორე მეორემ. მე არაფერი მქონდა. ნახევარი ერთმა მომიტეხა და ნახევარი მეორემ.

ჩემი თურმე მეტი აღმოჩნდა. როცა შევჭამეთ, მათ არ ეყოთ. გამიბრაზდნენ: „გვაცდუნაო! ერთი პური ორთავ შევჭამეთ და ერთი მარტო ამან შეჭამაო.“

ორი ერთს როგორ არ მომერეოდა! შემიპყრეს, დამაბეს, ორივემ ას-ასი არგანი მირტყა. ჩემი მშველელი კაცი ვინ გამოჩნდებოდა! ხან ვედრებას ვეტყოდი, ხან სხვას, მაგრამ არ მომისმინეს.

მე ვუთხარი: „ვისაც ეწვევით, მასაც თქვენთვის ასე აქმნევინოს-მეთქი!“

დამტოვეს იქ დაბმული და სწრაფად წავიდნენ.

მოვიდა ვიღაც მოწყალე კაცი; მკითხა ჩემი ამბავი. მე ყველაფერი მოვახსენე. მან მითხრა: „ძმაო, ხუთ სწავლებას გეტყვი და დაიმახსოვრეო: უმეცარ კაცს გულით ნუ მიენდობი;

შეუმცნებელს (უცნობს) უსუსურად ნუ ეჩვენები;

ყოველთვის ფრთხილად იყავი, თუნდაც შენს სახლში;

მშიერს სტუმრად ნუ ეწვევი;

გლახაკისგან ჩუქება ნუ გინდა!“

მე ძალიან დავუმადლე. გამხსნა და ასე მითხრა: „იმ კაცებს ბევრი სხვაც მოუტყუებიათო.“

საგზალი მომცა და თვითონ წავიდა. მე რაღა დავრჩებოდი?!

**ჯიზი-გურგენ**

წამოვედი იქიდანაც. დამხვდა ზღვა. ჩავჯექი ნავში. ქარი ამოვარდა. ხომალდი დაგვემსხვრა. ყველანი ქონებასთან ერთად დაიხრჩვნენ. მე ერთ ფიცარს გადავრჩი. შვიდი დღე და ღამე მატარა.

მერვე დღეს ტალღამ ნაპირზე გამომაგდო.

ავდექი დაღლილი, ზღვის ღელვისგან გამოფიტული, ვიარე. პატარა მთა იყო. გადავიხედე. ზამთრის დრო იყო. დიდი თოვლი იდო, მუხლამდე. მივედი ერთ მხარეს. თუკი შენობას ვიპოვი, მინდა პური ვჭამო.

ვნახე ერთი ჭაბუკი მომავალი, ახოვანი, მშვენიერი, მხნე, ლამაზი. თხელი ტილოს ნიფხავ-პერანგი ეცვა, სხვა არაფერი. თავშიშველი, ფეხშიშველი, გაყინული. პერანგზე ოქროს სარტყელი ერტყა. ორი ისარი ეჭირა. მშვილდი ხელში ჰქონდა. მოვიდა, მნახა. უცხოტომელად მიცნო. ამბავი მკითხა, მოვახსენე.

მან მითხრა: „მე ჯიზი-გურგენ მქვია. ამ ჩემს ქაშანს (ბილიკს) გამომყევი, სოფელში მიხვალ, ჩემს მაგივრად იმ კაცებს უთხარი: 'სანამ მოვალ, ეს კაცი მოიმართებულეთ (კარგად მიიღეთ)'-თქო.“

და წავიდა თავის გზაზე. მე გავყევი მის კვალს. მივედი, ქალაქი იყო დიდი და ლამაზი. და როცა მისი სახელი ვახსენე, შემხვდნენ კაცები. ისე მიმიღეს, თითქოს მათი პატრონი ვყოფილიყავი. კარგად დამხვდნენ: გამათბეს, მამკურნალეს, გამანებივრეს.

საღამოს მოვიდა ჯიზი-გურგენი. ერთი ირემი მოეკლა, ზურგზე ეკიდა. კართან დააგდო. შევიდა სახლში. სადღესასწაულო ტანსაცმელი ჩაიცვა და გამოვიდა. ძალიან პატიოსანი კაცი იყო. გვერდით მომიჯდა. ორი მზგეფსი (სასმელი) დამალევინა.

შემდეგ მითხრა: „გამომყევი, ჩემს სახლსა და წესრიგს ყველაფერს გაჩვენებო!“

ავდექი, გავყევი. ბევრი ლამაზი სახლი დამატარა, ყველა სამსახურებრივი ოთახი მოწყობილი იყო და შემიყვანა ერთ დერეფანში. შუაში დიდი აუზი იყო, ცივი წყლით სავსე და ყინული ეყარა. შიგნით სამი და ოთხი თვის მეტი და, ერთი, ორი და სამი წლის ბავშვები ისხდნენ. ზოგი დადიოდა, ზოგი იწვა.

გამოვედი და ვკითხე: „ეს ბავშვები არ დაიხოცებიან-მეთქი?“

მან ასე მითხრა: „სიკვდილი ღვთის ხელშია, თუკი მოკვდავია, აბანოებშიც მოკვდებიან. ჩვენი აღნაგობა ასე მამა-პაპებს უსწავლებიათ და ასე ვიქცევით. ვინც მოკვდება, მოკვდეს და რომელიც დარჩება, მე წინათ რომ მნახე, ისეთი ჭაბუკი გამოვაო.“

გამიკვირდა და წამიყვანა იქიდან.

შემიყვანა ერთ პალატში. ძალიან კარგი სახლი იყო. შუაში ვერცხლის სვეტი იდგა და ოქროს ჯაჭვი ძირს ჰქონდა მიბმული და ბოლოში ბორკილი ჰქონდა. მასზე ერთი ბერიკაცი იყო მიბმული. ჯაჭვი ისე გრძელი იყო, რომ იმ სახლს სულ შემოუვლიდა და სხვა სახლშიც შევიდოდა. იმ სახლში ერთ მხარეს ცხედარი ეგდო, ერთ მხარეს მაგიდა, ყველა სანოვაგით სავსე: ერთ მხარეს ღვინო და ერთ მხარეს ჭადრაკი და ნარდი. რომელსაც ის ბერიკაცი მოინდომებდა, იმას აკეთებდა: სმას, ჭამას, ძილს, თუ გართობას.

ვკითხე: „ვინაა-მეთქი?“

მან მითხრა: „მამაჩემიაო.“

მე ვუთხარი: „რატომ შეგიბორკილავს-მეთქი?“

მან მითხრა: „ძმაო, როცა ადამიანი ბერდება, მისი გონება სუსტდება და ეს სხვებს აღიზიანებს. ეს ცუდი ამბავია. არავინ დაუთმობს, მეც არ დავუთმობ. ამას მტრობა მოჰყვება, მტრობას კი – ადამიანის მკვლელობა. ახლა ის თავისუფალია, კარიდან ვერ გავა და რაც სიამოვნებს, ის აკეთოს.“

შემდეგ იქიდან შემიყვანა ერთ მშვენიერ სახლში და დამსვა. დაუძახა და ერთი ლამაზი ქალი გამოვიდა. ასეთი ლამაზი არაფერი მინახავს. ძალიან ლამაზი იყო და ტანით კვიპაროსს ჰგავდა. ბევრი ძვირფასი ქვისა და მარგალიტის სამკაული ეკეთა. თავზე ოქროს თხელი მავთულით მრგვალი რაღაც ჰქონდა მობმული, თვლებითა და მარგალიტებით შემკული, და ის მიწაზე მიათრევდა.

მე არ მიკითხავს, მაგრამ მივხვდი, რომ ეს მისი ნივთი იყო.

მან მითხრა: „ეს ჩემი ცოლია და ის ადამიანის თავი მიათრევს.“

მე ვკითხე: „რატომ მიათრევს-მეთქი?“

მან მითხრა: „ერთ დღეს მოულოდნელად შემოვედი და ვნახე, რომ ის იმ კაცს ეხვეოდა და უთხრა: „ნეტავ შენს თავს არავინ გამყოს!“ მე ის სასიკვდილოდ ვერ გავიმეტე, რადგან მის სილამაზეს ვხედავდი და უკეთესი ხასიათი აქვს, მისი ცოდნა და წესიერება კი შეუდარებელია. ამიტომ დავუთმე. იმ კაცს თავი მოვჭერი, ოქროთი შევამკე და ზედ მოვაბი, მისი სურვილი არ გავუქარვე. ღმერთმა ნუ გაჰყაროს! მის სიცოცხლეში ზედ ებმება და ასეც იყოს.“

შემდეგ ასე მითხრა: „ამაზე ნუ გამკიცხავ, რომ ჩემი ცუდი ამბავი გითხარი. თუმცა არ მეთქვა, უცხო კაცი, უცხო ქვეყანაში, უცხო ამბავს ვეღარ იტყოდი.“

მომცა ხუთასი ფლური, გამომატანა კაცი, ზღვაში ნავში ჩამსვა და გამომისტუმრა. მეც წამოვედი.

მივედი ქვეყანაში, რომელსაც ძალიან კეთილი და კარგი მხარე ჰქვია, მაგრამ იმ მხარეში სიმართლე და მართალი სიტყვა არ ითქმის. ყველა, დიდი თუ პატარა, მატყუარაა.

მეფესთან მიმიყვანეს. იქ ვიყავი, მართალს ვერავინ იტყოდა, დიდი სირცხვილი იყო.

მეფემ ნადიმი გაგვიმართა და დაიწყეს ნადირობის ამბების მოყოლა.

ერთმა დიდებულმა თქვა:

**შავარდენი და წერო**

„წეროს შავარდენი მივუგდე. შეიპყრო და ძირს ჩამოაგდო. მივედი, ვნახე: შავარდენს თავი აღარ ჰქონდა. ვიფიქრე: „ნუთუ წერომ მოსწყვიტა-მეთქი!“ ვეძებე და ვერ ვიპოვე.

როცა შავარდნის ქუდი ვნახე, თავი შიგნით იდო. თურმე, როცა მივუგდე, ქუდის საფხუჭი ვერ მოვუფონე და ძლიერად გამექნია; გაგდებაში თავი მომწყდა. შავარდნის სიკეთემ ისეთი ძალა მისცა, რომ უთავომ წერო შეიპყრო და მერე მოკვდა.“

სხვამ თქვა:

**ბრმა ავაზა**

„მყავდა ავაზა, მამაჩემისგან დანარჩენი, რომელსაც ნადირი ვერ გაექცეოდა. ავადმყოფობისგან თვალები დაუბრმავდა. დავღონდი და ვეღარაფერი ვუშველე. მიმძიმდა მისი დაკარგვა. ასეთი აღარ იშოვებოდა.

ერთმა კაცმა მითხრა:

– მაგას თავზე კატა დააკარი და ნადირს ადევნე; კატა ნახავს და ავაზა შეიპყრობს.

ასეც მოვიქეცი და ვეღარანაირი ხერხით ნადირი ვეღარ გაექცა.“

სხვამ თქვა:

**ბზიკის მწვრთნელი**

„მე ბზიკს ისე გავწვრთნი, რომ ჰაერიდან მფრინავი წერო და ვარხვი ჩამოაგდოს.“

თავიდან მოუწონეს. მერე ჰკითხეს: „როგორ?“

მან თქვა:

– ლერწამში ჩავსვამ, როცა გაბრაზდება, როცა წეროს კავკავი მოვა, ამოვუშვებ, ჰაერში ავა ორივე, ერთი ერთ თვალში დაარტყამს, მეორე – მეორეში. თვალები დაუბრმავდებათ და ჩამოცვივიან.

ვაზირმა გაბრაზდა და მეფეს უთხრა: „როგორ ბედავს, ასეთ სიტყვებს რომ გეუბნება! იქნებ ეს მაინც მოხდეს და მართალი იყოს: ის ბორა ბუზი რომ არის, იმან ასე გააკეთოს, რომ შეაწუხოს მეკალოვე ხარივით და ძირს ჩამოაგდოს.

შენი თავი მეფიცება, ასეთი კაცი შენ წინ არ უნდა მოიყვანო!“

**მათრახიანი ხოხობი**

„ნადირობაზე ვიყავი. მამალი ხოხობი გაფრინდა. ქორი მივუგდე. მერე დედალი გაფრინდა. აღარაფერი მქონდა. მათრახი ვისროლე. მათრახის ბილდირგა ხოხობს ყელზე გადაეხვია და წავიდა.

მეორე წელს შემოვედი. იმ ხოხობს წიწილები დაეფრინნენ და ყველას ყელზე პატარა მათრახები ეკიდა.“

ექიმმა თქვა:

**თავტაფიანები**

„მე ნადირობის არაფერი ვიცი და ეს ვიცი: მე სომხეთის მეფის ექიმი ვიყავი. მასთან ვიჯექი. ერთი შემცოდე კაცი მოიყვანეს. მეფემ მისი თავის მოკვეთა ბრძანა. მე ცოტა შევაყოვნე, იქვე წამალი შევურიე. როცა იმ კაცს თავი მოჰკვეთეს, ის წამალი ყელში ჩავასხი და ტაფა ყელზე დავაკარი.

აღარ მოკვდა ის კაცი და თავის ნაცვლად ტაფა ება. სიკვდილის შემდეგ სამი-ოთხი შვილი ეყოლა და არც ერთს თავი არ ება და პატარა ტაფები ებნეს თავების ნაცვლად.“

ვაზირმა თქვა:

**ბნელეთის პირას მცხოვრები კაცი**

„მე ვიყავი ბნელეთის პირას მცხოვრები კაცი. ღარიბი და უქონელი ვიყავი. ერთი ცოლი მყავდა და ერთი სახლი მედგა.

მარტო გავედი მინდორში და უმიზნოდ დავდიოდი. ვნახე, ერთ მგელს პირში ბავშვი ეჭირა და მოჰქონდა. შევუძახე. ბავშვი დააგდო და გაიქცა.

ავიყვანე ბავშვი და ვკითხე: „ვისი ხარ-მეთქი?“

მან მითხრა: „ქაჯის შვილი ვარ, მგელმა მომიტაცა. ახლა რადგან გადამარჩინე, დამმალე, მამაჩემი მოვა საძებნელად, ჩემი წონის თვლებსა და მარგალიტებს მოგცემს, ნუ მიცემ, სანამ თავისი მარნის გასაღებს არ მოგცემს. ის შენ გეყოფა.“

ჩავსვი ხის კუნძში და ჩემი მოსასხამი გადავაფარე. მოვიდა ქაჯი და მითხრა:

– მგელმა შვილი მომიტაცა: თუ იცი და მასწავლი, იმდენ ოქროს მოგცემ, რომ სიცოცხლის ბოლომდე გეყოფა.

მე ბევრი მიზეზი მოვიგონე: „სანამ მარნის გასაღებს არ მომცემ, არაფერი გამოვა-მეთქი.“

მარნის გასაღები ძალიან დიდი გაჭირვებით მომცა და შვილს დააბრალა, თორემ შენ რა იცოდიო და კლდე დამანახა: „იმ კლდეს მიეყრდენი და კარი გაიღებაო!“ და წავიდა.

მივედი იმ კლდესთან, კარი გავაღე. შევედი, არაფერი იყო. ერთი ვირი ება. მეწყინა და ასე ვთქვი: „ქაჯი იყო და მომატყუა, თორემ ბევრს მაძლევდა, ამ გასაღებს რას ვუზამდი-მეთქი.“

გაბრაზებულმა ვირს ჯოხი ვკარი. ვირმა უკნიდან განძი გახსნა. სულ ვერცხლი და ოქრო გადმოყარა. როცა ეს ვნახე, ძალიან გამიხარდა და შინ მოვიყვანე. ცოლს ვახარე. შევიყვანე სახლში, დავაბი. ქვეშ ვარცლი შევუდგით ხოლმე, ვცემდით და ვერცხლი და ოქრო გამოგვიყარა.

გავიდა ხანი. გავამპარტავნდი. აბანოში წავედი. იმ ვირზე შეჯდომა მომინდა. ცოლმა დამიშალა: „ეგ ვირი ნუ წაიყვანო!“

არ დავუჯერე. შევჯექი, წავედი, ვირი აბანოს კართან დავაბი და მე შიგნით შევედი. თურმე მეაბანოვე სხვაგან იყო, მოვიდა, აბანოს კართან ვირი ნახა, ჯოხი დაარტყა და აგინა. ვირმა თავისი განძი გახსნა.

მეაბანოვემ ნახა, გაუხარდა, მოიპარა და სხვა, მისი მსგავსი ვირი დამიბა.

დავამთავრე აბანო, გამოვედი, შევჯექი, წავედი. რამდენიც ვცემე, ჩონჩორიკის მეტი აღარაფერი გადმოყარა.

ცოლმა დამიწყო ბრალდება და საყვედური. წავედი ისევ მარნისკენ, მეგულებოდა რამე. მივედი, შევედი, ერთი ხელსაფქვავი იდო. სხვა ვერაფერი ვნახე. წამოვიღე დაღონებულმა, „მომეხმარება-მეთქი.“

მოვედი. თუ წინ მოვაბრუნებდი, სრულად სასმელ-საჭმელი, რაც მინდოდა, ყველა ნივთი გადმოყარა. ახლა ამით დავიწყე თავის რჩენა.

კიდევ გავამპარტავნდი და მეფის დაპატიჟება მოვინდომე.

ცოლმა დამიშალა: „ნუ იწვევო!“ არ დავიშალე, დავპატიჟე. რა ფიცი მინდა, კარგად დავხვდი. გამიგეს და ხელსაფქვავი წამიღეს. დავრჩი დაღონებული.

წავედი მარნისკენ, ჩემი იმედი იქითკენ მიწევდა. შევედი, ერთი გოგრა ეკიდა. სხვა არაფერი იყო მის მეტი. წამოვიღე და წამოვედი.

დაღლილი, მოწყენილი გზაზე დავჯექი და გულისთქმა მომივიდა და თავს დავაბრალე: „რატომ გავაკეთე, მე აბანოს რას ვუზამდი, ან მეფის წვეულებას? ასეთი ვირი და ასეთი საფქვავი დავკარგე. ნეტავ ოთხი კაცი ჯოხებით მომაყენა და იმდენი მირტყა, რომ სულად გამომასალმა.“

გოგრიდან ოთხი კაცი ამოძვრა, იმდენი მირტყეს, რომ სულად მომკლეს. როცა მოვისვენე, გამიხარდა.

წამოვიღე გოგრა, მოვედი ქალაქის პირას. ვთქვი: „ნეტავ თორმეტი ათასი კაცი ამოვიდეს, მეფეს ვირიც და საფქვავიც წაართვან და მომიტანონ-მეთქი!“

ამდენი კაცი ამოძვრა გოგრიდან, ქალაქს შეესივნენ, ვირიც და საფქვავიც წაართვეს და მომიტანეს.

ცოლმა მითხრა: „სხვა ქვეყანაში წავიდეთ, ჩვენი ყოფნა აქ აღარ იქნებაო!“

წამოვედით, ზღვაში ჩავსხედით. აღელდა ზღვა, ხომალდი დაამტვრია. ყველა დაიხრჩო. მე მარტო ფიცარს შევრჩი, ტალღამ ნაპირზე გამომაგდო. მოვედი აქ და ამ დიდებას მივხვდი.“

მეფემ თქვა:

**აბდულ-აზიმ დავრიში**

„მამაჩემის მამა, აბდულ-აზიმ, დავრიში იყო და მთელ ქვეყანას მოგზაურობდა. ისეთი მაგიური ხელოვნება ჰქონდა, რომ ვერცერთი საქმე ვერ გადაურჩებოდა. ბევრ უცნაურ და საკვირველ საქმესაც აკეთებდა. თურმე, სადაც მიწაში ან კლდეებში განძს იპოვიდა, ამოუღებლად არ ტოვებდა და რაც ზედ რთულ მაგიას ნახავდა, ანადგურებდა და განძს ღარიბებს ურიგებდა.

ერთ დღეს ნახა ერთ გამოქვაბულის კართან მაგიური ნიშნები და დაიწყო მისი ძებნა.

იმ გზაზე ბევრი უცნაური მაგია ნახა შექმნილი. ნახა ჯერ ხმალი, რომელიც მოძრაობდა, და გაანადგურა.

შევლო, ნახა მდუღარე წყალი, რომელიც მოედინებოდა, რომლის გავლა შეუძლებელი იყო, და გააშრო. მასთან – სპილენძის მაიმუნი, სასტიკად მებრძოლი, და ისიც გაანადგურა.

შევლო, ნახა ვერცხლის წყლის ტბა. ეს კლდის ბილიკი ვერანაირ მაგიას, ვერანაირ მხარეს ვერ გადაუვლიდა, პირდაპირ მიადგებოდა. ვერცხლის წყლის განადგურება ძალიან რთულია და ისიც გადალახა.

ნახა პატარა სახლი, შიგნით დალუქული ზარდახშა, აიღო, გამოიღო. ნახა ერთი თმითა და ჩალით დაწნული ქუდი, ერთი დაბალი სკამი და ერთი სასანთლე იდო.

გაუკვირდა და თქვა: „ეს რა უნდა იყოს? ამას რა ფასი აქვს, რომ ამისთვის ასეთი უცნაური და რთული მაგია დაუყენებიათ?“

იქიდან წამოვიდა, მოვიდა ერთ ქალაქში. ქუდი თავზე ეკეთა. ვისაც რამეს ეტყოდა, ისინი არაფერს პასუხობდნენ და ძალიან უკვირდა. როცა ის ქუდი მოიხადა, ყველა კაცმა ხმა გასცა. თურმე, სანამ თავზე ეკეთა, ვერავინ ხედავდა. ეს იყო იმ ქუდის თვისება.

ჩემმა პაპამ თქვა:

– ქუდი მივხვდი რა არის და ახლა ამათ რა ვუყო?

შევიდა სახლში და ამოიღო სასანთლე და აანთო. და როცა სანთელი აანთო, ერთი დიდი, შავი და მაღალი ჭაბუკი წამოდგა, ხელზე აკოცა და დადგა.

ჩემმა პაპამ ჰკითხა: „ვინ ხარო?“

მან მოახსენა: „მე მაგ სანთლის მონა ვარ. ვისაც ეგ აქვს, მას ვემსახურები.“

ჩემმა პაპამ უბრძანა:

– რა სამსახური შეგიძლია?

მან მოახსენა:

– ასეთს კაცი ვერაფერს მომცემს, რაც არ უნდა რთული გასაკეთებელი იყოს, არ გავაკეთო.

ჩემმა პაპამ ბევრი რამ შეუკვეთა და რაც უთხრა მოსატანი, მოუტანა, გასაკეთებელი გაუკეთა.

მერე უბრძანა: „ინდოეთში მინდა წასვლა და მალე მიმიყვანეო!“

იმ კაცმა მოახსენა:

– მე ამ სანთლის მსახური ვარ და ესენი შემიძლია, და სხვა უდიდესი საქმე და ის ქვეყნებზე ტარება მაგ სკამის წესია. ჩაიცვი, ფეხი მიწას დაარტყი და სადაც გინდა, წუთში მიხვალ.

ქუდი თავზე დაიხურა, სასანთლე უბეში ჩაიდო, სკამი ჩაიცვა, ფეხი მიწას დაარტყა: „ინდოეთში მივიდეო“, და წუთშივე იქ მივიდა მეგობრის კართან.

მაშინ, როცა სკამის, სანთლისა და ქუდის სამივე თვისება გაიგო, მოიარა მთელი ქვეყანა.

ამ მხარეში დიდი ძლევამოსილი მეფე იჯდა, მიუსია სასანთლის მონა, ის მეფე მოკლა და თვითონ დაემკვიდრა.

– აქ მათმა ტყუილმა გამაკვირვა. ბევრი სხვა ასეთი ტყუილი ითქვა, ვერც დავიმახსოვრე და არც მეფეების წინაშე იკადრება.“

**მისანი ყვავი**

„იქიდან წამოვედი და ევლათის მხარეში მოვედი. ვერანაირი ხერხით პური საჭმელად ვერ ვიშოვე. ძუნწები, ურწმუნოები და ცუდი ადამიანები იყვნენ. ორი დღე მშიერი ვიარე. მერე ეს ხერხი მოვიგონე: ყვავს ჯოხი ვესროლე, მხარი მოვტეხე და უბეში ჩავისვი. ვაჩხავლებდი. ამით მკითხაობა დავიწყე.

მივადექი ერთ სახლს. მარტო ქალი იყო. კარი არ გამიღო, სახლში არ შემიყვანა. ღამე დამადგა. ხერხი არ მქონდა, კართან მივეყრდენი.

ქალმა ცეცხლიდან ფუნთუშის პურები ამოიღო, კიდობანში ჩადო. ცოტა ხანი გავიდა. იმ სოფლის მამასახლისი მოვიდა, დოქით ღვინო და ერთი შემწვარი ბატი მოიტანა. ღვინო და ბატი სარკმელში შედო. დასხდნენ, ცოტა იალერსეს. კართან ერთი ცხენოსანი კაცი მოადგა. როცა ცხენის ხმა გაიგონეს, მამასახლისი, იქ გოდორი იდგა, იმის ქვეშ ჩასვა. ქალი დაწვა. მე ყველაფერი ვნახე. ეს კაცი თურმე იმ ქალის ქმარი იყო, საქმეზე წასულიყო და არ ელოდნენ.

მოვიდა, მე მკითხა: „ვინ ხარო?“

მოვახსენე: „ღვთის სტუმარი ვარ-მეთქი და სახლში არავინ შემიშვა-მეთქი.“ კაცმა დაუძახა. ქალმა ხმა გვიან გასცა, ვითომ ეძინა. ცეცხლი აანთო, შემიყვანა. ორივე მშიერი ვართ. ცოლს საჭმელი სთხოვა. ცოლმა ნაჩქარევად ორი მჭადი მოიტანა და მისცა: „საჭმელი ვინ მომცა, შუაღამეაო!“

მე ყვავი უბეში მეჯდა, მკლავი მოვუჭირე და დავაჩხავლე.

იმ კაცმა მკითხა: „რა არისო?“

მე ვუთხარი: „მისანი ყვავია და ყველაფერს იცნობს, ამისი ენა კარგად ვიცი-მეთქი.“

გაუხარდა იმ კაცს და წლის მოსავლის შესახებ მკითხა. ყველაფერი კარგი ვუთხარი.

მერე დავაჩხავლე და მკითხა: „რა თქვაო?“

ვუთხარი: „ეს თქვა-მეთქი: მჭადს რატომ ჭამთ, კიდობანში ორი თეთრი ფუნთუშა დევს და ის ჭამეთო.“

მერე დავაჩხავლე და ბატის შესახებ ვუთხარი და ისიც ამოვაღებინე. კიდევ დავაჩხავლე და ღვინოც მოვაღებინე.

კაცმა ცოლი დატუქსა: „თუ ეს გქონდა, რატომ არ მოგვართვიო?“

მან თავის გამართლება დაიწყო: „სამშობლოში მივდიოდი, სამოგზაუროდ მინდოდაო.“

როცა გავძეხი, მეტი აღარ მინდოდა, ყვავი კიდევ დავაჩხავლე.

მასპინძელმა მითხრა: „რა თქვაო?“

მე ვუთხარი: „ეს თქვა-მეთქი: თქვენ რომ სმად სხედხართ და მშიერი მამასახლისი გოდრის ქვეშ ზის, უკაცრაოდ რატომ დარჩებით, მასაც ლხინი აჩვენეთო.“

მამასახლისს როცა ეს მოესმა, გოდორი თავზე გადაივლო, კარიდან გამოვარდა, კაცი თან გამოჰყვა, მე ჩემს გზას გავუდექი.“

**ცოცხლად დამარხული და უსახოდ დიდი ადამიანები**

„მოვედი ერთ ქვეყანაში. უცხო და უცნაური წესი ჰქონდათ. შევედი ქალაქში. მშიერი ვიყავი. ხუთი ბისტი ხორცი მინდოდა მეყიდა.

იმ კაცებმა ასე მიპასუხეს: „შენ უცხო ქვეყნის კაცს ჰგავხარ, თორემ მაგდენი ხორცი მიმინოსაც არ ეყოფა.“

ერთი მათი უხუცესი კაცი იყო, ოქროს სკამზე იჯდა, მასთან მიმიყვანეს და ეს ყიდვის ამბავი აცნობეს. მან ჩემი წარმომავლობა მკითხა. მე ცოტა რამ მოვუყევი და ვუთხარი, რომ უცხო ვიყავი.

მან მითხრა: „კარგ ადამიანს მამსგავსე. მე შვილი არ მყავს, უმემკვიდრეო ვარ, ერთი ასული მყავს, ის შეირთე და ჩემი ქონება და მამული შენ დაიმკვიდრეო.“

მე დავთანხმდი. ვნახე მისი ქალი, მეტად მშვენიერი იყო. შემრთო, ქორწილი გადამიხადა. თვითონ შინ დაჯდა და მე იმ ოქროს სკამზე დამსვა. ხორცის ყიდვის საქმე მე დამავალა.

როცა ათი დღე გავიდა, ქალი დასნეულდა და ოთხ დღეში მოკვდა.

შემმოსეს უცნაურად, რაც საუკეთესო ჰქონდათ. შემმოსეს ძვირფასი თვლებითა და მარგალიტებით. ძვირფასები ჩამაცვეს მეც და იმ მკვდარ ქალსაც.

მე ვუთხარი: „რას აკეთებთ? უნდა ვტიროდე, თავი უნდა მოვიკლა და თქვენ მამკობთ-მეთქი.“

მე რა ვიცოდი, რას მიპირებდნენ?

მათ მითხრეს: „ჩვენი წესი ეს არის და ასე უნდა მოვიქცეთო.“

მოიტანეს ქოსი, ტაბლაკი, დაფი და დაფდაფი, ნაფირი. დაუკრეს და ლხინით მკვდარიც წაიღეს, მეც წამიყვანეს.

მაღლა გორაზე ერთი დიდი ციხე იყო, იქ ავიდნენ. ციხეში ერთი დიდი ღრმა აკლდამა იყო, ზუსტად ორი უტევანი სიგანე ჰქონდა.

მკვდარი ჩაიტანეს, მეც ჩამსვეს, შვიდი დღის სამყოფი საჭმელი ჩამატანეს. კიბე ისევ აიტანეს და დავრჩი იქ მარტო.

ავდექი, მივიარ-მოვიარე, ვნახე, ის აკლდამა სრულად იმ ქალაქის სასაფლაო იყო და, რაც ქვეყანაში კარგი და ძვირფასი იარაღი, ან სამკაული იყო, იქ ეყარა. ქალისთვის ქალის იარაღი ჩაეტანებინათ და ვაჟისთვის – ვაჟის. ძალიან გამიკვირდა.

ოთხი დღე დავყავი. ქოსისა და ნაფირის ხმა მომესმა. მოვიდნენ. თურმე ერთი დიდებული კაცი მომკვდარიყო. ახალნაქორწილევი ცოლი თან მოჰყვებოდა.

მკვდარიც და მისი ცოლიც იქ ჩემთან ჩამოსვეს. შვიდი დღის სამყოფი საჭმელი მას ჩამოატანეს. ქალი შეჭირვებული იყო, თორემ ძალიან უზომოდ ლამაზი იყო.

მისმა სილამაზემ გამაკვირვა. კიბე აიღეს და ისინი ისევ წავიდნენ.

ვკითხე იმ ქალს: „ეს რა არის, რატომ მოგვიქცნენ ასე-მეთქი?“

მე ჩემი ამბავი ვუთხარი.

იმ ქალმა მიპასუხა:

– ამ ქვეყანაში ასეა წესი. თუ ცოლი მოკვდება, ქმარი უნდა თან ჩაჰყვეს, და თუ ქმარი მოკვდება – ცოლი. შვიდი დღის სამყოფ საჭმელს მისცემენ და მერე უნდა ზედ დააკვდესო. ამის შემდეგ აღარ უნდა იცოცხლოს, ვეღარც დღის სინათლე ნახოს.

მე ძალიან დამიმძიმდა და გულში ვეუბნებოდი:

– ვაიმე, ჩემი დრო უსახელოდ გავიდა, მე ცოლს რას ვუზამდი, ან დიდებას, თუ ასე ადრე გამწარდებოდა!

ბევრი ვიდარდე, მაგრამ სასოწარკვეთა არაფერს მარგებდა. იმ ქალს სხვაგვარი საუბარი დავუწყე.

ამას ვეუბნებოდი: „ვინც მოკვდა, რა სარგებელია? ხედავ, რამდენი მკვდარი დევს, სრულად განადგურებული? მე და შენ ღმერთს შესაყრელად ვუნდოდით და ახლა გულის სურვილს მივყვეთ-მეთქი.“

მე და ქალმა ბევრი ვისაუბრეთ, შევრიგდით და დავმეგობრდით. ამ დროს დავინახე, რომ ციხეში შემოვიდა დიდი ზღარბი, რომელიც ღორზე დიდი იყო. როგორც ჩანს, მან ციხის კედლის ქვეშ მიწა გათხარა და სორო გააკეთა, რადგან მკვდარი ხორცით იკვებებოდა.

როდესაც ზღარბი დავინახე, ძალიან გამიხარდა და ქალს ვუთხარი: „ახლა ღმერთმა ჯოჯოხეთიდან გვიხსნა-მეთქი“.

იქვე ბევრი აბრეშუმის თოკი ეყარა. მოვძებნე სოროს შესასვლელი და მახე დავუდგი. დავიჭირე ზღარბი, უკანა ორ ფეხზე თოკი მოვაბი და სოროში გავუშვი. ზღარბი შევიდა სოროში. მე თოკი გამოვწიე. ზღარბმა მიწის თხრა დაიწყო თავისი თათებით. ასე ბევრჯერ მოვიქეცი. მან იმდენი მიწა გათხარა, რომ ჩვენც გავეტეოდით. დავიწყე მიწის გადაყრა და სორო გავწმინდე. რაც კი თვალ-მარგალიტი და ოქრო გვქონდა და რისი წაღებაც შეგვეძლო, ავიკიდეთ და სოროდან გამოვძვერით.

გამოვედით. დღისით ვიმალებოდით და ღამით დავდიოდით. ასე ვიარეთ ერთი კვირა. შემდეგ ორი ცხენი ვიყიდეთ. ცხენებზე შევსხედით და სისტანის ქვეყანაში მივედით.

იქ ერთი ძალიან დიდი და უშნო კაცი შემხვდა. მან მკითხა: „ვინ ხარ და სად მიდიხარო?“

მე შიშისგან ხმა ვერ ამოვიღე. მან შემატყო, რომ მეშინოდა და მითხრა: „ნუ გეშინია, არაფერს დაგიშავებ. თუ ამ ქალს მომცემ, შვილსავით შევიყვარებ, თუ არადა, ქალსაც წაგართმევ და ბევრსაც დაგიშავებო“.

მე ჩემს თავს ვუთხარი: „თუ მშვიდობით გადავრჩები, სხვაც დავამატო-მეთქი“. მივეცი ის ქალი. მას ძალიან გაუხარდა, გამომელაპარაკა, უბეში ჩამსვა და წამიყვანა.

მისი სიდიდეზე მეტს რაღას გეტყვით?

როდესაც მთაზე ავედით, ორი დიდი კაცი ჩხუბობდა. ისინი ჩემზე დიდები იყვნენ, მაგრამ იმ კაცზე, ვინც მე წამიყვანა, პატარები. ისინი ამაზე კამათობდნენ: ერთ კაცს ზურგზე ღვინის დიდი კასრი ეკიდა და აღმართში უმძიმებდა. მეორე მივიდა და უთხრა: „თუ გიმძიმს, მე ამკიდე, მთამდე ავიტან და იქ ერთი ყლუპი დამალევინეო“.

ღვინის პატრონმა უთხრა: „თუ მთამდე ამიტან, ყლუპსაც და ბევრსაც დაგალევინებო“.

როდესაც მთის წვერზე ავიდნენ, მან კასრს პირი დაადო და ღვინო ერთ ყლუპად დალია.

ღვინის პატრონი ედავებოდა: „სულ რატომ დამალევინეო?“

ხოლო ის კაცი სხვას სთხოვდა: „დამპირდი, ერთი ყლუპი დავლიე და მეტი არ შემხვდაო“.

ამ კამათზე იმ კაცმა, ვინც მე წამიყვანა, აღარც ერთს არაფერი უთხრა. ორივე დაიჭირა. ერთი ერთ მკლავში ჩაისვა, მეორე – მეორეში.

მივიდა სახლში. ცოლი შეეგება, რომელიც დიდობისთვის ლამაზი ქალი იყო. მან უთხრა: „მკლავები გამიხსენიო!“

გაუხსნა ერთი მკლავი – კაცი იჯდა, მეორე გაუხსნა – მეორე კაცი იჯდა. მე უბიდან გამომიყვანა. თავი მოიწონა და ცოლს დაემუქრა: „ჩემნაირი კაცი გინახავსო?!“ და ის ქალი, რომელიც წამიყვანა, ისიც უბეში ეჯდა, გამოიყვანა და ცოლს მისცა. როგორც ჩანს, ცოლი მოტაცებული ჰყავდა და მისი სამშობლო არ ენახა.

იმ ქალმა უთხრა: „მამაჩემს ვერ შეედრებიო“.

იმ კაცს ეწყინა და მაშინვე უბეში ჩამსვა და წავიდა სიმამრის სანახავად.

მისი სიმამრის სიდიდეზე მეტს რაღას გეტყვით: ყანას რწყავდა და მისი სარწყავი არხი რომ მოჰქონდა, ამ მის სიძეს შიგ შესვლა მოუნდა. ცხენით კაცამდე წყალმა აიტაცა და წაგვიღო. როდესაც სიმამრმა დაინახა, რომ წყალს ცხენი და კაცი მიჰქონდა, ბარი ჩაარტყა, ცხენიანად აიღო და მშრალზე დასვა.

ჰკითხა: „ვინ ხარო?“

მან თავისი ამბავი უამბო.

იმ კაცმა უთხრა: „ვაი! ჩემი სიძე ყოფილხარ, კინაღამ მოგკალიო!“

გააშრო და დასვა.

ცოტა ხანი გავიდა. ცოლი მოუვიდა, სადილი მოუტანა. სადილი ვჭამეთ, მეც მპატივობდნენ. მათ ქვეყანაში თაგვისოდენა თუ ვიყავი!

შემდეგ სიდედრი სახლში წავიდა და სიძე დაპატიჟა. წაიყვანა. ის ქალი უცხენოდ მოდიოდა. ზურგზე მათი სამოგზაურო კალათა ეკიდა. სიძე ცხენს მიაჭენებდა და ვერ დაეწია. სიდედრმა მოიხედა, სიძე დავარდნილი ნახა, გაჩერდა, ცხენით აიყვანა, კალათაში ჩაისვა, აიკიდა და წაგვიყვანა.

მივიდა სახლში. კარგად დახვდა. როდესაც დაღამდა, ერთი ცალთვალა კაცი მოვიდა, როგორც ჩანს, ის იმ ქალის საყვარელი იყო; სახურავიდან დაიწყო სიარული, ქალი სიძის სირცხვილის გამო არ გავიდა. იმ კაცს გულმა არ მოუთმინა, ჩამოვიდა. თავისი სიძე არ მოეწონა და ქალს კოცნა დაუწყო. სიძეს ეწყინა, იმ სახლს სვეტები გამოუყარა, რომ დაენგრია და თვითონ კარიდან გავიდა. ქალმა ორივე ფეხი სვეტებად მიუშვირა ძელებს, სანამ კაცი თავის ალერსს დაასრულებდა. შემდეგ იმ კაცმა სვეტები ისევ დააყენა, სახლი აღარ დაინგრა და გამოგვყვა.

ჩვენ ვიარეთ. ვნახეთ ერთი კაცი, რომელიც ცერცვს თესავდა. ფეხზე საფარცხავი ება და თან ფარცხავდა. კალთაში ცერცვი ეყარა. თითო მუჭას პირში იყრიდა და ამბობდა: „ეს ჰოო!“ თითო მუჭას თესავდა და ამბობდა: „ან ჰო, ან არაო“. (მჭელი – მუჭა).

ის კაცი მას შეევედრა: „ერთი ცალთვალა კაცი მომდევს და მიშველეო!“

იმ კაცმა ცხენიანად აგვიყვანა და ცერცვიან კალთაში ჩაგვსვა. პირში რომ ცერცვი ჩაიბნივა, ცხენ-კაციანად თან ჩაგვატანა. ერთი ქვედა კბილი მოტეხილი ჰქონდა, იმაში ცხენი უკან დააყენა და მორჩა.

მოვიდა, იმ ცალთვალა კაცმა ჰკითხა, მან უთხრა: „აქეთ არ გამოუვლიაო“.

გაბრუნდა და წავიდა. იმ კაცმა კალთა ნახა, აღარ ვიყავით. სინანული იგრძნო, ეგონა, რომ გადაგვყლაპა. შიგნიდან გამოელაპარაკა ის კაცი: „აქა ვარ და ცოცხალი ვარო!“

გამოგვიყვანა და მიწაზე დაგვსვა.

შემდეგ იმ კაცმა შეევედრა: „ეს კბილი რამ მოგიტეხაო?“

იმ კაცმა თავისი ამბავი უამბო და უთხრა: „ჩვენ თორმეტი მეგობარი შევიკრიბეთ, ყველა ჩემზე ძლიერი იყო.

წავედით ყაჩაღობაზე. ქარი და ქარბუქი ამოვარდა. მინდორი დიდი იყო და დასამალი არსად გვქონდა. ვნახეთ, ერთი გამხმარი კაცის თავი ეგდო. ისეთი დიდი იყო, რომ ჩვენ თორმეტივე შიგ ჩავეტიეთ. ცოტა რომ დავისვენეთ, თურმე ერთ მწყემსს მგელმა თიკანი მოჰპარა და ის მისდევდა. ხან ჯოხი ესროლა, ხან ქვა. როდესაც ჩვენთან მოვიდა, ისეთი დიდი კაცი იყო, აიღო ის თავი, ჩვენ თორმეტივე შიგ ვისხედით, მგელს ესროლა და მგელი, რაღა თქმა უნდა, იქვე მოკლა. ჩემი თერთმეტი მეგობარი მოკვდა და მე ეს კბილი მაშინ მომტყდაო“.

მასაც გაუკვირდა მათი სიდიდე და ძალა, თორემ მე რომ გამკვირვებოდა, რა უცხო იქნებოდა?

წამოვიდა ცოლთან, მივიდა, უთხრა: „ყველაფერს მართალს მეუბნებოდიო“.

მე ერთი ჯორი მომცა, ტანსაცმელი ჩამაცვა, სამოგზაურო საჭმელი მომცა, ინდოეთამდე მიმიყვანა: „არავინ არაფერი დაგიშავოსო“ და დაბრუნდა.

**ინდოელი ჯამბაზები**

ჩამოვედი ინდოეთში და ბევრი უცხო რამ ვნახე: ხეები, ხილი, პირუტყვი, ფრინველები, მაგრამ მათი მოხსენიება სიტყვას გააგრძელებს და მეფეს თავი მოაბეზრებს.

ბევრი უცხო მოთამაშე მივიდა ხელმწიფესთან და სამი კაცის თამაშობა განსაკუთრებით უცხოდ მომეჩვენა და გამაკვირვა.

ერთი კაცი მოვიდა და დადგა. ორმოცი მისი შეგირდი მოიყვანა. ერთი ავიდა. იმ ოსტატს ერთი ფეხი მარჯვენა მხარზე დაადგა, მეორე – მარცხენაზე. მასზე დადგა სხვა, ასევე მასზე სხვა. ორმოცივე ერთმანეთზე დადგნენ. არცერთი არ ჩამოვარდნილა, არც გადახრილა და არც ქვედა კაცს მათი სიმძიმე შეუმჩნევია. ასევე, ხან სიარული დაიწყო იმ კაცმა, ხან დაჯდებოდა, ხან ადგებოდა. ბოლოს გაირბინა, შეხტა და კაცები გადმოყარა. არცერთი ზურგზე არ დაეცა, ყველა ფეხზე დადგა.

მოვიდა მეორე მოთამაშე. ხეები ფიცრებად გამოთალეს და მფრინველის მსგავსად მხრები და ფრთები გაუკეთეს. შეიკრა ის და დაიწყო ფრენა. ხან მთაზე გავიდოდა, ხან მინდორში ჰაერში დაფრინავდა, ისე რომ ყველა კაცს მფრინველი ეგონა. მისი ფრენა არწივს არ შეუძლია.

მოვიდა მესამე მოთამაშე და ერთი კანაფის გორგალი მოიტანა. ერთი ბოლო ხელში დაიჭირა და გორგალი ჰაერში შეაგდო. წავიდა. გორგალი გაიშალა და ჰაერში ავიდა. როდესაც სრულად გაიშალა და ჰაერში აღარ გამოჩნდა, იმ მოთამაშემ კანაფს დასწია, ვერ ჩამოიღო, კიდევ დაზივა. არ გამოვიდა. თქვა: „გავალ ამ თოკზე, ჰაერში რამ დააბაო?!“

გავიდა თოკზე, იარა, ავიდა ჰაერში. მოთამაშე დაიმალა, აღარ გამოჩნდა. ცოტა ხანი რომ გავიდა, ერთი კივილი და ყიჟინა ატყდა, თოფის სროლა და გრიალი, კაცი გაჩერდებოდა. ჰაერიდან ზოგან კაცის თავი ჩამოვარდა და ზოგან მოკვეთილი ხელი და ფეხი და ზოგან გაკვეთილი კაცი. ვნახეთ, ეს ჩვენი მოთამაშეც შუაზე გაკვეთილი ჩამოვარდა.

მეფესა და ყველას ეწყინა და დაგვამძიმა.

მოვიდა იმ მოთამაშის ცოლი და ორი შვილით ცეცხლში შევიდა და დაიწვნენ. ნაცარი გაანიავეს, როგორც ინდოელთა წესია.

ცოტა ხანი რომ გავიდა, მოთამაშე ჰაერიდან გამოჩნდა, თოკზე ჩამოეკიდა. უთხრეს ეს ამბავი: ცოლისა და შვილის დაწვა. მან თქვა:

„მე არანაირი ომი არ მინახავს, არანაირი ყიჟინა არ მომისმენია“.

მეფემ სამძიმარი უთხრა და სამეფო ტანსაცმელი ჩააცვა, სიასამურის ტყავი მოასხა. მივიდა, ხელმწიფეს თაყვანი სცა. ერთი კალთა გაიბერტყა, ცოლი ცოცხალი დააგდო; მეორე გაიბერტყა, შვილები დაყარა. ყველას გაუკვირდა: „ასეთი მოთამაშე არავის უნახავსო“.

ბევრი უბოძა და გაისტუმრა.

**თურიჯანელი მეტილისმენი**

წამოვედი იქიდან და ერთ ქვეყანაში ჩამოვედი. იქ ბევრი თილისმა და გრძნეულება იციან. ასეთი ჭკვიანი კაციც კი ვერ მივა, რომ მათი რამე გაიგოს.

ძველთაგან ვიღაცას ერთი კლდე გამოუხვრეტია დიდ მთაში და შიგნით თაღებით ერთი დღის სავალი გზა გაუკეთებია. და ერთი დიდი რკინის კარი დაუყენებია და ასეთი თილისმა დაუცავს: წელიწადში ერთხელ გაიღება, ექვსი საათი ღიაა და ისევ დაიხურება. შიგნით ტყავის ქაღალდების წიგნები შეუკრავს და ზედ არაბულად თილისმანები და გრძნეულებები დაუწერია.

შიგნით ვისაც მისი სწავლა უნდა, ერთი წლის სამყოფი საჭმელი და სანთელი უნდა მოამზადოს და იმ კართან დადგეს. როდესაც გაიღება, შევა. ერთი წელი შიგნით უნდა იყოს, მოძებნოს, რაც რთული თილისმა უნდა, იპოვის და გადაწერს. რაც გრძნეულება უნდა, იქ ისწავლის და როდესაც ერთ წელიწადში კარი გაიღება, გამოვა და, რაც უნდა, გააკეთებს.

ახლა მე იქ ვიყავი და ამბავი მოვიდა, მაგრამ მე კი თვალით არ მინახავს.

**გრძნეული მკურნალი**

ერთ მკურნალს ერთი შეგირდი გაუწვრთნია. როგორც ჩანს, ის მკურნალიც იმ გრძნეულების ადგილას ყოფილა და შემდეგ ის შეგირდიც შესულა და მას უფრო უცხო რამეები უსწავლია. ორივე ინდოელი იყო.

შეგირდი მეფის ქალაქში მივიდა. ერთი ჭაბუკი ნახა, ძალიან მოეწონა, კარგი და ძლიერი კაცი იყო, მაგრამ ძალიან გაყვითლებულიყო, დასუსტებულიყო, წყალმანკი დასწყებოდა და ვარდი ზაფრანად ქცეულიყო.

ჰკითხა მკურნალის შეგირდმა: „რა გჭირს, ძმაო, რა სენის მსხვერპლი ხარო? მე მოგარჩენო“.

იმ კაცმა უთხრა: „შენ არა და, ქვეყნის მკურნალები შეიკრიბნენ, მე ვერაფერს მარგებენ; დამანებე თავი, წადიო!“

იმ მკურნალის შეგირდმა ფიცი უთხრა: „ასეთი არაფერი არ გჭირს, რომ მე არ გიმკურნალოო“. უთხრა იმ კაცმა: „შენ ამას რით მიმკურნალებო? ერთ დღეს მეფის ასული აბანოში მიდიოდა და სარკმლიდან დავინახე და მას შევუყვარდი. მას ჩემი გული გაჰყვა და მან დამღალა. შენ რით მიშველი? მისი მოპოვება არ შეგიძლია, და თხოვნა და ქორწილი, და მე უმისოდ არ მოვრჩებიო“.

მკურნალმა უთხრა: „შენ მეფიცე, ჩახუტება-კოცნის გარდა არაფერი დააკლო-რა, და მე მალე გიმკურნალებო“.

ეფიცა ის კაცი და მკურნალმა რაღაც ულოცა. ერთი ასეთი გრძნეულება გააკეთა, რომ დაღამდა, ქალი ზეწარში გახვეული შემოვიდა, იმ კაცმა გვერდით დაისვა, ჩაეხუტა, მოეფერა და, როდესაც განთიადი დაიწყო, ქალი ისევ წავიდა. როდესაც ქალი სახლში მივიდა, გონს მოვიდა, ტირილი, კივილი დაიწყო, მეფე-დედოფალი შემოვიდნენ, კითხვა დაუწყეს: „რა დაგემართაო?“ მან ყველაფერი უამბო. ძალიან მოიწყინეს.

ჰკითხა მეფემ ვაზირებს და მათ მოახსენეს: „არა, მეფეო, ეგ კაცი ამ მხარიდან არ არის, სხვაგან მოვიდოდა. ახლა ამ ღამესაც წაიყვანენ თქვენს ასულს, და უთხარით, რომ ხელი მელნით გაისვაროს და, როდესაც მივა, კარს ხელი დაარტყას, ზედ ხელი გამოისახება. ხვალ მოვძებნოთ. სადაც მელნიანი ხელი იქნება კარზე, ის იქნება და დავიჭიროთ, და რაც გენებოს, გააკეთეო“.

ასე მოიქცნენ და იმ ღამეს ქალი წავიდა და კარი მელნით შეუსვარა. დილა გათენდა. იმ მკურნალმა უთხრა იმ ჭაბუკს: „შვილო, თუმცა ჩვენი ეს საქმე გაიგეს, ცუდია, და გარეთ გადი და ჩვენს მიდამოში ნიშანი არ იყოს რაო!“

გამოვიდა ის კაცი, კარზე ხელი ნახა. შევიდა და მკურნალს უთხრა. მკურნალმა ერთი რაღაც შეულოცა. იმ ქალაქის სახლის კარზე ხელი ყველგან გამოისახა.

ვაზირმა ბევრი ხელოსანი კაცი შეკრიბა ხელის საძებნელად. წამოვიდა, ნახა თავისსავე კარზე ხელი გამოსახული. გაუკვირდა და შეეშინდა. მივიდა მეფის კარზე, ნახა ხელი ასევე და, რაც კარი გაიარა, ყველგან ხელი გამოსახული იყო. მივიდა მეფესთან და მოახსენა: „თქვენს ასულს ამაღამ ქალაქი სულ შემოუვლიაო“.

რჩევა გამართეს და თქვეს: „ამ ღამეს ხელსახოცში ფეტვი ჩაიყაროს, ძირი გაუხვრიტოს და იქამდე დაფანტვით წაიღოს და ხვალ მივყვეთ და ვიპოვითო“.

ასე მოიქცნენ.

მეორე დღეს გამოვიდა ის კაცი, ნახა და მკურნალს უთხრა:

„ფეტვი მოუფანტავთ ჩვენს კარზე“.

გრძნეულება გააკეთა. მოვიდა ბევრი ჭივჭავი და სრულად აკენკეს.

როდესაც ვაზირებმა ვეღარაფერი გაიგეს, ქალი ვაჟად გამოაწყვეს. ოცი კაცი თან გაატანეს და ქალაქში სიარული დააწყებინეს და უთხრეს: „სადაც ის კაცი ნახო, ხომ იცნობ და უთხარი ამ კაცებს და დაიჭირონო“.

დაიწყეს სიარული და ნახეს ის ჭაბუკი ბაზარში იჯდა.

მკურნალი იქ არ იყო. დაიჭირეს და მეფეს მიჰგვარეს.

მეფემ ბრძანა:

„ეგ ძელზე ჩამოკიდეთ და ყველა კაცი გამოვიდეს, ვინც ჩემს ხმას ემორჩილება. თოფი და ისარი დაუშინონ და ზედ ძელზე დახოცონ!“

გამოვიდა ყველა კაცი და მკურნალიც მათთან ერთად. როდესაც მკურნალმა თავისი შვილი ძელზე დაკიდებული ნახა, გრძნეულება გააკეთა და ვინც თოფი ესროლა ან ისარი, უკან ბრუნდებოდა და მსროლელსვე ეცემოდა და კვდებოდა. ბევრი ჯარი განადგურდა.

მოახსენა ვაზირმა მეფეს:

„ამ კაცს ჩვენ ვერაფერს დავაკლებთ, სხვაგვარად ვიფიქროთ, ცოტა ხნით საპყრობილეში დავაბათ და მერე, რომელიც უკეთესი იქნება, ის გავაკეთოთ“.

მეფემ ბრძანა იმ კაცის ჩამოშვება და პატიმრად შენახვა. მივიდა მკურნალი. მესაპყრობილეს ერთი ფლური მისცა და უთხრა: „ეგ კაცი ჩემი მოვალეა და კარი გამიღე, შევიდე, ვნახო, ვალი არ დამეკარგოს, და მერე გამოვალო“.

შეუშვა მკურნალი და გარედან კარი დაკეტა და თავის საქმეზე წავიდა.

როდესაც მოვიდა და კარი გააღო, ნახა, რომ საპატიმრო სახლი ულამაზეს ბაღად ქცეულიყო. როგორც ჩანს, მკურნალს გრძნეულება გაუკეთებია. ბევრი კარგი ხილი დგას, უცხო ყვავილები ყვავიან, სურნელება ტრიალებს, აუზები წყლით სავსეა და ორი კაცი მაღლა ოქროს ტახტზე ზის. მაშინვე კარი დახურა. მივიდა, ვაზირს უთხრა.

ვაზირმა მეფეს მოახსენა: „მათგან დასაჯერებელიაო, წავიდეთ, ვნახოთო!“

მივიდნენ მეფე და ვაზირი, შევიდნენ, ნახეს. ქებაზე მეტი იყო. ყველაფერი ნახეს.

აუზის პირას ერთი ატამი იდგა. მეფემ მოკრიფა და დაჯდა, ჭამა უნდოდა. სანამ მეფე ერთ ატამს გაფცქვნიდა, ვაზირმა პირზე წყალი შეისხა, ქალად შეიცვალა, ვითომ ვიღაც კაცის ცოლი იყო და მოვიდა მისი ქმარი, აგინა და წაიყვანა.

ქალი დაორსულდა, ვაჟი ეყოლა, იმ ყრმამ ფეხი აიდგა. ქალს ისევ ვაზირის ბუნება ჰქონდა. წამოვიდა საპატიმროში, ვაჟი თან მოჰყვა, მაშინვე კაცად შეიცვალა. მეფეს ჯერ ატამი არ გაეფცქვნა.

ჰკითხა ვაზირმა: „ეგ ატამი წლეულია თუ შარშანდელიო?“

მეფემ უთხრა: „რას ამბობო? ახლა არ შემოვედითო?“

ვაზირი სიტყვას შეეკამათა, თავისი ქალობა და ყრმის შობა უამბო. გაუკვირდათ და თქვეს: „რადგან ვერაფერს ვუძლებთ, ეს გავაკეთოთო. მეფის ასული იმ კაცს მივათხოვოთ და ვაზირის ქალი მკურნალსო!“

ქორწილი გადაუხადეს და ლხინობდნენ.

გავიდა ხანი. ვაზირს თავისი შეურაცხყოფა არ დავიწყებოდა. თავისი ქალი ცოლად მისცა და უთხრა; „როდესაც მკურნალი შენთან დაწვება და წყალს გაათბობს საბანებლად, სანამ იბანავებს, მაცნობეო!“

როდესაც მკურნალმა წყალი გაათბო, ცოლმა დაუღვარა და მამას აცნობა. მოვიდნენ. მკურნალმა გრძნეულება ვეღარ გააკეთა და დაიჭირეს. მივიდა მეფესთან ვაზირი და ორივეს მოკვლა არჩიეს.

მეფემ ქალს ჰკითხა, მან არ გააკეთა: „რადგან ერთ ცუდ კაცს მიმიცი, მე აღარ ვიკადრებ ამის გამოცვლასო“.

ქალმა ის არ მოაკვლევინა, და მკურნალის ზოგმა თქვა: „მოკლესო“ და ზოგმა თქვა: „არ მოუკლავთო“. უდიდეს გრძნეულებას ამბობდნენ. და მე ამათ სიკვდილი უფრო მეჯერება. ის გრძნეულებები კაცისგან არ კეთდება, და, როდესაც კაცის სახელი გაითქმის, ბევრს მოუმატებენ, თორემ მოკლეს. მაგრამ ვინც მოუკვლელობას ამბობს, ამას იტყვის: „აღარ მოკლეს, გააძევესო“. და მოკვლა ტყუილი იყო და გაძევება მართალი.

როდესაც ეს გრძნეულებები შეიტყო ამ მკურნალის ოსტატმა, გაბრაზდა იმ შეგირდზე და მოსაკლავად წავიდა, რომ უარეს საქმეს აკეთებსო.

როდესაც მივიდა, უამბეს: „შენი ოსტატი მოვიდა და სიკვდილს გიპირებსო“.

შეგირდი შეშინდა, ჩიტად (ტრედად) გადაიქცა და გაფრინდა. ოსტატი შავარდნად გადაიქცა და დაედევნა. როდესაც ოსტატი კინაღამ დაეწია, ჩინეთის მეფე ნადირობდა. შეგირდი გვირგვინად გადაიქცა და მეფეს თავზე დაადგა. ყველას გაუხარდა, ეგონათ, რომ გვირგვინი ზეციდან მოვიდა. ოსტატი მეჭიანურედ (მუსიკოსად, რომელიც ჭიანურზე უკრავს) გადაიქცა და მეფესთან მივიდა.

მეფე სუფრასთან იჯდა. მეჭიანურემ უცხო, ლამაზი მელოდიები დაუკრა და ტკბილად იმღერა.

ჰკითხეს: საიდან ხარო?

მან უთხრა: საიდანაც გვირგვინი მოვიდა, მეც იქაური ვარო.

ეს კიდევ უფრო გაუხარდათ. მეჭიანურემ მეფეს დააფიცა: რადგან ორივე ერთი ადგილიდან მოვედით, ნება მომეცით, მაგ გვირგვინს თავზე გაკოცოთო!

როდესაც მეფემ კოცნა ბრძანა, გვირგვინი ბროწეულად გადაიქცა და ჩამოვარდა. დაეცა, გასკდა და მარცვლები გაიფანტა.

ოსტატი მამლად გადაიქცა და მარცვლების კენკვა დაიწყო.

ყველა გაოგნებული დარჩა.

იმ ბროწეულის ქერქიდან კაცი გამოძვრა და მეფეს მუხლებზე მოეხვია: მიშველეთ რამე, ეს ჩემი ოსტატია და მკლავსო!

დაიწყო კითხვა-კითხვა. მამალიც კაცად გადაიქცა. მეფემ ყველაფერი გაიგო. აქიმმა (მკურნალმა) ოსტატს დააფიცა, რომ აღარასდროს გამოიყენებდა გრძნეულებას (მაგიას), მაგრამ ოსტატმა თქვა: სიკვდილი უფრო მერგება, ვიდრე ასეთი გრძნეულება აღარ გავაკეთოო.

როდესაც ლეონმა გრძნეულების ამბავი დაასრულა, რუქამ სხვისი ამბის თქმის საშუალება აღარ მისცა და მეფეს მოახსენა: – დღეს აქამდე არასწორად ვიქცეოდი, რომ ლეონს ვეჯიბრებოდი, რადგან ის ასეთი მცოდნეა, ამდენი კარგი საქმე უსწავლია და ამდენი ქვეყანა უნახავს. ის შესანარჩუნებელია და ნუ მოიშორებთ. რაც თქვა, იმის გაკეთებაც შეუძლია. აქ ლეონმა თავისი გრძნეულების ხელოვნება გამოაჩინა.

**გლახაკი და ფლური**

ჯუმბერმა არაკი (იგავი) თქვა:

ერთი კაცი ძალიან ღარიბი იყო. ყოველდღე ღმერთს გამდიდრებას ევედრებოდა. გავიდა დრო და ამ კაცს მუცლის ტკივილი და ყვანა (კუჭის აშლილობა) დაემართა. როგორც კი კარში გავიდოდა, ტკივილი ეწყებოდა. ისე შეწუხდა, რომ მიწის თხრა დაიწყო. როდესაც მიწა მოთხარა, ერთი ქილა ფული (ფლური) იპოვა.

ამ კაცმა ღმერთს მადლობა შესწირა და თქვა: ძალიან მოწყალე ბრძანდები, მაგრამ სანამ კაცს სისხლს არ დაანთხევინებ (ძალიან არ აწვალებ), არაფერს მისცემო!

– ეს არაკი იმიტომ მოგახსენე, რომ სანამ ლეონი სამჯერ-ოთხჯერ სიკვდილის პირას არ მიიყვანე, არ დაეხმარე და ახლა წყალობა უყავი!

ლეონმა უთხრა ჯუმბერს:

– მეფის შვილო, ყრმა ხარ (ახალგაზრდა ხარ) და დახმარება გგონია, თორემ ახლა სრულიად მომკალი. მტერი როდესაც კაცს მტრობით ვერაფერს დააკლებს, დაუმეგობრდება და ამით დაუსრულებს მტრობას.

ლეონმა არაკი თქვა:

**ორი მტერი**

იყო ორი მტერი. ვერაფერი დააკლო ერთმა კაცმა თავის მტერს.

გავიდა დრო. დაუმეგობრდნენ, ძალიან დაახლოვდნენ. გზაზე წავიდნენ და ოთხი სხვა ამხანაგიც თან წაიყვანეს.

მივიდნენ ერთი კაცის სახლში და დარჩნენ. ეს სტუმრები ქვედა მხარეს დაწვნენ, სახლის პატრონი კი თავის ცოლთან ერთად ზედა მხარეს დაწვა. როდესაც ცეცხლი ჩაქრა, ეს კაცი (ერთ-ერთი სტუმარი) ჩუმად ადგა და იმ ქალთან (სახლის პატრონის ცოლთან) დაწოლა მოინდომა. ქალმა დაიძახა, ქმარი გააღვიძა. ის კაცი გაიპარა და თავის ლოგინში დაწვა.

ადგა სახლის პატრონი, მივიდა, ეს სტუმრები დაჩხრიკა. გულში ყველას ხელი ჩაუყო. ბნელოდა, სხვანაირად ვერ იცნობდა, და შემცოდეს გული უძგერდა. ზედ ქუდი ნიშნად დაადო, იფიქრა: ცეცხლს დავანთებ და ამ კაცს ვიცნობო.

სანამ ის ცეცხლს დაანთებდა, იმ კაცმა (რომელმაც დააშავა) ქუდი თავიდან აიღო და თავის ძველ მტერს და ახალ მეგობარს დაადო. მას გულით ეძინა, ვერაფერი გაიგო.

ცეცხლი აანთო, ნახა, რომ ამ საწყალ, უდანაშაულო კაცს ქუდი ადევს. მან მისი უდანაშაულობა არ იცოდა, შემცოდე ის ეგონა. თავში ცული დაჰკრა და მოკლა უდანაშაულო კაცი.

ყველა მტერი ასე მოიქცევა, თორემ რით დამეხმარა, გრძნეულების გაკეთება და ეშმაკობა შემომითქვა (მაბრალებს).

ლეონმა კიდევ თქვა არაკი:

**უსაქმო კაცი**

იყო ერთი მოცლილი, უსაქმო კაცი. არაფრის კეთება არ იცოდა. გულში ჩაუჯდა და დაიწყო მიწის თხრა და ნიავება (გაფხვიერება). სამი-ოთხი თვე ამის მეტი არაფერი საქმე არ ჰქონდა და არაფერს აკეთებდა. მოურავის კაცი მოვიდა, სამკალად (მოსავლის ასაღებად) მიიწვიეს და არ წავიდა: სახლში მაქვს სამუშაოო, გარეთ რატომ ვიმუშაოო.

მეზობლის კაცი მოვიდა, მამა გარდაცვლილი ჰყავდა, და მიიწვიეს: მოდი, მიტირეო და აღაპიც (გარდაცვლილის სულის მოსახსენიებელი სუფრა) მიჭამეო! არც იქ წავიდა.

სხვა მექორწილის მომწვევი მოვიდა და ასე უთხრა: ძლივს ერთ საქმეს შევუდექი, სანამ არ დავასრულებ და ამისგან არ მოვიცლი, არც ქორწილში წავალ, არც სატირლად მცალია და არც ლხინს ვნახავო. როცა დავამთავრებო, მერე ყველაფერს გავაკეთებ.

– ამის მსგავსად, სანამ ის ჩემი საქმისგან არ მოიცლის, მას არც ქორწილი უნდა, არც გლოვა, არც მეფე და არც ერი არაფრად უნდა, და მერე სხვას რამეს მოიგონებს, თორემ ჩემი მეტი საწუხარი და სასიხარულო მას არაფერი აქვს.

რუქამ თქვა:

– ეს საქმე ახალი არ არის. ძველთაგან თქმულა: არავის გაუკეთებია კარგის მოქმედისთვის კარგი და მის მაგივრად ცუდი მიუღია. თორემ ლეონი რატომ მემტერება? ერთი დაკარგული კაცი არავის შეეწყნარებინა და მოვიდა, მეფეს გავაწყევ (ვთხოვე) და დიდი წყალობა მიანიჭა.

ახლა მე რას მიპირებს?

რუქამ არაკი თქვა:

**კაცი და გველი**

ერთი კაცი გზაზე მოდიოდა. ნახა, ერთ ძეძვს ცეცხლი შემოჰკვროდა და ზედ გველი ასულიყო. წასასვლელი გზა არ ჰქონდა, იტანჯებოდა და წიოდა. ნახა იმ კაცმა, შეეცოდა და თქვა: – ამ გველს გადავარჩენ, მადლია ჩემთვისო. მივიდა, შუბის წვერი მიუშვირა. გველი ზედ შემოეხვია, მხარზე შეახტა და ყელზე შემოეღვლარჭნა (მოუჭირა). მაგრად მოუჭირა. ჰკითხა იმ კაცმა: – რა გაწყინე, რატომ მიზამ? სიკვდილს მოგარჩინეო! გველმა უთხრა:

– კარგისათვის კარგი არავის გაუკეთებია და მეც ასე მოგიქეციო. კაცი შეეხვეწა: – ამდენი მაცადე, ის ჭანდარი რომ დგას, იქამდე მივიდეთ და მას ვკითხოთ. თუ ჩემი ცოდვით ხემაც ხმა ამოიღოს და დაგიშალოს, გამიშვი, თუ არა და, რაც გინდა, მიყავიო. ცოტა მოუფონა (მოუშვა) გველმა და მივიდნენ ჭანდართან. ჰკითხა იმ კაცმა: – ეს გველი სიკვდილს გადავარჩინე, ახლა ასე მიკეთებსო.

იმ ჭანდარმა ასე უთხრა: – ამ ცხელ მინდორში მარტო ერთი ხე ვდგავარ; მგზავრი, თუ არა ჩემს ჩრდილში, ვერ ისვენებს. მოვლენ, მოიგრილებენ, დავაჩრდილებ, შემდეგ ტოტებს დამამტვრევენ, ზოგს დასწვავენ, ზოგს კოლოფებად აკეთებენ: რა კარგი ხეაო! კარგისათვის კარგი არავის გაუკეთებია, მოუჭირე, გველოო! მოუჭირა ყელს გველმა. კიდევ შეეხვეწა კაცი გველს: – ცოტა მოუშვიო, აგერ ხარი ძოვს, მას ვკითხოთო!

წავიდნენ, ხარს ჰკითხეს. ხარმა უთხრა: – მოვხნავ, დავფარცხავ, გავლევ (მოსავალს მოვიყვან) და ზაფხულ-ზამთარ სულ კაცთათვის ვმუშაობ, დამაწვენენ და დამკლავენ: რა სტუმარი მომივიდაო! კარგისათვის კარგი არავის გაუკეთებია, მოუჭირე, გველოო! მოუჭირა კიდევ ყელს.

შეეხვეწა კაცი: – ცოტა კიდევ მაცადე, აგერ მელია არის და მასაც ვკითხოთო! მივიდნენ, მელას ჰკითხეს. კაცმა თავისი საჩივარი და გველმა ხისა და ხარის მოწმობა მოახსენა.

მელამ თავისი მოხერხებული სიტყვით უთხრა გველს: – ლომი-ნადირთა ხელმწიფისგან დანიშნული მდივანბეგი (მოსამართლე) ვარო. ყელზე შემოხვეული ხარ და ისე მესამართლები, როგორ შეიძლებაო? შემოეშვი (გაუშვი) და შენც დამიჩოქე და ამ კაცმაცო! როდესაც გველი შემოეშვა და დაბლა ჩამოვიდა, მელამ ტოტი თავში დაჰკრა. გველი მოკლა და თქვა: – გველის სამართალი ეს არისო!

შემდეგ იმ კაცმა ის მელა აღარ დაინდო და შუბის ცემა მოინდომა, რადგან კარგი ბეწვი აქვსო. მელამ იგრძნო. გაექცა და თავს დააბრალა: დავაშავე, რომ გადავარჩინეო!

– ახლა შენც, ლეონ, იმ გველსავით გამოგიყვანე, მარჩობ (მკლავ) და რა ვქნა! ლეონის სიტყვა მართალია.

ლეონმა არაკი თქვა:

**კეთილი გველი**

ერთი ღარიბი კაცი გზაზე მოდიოდა. ნახა ორი გველი – ერთი შავი და ერთი წითელი – იბრძოდა, და შავი ერეოდა. და თქვა იმ კაცმა: – ამ წითელს დახმარება სჭირდება და დავეხმარებიო. მივიდა, შავ გველს ჯოხი დაჰკრა და მოკლა.

მოვიდა წითელი გველი, თავი ადგილზე დაუკრა (მადლობის ნიშნად) და კალთას კბილით მოეკიდა და გაზიდა. გაჰყვა ეს კაცი. ერთ კლდის ქვაბში მიიყვანა. იმდენი განძი აჩვენა, მეფეს არ ჰქონდა ამდენი. და გამდიდრდა ის კაცი.

– რუქავ! როგორიც კაცი შენა ხარ, ის გველიც, შენი ნათქვამი, შენისთანა ყოფილა, თორემ კარგისათვის ცუდს ვინ გაუკეთებს კაცსო.

რუქამ არაკი თქვა:

**გლახა და მდიდარი**

ერთი ღარიბი კაცი თავის სახლში იჯდა და ინატრა: – ღმერთო, ხუთასი მარჩილი (ფული) მომეციო და, თუ ერთიც აკლია, არ მინდაო. ერთი მდიდარი კაცი თურმე სახლის ბანზე (სახურავზე) დადიოდა, მან გაიგონა და თქვა: – მივიტანო და გამოვცადო ეს კაცი, თუ რას იზამსო? წავიდა, ხუთასი მარჩილი დათვალა და ათი დააკლო. დაბეჭდა და ბანიდან ჩაუგდო.

დათვალა იმ კაცმა და ათი აკლდა. თქვა: – ღმერთო, შენ კურთხეული ხარო! ერთი მარჩილიც რომ გებოძა, იმასაც დავიმადლებდი, არამც თუ ამით გაგაბრაზებო. ჩამოვიდა ის მდიდარი კაცი და უთხრა: – ჩემია, გამოგცადე. მომეცი, წავიღოო! მან შორს დაუჭირა (არ მისცა): – შენთვის არ მითხოვნია, ღმერთს ვთხოვე და მომცაო. შეკამათდნენ და ყადთან (მოსამართლესთან) საჩივლელად წავიდნენ. იმ ღარიბმა უთხრა: – მე არაფერი მაცვია და შენ კარგად მორთულხარ. ეგ შენი ტყავის ქურქი მათხოვე და წავალო.

იმ კაცმა ამდენ სიკეთეზე ისიც დაამატა, ათხოვა. ჩაიცვა და წავიდნენ ყადთან და იჩივლეს. შემდეგ იმ ღარიბმა თქვა: – ეგ ასეთი მაცილობელი (მოდავე) კაცი, თუ ამ ტყავის ქურქსაც არ შემომეცილება, ნახავთო! იმ კაცმა უთხრა: – ახლა არ გათხოვეო? ამაზე ყადი გაბრაზდა, მრავალი ჯოხი დაჰკრეს, მდიდარი კაცი გააძეს (გააგდეს).

ასე კარგი პასუხი უყო (გასცა), კიდევ გაძარცვა და ათრევინა (დაატანჯინა). – კარგისათვის კარგი არავის გაუკეთებია, ნუ ამბობ!

ლეონმა არაკი თქვა:

**მოხერხებული არაბი**

ბაღდადის ხალიფა ძალიან კარგი მეჯინიბე (ცხენების მცოდნე) იყო და კარგ ცხენს ძვირფასად ყიდულობდა. ამის ხმა გავრცელდა. ერთმა არაბმა ერთი ცხენი მოიყვანა, ორი ათას მარჩილად (ფულად) დააფასა. ხალიფამ მაშინვე მოატანინა. იმ არაბმა უთხრა: – ერთ ძაძაში (ტომარაში) ჩამიყარეთ, თორემ რით წავიღოო? ჩაუყარეს და მისცეს. არაბმა ვერცხლს ხელი მოჰკრა, ცხენს გადაჰკიდა, შეჯდა, ცხენი გააჭენა.

გამოედევნენ სულ ხალიფას ჯარისკაცები კარგი ცხენებით, გზა და კვალი ვეღარ იპოვეს. დაბრუნდნენ დაღონებულნი. მესამე დღეს არაბი მოვიდა, ცხენი მოიყვანა. ჰკითხეს: – რატომ გააკეთეო? მან მოახსენა: – შორს ვიდექი, სატარებელი არაფერი მქონდა, ვერცხლი მძიმეა, ვერ ვზიდავდი, წავიღე და ახლა ცხენი მომიყვანიაო.

შემდეგ უთხრეს: – ვინღა მოგდევდა, ცხენი რატომღა მოგყავდაო? მან გაიცინა და უპირობა (უაზრობა) უთხრა: – კარგის საპასუხოდ ეგ გავაკეთე, ღმერთი რას მიზამდაო?

– თუ არაბმა იცის კარგისათვის კარგი, სხვას ვის არ ეცოდინება. ან ცუდს ვინ აკეთებს, თუ არა ღვთის შემცოდე (ცოდვილი). ახლა, ძმაო რუქავ, შენ რატომ იტყვი კარგისათვის ცუდს და სანაცვლოს არგაკეთებას?

ღმერთს მისთვის წაურთმევია და ამ საწყალი კაცისთვის მიუცია.

რუქამ არაკი თქვა:

**ჭაბუკი და მეკობრენი**

ერთი კაცი, კარგი ჭაბუკი (ახალგაზრდა), მოდიოდა და ხმალიც კარგი ერტყა. ყველა საჭურველი (იარაღი) კარგი ჰქონდა. ცოლი თან მოჰყავდა, ძალიან ლამაზი და კარგი ქალი. გაიარა გზა და მიადგა მეკობრეების ადგილს. ხუთი ამხანაგი იდგა და ბევრ კაცს აზიანებდნენ. ის კარგი ჭაბუკი უცნაური იყო და უფიქროდ მოდიოდა. სანამ ხელი არ სტაცეს, ვერაფერი გაიგო.

გაძარცვეს, ხელი შეუკრეს და წაიყვანეს.

ერთ მათგანს მისი ხმალი თურმე მოეწონა, მალულად უთხრა: ამ შენს იარაღს და სხვა ქონებას შენ გაგაყოფინებ. შენი ხმალი წილად მე მომახვედრე და შენს ცოლს მოგცემ და გაგიშვებო.

იმ კაცმა ფიცი მისცა: თუ მე გამაყოფინებ, ჩემს ხმალს შენ მოგახვედრებო. წაიყვანეს. ერთ სამზირალ (სადამკვირვებლო) ადგილას ციხე იდგა, იქ დაბანაკდნენ. ათი სხვა ხელშეკრული კაცი იწვა და უამრავი ნაძარცვი.

იმ განდობილმა (ნდობით აღჭურვილმა) ამხანაგმა თქვა: ეს დღევანდელი კაცი სულის კაცს ჰგავს (კარგი კაცია) და მოდი ამას გავაყოფინოთო!

ნებართვა მისცეს სხვებმაც და ხელი გაუხსნეს.

დაუწყო გაყოფა იმ კაცმა; ერთ წილად თავისი ცოლი დასვა და ერთ წილად ერთი ფარი და ზედ შიშველი თავისი ხმალი.

ანაზდად (უცებ) ხელი დაავლო, უწინ, რომელსაც ხმალი უქადა (დაჰპირდა), სცა მას და მოკლა. ერთი სხვა მოკლა. სამი გაექცა. იქ ხელშეკრულები კაცები გაათავისუფლა, ხმლები მისცა, გამოედევნენ და ყველა დახოცეს. იმ კაცმა თავისი ცოლი წაიყვანა და თავისი იარაღი. სხვა მათ კაცებს მისცა: მე ეს მეყოფაო.

– რადგან იმ ერთმა ამხანაგმა ამდენი სიკეთე უყო, რომ ენდო, ხელი გაუხსნა, გააყოფინა, ცოლი მისცა, ეს მის სიკვდილს რაღა ამართლებდა? კარგისათვის კარგი არასდროს გაკეთებულა, რასაც შენ არ ტყუი და ახლა არ იგონებო!

ლეონმა უთხრა:

– კარგი გააკეთე, იმ კაცს მათზე ცუდის გაკეთება დაუწუნე (დაუძრახე). ცოლი წაართვეს, გაძარცვეს, თავი დაიხელთა (თავი გადაირჩინა) და ის მოკლა, ცუდად მოქცეულაო. მე მასაც ვუძრახავ, უწინვე რატომ დარჩა ასე ღალფად (უყურადღებოდ)? თუმცა უკან (შემდეგ) არაფერი რომ არ ექმნა, შენებრი კაცი იქნებოდა.

ლეონმა არაკი თქვა:

**დიდვაჭარი და მეფუნდუკე**

ბოლნისის მთის ძირას, გზის გადასასვლელთან, ერთი კარგი ფუნდუკი (სასტუმრო) აეშენებინათ, და იქ ერთი მეფუნდუკე (სასტუმროს მეპატრონე) იდგა. ასეთი კაცი იყო, რომ, რაც მგზავრი გაივლიდა, იმ ღამეს სამადლოდ (უფასოდ) ასმევდა, აჭმევდა, ცხენის ქერს და თივას აძლევდა, ფასს არ იღებდა, და მეორე დღეს აცილებდა.

ერთი დიდი ქარავანი მოვიდა და გაჩერდა. კარგად დახვდა. იმ ღამეს ისეთი თოვლი მოვიდა, მთა ჩაიკეტა: ვეღარ გადავიდა და ვეღარც უკან დაბრუნდა. ის ზამთარი იმ ფუნდუკში დარჩა. იმ მეფუნდუკემ არაფერი დაახარჯვინა, სულ კაცთათვის და აქლემთათვის თავისი ხარჯი გასწია. დაახლოვდნენ დიდვაჭარი და მეფუნდუკე, და ჰკითხა: შვილი გყავსო?

მეფუნდუკემ უთხრა: არ მყავსო. თურმე არ უჩენდა (არ აჩვენებდა), კეთროვანი იყო და ამ ჩემს სტუმარს არ ეზიზღოსო, და ჩემი სიხარული აღარ იამებაო. იქამდე შვილი კარში არ გამოუშვა, სანამ ვაჭარი არ წავიდა.

გაზაფხული მოვიდა, მთა გაიხსნა. ეს დიდვაჭარი წავიდა, ძალიან მადლიერი იყო და სანაცვლო პასუხსაც (სიკეთეს) ცდილობდა.

შემდეგ მეფუნდუკემ შვილი გამოუშვა.

შემოსწყრა (გაბრაზდა) შვილი და უთხრა: მე მაინც გძულვარ და აქედან წავალო.

გამოედევნა უკან ქარავანს და დაეწია.

ჰკითხა დიდვაჭარმა: ვინ ხარო?

მან უთხრა: მეფუნდუკის შვილი ვარ. შენ ამაზე უშვილობა გითხრა, ნახვას მოინდომებს, გონჯია (მახინჯია), აღარაფერი გაუხარდებაო. ახლა მეც შემოვსწყერ (გავბრაზდი) და წამოვედი, წავალ სადმე, ან ვიშველი (გადავრჩები) და ან დავიკარგებიო.

იმ დიდვაჭარმა ფიცი უთხრა: თუ რამ გეშველება, გიშველიო!

წაიყვანა და წავიდა.

შინ მივიდა. აქიმი (მკურნალი) მოაყვანინა, ვერაფერი ღონე (საშუალება) ვერ იპოვა.

ერთმა აქიმმა უთხრა: ერთ კაცს, რომელსაც ერთის მეტი ვაჟი არ ჰყავდეს, ორი წლისა იყოს, ლამაზი, კარგი. მამამ ნებით მისცეს, დაკლას, და მისი სისხლით შეიბღალოს (დაისვაროს), ამით მორჩებაო! დაღონდა. ამას ვინ მისცემდა? თურმე იმავე ვაჭარს ჰყავდა ასეთი ვაჟი, მის მეტი არ ჰყავდა არაფერი.

ასე თქვა: თუ ეს ჩემი შვილი არ დავკლა, მაშ მამის ამის გაკეთებული სიკეთე რით გადავიხადო?

ცოლი სხვაგან გაიტყუა. დაკლა შვილი. სისხლით კეთროვანი შებღალა, და მაშინვე იმ კაცს ხესავით ქერქი გასძვრა და მორჩა. მკვდარი შვილი აკვანში ჩააწვინა და ზეწარი წააფარა. იქ იმ ვაჭრის ცოლს მუცელმა და ძუძუებმა ტკივილი და წვა დაუწყო, მოიჭრა (შეეშინდა). ქმარს უთხრა: ძუძუები მეწვის, ბავშვს თუ არაფერი სჭირსო?

ქმარმა უთხრა: რა სჭირს, კარგად სძინავსო.

მივიდა, დედამ ძუძუ მისცა, ბავშვმა წოვა დაიწყო. ამოიყვანა კარგად მყოფი, დედას სიცილი და ფოფინი (სიხარულით ხტუნვა) დაუწყო. ყელზე ოქროს სალტესავით (რკალივით) ედო რაღაც.

ქმარს დაუძახა: ეს რა არისო?

ქმარმა ღმერთს მადლობა შესწირა და ცოლს ყველაფერი მომხდარი უთხრა.

შენ რომ ამბობ, კარგისათვის კარგი არავის გაუკეთებიაო, აჰა, გაკეთებული სიკეთეც ნახე! რა გაიმეტა წამლად და ღმერთმა რა წყალობა უყო? ცუდ კაცს ყველა კაცი თავისი მსგავსი ჰგონია, თორემ რა სიტყვაა.

რუქამ არაკი თქვა:

**სამი ბრმა**

იყო ერთი ღარიბი ყრმა (ახალგაზრდა). წავიდა სხვაგან სამწიროდ (მოწყალების სათხოვნელად). დაჰყო ერთი წელი. ცხრა ფლური (ფული) მოიგროვა. წლის გასრულებაზე წამოვიდა თავის ქვეყანაში.

როდესაც ქალაქს მიუახლოვდა, მდინარე იყო და გაშიშვლდა, დაიბანა და ტანსაცმელი ჩაიცვა. წამოვიდა, ფულები თურმე იქ დარჩა.

გაახსენდა ფულები და აღარ ჰქონდა. ღმერთს აღთქმა დაუდო: თუ ჩემი ფულები ვიპოვე, ერთი შენს სახელზე ღარიბს მივცემო.

მივიდა, სადაც ტანი ებანა, იქ იპოვა.

წამოვიდა ქალაქში. ერთი უსინათლო ღარიბი იპოვა, უთხრა თავისი ამბავი: ასე აღთქმა დავდე და აჰა ფულიო!

ის ღარიბი ორივე თვალით ბრმა იყო. ასე უთხრა: რადგან ღვთისათვის შეგეწირა, ცხრავე მომეცი, მე რომელიც მინდა, იმას გამოვარჩევო.

ენდო ის კაცი, და ცხრავე მისცა. იმ ბრმამ ცხრავე ჯიბეში ჩაიდო. ამ კაცმა თხოვნა დაუწყო.

ღარიბმა ყვირილი დაიწყო: მიშველეთ, ეს კაცი რას მიპირებსო?

მოწმე არ ჰყავდა. იმ ბრმა კაცმა ფული წაართვა. ის საწყალი კაცი დაღონდა და უკან გაჰყვა, ფიქრობდა: „ამ ჩემს ფულს რას უზამსო?“

ეს მათხოვარი თავის სახლში შევიდა, ერთი ქილა ამოიღო, რომელშიც სულ ფული ეწყო, ისიც ზედ დააყარა და უთხრა: „ჩემო ხუთასო ფულო, ეს ცხრა ფულიც შემოგმატე!“

სამჯერ შეაგდო ქილა ჰაერში და დაიჭირა. მეოთხედ რომ შეაგდო, იმ კაცმა ჰაერში ხელი მოჰკრა და ქილა დაუმალა. ბევრი ეძება, მაგრამ ვეღარ იპოვა. გამოვიდა და ტირილი დაიწყო.

მოვიდა სხვა უსინათლო მათხოვარი და ჰკითხა: „რა გატირებსო?“ მან თავისი ამბავი უამბო: „ასე, ხუთასი ფული დავკარგეო!“

იმ მეორე ბრმამ უთხრა: „ასე უნდა ფულის შენახვაო! ამ ჩემს მოღუნულ ჯოხში შვიდასი ფული დევს. სადაც დავაგდებ, ვინც აიღებს, ისევ მე მომიტანსო!“

პირველმა ბრმამ სთხოვა: „მაჩვენეო!“

როცა მიაწოდა, ის საწყალი კაცი იქვე იდგა და გამოართვა. როცა დააგვიანდა, სთხოვა, რომ დაებრუნებინა.

მან უთხრა: „არ მოგიციაო.“ ამაზე ორ ბრმას შორის ჩხუბი ატყდა.

ამ ჩხუბზე ერთი სხვა უსინათლო ბრმა მოვიდა და ჰკითხა: „რა გაჩხუბებთო?“

ერთმა თავისი ქილის ამბავი უთხრა, მეორემ კი თავისი ჯოხის ამბავი.

იმ მესამე ბრმამ უთხრა: „ვაი თქვენს ჭკუასა, რა კარგად შეგინახავთ ფულებიო! ამ ჩემს ძველ ჩოხაში ათასი ფული დევს. სადაც გავაგდებ, ისევ მე მომცემენო.“

ის საწყალი კაცი იქვე იდგა. ესმოდა ყველაფერი. წავიდა, თაფლი იყიდა და ჩოხაზე წაუსვა. ფუტკრები შემოეხვივნენ. ბრმამ ჩოხა გაიხადა. ისიც იმ საწყალმა კაცმა წაიღო. ამ სამმა ბრმამ ყვირილი და ტირილი დაიწყო. ეს ამბავი მეფემდე მივიდა.

მეფემ კაცი გაგზავნა და დააძახა: „ვინც ეს ჩაიდინეთ, მოდით, მე მომიყევით, თორემ სულ ამოგწყვეტთო!“

ის საწყალი კაცი შეშინდა. მივიდა და ყველაფერი მოახსენა: „ასეთი სიკეთე ვუყავი და სიკეთის სანაცვლოდ ეს მიყოო.“

იმ საწყალ კაცს მეფემ ასე უბრძანა: „რადგან სიკეთისთვის სიკეთე არავის უკეთებია, ას-ასი ფული შენს სამლოცველოდ მიეცი და სხვა დანარჩენი შენი იყოსო.“

ლეონმა უთხრა:

„ეგ სიკეთისთვის ცუდი პასუხი არ არის. იმ საწყალ კაცს ღვთის აღთქმა შეუსრულდა. ბრმა ხარბი აღმოჩნდა, სამივეს უსამართლოდ ნაშოვნი ჰქონდათ და ღმერთმა სულ იმ საწყალს მისცა.“

ლეონმა არაკი თქვა:

**მაგისტროსი კეისრისა**

იყო ერთი მაგისტროსი, ძალიან კარგი და სახელოვანი ახალგაზრდა, კეისრის ქვეშევრდომი. კეისარმა ის ელჩად გაგზავნა საფრანგეთში. ის ძალიან ქველმოქმედი კაცი იყო, უმეტესად ფარულად აკეთებდა სიკეთეს.

წავიდა. გზაზე რომ მიდიოდა, ნახა, ერთ ადგილას შიშველი მკვდარი კაცი ეგდო. ცოტა მოშორებით გაიარა, მოსამსახურეებს უთხრა: „თქვენ წადით, მე ნუ მელოდებითო!“

როცა ისინი გაეცალნენ, დაბრუნდა, ტანსაცმელი გაიხადა. ორი პერანგი ეცვა, ერთი იმ მკვდარს დააფარა. ისევ ჩაიცვა და მსახურებს დაეწია.

მივიდა ერთ ქალაქში. ნახა, ჭაობში ტალახი იდგა და შიგნით ავადმყოფი მათხოვარი ეგდო. არც არავინ ჰყავდა ამომყვანი და არც არავინ აძლევდა რამეს. თვითონ მაგისტროსი ჩამოხტა სახედრიდან და ამოიყვანა ავადმყოფი, ხმელ ადგილას დასვა და ერთი ფულიც მისცა.

წავიდა საფრანგეთში, ჩაჯდა ნავში, ზღვა აუღელდა, ნავი დაიმსხვრა და მაგისტროსი უფსკრულში ჩაინთქა.

მოვიდა ერთი კაცი, ხელი მოჰკიდა და ხმელზე გამოიყვანა. უთხრა მაგისტროსს: „მე ის მათხოვარი ვარ, შენ რომ ტალახიდან ამომიყვანე; მე ამით გადაგიხადე სიკეთე!“

წავიდა საფრანგეთში, კეისრის ყველა ბრძანება შეასრულა, დაბრუნდა, ჩავიდა კონსტანტინოპოლში. მოედანზე ცხენი გააჭენა, ცხენი წაიქცა, მაგისტროსს წვივი სრულად დაემტვრა. გამოვარდა მეფე და მთელი ჯარი. აიყვანეს მაგისტროსი, შეიყვანეს, დააწვინეს, ექიმები დაუყენეს. ვერაფერი უშველეს.

მაგისტროსს ერთი გულითადი მონა ჰყავდა, სულ საწოლთან ეძინა. ის გაუგზავნა ექიმებს: „ჩემთვის რას იტყვიანო?“ ექიმები გავიდნენ, მონა გაჰყვა. ექიმებმა თქვეს: „ხვალ მოვიდეთ, თუ მუხლში მოგვაჭრევინებს, ვუმკურნალოთ, და კიდეც გამოჯანმრთელდება, თორემ მოკვდება და ხელს ნუ მოვკიდებთო!“

მივიდა მონა და ყველაფერი უამბო.

როცა მაგისტროსმა მოისმინა, ასე თქვა: „მე ცალფეხა სიცოცხლეს, მოვკვდე, ნამდვილად მირჩევნიაო!“

ბევრი იტირა და ჩაეძინა. მონა კი ფეხებთან ეძინა.

შუაღამისას ერთი კაცი შემოვიდა სარკმლიდან, თეთრი პერანგი ეცვა, დაჯდა. მაგისტროსს მოიკითხა და ფეხის ამბავი ჰკითხა. შემდეგ უთხრა: „მაჩვენე ფეხი, როგორ გაქვსო?“

გახსნა და ერთი მოთხე, ანუ სახვევი ედო, ამოიღო. შიგნით რაღაც წამალი იდო, ამოიღო, თითი დააწო და ფეხი დაუზილა. უთხრა: „გაიძრეო!“ არ მოეხსნა და გააძვრევინა. ფეხი კარგად გაიძრო.

მეორედ კიდევ წაუსვა წამალი და უთხრა: „ადექი, დამეყრდენიო!“ მაგისტროსმა ისევ უარი თქვა და არ მოეხსნა, მაგრამ წამოაყენა და მიიყრდნო.

დააწვინა და მესამედაც წაუსვა და უთხრა: „ადექი, გაიარე, მორჩიო!“

გაიარა, მთელი კაცი გახდა. უთხრა: „მე ის მკვდარი ვარ, შენ რომ გზაზე მნახე და პერანგი დამაფარეო. მე ამით გადაგიხადე სიკეთე!“

– „ახლა, ძმაო რუქავ, დიდმაც იცის და პატარა ადამიანმაც, რომ სიკეთისთვის სიკეთე უნდა გადაიხადო. მათხოვარმა და ვაჭარმა, მკვდარმა და ავადმყოფმა ეს გააკეთეს, შენ კი რატომ ამბობ სიკეთისთვის ცუდს და სანაცვლოს არგაკეთებას?“

რუქამ არაკი თქვა:

**მეფე ანაკოფიისა**

იყო ანაკოფიის მეფე. ბევრი ერი ემორჩილებოდა და ყველა ადამიანი უყვარდა. ერთგულზე ამას ამბობდა: „რამდენიც არ უნდა ვაწყენინო, მაინც ერთგული ბუნება აქვს და არ მიმატოვებსო.“ ორგულზე კი: „იმდენ წყალობას ვუზამ, რომ ერთგულად ვაქცევო.“

გავიდა დრო. ორგული არ გაერთგულდა და ერთგულიც ორგული გახდა. მტრები გამოუჩნდნენ. მეფე თავის სამკვიდროზე ვეღარ დარჩა და სხვა მხარეში გადაიხვეწა. თან ორივე გაჰყვა: ერთგულიც და ორგულიც.

როცა ძალიან გაუჭირდა დროის გასვლის გამო, თუ რამეს უბრძანებდა ორგულს სამსახურისთვის, ის საყვედურობდა: „რა მეწყალობება? სახლი დავტოვე, მამული და შენ გახლავარ. ახლა კიდევ აქეთ-იქით ხეტიალს არ მაჯერებო!“

როცა ერთგულს უბრძანებდა, ის უსიტყვოდ ასრულებდა.

გავიდა დრო და საქმე კიდევ უფრო გაუძნელდა.

როცა აღარაფერი შველოდა, ერთგულმა მოახსენა: „დაეცემი და საგანძურიც დაგელევა, აღარაფერს იშოვი. მე გამყიდე და ჩემი ფასით სხვები გადაარჩინე!“

შეწუხდა მეფე და არ უნდოდა ამის გაკეთება. მაგრამ სხვა გამოსავალი აღარ იყო. გაყიდა ერთგული და მისი ფასი გამოიყენა. იმ ერთგულმა, თავი რომ გაყიდა და გაშორდა, გამოიპარა და პატრონთან მოვიდა. რამდენჯერაც გაუჭირდებოდა, თავს გაყიდდა, გამოიპარებოდა და პატრონთან მოვიდოდა.

დროთა განმავლობაში, ის მეფე თავის მამულში დაბრუნდა და გამეფდა. იმ ერთგულის ნამსახურს აღარ მიაქცია ყურადღება და მისი მამულიც წაართვა. ორგულს კი ბევრი შეჰმატა, რადგან თქვა: „ეს მხნე და მოძრავი კაციაო, შენ კი უღონო და გულდედალი კაცი ხარო!“

– „ამით მიხვდი, რომ სიკეთისთვის სიკეთე არავის უკეთებიაო.“

ლეონმა რუქას უთხრა:

– „რაღა გითხარი, ასეთი გაბრაზებული ხარ, მეფეს პირდაპირ ეუბნები: სიკეთისთვის სიკეთე არ შეგიძლია და ცუდისთვის ცუდიო. მე შენ დღეიდან აღარაფერს გეტყვი, მეფის თავი დაიფიცა!“

იმ სიტყვის მდინარემ, ამბავტკბილმა, ენამრავალმა ვაზირმა სედრაქმა დაიწყო რუქას წვრთნა და ეუბნებოდა:

– „რუქავ, მე როცა ამაღლებული და ღრუბლებზე მაღალი ხელმწიფის მფარველობის ქვეშ შემოვედი და შენ შეგისწავლე, ძმასა და შვილს ორივეს მირჩევნიხარ და არც შენზე უკეთესი მეგობარი მყოლია. ამას გეტყვი და გასწავლი: როცა ადამიანი ადამიანს გაუმტერდება, სიქიშპე ვეღარაფერს დაანახვებს, თორემ შენგან ეს სწორი არ არის. რასაც ადამიანისთვის ცუდს და ბოროტს ამბობდი, ყველა ადამიანს სიყვარული უნდა აჩვენებდე, თორემ, თუ გაუმტერდები და ვეღარ შეძლებ, დასუსტდები.“

**თათვალი**

ინდოეთში არის ერთი მფრინველი, რომელსაც თათვალს ეძახიან. ის მიმინოს უფრო ჰგავს და მფრინველებზე ნადირობს, თუკი შეხვდება. რასაც დღეს მფრინველი ვერ ინადირა, მივა და გუშინდელ ნაჭამ ძვალს მოძებნის, დაჯდება და თითო-თითო ძვალს აიღებს ნისკარტით და უკან შეიყოფს. თუ სრულად დაეტია, მერე გადაყლაპავს. იცის, რომ მოინელებს და განავლითაც გამოვა. და თუკი არ დაეტია, ისევ დადებს, რადგან იცის, რომ ვერ მოინელებს, და არც კი შეჭამს.

– „თუკი მფრინველს ამდენი გონი აქვს, წინასწარ გამოიკითხავს საქმეს, შენ ხომ ადამიანი ხარ და მეფის წინ აღზრდილი, რატომ აკეთებ უგვანს, რატომ არ დაადუმებ ცუდი საუბრისგან ენასა.“

კარგი ამხანაგი ადვილად არ იშოვება, გზაზე ცუდად არ იპოვება, იაფად ვერავინ იყიდის.

ამხანაგი ციხე წყლიანია, ზღუდე მაღალია, სიმაგრე დაურღვეველია.

ამხანაგი დიდი სიხარულია, სიხარულთა გამამდიდრებელია, სუფრების შემამკობელია.

ამხანაგი გულების ნათელია, თვალების სინათლეა, მკლავების ძალაა და ზურგის საყრდენია.

ამხანაგი მტრებისთვის მავნებელია, მოყვარეთათვის საიმედოა, უცხოსთან გამოსაჩენია და მეცნიერთან მოსამსახურეა.

ამხანაგი მარტოსთვის ხმის გამცემია, ჯარებისთვის სასარგებლოა და ცოტა კაცთა გამამხნევებელია.

ამხანაგი ჭირში დამხმარეა, სნეულებაში მკურნალია, სიკვდილში თავის წამგებია.

ამხანაგზე უკეთესს შენ რას იშოვი? რატომ გძულს, რატომ ეჩხუბები, რატომ ეკამათები? მე მრავალი კარგი კაცი მინახავს, მამაშვილობასა და ძმობას გაჰყრილან და ამხანაგს შეწყობილან.

ამხანაგში თუ არ არის სიყვარული, ჩხუბის მიზეზი არაფერია.

რუქამ არაკი თქვა:

**სალამანდრა**

ინდოეთში არის ერთი ცოცხალი არსება, რომელსაც სალამანდრას ეძახიან. სადაც სააგურე (აგურის საწვავი ღუმელი) ენთება, ან აბანოს სახმილი (გამათბობელი), ან საკირე (კირის საწვავი ღუმელი), ის ცეცხლში იბადება და იქ გვხვდება. როცა ცეცხლი მოაკლდება, მაშინვე მოკვდება ზედმეტი სიცივისგან. ცეცხლის სიცხე არჩენს.

იქაური მეფე მის ტყავს იცვამს სიცივისგან თავის დასაცავად. მას ისეთი აგებულება აქვს, რომ თუ ცეცხლი მოაკლდა, მოკვდება, სხვა ცოცხალ არსებას კი, თუ ცეცხლი მიუახლოვდა, დაწვავს.

როგორც სხვადასხვა სახის აგებულების მფრინველია, ასევე სხვადასხვა სახის ადამიანია.

„შენ მაგ ბუნების პატრონი ხარ, რომ ყველა ადამიანი გიყვარს და მე ყველანი მძულს. მე კი არავინ მძულს, მაგრამ მე ყველას ამაზე ვძულვარ, რომ მეფის ერთგული ვარ. მე ამის მეტი არავინ ვიცი და არც არავის ვეფერები. სანამ მეფე ცოცხალია, არც არავინ მინდა. თქვენ ყველანი სხვას ეკვრით და სხვას ემხრობით, თორემ მე ვისზე რა დანაშაული მაქვს, რომ ცუდად არ გამიმტერდით.“

რუქამ არაკი თქვა:

**სამნი ამხანაგნი**

იყვნენ სამი ამხანაგი. ერთი ძალიან კარგი და ბატონის ერთგული, ყველა ადამიანის მიმართ უცოდველი, მართალი და სიმართლის მთქმელი იყო, ორი კი მატყუარა და ორგული.

ის ორი ამხანაგი ორგულობაზე აგულიანებდა იმ ერთს, და ის ერთი ეუბნებოდა: „ნუ, ძმებო, ეს არ არის კარგი. პატრონის ორგული ღმერთსაც სძულს და ადამიანსაც, და ნუ ბოროტობთო!“

ისინი გაუმტერდნენ და პატრონთან დასმენას ეცადნენ. ვერ დააბეზღეს და ღამით თოკი შემოუჭირეს და დაახრჩვეს.

– „თქვენც ასე მიპირებთ, განა ვერ ვხედავ? ამხანაგს რომ მიქებ, ამხანაგი ესეთი მინდა: ჩემი ნებისამებრ და ჩემთვის კარგის მოქმედი, კეთილისმყოფელი, უვნებელი, მეფესთან თამამად სიკეთის მოქენე, არა მაოხარი (არაფრის გამფუჭებელი), მოჩხუბარი, მტერი და წახდენის მცდელი. ღმერთმა ეგეთი ამხანაგი თქვენ მოგცეთ, თქვენ მე ამხანაგები მყავხართ, ან როგორსაც ამხანაგობას მიპირებთ!“

ვაზირმა არაკი თქვა:

**გლახაკი და ქილა ერბო**

ერთი მათხოვარი კაცი მიდიოდა გზაზე და ერთი ქილა ერბო იპოვა. აიღო ქილა, საკიდელში ჯოხი გაუყარა და მხარზე შეიდო. დაიწყო გზა-გზა სიარული და გულში ამას ელაპარაკებოდა: – „ახლა ღმერთმა ჩემი გამდიდრება მოინდომა. ჩავალ ქალაქში და ერბოს ნახევარ მარჩილად გავყიდი; იმით თორმეტ ქათმის მამალ წიწილას ვიყიდი, მოვიყვან, გავზრდი, დავკლავ, დავასუქებ და თითოს თითო აბაზად გავყიდი. მერე იმით საეშვე (სასუქებელი) გოჭებს ვიყიდი, დავასუქებ, დავაკერატებ (დავასაჭურისებ) და ორ-ორ მარჩილად გავყიდი. მერე იმით სახარე (სახნავი) ხბორებს ვიყიდი, გავზრდი, მოვხნავ, მოვცხნავ (მოვბარავ), მოვთესავ და აშენებული (გამდიდრებული) ვიქნები.“

და ამ ფიქრებში შეშა აიკიდა და ქალაქში გასაყიდად წამოიღო. ერთი ხიდი დახვდა. თქვა იმ კაცმა: – „აქ ხარი არ გაივლის, ხმა უნდა გავცეო.“ შესძახა: – „ჰარიო!“ დაუქნია ჯოხი. ერბოს ქოთანი ხიდზე დაჰკრა, ქოთანი გატყდა, ერბო დაიქცა. მისი გამდიდრების ოცნება წამში გაქრა.

– „შენც შენი გონებით ბევრ რამეს გეგმავ და გამდიდრდები, მაგრამ ასეთი რამ გაგიზრახავს, რომ ღვთის ძალით შენს თავსაც მოიშლი, არათუ განზრახული დაასრულო.“

რუქამ პასუხად არაკი თქვა:

**ორი დავრიში და შაჰი**

ორი დავრიში ჩავიდა ისპაანში. ერთი სადგომში დარჩა და ერთი ისპაანის შაჰთან მივიდა.

ჰკითხა შაჰმა: „ბევრი მხარე მოგივლია, რა უფრო უცხო გინახავსო?“

იმ დავრიშმა მოახსენა:

– „მრავალი უცხო მინახავს, მაგრამ გუშინ ღამით აქ საოცარი რამ უცხო ვნახე, არც ერთ ადგილას არ მინახავსო. შუაღამე რომ დადგა, მოვიდა ერთი ისეთი მფრინველი: ერთი ფუნდუკი თავისი ხალხით, აქლემებით, ადგილით, სახლებით, გალავნით, სრულად აიტაცა და წაიღო.“

გაბრაზდა შაჰი და გააძევა: „ასეთი ტყუილი რა სათქმელია, ფუნდუკი და მისი გარემო მფრინველმა აიტაცა და წაიღოო!“

მოვიდა გაწბილებული დავრიში და ამხანაგს ყველაფერი უთხრა. აგინა ამხანაგმა და ასე უთხრა: „შოვნის მოლოდინში ვიყავი და შენ ასეთი ტყუილით გამოძევებული მოხვალო! ფუნდუკის აღება რამ გათქმევინაო? ან აქლემის ატაცებას იტყოდი, ან ცხენისასაო.“

მერე იმ დავრიშმა თქვა: „წავიდე, ამ ჩემს ამხანაგს ტყუილი გავუმართლოო.“ მივიდა. შაჰმა დავრიში ნახა, ჰკითხა: „ბევრი მხარე გინახავს და რა უფრო უცხო გინახავსო?“

იმ დავრიშმა მოახსენა: „ბევრი რამ უცხო მინახავს და გუშინწინ რომ აქ უცხო ვნახე, მსგავსი არაფერი მინახავსო. მამლის ყივილი რომ გაისმა, ჰაერიდან ხან აქლემის თავი ჩამოვარდა, ხან ფეხი, ხან ცხენის ნაწილი, ხან აგურის ნატეხი, ხან ალიზის ნამტვრევი. გათენებამდე ძილი არ მომსვლიაო.“

შაჰს გაუკვირდა და თქვა: „თურმე ის გუშინდელი დავრიში მართალს ამბობდა, და ტყუილად გავაძევეო.“

ბევრი მისცა და ის ტყუილიც დაუჯერა.

– „თქვენც სამივეს პირი შეკრული გაქვთ და რომელიც ტყუილს იტყვით, მეორეს ისეთ სიტყვას მოახსენებთ, რომ მეფეს დააჯერებთ და მე კი წამახდენთ.“

ლეონმა არაკი თქვა:

**გლეხი და სამი გველი**

ერთი კაცი ყანას მკიდა. ნახა, ორი გველი თამაშობდა. ერთმა გველმა მეორე დააწვინა, ირგვლივ თვითონ წრე შემოავლო და წავიდა.

მოვიდა ერთი სხვა გველი. დაინახა, წრის შიგნით ერთი გველი წევს, წრე არ დაარღვია, შეიკუნჭა, შეხტა, წრეში ჩახტა, გველი მოკლა და ისევ გადახტა და წავიდა.

მოვიდა მეორე გველი. მან დაინახა, რომ მისი ტოლი (მეგობარი) მოკლული იყო. იმ კაცს ცხენისთვის თივა მოეთესა და გროვად შეეკრა. გველი შიგნით შეძვრა და დაიმალა. როდესაც კაცმა მუშაობა დაასრულა, თივა აიკიდა და სახლში წაიღო. იმ ღამეს გველი გამოძვრა, მთელი ჭურჭელი მოწამლა და ისევ თივაში დაიმალა.

მეორე დღეს კაცმა გველების ამბავი ცოლს მოუყვა. როდესაც გველმა გაიგო, რომ კაცი უდანაშაულო იყო, გამოძვრა, ყველა მოწამლული ჭურჭელი ჩამოყარა, დაამტვრია და კარიდან გავიდა.

ცოლ-ქმარმა მიხვდა, რომ გველი მათთან ერთად მოჰყოლოდა და ახლა, მათი უდანაშაულობის გამო, ჭურჭლის მოწამვლაც აცნობა და წავიდა.

- ძმაო რუქავ! ძალიან კარგი კაცი ხარ და ასე მოიქეცი: თუ გველიც კი ცდილობს, უდანაშაულოს არაფერი ავნოს, შენ ხომ ადამის ტომიდან ხარ. ჩვენ შენს მიმართ არაფერი დაგვიშავებია, ამიტომ ნუ გვწამლავ ასე შხამით, თორემ ღმერთი უდანაშაულოს არ მიატოვებს და შენს სურვილსაც არ შეასრულებს.

რუქამ მოყვა არაკი:

სამი ძმა

იყო სამი ძმა. ორი მათგანი იყო ბოროტი და ხარბი, ხოლო ერთი – მართალი და ღვთისმოსავი. ისინი გაიყარნენ. ბოროტი ძმები ერთად დარჩნენ, კარგი ძმა კი განცალკევებით გაუშვეს.

კარგი ძმა წავიდა და ერთ ადგილას დიდი ქილა ოქროს ფული იპოვა. მარტო ვერ წაიღო. დაბრუნდა სახლში. იმ ღამეს ცოლს უთხრა: ამა და ამ ადგილას ქილით ოქროს ფული ვიპოვე და ხვალ წავალ, სახედარს წავიყვან და მოვიტანო.

თურმე ძმები მათ უთვალთვალებდნენ და დახარბდნენ. იმავე ღამეს წავიდნენ, რადგან არ უნდოდათ, რომ მათმა ძმამ დაასწროსო. მივიდნენ, ლამპარი აანთეს და ნახეს, რომ ქილა მთლიანად გველებითა და მორიელებით იყო სავსე.

ძმებმა ასე თქვეს: ჩვენმა ძმამ გვიღალატა. მას უნდოდა, რომ ეს გაგვეგო, მივსულიყავით, დაგვენახა და დავეკბინეთ, თორემ რატომ გვითხრა ეს ამბავი ჩვენს თვალწინო.

ორივე ძმამ მაგრად მოიფიქრა, აიკიდეს ქილა და ასე თქვეს: ჩვენს ძმას ჩვენი სიკვდილი უნდოდა, ამიტომ ჩვენ მას ცოლ-შვილით დავხოცავთო.

წაიღეს ქილა და სახლის სახურავიდან ჩაუგდეს. თქვეს: ქილა გატყდება, გველი და მორიელი სახლს მოედება და ყველას დახოცავსო.

მეორე დღეს მართალ ძმას გაეღვიძა და ნახა, რომ გუშინდელი ოქროს ფულები სახლში ეყარა. მის ძმებს მისი განადგურება უნდოდათ, მაგრამ ღმერთმა ოქროს ფულები სახლში უშრომლად მიუტანა.

- თქვენც ჩემს წინააღმდეგ რაღაცას ცდილობთ, მაგრამ ღმერთი თქვენს ნებას არ შეასრულებს, იცოდეთ!

ჯუმბერმა თქვა არაკი:

**გრძნეული ცოლის პატრონი**

ისპაანში ცხოვრობდა ერთი საწყალი კაცი. მას ჰყავდა ცოლი, რომელიც იყო ცბიერი და ჯადოქარი, ისეთი, როგორიც სხვა არ მოიძებნებოდა. ქმარს თავს სხვანაირად აჩვენებდა. ის ყოველთვის ყურანს კითხულობდა, დღეში ხუთ ლოცვას არ აკლებდა, ნასვამი წყლით ხელს არასდროს იბანდა და თავს ძალიან ღვთისმოსავ ადამიანად წარმოაჩენდა.

კაცმა თქვა: „რადგან ასეთი მლოცავი ცოლი მყავს, მეც ქააბაში წავალ და ორივე ერთად, დაუყოვნებლივ, სამოთხეში შევალთ.“

ერთ დღეს ქარავანი ბაღდადისკენ გაემართა და კაციც მათ გაჰყვა. ქალაქგარეთ ქარავანი ახლოს დაბანაკდა. კაცმა თქვა: „რადგან ასე ახლოს დგანან, ამ ღამეს შინ მივალ და დილით ადრე მათ დავეწევი.“

მის ცოლს ეგონა, რომ ქმარი წასული იყო. მას თავისი საყვარელი კაცი ეწვია და ლხინი გამართეს. ღვინოს სვამდნენ. კაცი იმ ღამეს კართან მივიდა. დაინახა, რომ დაფს უკრავდნენ, ცეკვავდნენ და მღეროდნენ. კაცი ჩუმად გაიარა და წავიდა. მათ ვერაფერი იგრძნეს მისი მოსვლა-წასვლა. კაცი ქარავანს დაეწია და გაჰყვა.

ბაღდადში ჩავიდნენ. იქ კაცი მერწყულად (წყლის მზიდავად) დადგა. დღე და ღამე წყალს ეზიდებოდა, ამით ფულს შოულობდა და თავს ირჩენდა. ბაღდადის ქალაქში ისეთი ქურდობა დაიწყო, რომ გაუთხრელი (გაძარცვული) სახლი არ დარჩა. ქალაქი აოხრდა (განადგურდა). დაიწყო ჩივილი.

ხალიფა განრისხდა და ბაზრის მცველები დაიჭირა. უბრძანა: „თუ ქურდებს არ მიპოვნით, ჩემს თავს ვფიცავ, ყველას მუცლებს დაგიპობთ!“

კაცები წავიდნენ და ასეთი ხერხი იპოვეს: ის ისპაანელი კაცი დაიჭირეს.

კაცმა ჰკითხა: „რატომ დამიჭირეთ, რა დაგიშავეთ?“

მათ უთხრეს: „ამ ქალაქის განძი მთლიანად მოიპარეს და შენ უნდა მოგკლათ, შენ ხარ ქურდი.“

კაცმა ვედრება დაუწყო: „ერთი კვირა მაცალეთ. თუ ქურდს ვერ ვიპოვნი, მაშინ მომკალით.“

მათ თავდები სთხოვეს. მას ვინ იქნებოდა თავდები? ღმერთი მისცა თავდებად და წავიდა. ორი-სამი დღე იარა. ნახა მათი რჯულის (რელიგიის) თავი, რომელსაც სადრს ეძახდნენ. ის მოდიოდა, წინ ორი კაცი მოუძღვებოდა და ცოცხით გზას უგვიდა (წმენდდა).

კაცმა იკითხა: „ვინ არის ეს კაცი, ან გზას რატომ უგვიან?“

უთხრეს: „ამ ქვეყნის რელიგიის თავია. ისეთი ღირსი და წმინდაა, რომ ამის ლოცვით დგას ეს თემი (საზოგადოება) და წვიმაც და მოსავალიც ამის ლოცვით მოდის.“

მერწყულმა კაცმა თქვა: „აი, ამ ქალაქის გამთხრელი (გამძარცველი) ქურდი ეს არის.“ ის სადრის ჯარში (ამალაში) აერია.

მივიდა, სადრმა ხალიფა ნახა, გამობრუნდა და თავის საცხოვრებელში მოვიდა.

ის კაცი უცნაურად შეჰყვა შინ, ერთ სამალავ ადგილას დაიმალა.

როცა დაღამდა, კაცები დაითხოვეს (გაუშვეს) და იმ სახლის საფენი (ხალიჩა) წამოკეცეს, კარი ახადეს. თურმე მის ქვეშ სახლი აკლდამად (მიწისქვეშა საცავად) იყო და იმ ქალაქის ქონება იქ იდო. იქიდან თორმეტი ქურდი კაცი ამოიყვანეს, ოქროს სურებით (დოქებით) ღვინო მოიტანეს და დასხდნენ სასმელად.

სადრმა უბრძანა: „ძმანო, ახლა რას მოინადირებთ (მოიპარავთ)?“ მათ მოახსენეს: „სამის სალაროს მეტი აღარ არის და მათაც წამოვიღებთ: ერთი ხალიფასია, ერთი ვაზირისა და ერთი ნაზირისა. ამაღამ ნაზირს ვეწვევით (მასთან შევალთ მოსაპარად).“ ქურდებმა თავიანთი საქმე იურვეს (მოილაპარაკეს).

კაცი გამოიპარა. მან ბაზრის მცველებს ყველაფერი უთხრა. მათ არ დაუჯერეს და კაცმა უთხრა: „აჰა, მე მომყევით და თვალით გაჩვენებთ!“

როცა სადრი გამოვიდა და ხალიფა ნახა, დაბრუნდა და მოვიდა. ორი კაცი თან შეჰყვა, იმავე სამალავში დაიმალნენ და სანათურით (სანთლით) უმზირეს. იმ ღამესაც ნახეს. ვაზირის სალარო გატეხეს.

წავიდნენ, ხალიფას აფიცეს, რომ არ მოკლავდნენ და, როცა ფიცი გამოართვეს, მოახსენეს. ხალიფა განრისხდა.

მოახსენეს: „ხელმწიფევ, თუ თავს დაიმდაბლებთ და სამოსელს (ტანსაცმელს) შეიცვლით, თვით თქვენს ბედნიერ თვალს გაჩვენებთ.“

ხალიფამ სხვა ტანსაცმელი ჩაიცვა და მათ გაჰყვა. იმავე ადგილას დაიმალნენ. რაც მოეხსენებინათ, ყველაფერი მართალი იყო.

იმ ღამეს ხალიფას სალარო მოინადირეს (გაძარცვეს). ხალიფა თავის სახლში წამოვიდა. მეორე დღეს სადრი მობრძანდა.

ხალიფამ სადრს უთხრა: „რადგან ყოველდღე ჩემს სანახავად ირჯები (მოდიხარ), მეც რატომ არ მაწვევ ხოლმე (არ მეპატიჟები)?“

სადრმა მადლობა გადაუხადა და ხალიფა დაპატიჟა. ხალიფა მოვიდა, სადილი მოართვეს. ხალიფამ ღვინო ითხოვა. სადრმა თავი შორს დაიჭირა: „ჩემს სახლში ღვინო რამ გაგახსენა?“

შემდეგ ხალიფამ ქურდობის ამბავი უთხრა: „ასეთი ქურდობა დაიწყო, რა უნდა ვქნა?“

სადრმა მოახსენა: „შენი უღონობით (უუნარობით) არის.“

ხალიფამ საფენი წამოაკეცინა, კარი იპოვეს და კაცები გამოასხნეს (გამოიყვანეს). სადრს შერცხვა. ის გამოათრიეს და, რაც ეკადრებოდა (რაც ეკუთვნოდა), ის უყვეს.

შემდეგ იმ ისპაანელ კაცს ჰკითხეს: „რით იპოვე, როგორ მიხვდი?“

მან თავისი ცოლის ამბავი უამბო და თქვა: „ამით მივხვდი, რომ ესეც მასავით ცბიერი იყო და ამით ვიპოვე.“

„შენც იმ კაცის ცოლსავით ცბიერი ხარ და მეფეს შენს სიკეთეს აჩვენებ. ახლაც რომ არ იყოს, შენს საქმეს ბოლოს მაინც გაიგებენ.“

რუქამ პასუხად არაკი უთხრა:

**მეცნიერი აქიმი**

ერთი კარგი ექიმი (აქიმი) იყო. როცა ავადმყოფთან მივიდოდა, ავადმყოფის პატრონი ჭიქით მის შარდს მიუტანდა და, როცა ნახავდა, დაავადებას მიხვდებოდა, წამალს მისცემდა და განკურნავდა.

ერთ ავადმყოფის ამბავი მიუვიდა. ჭიქა გაგზავნა, შარდი ითხოვა. იქ ავადმყოფის სანახავად მისი ორი ამხანაგი იყო. მათ ავადმყოფის შარდში ორივემ თავიანთი შარდიც აურიეს, იმ ჭიქაში ჩაასხეს და გაუგზავნეს.

ექიმმა ნახა, გაიცინა და თქვა: „მე დამცინეს, მაგრამ ის ავადმყოფი ორ კვირაში გამოჯანმრთელდება. ამ ერთი ჯანმრთელი კაცის ცოლი ორსულადაა, ბავშვს გააჩენს, და მეორე ჯანმრთელი კაცი სამ დღეში დასნეულდება (ავად გახდება) და მალე მოკვდება.“

ეს ამბავი მათთან მივიდა და ყველაფერი ისე მოხდა.

„თქვენც მათსავით ერთ ჭიქაში შარდავთ. მე უგუნური ნუ გგონივართ, ვერაფერს ვერ მივხვდები. რაც თქვენ გააკეთეთ, საზოგადოებამ (თემმან) გაიგოს.“

ვაზირმა თქვა არაკი:

**ანჩხლი ცოლის პატრონი**

ერთი საწყალი და მართალი კაცი იყო. მას ერთი ანჩხლი (ჭირვეული) ცოლი ჰყავდა. ეს კაცი, როცა პურს აიღებდა საჭმელად, მდინარის პირას დაჯდებოდა, ზოგს თვითონ შეჭამდა და ზოგს მდინარეში ჩაყრიდა.

დიდი ხანი გავიდა. მდინარიდან ერთი კაცი გამოვიდა და უთხრა: „ამდენი ხანია, შენი საზრდოთი (საჭმლით) გზრდი. ახლა პირში ენას გამოგავლებ და ყოველი სულიერის ენას ისწავლი. ამას გჩუქნი და თუ ვინმეს ეტყვი, მაშინვე უცილოდ (უეჭველად) მოკვდები.“

ენა გამოავლო და ისევ მდინარეში ჩავიდა და წავიდა. კაცი მოვიდა, სოფლის პირას დაწვა. საბძელზე (ბეღელზე) ყვავი შემოჯდა. მისი ბახალა (ბარტყი) თან მოჰყვა.

ბახალამ დედას უთხრა: „კაცი მკვდარია და წავალ თვალებს ამოვჭამ.“

დედამ უთხრა: „ნუ, შვილო, ადამის ტომი (ადამიანები) ხრიკიანია (ცბიერია), არ შეგიპყროს!“

ბახალამ უთხრა: „მივალ, ფეხზე ნისკარტს დავჰკრავ, თუ გაინძრა, გავფრინდები, თუ არა და გულზე დავკრავ, თუ კიდევ არ გაიღვიძა, მკვდარი იქნება და თვალებს დავთხრი (ამოვკორტნი).“

კაცს ყველაფერი ესმოდა. ბახალა ჩავიდა, ფეხზე ნისკარტი დაჰკრა, არ გაინძრა. როცა გულზე დააჯდა, კაცმა მისწვდა და შეიპყრო.

ბახალამ დედას დაუძახა: „მიშველე!“

დედამ უთხრა: „რა ვქნა, გიშალე და არ დაიშალე. ახლა მაგ კაცმა თუ ჩემი ენა იცოდეს, მალე მოგარჩენ, მაგრამ რა გიშველო?“

იმ კაცმა დაუძახა ყვავს: „რა გინდა, შენი ენა ვიცი!“

ყვავს გაუხარდა და წინ წაუძღვა. ერთ კაცს მრავალი განძი ჰქონდა დაფლული. ყვავმა აჩვენა და ბარტყი მოარჩინა. კაცი წამოვიდა, შინ მოვიდა.

ერთ დღეს ლოცვა მოუნდა. ცოლმა დაუჟინა (დაჟინებით მოსთხოვა) წაყვანა. როცა აღარ დაიშალა, ერთი კვიციანი მაკე (ფეხმძიმე) ცხენი შეუკაზმა. ქალიც ორსულად იყო. კაცი შეჯდა, ერთი მარტვილი (ბავშვი) უკან შემოისვა, საგზალი (სამგზავრო საჭმელი) გარდაიკიდა და წავიდა.

როცა დაღმართზე დაეშვნენ, კვიცი დავარდა და დედას დაუძახა: „მომიცადე!“

დედამ დაუძახა: „მე ერთი მუცელში მიდევს და სამი თავისი ნუზლით (ტვირთით) ზურგზე მკიდია. თუ მე დავდივარ, შენ რა დაგემართა, რატომ დავარდი?“

კაცმა ეს რომ მოისმინა, ძალიან გაიცინა.

ცოლმა უთხრა: „რაზე იცინი, მითხარი?“

მან უთხრა: „ვერ გეტყვი.“

ცოლი არ მოეშვა.

ქმარმა შეჰფიცა: „თუ ვთქვი, მოვკვდები.“

არაფერი გამოვიდა, ცოლმა ძალიან შეაჭირვა (შეაწუხა).

ქმარმა უთხრა: „არ დამეხსენ (არ მომეშვები), წავიდეთ, ვილოცოთ, შინ მოდი, ჩემი აღაპისა (მოსახსენებელი სუფრა) და სუდარის (მიცვალებულის შესახვევი ქსოვილი) საქმე გამირიგე და გეტყვი.“

ქალს გაუხარდა, სწრაფად მივიდა, ილოცა, გამობრუნდა, აღაპი და სუდარა დაუმზადა და თქმას დაუჟინდა.

იმ კაცს ერთი ციბა (ძაღლი) ჰყავდა. ტირილით კარში გამოვიდა. კარზე მამალი დახვდა. ჰკითხა ციბას: „რა გატირებს?“

მან ყველაფერი უთხრა: „პატრონს ქალი მიკლავს და ის მატირებს.“

მამალმა უთხრა: „შედი, შენი პატრონი გამომიყვანე!“

სანამ კაცი გამოვიდოდა, სოფლის დედლები (ქათმები) სულ შემოაგროვა და მამალი შუაში დაუდგა.

კაცს ჰკითხა: „რატომ იკლავ თავს?“

მან უთხრა: „ცოლი არ მეშვება და რა ვქნა?“

მამალმა იმ ქათმებს რაღაც უთხრა და შემოურბინა. ყველანი გაინაბნენ (გაჩუმდნენ). შემდეგ კაცს უთხრა: „მე სამოცი ცოლი მყავს, ვინძლო (რომ არ) უჩემოდ ერთმა საკენკი (საკვები) აიღოს, და შენ ერთი ცოლის ხელით კვდები.“

კაცმა ჰკითხა: „მაშ რა ვქნა?“

მამალმა უთხრა: „ერთი შინდის ჯოხი მოჭერი, რა გითხრას „თქვიო“, მისდექი, ისე ძლიერ სცემე, რომ მიამკვდარო (გააჩუმო) და აღარ გკითხავს.“

მამალს დაუჯერა. როცა ცოლმა თქმის თხოვნა უთხრა, მანამდე სცემა, სანამ სულს მიდგებოდა (სანამ სულს არ ამოხდიდა), და კაცი სიკვდილს გადაურჩა.

„მის მსგავსად, სანამ შენთვისაც შინდის ჯოხს არ მოჭრიან, შენს მანკიერ (ცუდ) ენას ვერავინ დაადუმებს.“

რუქამ პასუხად არაკი უთხრა:

**თხა და მგელი**

ერთი თხა და ერთი მელა დაძმობილდნენ და საზიაროდ (ერთად) ყანა დათესეს. როცა მოსავალი მოუვიდათ, ძალიან კარგი ყანა იყო. მოიმკეს, გალეწეს (მარცვალი გამოაცალეს) და გაანიავეს. ხვავი (მარცვლეული) ცალკე დააგროვეს და ბზე (ნამჯა) – ცალკე. მელამ უთხრა თხას: „ხვავი – მე და ბზე – შენა.“

თხამ უთხრა: „არა, სამართალი ასეა, ორივემ შუაზე გავიყოთ.“ მელამ უთხრა: „მაშ მე წავალ, ბიძაჩემს მოვიყვან და მან გაგვიყოს.“ სანამ მელა ბიძას მოიყვანდა, თხა ავიდა, ცხვრიდან ორი დიდი ქოფაკი (მწყემსი ძაღლი) მოიყვანა და ბზეში დამალა.

მელა მოვიდა, ერთი ისეთი მგელი მოიყვანა, თხას თვალთ დაუბნელდა (შეეშინდა). მგელმა თხას უთხრა: „ჩემს დისწულს (მელას) რატომ აჩივლებ?“ თხამ უთხრა: „მაშ რადგან მოწმად მოყოლილხარ, მეც მამა-ბიძები აქ მყავს დასაფლავებული. მათ საფლავზე შედექი, დაისულე (სული დადე) და მართალი მოწამე იქნები.“

მგელმა თხის შეჭმის სურვილით ვეღარაფერი გაიგო. ბზეზე რომ შედგა, ძაღლები წამოუცვივდნენ. მელა და მისი მოწამე ისე გააძევეს, შარშანდელიც დაავიწყეს, არათუ წლევანდელი ეშოვნათ.

„თქვენ რომ ორი-სამი გაბიძამამიდებულხართ (ერთად შეკრულხართ), თუ ერთი ისეთი მომხმარო (დამხმარე) მეც მყავდეს, შინდის ჯოხებს – არა და უზნისასაც (უზარმაზარსაც) გაგითლი, მაგრამ მარტოკამ რა ვქნა?“

ლეონმა თქვა არაკი:

**მუშა კაცი და ბედი**

იყო ერთი უცხო მუშა კაცი ერთ სოფელში და თავისი ქონების (სიმდიდრის) რიცხვი არ იცოდა.

ერთ დღეს დილით დაიძახა: „კაცი ვინც მოვა ჩემთან, რომ ჩემს ბედთან გავგზავნო და ჩემი ამბავი მიუტანოს, ასს ფლურს (ფულს) მივცემ.“

არავინ გამოჩნდა. შუადღისას კაცი დაიძახა და ოცი ფლური დაჰპირდა. არავინ იპოვა. საღამოს ერთ ფლურს დაჰპირდა. ერთი ღარიბი კაცი გამოჩნდა და უთხრა: „მე წავალ.“

იმ კაცმა არაფერი იცოდა, არც ვაჭრობა, არც მუშაობა; ორძალი (მუსიკალური ინსტრუმენტი) კარგად იცოდა და უკრავდა ხოლმე და მღეროდა.

იმ კაცმა მეორძლე (ორძალზე დამკვრელი) კაცი გაგზავნა და ასწავლა: „ამა და ამ ადგილას მრავალი კარავი დგას და იქ ურიცხვი კაცია. ერთი დიდი კარავია. იქ მყოფი კაცი მე მგავს და ისე მუშაობს, ოფლი ჩამოსდის. მას ჩემ მაგივრად უთხარი: „ღმერთმა მადლი მოგანიჭოს, ნუღარ იჭირვი (ნუღარ იწვალებ), მე საკმარისი მაქვს, ახლა შენც მოისვენე და მეც მომასვენე.“ ერთი ფლური მისცა და წავიდა.

მივიდა, ადგილი იპოვა. ის კაცი ნახა და დავალებული უამბო. იმ კაცს გაუხარდა და მადლობა უთხრა. იმ ღამეს დაასვენა.

მეორე დღეს იმ კაცმა თავისი ბედი იკითხა: „რომელია?“

უთხრეს: „ასკილის ძირას მეორძლე კაცი რომ ზის, ის არის.“

მივიდა, მოესალმა, ჰკითხა: „ჩემი ბედი შენ ხარ?“

მან უთხრა: „მე ვარ.“

უთხრა: „დილით ასი ფლური რომ დამპირდნენ, რატომ არ მაცნობე?“

ბედმა უთხრა: „მაშინ ორძალი გამიტყდა და ვაწებებდი.“

კაცმა უთხრა: „ოცი ფლური რომ დამპირდნენ, მაშინ რას აკეთებდი?“

ბედმა უთხრა: „ახალ ალყას (სიმს) ვაბამდი.“

კაცმა უთხრა: „საღამოს ერთ ფლურზე რაღას აკეთებდი?“

ბედმა უთხრა: „მაშინ გავმართე და გაშოვნინე.“

იმ კაცმა ორძალი სთხოვა: „მომეცი, მეც დავუკრა.“ გამოუღო, თავში დაჰკრა და დაალეწა.

ბედმა უთხრა: „რას მირისხდები (რატომ მებრაზები), რაც მე ვიცოდი, შენც გასწავლე და მეტი რა მექნა? შეუძლებელს ღმერთიც არ მოუდებს კაცთა (არ მოსთხოვს ადამიანებს).“

„ახლა შენს უამხანაგობას (მარტოობას) ჩვენ რას გვაბრალებ? ჩვენს ბედს სიმარტოვე სძულს და მოყვასნი (მეგობრები) უყვარს. და შენი ბედი შენისთანაა და რაც მას სჭირს, შენც იმას გაძლევს.“

რუქამ პასუხად არაკი უთხრა:

**მეფე და მებაღე**

იყო ერთი მეფე და ჰქონდა ბაღი (წალკოტი), როგორც შეეფერებოდა.

მოვიდა მებაღე და მეფეს მოახსენა:

„ვარდში ბულბულმა ბუდე დაიდო.“

მეფემ უბრძანა:

„არ შერჩეს ბულბულს მაგის გაკეთება!“

გავიდა ხანი. მოვიდა მებაღე და მეფეს მოახსენა:

„ბულბულმა ბარტყები დაჩიკნა (გამოჩეკა); მოვიდა გველი, ბულბულიც შეჭამა და ბარტყებიც.“

მეფემ უბრძანა:

„არც გველს შერჩეს მაგის გაკეთება!“

კიდევ მოვიდა მებაღე და მოახსენა:

„შამბს (ლერწამს) ვთიბდი და გველი შემომაკვდა, მანგლით (ცელით) დავჭერი.“

მეფემ უბრძანა:

„არც შენ შეგრჩეს!“

მეფემ კაცები დაითხოვა და ოჯახთან ერთად (ჯალაბეურ) ბაღში ლხინი მოინდომა.

მებაღე ერთ ხეზე ავიდა და დაიმალა. ხადუმებმა (მსახურებმა) გაიგეს, იპოვეს და მეფეს მიუყვანეს. მეფემ სიკვდილი ბრძანა.

მებაღემ მოახსენა: „როგორც ჩვენ არ შეგვრჩა შენი ბრძანებისამებრ, აღარც შენ შეგრჩეს ჩემი სიკვდილი!“

მეფეს გაეცინა და აღარ მოკლა.

„ღმერთით, იმედი მაქვს, არც თქვენ შეგრჩეთ ჩემი წახდენა (დაღუპვა), თორემ ჩემს საქმეს მე ვხედავ, რაც თავს მაცან (რაც ვიცი).“

ჯუმბერმა თქვა არაკი:

**განშორებული და მარტვილი**

იყო ერთი წმინდა კაცი, განშორებული (განმარტოებული). მოინდომა სოფლად გამოსვლა. გამოვიდა, მოვიდა ერთ ქალაქში. შევიდა დიდებული კაცის სახლში. ძალიან კარგად დახვდა. როგორც შეეფერებოდა, დაასვენა. დიდებულს ერთი რვა წლის მარტვილი (ბავშვი) ჰყავდა, უხაროდა. გავიდა დრო. კარზე ტირილი შემოესმათ, მკვდარი მიჰქონდათ.

მამამ უთხრა: „შვილო, გადი, მიცვალებული მიაქვთ; ნახე, გადარჩა (ცხონდა) თუ დაიღუპა (წარწყმდა)?“ მარტვილი გავიდა. დაბრუნდა და სიხარულით მოახსენა: „გადარჩაო!“ მეორედ სხვა მიცვალებული გამოატარეს. მამამ ისევ გაგზავნა მარტვილი. ამჯერად მარტვილი მოწყენილი დაბრუნდა: „ეს კი დაიღუპაო!“ განდეგილმა თქვა: „მე ორმოცი წელიწადია უდაბნოში ვარ და ანგელოზი საჭმელს მიზიდავს. მე ვერ ვხვდები, ვინ გადარჩა და ვინ დაიღუპა, ამ მარტვილმა კი როგორ გაიგო?“

მარტვილმა უთხრა: „წმინდანს ამით ვცნობ: ვინც უკან მიჰყვება ხალხი, მათ ყურს ვუგდებ. ცოტა ხნის წინ ამბობდნენ: „კარგი და ღირსეული იყოო, უწყინარი და ღვთის მოსაწონიო.“ ამიტომ ვიცი, რომ გადარჩენილია. ეს საქმეებით შეიტყობა. ახლა კი ამას ყველა უჩიოდა: „ავი, უმოწყალო და უსამართლო, მატყუარა იყო, ღვთისა არ ეშინოდა და ადამიანის არ რცხვენოდაო.“ ამით ვიცი, რომ ადამიანი თავისი საქმეებით იცნობა.“

„ახლა შენც გეტყობა, შენი ავი ლაპარაკითა და საქმეებით ბევრი ცუდის ჩამდენი ხარ, და ჩვენც შეგვიტყვია.“

რუქამ პასუხად არაკი (იგავი) უთხრა:

**კატის გაზრდილი ლომი**

ერთი კატა დადიოდა. ნახა, რომ ერთი ძუ ლომი მომკვდარიყო და ერთი ლეკვი დარჩენოდა. წაიყვანა და ზრდა დაუწყო. როცა გაიზარდა და დიდი გახდა, დაიწყო ნადირობა და ნადირის ჭამა. ერთ დღეს ნადირი ვეღარ იპოვა და თავისი გამზრდელი კატის შეჭმა მოინდომა.

კატამ ეს რომ გაიგო, გაექცა და ხეზე ავიდა. ლომი ძირს დაუწვა და უთხრა: „ჩემო დედის უსაყვარლესო და ჩემო გადამრჩენელო გამზრდელო, ყველა შენი ზნეობა რომ მასწავლე, ის ხეზე ასვლა რატომ არ მასწავლეო?“ კატამ უპასუხა: „ეს ჩემთვის შევინახე, რომ ასე გამიჭირდებოდა, გამომდგომოდაო.“

„მე ჩემი ცოდნა, თუ რამე ვიცოდი, შენ გასწავლე და მე ჩემთვის არაფერი შევინახე. ახლა არ ვიცი, ხელში გყავარ და ბევრ ცუდსაც მიზამ.“

ვაზირმა არაკი (იგავი) თქვა:

**მოტირალი და მოცინარი**

ორნი კაცი იყო ერთ ქალაქში. ერთი სულ ტიროდა განუწყვეტლივ და ერთი სრულებით იცინოდა, ისე რომ მოწყენილს ვერავინ ნახავდა.

მოტირალ კაცს ჰკითხეს: „ცუდზე და კარგზე, სასაცილოზე და სატირალზე სულ რატომ ტირიო?“

მან ასე თქვა: „რა ვქნა, ეს ქვეყანა ხანმოკლეა, ყველა ადამიანი ამ წუთისოფლის საქმეებს აკეთებს, საუკუნო სასჯელი დაავიწყდათ, და ამიტომ ვტირი, რომ ყველა ჯოჯოხეთს იშენებსო.“

შემდეგ იმ მოცინარ კაცს ჰკითხეს: „შენ რა გაცინებსო?“

მან ასე თქვა: „ეს ქვეყანა ხანმოკლეა, ყველა ადამიანი ცუდს აკეთებს, კარგს არ აკეთებენ. ყველა კაცს ვუქადაგე, ვურჩიე, ვერაფერი დავაჯერებინე და ახლა სიცილს მივეცი თავი. მეც რომ დარდით თავი მოვიკლა, რას მარგებს და მათ რა სარგებელი ექნებათ?“

„მსგავსად ამისა, შენთვის ვიდარდე, ვიწუხე, ვინერვიულე, გასწავლე, ჩემი ვერაფერი მოგასმენინე. ახლა მეც სიცილს მივეცი თავი.“

რუქამ პასუხად უთხრა იგავი:

**მელა და მონადირე ძაღლები**

ორი მონადირე ძაღლი სანადიროდ დადიოდა. ერთ მინდორში ნახეს, რომ მელას თაგვი დაეჭირა. მელა ხან გაუშვებდა თაგვს, ხან დაიჭერდა, ხან ჰაერში ააგდებდა და ეთამაშებოდა. ძაღლები მიეპარნენ და მელა დაიჭირეს.

მელამ მონადირე ძაღლებს უთხრა: „ჩემი სიცოცხლის ბოლო ხომ მოვიდა. ღმერთმა ჩემი თავი თქვენ მოგცათ. სადღა წაგივალთ? ამ მინდორს ხედავთ? ამდენჯერ გეხვეწებით, თქვენც იცით, როგორ სძულს ჩემს გვარს თაგვები. გამიშვით, ერთი თაგვი დავიჭირო, ვითამაშო და მერე, რაც გინდათ, ის მიყავით!“

ძაღლები მოტყუვდნენ. მათ მელა გაუშვეს. მელამ თაგვი დაიჭირა, ეთამაშა. ააგდო და დაიჭირა. ხან აქეთ ეთამაშა, ხან იქით. თურმე ახლოს სორო ჰქონდა და შიგ შევარდა.

მონადირე ძაღლები სოროსთან დასხდნენ და უთხრეს: „მელავ! გამოდი, კიდევ ერთი თაგვი ათამაშე, ის ხომ ძალიან გიყვარს და მერე შედი!“

მელამ უთხრა: „შარშან რაც ვითამაშე, ისიც მძიმედ მახსენდება, მით უმეტეს ახლა არ გამოვალ და არ ვითამაშებ!“

„შარშან რაც გითხარით და ან თქვენი რჩევა ვისმინე, ისიც ძალიან მძიმედ მახსენდება. თუ დამანებებდით თავს, არც ახლა არაფერს გეტყვით.“

ლეონმა თქვა იგავი:

**ვირად ცნობილი ყადი**

იყო ერთი ღარიბი კაცი, რომელსაც ერთი გამხდარი ვირი ჰყავდა. ვირი გაიპარა, წავიდა მთაში გასასუქებლად. გასუქებული ისევ პატრონთან დაბრუნდა.

პატრონს ძალიან გაუხარდა და ცოლს უთხრა: „ფქვილი აჰკიდე, წადი წისქვილში, დაფქვი.“

ცოლმა უთხრა: „თუ ჩვენს ვირს ამდენი ჭკუა ჰქონდა, რომ მთაში გამხდარი წავიდა, გასუქდა და დაბრუნდა, ამას როგორ ვერ შეძლებს, რომ კაცის გარეშე დაფქვას და მოიტანოს?“

ქმარმა ცოლს დაუჯერა, ვირს ჯოხი დაჰკრა და გაუშვა. ვირი წავიდა. ვინ წაიყვანა, ვინ იცის!

ერთი კვირა გავიდა. ვირი აღარ დაბრუნდა. ვირის პატრონი წავიდა, მივიდა მეწისქვილესთან და ჰკითხა: „ვირი გამოვგზავნე შენთან ფქვილით და რა დაემართა?“ მან ჰკითხა: „ვინ გამოატანე?“

ვირის პატრონმა უთხრა: „ჩემი ვირი ისეთი ჭკვიანი იყო, კაცი არ სჭირდებოდა.“

ის მეწისქვილე ეშმაკი იყო, მიხვდა ამ კაცის სისულელეს. მის ზემოთ ერთი მელოტი მეწისქვილე იყო, ძალიან ეშმაკი, მასთან მიასწავლა: „აქ რიგი არ ერგო და მასთან გავგზავნე.“ იცოდა, რომ ის ისეთ უცნაურ ტყუილს ეტყოდა. კაცი მივიდა იმ მელოტ მეწისქვილესთან, ყველაფერი უამბო.

მან ასე უთხრა: „აქ მოვიდა, დაფქვა, მე ისეთი ჭკვიანი ვირი არ მინახავს! ერთი შავი ჯორიანი, ოქროთი მორთული კაცი მოვიდოდა, მისი ჯორი ფქვილით იყიდა. შენი ვირი ზედ შეჯდა, ზანგას ჩავიდა. იქაური ყადი გარდაცვლილიყო და ყადად შენი ვირი დასვეს, იქ მოძებნე!“

იმ კაცმა დაუჯერა. ზანგას წავიდა. ნახა, ყადი შავ ჯორზე იჯდა, ოქროთი მორთულზე. იმ კაცის სიტყვა გაახსენდა, შავი ჯორი იყო.

ყადს უთხრა: „მე ვერ მიცნობ?“

ყადი რას იცნობდა, პასუხი არ გასცა.

მერე უთხრა: „ჩემი ვირი ხარ, რატომ ასე მალე გაამპარტავნდი?“

როცა ეს მოისმინეს, ბევრი სცემეს, თავი გაუტეხეს და გააძევეს.

როცა ყადი ტარუღასთან მივიდა, ის კაციც მოვიდა და იჩივლა: „ეგ ჩემი ვირია, ფქვილი იმ ჯორში მიუცია, გამომეპარა და აქ ყადად დამჯდარა.“

ყადმა თქვა: „რას ამბობ? ვერავინ მიცნობთ? ჩემი მამა-პაპა აქ დაბერებულა, რატომ არ გააგდებთ მაგ კაცს?“

იმ კაცმა ასე თქვა: „მოსამართლენო! ეგ ყადი ნახეთ, ჩემს ვირს შიგნით ბარკლებზე, ორივე მხარეს დაღი აზის. თუ ეს ნიშანი აქვს, ჩემი ვირია, მომეცით და თუ არა და, ვცრუობ.“

ყადს თურმე ქარი სჭირდა და ორივე ბარკალზე შიგნით დუგუნები დასხმოდა. როცა შარვალი ჩაჰხადეს, ნიშანი ნახეს. ყადი გამტყუნდა, სამართლით ის მისი ვირი აღმოჩნდა! ის კაცს მისცეს.

მერე ყადი შეეხვეწა: „შენც იცი, რასაც სისულელით მედავები. ჩემთან შენ ხელი არ გაქვს, მაგრამ ამ ჯორს თავისი მორთულობით მოგცემ, შენს ვირს ხომ ეს სჯობს და ნუღარ მარცხვენ.“

ქრთამად მისცა ჯორი ოქროს მორთულობით. და იმ კაცმა კიდევ დავა დაუწყო: „ეს ჯორი ჩემი ფქვილით გიყიდია, შენ ჩემი ვირი ხარ.“

ყადი დაღონდა, „რას გადავეკიდე მე ამ კაცსო.“ სხვა გამოსავალი ვეღარ ნახა და ასი ფლურიც თავის თავში მისცა.

შეჯდა ჯორზე ოქროთი მორთულზე და წამოვიდა ის კაცი.

„რუქავ, ეს ხომ ყოველმა კაცმა იცის, შენც იმ უგუნურივით, რასაც ცუდად არ ეკიდები, ჩვენში სადავო საქმე არაფერი გაქვს, და ჩვენც ქრთამს მოგცემთ და მოგვეშორე, გეხვეწებით!“

რუქამ თქვა იგავი:

**ვირი, კაჭკაჭი და მგელი**

იყო ერთი კაცი. ერთი დაღლილი, ძველი ვირი ჰყავდა. წაიყვანა და საძოვარზე დააბა. თვითონ მოშორებით დაჯდა და ყურება დაუწყო.

მოვიდა კაჭკაჭი, ზურგზე შეაჯდა, დამპალ ხორცს გლეჯა დაუწყო.

ვირი დაბმული იყო, ვერ გათავისუფლდა და ტლინკვა დაიწყო. რამდენჯერაც ვირი ტლინკს შეყრიდა, მისი პატრონი კაცი სიცილით იგუდებოდა.

ტყიდან ერთი მგელი უყურებდა და თქვა: „მე თუ იმ ვირთან მნახავენ, ამ სოფლის კაცი და ძაღლი სრულად მე გამომეკიდებიან, და აგერ ვირი კაჭკაჭმა ლამის შეჭამოს, და პატრონი ხარობს!“

„მისი არ იყოს, რა მე ხმას ამოვიღებ, ყველანი პირს შეკრავენ და მე გამომეკიდებიან, თორემ უჩემოდ თვითონ გაერთიანებულან და რას ხრიკებს გეგმავენ, ჩანს.“

ჯუმბერმა თქვა იგავი:

**ორი ამხანაგი და დათვი**

ორი ამხანაგი წავიდა სანადიროდ. ნახეს, ერთი მაწოვარი დათვი მოდიოდა. იარეს და მისი სორო იპოვეს. თქვეს: „სოროში იმ დათვს ბელები ეყოლება, ისინი გამოვასხათ!“

ერთი შიგ შევიდა და მეორე გარეთ დადგა. ნახა: დათვი დაბრუნებულიყო და მოვიდა. ის მეორე ამხანაგი შეშინდა და ხეზე ავიდა. დათვმა სოროში შესვლა მოინდომა. იმ ამხანაგმა თქვა: „თუ დათვი სოროში შევა, იმ ჩემს ამხანაგს ხომ მოკლავს.“

დათვმა რომ წელი წინათ სოროში შეყო, ჩამოვიდა ხიდან მეორე ამხანაგი, დათვს კუდი მაგრად დაუჭირა, სოროს პირს ორივე ფეხი მიაჭირა. დათვმა ყვირილი დაიწყო და მიწას ბრდღვნა დაუწყო, სორო სულ მტვრით აავსო.

იმ შიგნით მყოფმა ამხანაგმა უყვირა: „ნუ ამტვერებ, მტვერმა დამგუდა!“

გარეთ მყოფმა უთხრა: „თუ კუდი ხელთ არ მეჭიროს, შენს მტვრის მოდენას მაშინ ნახავ!“

„მეც თუ ამათი კუდი ხელთ არ მეჭიროს და თქვენზე მოვუშვებდე, თქვენს ყოფას ესენი მოგანახვებენ.“

რუქამ პასუხად უთხრა იგავი:

**ყაზან-შაჰი და მისი ცოლი**

იყო ყაზან-შაჰი, ერთი დიდი დიდებული და ცოლად ჰყავდა ერთი მშვენიერი ქალი. ეყოლა ვაჟიშვილი და, როცა მოიზარდა, მამა-დედა ეთამაშებოდნენ.

ცოლს მშობიარობა დაეწყო და, როცა გაუჭირდა, ქალბატონს უბედურება შეემთხვა და ქარი დაეწყო (ფსიქიკური აშლილობა).

ყაზან-შაჰს ძალიან ეწყინა და ცოლიც გააგდო და შვილიც თან გაატანა მარტო, კაცის გარეშე. და მან სხვა ქალბატონი მოიყვანა.

ქალბატონი წავიდა, სამკაული დამალა, ძონძები ჩაიცვა და ერთ მეწისქვილეს შეეწყო (დაიწყო მუშაობა).

ერთი მისი ტოლი ბიჭი იმ მეწისქვილეს ჰყავდა და ორივე ერთად იზრდებოდნენ და თამაშობდნენ. მეწისქვილის ძე პატარა წისქვილს აშენებდა, ღარსა და ბორბალს აკეთებდა, როგორც მამა-პაპათა წესია.

ქალბატონის ძე ტახტს აწყობდა, ზედ დაჯდებოდა და ეტყოდა: „მე დამიჩოქე და შემომჩივლე!“

ბავშვობიდანვე ასე იყვნენ. როცა ჩვიდმეტი წლის გახდა, იმ წისქვილთან კარგი ხევნარი ადგილი იყო. ყაზან-შაჰის სპასალარი (მხედართმთავარი) თემის აღსაწერად დადიოდა, იქ მივიდა და გაჩერდა. ნახა ის ბიჭი და მოეწონა. იკითხა: „ვისია?“ და მოახსენეს: „ერთი საბრალო ქალის შვილია.“

სპასალარმა ქალიც და მისი ძეც, ორივე თან წაიყვანა. იმ ბიჭმა ისე შეაყვარა თავი, რომ მის ძეს ის ამჯობინა და დიდ პატივს სცემდა.

ერთ დღეს შვილმა დედას ჰკითხა: „ვინ ვარ, ან ვისი შვილი?“

დედამ უთხრა: „შაჰის ძე ხარ და ასე მომიხდა. ამის გამო მეც გამაგდო და შენც.“

შვილმა უთხრა: „თუ სხვა არაფერი დაგიშავებია, მაგისი გამოსწორება ადვილია.“

დედამ შეჰფიცა: „არა.“

დედას სამკაული გამოუღო, ოქროზე გაყიდა. ოქრომჭედლები დასვა და სულ ოქროს ხორბალი დააქნევინა. წავიდა ბაზარში. ყასაბს, მეწვრილმანესა და მეპურეს სუყველას ხორბალი დაუტოვა (ვალად მისცა):

„სამი დღის შემდეგ ფასს მოგიტანთ.“ სასმელ-საჭმელი იყიდა და სპასალარს გაუმასპინძლდა.

როცა დრო გავიდა, ხორბალი აღარ გამოისყიდა. მოვიდნენ ვაჭრები და ხორბალი მოუტანეს. ფასი სთხოვეს.

მან შორს დაიჭირა: „მე ფასი ვინ მომცა? ჩვენს თემში მაგას ვთესავთ, მოვიმკით და მაგას გავყიდით; მე სხვა არაფერი მაქვს.“

ვაჭრები წავიდნენ და ყაზან-შაჰს შესჩივლეს. უხმეს იმ ბიჭს. ჰკითხეს. მან იგივე თქვა.

ყაზან-შაჰმა მთელი ხორბალი მოაგროვებინა, წინ დაუგროვა, ჰკითხა იმ ბიჭს: „აქაც მოვა ამისთანა ხორბალი?“

მან მოახსენა: „ყოველგან მოვა.“ მაშინვე ბაღი დააბარვინა და უნდა, რომ დათესონ.

მოახსენა: „ასე არ უნდა. ასეთი კაცი იშოვეთ, რომ ქარი არ სჭირდეს (ფსიქიკურად ჯანმრთელი იყოს), თორემ არ მოვა.“

მოკითხვა დაიწყო: „ვის არ სჭირს ქარი?“

ვერავინ იპოვეს. მოახსენა: „თქვენ ხომ არ იკადრებდით?“

მან უბრძანა: „მე წეღანაც დამემართა.“

მერე მოახსენა: „რა სირცხვილია, შინ მოიკითხეთ და ქალბატონმა თავი დაიმდაბლოს და დათესოს.“

ყაზან-შაჰი შევიდა. ვერც იქ იპოვა. მოვიდა, უთხრა: „რა ვქნა, არ იშოვება!“

მერე ბიჭმა უთხრა: „მაშ, დანაშაული რა იყო, ან დედა რატომ გამაგდე და ან მე, თუ სხვა კი არ იპოვებოდა?“

როცა მისი შვილობა შეიგნო, ყელს მოეხვია და დედა მისი ისევ ქალბატონად დასვა და შვილი შვილად.

„ახლა მეც, თუ მაგის მეტი დანაშაული არ მაქვს, რომ კარგად ვლაპარაკობ და პასუხს გაგცემ, მაგაზე რატომ მომისევ მაგ კაცებს და გამალახვინებ? მითხარი: უთქმელი და უსიტყვო კაცი ვინ არის?“

ვაზირმა თქვა იგავი:

**მეფის ანდერძი**

იყო ერთი მეფე და, როცა მისი სიკვდილის დღე მოვიდა, თავის ძეს მოუწოდა და უთხრა: „სხვას ანდერძს არაფერს გეტყვი, ოღონდ ეს დაიმახსოვრე: მელოტი კაცი შენს სამეფოში არ გინდოდეს!“

მეფე მოკვდა და მისი ძე გამეფდა. ისე სძულდა მელოტი კაცი, მის სახელს ვერავინ ახსენებდა.

ერთ დღეს ერთმა მელოტმა ყვავილი მიუძღვნა. მეფეს ეწყინა, ხელარგისანი კაცი მიუშვა (მოახლეები გაგზავნა), ისე სცემეს, გონება დაკარგა. შეეცოდა მეფეს და თქვა: „ნუ მოკლავთ, საწყალია, ერთ სახლში შეიყვანეთ, იქნებ არ მოკვდეს და გააგდეთ!“

მზარეულთუხუცესმა წაიყვანა. მელოტი ეშმაკობით მოქმედებდა და გამოჯანმრთელდა. ასეთი საჭმლის კეთება დაიწყო. მეფე მის მეტს აღარაფერს ჭამდა.

შეუყვარდა მზარეულთუხუცესს და პატივი სცა. დაიწყო ამხანაგებში ჭადრაკის თამაში და ასეთი არავინ გამოჩნდა, ვინც მას აჯობებდა.

ეს ვაზირმა გაიგო, ძალიან უყვარდა ჭადრაკის თამაში და კარგადაც იცოდა. ვაზირმა მიიყვანა. თამაში დაუწყო, მასაც აჯობა.

იმ მელოტის ქებამ მეფემდე მიაღწია. მეფემ ვაზირს მიაყვანინა და მას ჭადრაკი ათამაშა. ვაზირს აჯობა და ძალიან მოეწონა მეფეს.

დრო გავიდა. იმ ვაზირს ვაზირობა წაართვა და მელოტს მისცა. ისეთი ყმა გახდა მელოტი, მის გარეშე არაფერს აკეთებდა მეფე.

მტერი მოუვიდა. ვეღარ გაუძლო. რაც ორ ცხენს ეზიდებოდა, თვალ-მარგალიტი აჰკიდა, ერთზე თვითონ შეჯდა, ერთზე მელოტი ვაზირი დასვა და გაიქცნენ.

მივიდნენ სხვა სამეფოში. ვაზირმა ურჩია: „შენ ახალგაზრდა კაცი ხარ და მე ხანდაზმული ვარ. აქ რომ შენ პატრონობა თქვა და მე - ყმობა, სირცხვილი იქნება და პატივს არ დაგვდებენ. თუ დამიჯერებ, შენ ჩემი ყმობა თქვი და მე შენს პატრონობას ვიტყვი.“

მეფემ უთხრა: „ეგეც ასე იყოს: რასაც კაცს მამის ანდერძი არ უსწავლია, უარესიც დაემართება!“

„ვიცი, შენც იმ მელოტისავით ხომ მელოტი ხარ და კეთილსიტყვა და ენამახვილი; ასეთსაც იტყვი, კაცი დააჯერო. იმ მელოტისავითაც გინდა მოიქცე, თუ დრო მოგეცემა.“

რუქამ თქვა იგავი:

**ბროწეულის წვენი**

იყო ერთი მებაღე, ღვთისმოსავი და მართალი კაცი. ვინც მასთან მივიდოდა, ხილს მიართმევდა. ერთი ბროწეულს გამოუწურავდა. რაც არ უნდა დიდი ჯამი ყოფილიყო, ერთი ბროწეულის წვენით აივსებოდა და მას ასმევდა.

ერთ დღეს მეფე ეწვია სხვა ტანისამოსით. მებაღემ ვერ იცნო და ხილი მიართვა და ბროწეული გამოუწურა. გაუკვირდა მეფეს ერთი ბროწეულისგან ამდენი წვენი და თქვა: „თუ ერთ ბროწეულს ამდენი წვენი აქვს, მე რატომ ჩემი მოხელეები ცოტას მომიტანენ? მათ მოვკითხავ!“

მეორე დღეს კიდევ მოვიდა მეფე და ბროწეული გამოაწურვინა. ცოტა წვენი გამოვიდა. ჰკითხა მებაღეს: „გუშინ ბევრი წვენი ჰქონდა, ახლა რა დაემართა?“

მებაღემ უთხრა: „ძმაო, ჩვენი მეფე აქამდე გულუხვი და ხელგაშლილი კაცი იყო და ამიტომ დიდი მოსავალი ჰქონდა, ახლა თურმე გულში დარდი რამ შესვლია და ამიტომ მოაკლდა.“

მეფემ გაიგო მისი გულის ზრახვა და წავიდა.

„თურმე ჩემს მოწყალე მეფესაც თქვენი შხამიანი ენისგან ჩემზე გული გაუფუჭებია და ამიტომ მეუბნებით მაგგვარად, თორემ ვერ მეტყოდით.“

ლეონმა თქვა იგავი:

**ყასაბი და მყიდველი**

ერთი კაცი მივიდა ყასაბთან, უთხრა: „ძმაო, ფასი მზად არ მაქვს, ერთი ცხვრის ფეშხო მომეცი და ხვალ ფასს მოგცემ.“

ყასაბმა უთხრა: „შენ არ გეკადრება სისხლიანი ხორცი გეჭიროს და მიდიოდე; სახლში მიდი, ერთი მონის ხელით შენი თმის ბეწვი გამომიგზავნე, ვინიშნავ და გამოგიგზავნი.“

ის კაცი წავიდა და ერთი მონის ხელით თმის ბეწვი გამოუგზავნა. იმ კაცმა მოუტანა და უთხრა: „იმ კაცმა გამოგიგზავნა ნიშნად ბეწვი და ხორცი გთხოვა.“

ყასაბმა უთხრა: „ვაჟო! თვითონ აქ იყო, წვერიცა და ულვაშიც ზედ ესხა, მით უმეტეს თმის ბეწვი, და ერთი გამოსაცოხნიც არ ვაჭამე, ახლა ერთი ბეწვით ბევრი რატომ გავუგზავნო?“

„შენც ისე ლაპარაკობ. მეფის შვილი და ვაზირი რომ შენთვის კარგები იყვნენ, მაშინ როდის იყო მეფე შენზე გულკეთილი, რომ ახლა ესენი გემდურებიან, მეფე შენზე გულგაურყვნელი იყოს?“

რუქამ პასუხად უთხრა იგავი:

**ქაჯთა შემპყრობელი**

იყო ერთ სოფელში კლდოვანი ხევი და ღრმა ხრამი, რომელსაც მთები ესაზღვრებოდა. იქ ხიდი იდო და იმ თემის ხალხი მასზე დადიოდა.

ქაჯებმა დაიმკვიდრეს იქაურობა და მასზე მიმავალ კაცს ზოგს ლოდს ესროდნენ, ზოგს ეფეთებოდნენ და აგიჟებდნენ.

თემი და იმ ადგილის მეფე შეწუხდნენ. ვერაფერი უშველეს. ერთმა კაცმა მოახსენა: „მე თუ მიბრძანებთ, გემსახურებით!“

მეფემ მადლობა გადაუხადა და ის კაცი წავიდა. ორი ორძალი (დიდი თასი), ორი ხირაული (ტყავის ნაჭერი), ერთი ქიშა ღვინო (ღვინის ჭურჭელი), ერთი ქიშა საძილე წამალი, ორი ფიალა (პატარა თასი) და ერთი ღორის ჯაგრის თოკი წაიღო.

მივიდა იმ ხიდზე. ერთი ხირაული მოშორებით გაფინა, ერთი ორძალი და ერთი ფიალა და საძილე წამალი მასზე დადგა. ახლოს სხვა ხირაული გაფინა, თოკი ქვეშ დაიდო და ზედ დაჯდა. ღვინო მოიდგა, ორძალს კვრა დაუწყო და ზედ მღეროდა. ღვინოს სვამდა და მარტოობის ლექსს ამბობდა.

ქაჯებმა ეს საქმე ნახეს. ორი იყვნენ, მივიდნენ, იმ ხირაულზე დასხდნენ. მათაც სმა დაუწყეს და ორძალს კვრა. საძილე წამალმა იმოქმედა და ორივეს ჩაეძინა. ის კაცი ადგა, ორივე ქაჯი ხირაულში გაახვია, მაგრად ღორის საბლით შეკრა და მეფესთან მიიყვანა.

იმ ქაჯებსაც გაეღვიძათ. მეფემ ჰკითხა: „თქვენა ხართ ქაჯები?“

მოახსენეს: „ჩვენ არა ვართ, ეს თქვენი კაცი ყოფილა ქაჯიც და ეშმაკიც.“

„მის მსგავსად, თქვენ ხართ ყოველი ცუდის ჩამდენი და თქვენ აფუჭებთ მეფის გულს, თორემ ჩემი მეფე უზომოდ მოწყალე ბრძანდებოდა.“

ჯუმბერმა თქვა იგავი:

**მოხეტიალე ღარიბი**

ერთი ღარიბი კაცი გამდიდრებულიყო და თავისი შვილისთვის ერთი მდიდარი ქალი ითხოვა. იმ მდიდარმა თქვა: „უარს ვეტყვი, დამემტერება, და მივცემ არ გამოვა; ამასაც ვეცდები, მიზეზით მოვიშორო.“ უთხრა: „თუ შენი შვილი ერთი წელი სიღარიბეს დაიწყებს და კარდაკარ მოხეტიალე და მათხოვარი გახდება, მივცემ.“

როცა მისმა ძემ მოისმინა, დაიწყო ერთი წლის განმავლობაში ხეტიალი და თხოვნა. როცა წელიწადი დასრულდა, კიდევ სთხოვა. მერე უთხრა: „თუ ახლა ხეტიალსა და თხოვნას შეწყვეტს, მივცემ, თორემ მოხეტიალეს როგორ მივცე?“

როცა იმ მოხეტიალემ ეს მოისმინა, შორს დაიჭირა: „ერთ წელიწადს ძლივს ვისწავლე, როგორღა შევწყვიტო?“

მან ხეტიალი არ შეწყვიტა და მან ქალი აღარ მისცა.

„ახლა შენც მაგ ჩხუბიანსა და ავს ენას ხარ მიჩვეული და არანაირი მიზეზით არ მოიშლი, რადგან წლის ჩვევის მოკვეთა ძნელია. შენ ხომ მთელი შენი დღეები მაგ საქმეში გაგიტარებია.“

რუქამ პასუხად უთხრა იგავი:

**სანთლით საძებარი მოურავი**

იყო ერთი მოურავი. ძალიან კარგი კაცი იყო, მაგრამ მისი თანამდებობის პირები გაუმტრდნენ, მეფეს შეასმინეს. მას მოურაობა წაართვა და სხვას მისცა. ახალი მოურავი ცუდი კაცი იყო და ბევრი ძალა იხმარა. ის კაცები დაღონდნენ და თქვეს: „ეს ხომ არ შეგვიძლია, მეფეს კიდევ სხვა მოურავი გამოვთხოვოთ, და ახლა რა ვქნათ?“ შეიკრიბნენ კაციდან ქალამდე, და ათივე თითზე სანთლები დაინთეს და ქალაქში სიარული დაიწყეს.

მეფემ იკითხა: „რას აკეთებენ?“

მათ მოახსენეს: „მაშინ რომ მოურავი გავაგდეთ, მას ვეძებთ და ვერ გვიპოვია.“

„მე ხომ თქვენ კიდეც გამათავისუფლეთ და ვიცი, თქვენს ნებას დაგამორჩილებთ, მაგრამ თუ სანთლით არ მომძებნით, მიხვდებით!“

მეფე ყურადღებით უსმენდა: ხან იცინოდა, ხან უხაროდა, ხან კი ბრაზდებოდა და არ აჩვენებდა მათ მიმართ სიყვარულს. ბოლოს ეტყობოდა, რომ რუქას მიმართ ცუდი განწყობა ჰქონდა.

მეფემ თქვა იგავი:

ძაღლები და მგელი

ერთ ადგილას ერთი ლეში იდო. შვიდი-რვა ძაღლი შემოეხვია, ჭამდნენ ლეშს, თან ღრინავდნენ, ჩხუბობდნენ და ერთმანეთს კბენდნენ.

უცებ დაინახეს მგელი, რომელიც მოდიოდა. მათ შეწყვიტეს ჩხუბი, ღრენა და კბენა, ყველამ ერთად შეუტია მგელს და გააგდო. შემდეგ უკან დაბრუნდნენ და ისევ იმავე ლეშზე დაიწყეს ჩხუბი. რამდენჯერაც მხეცს დაინახავდნენ, ერთიანად ეკვეთებოდნენ, მერე კი ისევ ჩხუბობდნენ.

მეფემ თქვა: „ჰოი, თქვენც ან დღე იცოდეთ, ან ღამე. ან მტრის შესახებ იფიქრეთ, ან ჩემს საქმეზე იზრუნეთ და მერე ილაპარაკეთ და იკამათეთ.“

ვაზირმა თქვა: „მაღალო ხელმწიფეო! თქვენმა უძლეველმა უდიდებულესობამ იცის, როგორი მეგობარი და მოყვასი ვარ რუქასი, მაგრამ ვიცი, რომ ბედი უკუღმა შემოუტრიალდა. ვუშლი, ვასწავლი, მაგრამ არ მისმენს. თორემ მე ან ერთთან, ან მეორესთან საჩხუბარი, ან საძულველი, ან საყვარელი რა მაქვს?“

ვაზირმა თქვა იგავი:

დიდვაჭარი და ტრედი

ქალაქ ბურსაში ცხოვრობდა ერთი დიდებული, მდიდარი, ღვთისმოყვარე და ბედნიერი ვაჭარი. მის სახლში, კედელში, ერთი პალო იყო ჩარჭობილი. ერთხელ მოფრინდა ტრედი, ამ პალოზე ბუდე გაიკეთა და ბარტყები გამოიჩეკა.

ერთ დღეს ვაჭარმა დაინახა დიდი ქარავანი, რომელიც მოდიოდა. კაცი გაუგზავნა, მოიყვანა და ახლოს დააყენა. ამ ქარავნის მეთაური ახალგაზრდა კაცი იყო, ინდოეთიდან წამოსული, დიდვაჭრის შვილი. მამამისს ასი აქლემის ტვირთი დარიჩინი და მიხაკი გამოეტანებინა და ასე დაებარებინა: „ერთ კაცს მიჰყიდე და ერთი განსაზღვრული ფასი აიღე, ან ფლური, ან მთლიანად მარჩილი, ან ასლანი.“

ინდოელმა ვაჭარმა ეს ყველაფერი უთხრა ბურსელ ვაჭარს. თქვა: „მამის ბრძანებას ვერ გადავალახავ და ამდენს ვინ იყიდის ასეთი განსაზღვრული ფასით?“

ბურსელმა ვაჭარმა უთხრა: „მე ვიყიდი. რომელი ფასი გინდა?“

ინდოელმა ვაჭარმა გამოსცადა და უთხრა: „მთლიანად ასლანი მინდა.“

ბურსელმა ვაჭარმა მსახურებს უბრძანა. მისი ფასის შესაბამისი, მთლიანად ასლანი ვერცხლი შეკრიბეს.

შემდეგ ინდოელმა თქვა: „არა, ეგ არ მინდა, მთლიანად მარჩილი მინდა.“

დაცალეს მისი ტვირთები და მარჩილით აავსეს. შემდეგ ფლური მოინდომა. ამით ცდიდა, უნდოდა გაეგო, როგორი საქონელი ჰქონდა. ბურსელ ვაჭარს აბანოს აშენება უნდოდა. კირი უკვე მზად ჰქონდა და, როგორც კი ინდოელი ვაჭარი მოვიდა, მაშინვე ის ასი ტვირთი დარიჩინი და მიხაკი დააფხვევინა და კირში გაურია. აბანო ააშენა, შიგნით აბანავა ინდოელი ვაჭარი, ბევრი აჩუქა და გაისტუმრა.

ინდოელი ვაჭარი წავიდა, დიდად გაკვირვებული მისი სიმდიდრით.

გავიდა დრო და ტრედის ბარტყები დაიხოცა. იმ პალოზე ტრედმა ბუდე აღარ გაიკეთა და აღარც სახლში შემოსულა.

ვაჭარმა თქვა: „დღეს ვნახე, ჩემი ბედი უკუღმა შემოტრიალდა, ქონებიდან დავიცლები.“

ვაჭრობას თავი დაანება, სალაროები დალუქა, ღარიბის ტანსაცმელი ჩაიცვა, აღარც ცხენზე შეჯდა და ფეხით წავიდა. ბევრი იარა, ძალიან დაიღალა და ერთ ადგილას დაწვა. მოვიდა სოფლის ხალხი და ერთმა ვირმა ვაჭარს ზედ გადაუარა და დააფსა.

დიდვაჭარმა თავი არ აარიდა; თქვა: „ვიცი, ბედი შემოტრიალებული მაქვს და ესეც უნდა ავიტანო, თორემ განა სხვა ადგილს ვერ იპოვიდა, რომ ჩემთვის არ დაეფსა.“ ადგა და წავიდა. იარა მანამ, სანამ ინდოეთში არ მივიდა, დაიწყო ღარიბულად სიარული. ბაზარში მიდიოდა და დაინახა ის ვაჭრის შვილი, რომელსაც დარიჩინი და მიხაკი მიჰყიდა. იცნო და ორი ფლური მისცა მოწყალების სახით, მონას კი უთხრა, მის საცხოვრებელში მიიყვანეო.

როცა დაღამდა, მივიდა, ჰკითხა: „რა დაგემართა ან რა მოგივიდა?“

მან ყველაფერი უამბო. როცა სიმართლე გაიგო, მივიდა და მამას უამბო. მამა დიდად გაიხარა და დიდი პატივით მიიღო. ის იქ ცხოვრობდა. თურმე ღმერთმა მისი სასჯელი და ამდენი განსაცდელი მიიღო და ბედი ისევ წაღმა დაუბრუნდა.

იმ სახლში, სადაც ცხოვრობდა, ერთი პალო იყო. შემოფრინდა ტრედი და პალოზე კვერცხი დადო. ვაჭარმა გაიგო, რომ მისი ცუდი ბედი კარგად შემოტრიალდა და მასპინძელს გამოემშვიდობა, შინ დაბრუნდა და ისევ ვაჭრობა დაიწყო.

„მაღალო ხელმწიფეო! თქვენმა უძლეველმა უდიდებულესობამ იცის, როგორი მეგობარი და მოყვასი ვარ რუქასი, მაგრამ ვიცი, რომ ბედი უკუღმა შემოუტრიალდა. ვუშლი, ვასწავლი, მაგრამ არ მისმენს, თორემ მე ან ერთთან, ან მეორესთან საჩხუბარი, ან საძულველი, ან საყვარელი რა მაქვს?“

მეფემ თქვა იგავი:

მეფე და მისი შვილი

იყო ერთი სამართლიანი, მოწყალე და უთვალავად მდიდარი მეფე. დაბერდა და კარგი შვილი ჰყავდა. თავისი მეფობა მას გადასცა და უთხრა:

„შვილო ჩემო! ჩემ მაგივრად შენ იმეფე და, სანამ ცოცხალი ვარ, ჩემს სალაროს ხელს ნუ ახლებ. როცა მოვკვდები, ჩემი სულისთვის ღარიბებს მიეცი!“ შვილმა მოუსმინა და ისეთი სამართლიანობა და სიკეთე გამოიჩინა, რომ მამა ყველას დაავიწყა და კარგად დაიწყო მეფობა.

დღისით ცხენზე არ ჯდებოდა, ღამით ჯდებოდა, მიდიოდა და ლამპარი უკან მიჰქონდა, წინ არ მიუძღვებოდა. უკვირდა ყველას და ვერავინ გაბედა კითხვა.

ერთ დღეს მამამ შვილს ჰკითხა: „როგორ მეფობს?“ მათ ყველაფერი მოახსენეს: მეფობის ქება, ღამით სიარული და ლამპრის უკან ტარება.

მამამ მოიყვანა და უთხრა: „შვილო, შენი დიდი ქება მესმის, და თუ ღამით სიარული გიყვარს, ლამპარი წინ წაიმძღვარო, უკეთესი არ არის, ვიდრე უკან ტარება?!“

შვილმა მოახსენა: „დღემდე ვერ გაგიბედეთ, თორემ ამ საქმეს იმიტომ ვაკეთებდი, რომ სალაროც თქვენს სიცოცხლეშივე წინ წაიმძღვაროთ და ღარიბებს უბოძოთ. ეს სჯობს, თორემ ის, რაც შემდეგ გაიცემა, უკან მიდევნებული ლამპარი იქნება.“

მეფეს ესიამოვნა და ყველაფერი გასცა. მადლობა გადაუხადა შვილს და თქვა: „ყველა სიკეთე სიცოცხლეშივე უნდა გაკეთდეს, ეს სჯობს, და სიკეთის კეთებას უნდა ეცადოს.“

„სედრაქ ვაზირო! განა მე არ ვიცი, მაგრამ იმ რუქას ასე ჰგონია – ჯერ ასე სჯობსო, მერე სიკეთეს ვიზამ. ეს კი არ იცის, რომ სიცოცხლე ხანმოკლეა და ვერ მოასწრებს. ცუდის ჩამდენი და კარგის უკეთებელი რჩება და მერე ვეღარაფერს წაიძღვარებს, გარდა ცუდი საქმეებისა.“

ვაზირმა თქვა იგავი:

ქორი, იხვი და კაკაბი

ერთმა ქორმა ერთი იხვი დაიჭირა და უნდოდა შეეჭამა. იხვი ჯერ კიდევ უვნებელი, ცოცხალი ეჭირა, როცა ზემოდან მონადირისგან შეშინებულმა ერთმა კაკაბმა ჩამოუფრინა. ქორი გაეკიდა – „ამასაც დავიჭერო.“ ის იხვიც კლანჭებიდან გაექცა და გაუფრინდა, ვეღარც კაკაბს დაეწია და ორივე დაკარგა.

„ახლა თქვენმა რუქამ რომ ცუდი საქციელი მიატოვოს და სიკეთეს გამოეკიდოს, მას ვეღარ დაეწევა და ისიც დაეკარგება, იმ ქორსავით დაემართება და საცოდავი გახდება.“

მეფემ თქვა იგავი:

იხვი და მყვარი

ერთ მთაში ერთი პატარა, წვიმისგან დარჩენილი გუბე იყო. მივიდა ერთი იხვი, ჩაჯდა და იქ ცხოვრობდა. ერთი მყვარი დაუმეგობრდა იხვს და ერთად იყვნენ. რაც შეეძლოთ, იმით ერთობოდნენ. როცა მზე გაცხარდა და ზაფხულმა სიცხე მოუმატა, წყალმა კლება დაიწყო.

იხვმა უთხრა მყვარს: „მოდი, ადგილი შევიცვალოთ!“

მყვარმა უთხრა: „შენ აქეთ-იქით ხეტიალს ხარ მიჩვეული, მე ჩემს სამკვიდროს ვერ დავტოვებ!“

იხვი გაფრინდა. იქ მივიდა, სადაც ბევრი წყალი იყო. მყვარმა სამკვიდრო არ მიატოვა.

ცოტა ხნის შემდეგ იხვმა თქვა: „წავალ, ჩემს მეგობარს ვნახავ, რას შვრებაო?“ მივიდა, ნახა, გუბე გამხმარიყო, მყვარი კი მომკვდარიყო.

უთხრა: „მეგობარო, ასეთი სამკვიდროს სიყვარულს ჩემებურად სიარული სჯობია.“

„რადგან რუქა ასეა გამჯდარი ცუდის კეთებაზე, თქვენ კი ნუ აჰყვებით, კარგი აკეთეთ და მას იმ მყვარსავით დაემართება.“

ვაზირმა თქვა იგავი:

ექიმი და ორი ავადმყოფი

იყო ერთი სახელოვანი, მოწყალე და ძლიერი მეფე. ჰყავდა ერთი ექიმი, რომელსაც უკურნებელი სენი ვერ მოურჩებოდა.

ორი დიდებული დასნეულდა მეფის სასტიკი სენით. ერთი ისე იყო შეკრული მუცელში, რომ თხუთმეტ დღეში ერთხელ ვერ გადიოდა. მეორე კი ისე იყო გახსნილი, რომ დღეში ორმოცჯერ გადიოდა. ექიმი ძალიან დაიღალა მათ მკურნალობაზე და ვერაფერი უშველა. მეფე ხშირად ეკითხებოდა მათ ამბავს.

ერთ დღეს ექიმი მეფეს მუხლებზე მოეხვია და მოახსენა:

„თუ ჩემი რისხვა გნებავთ, მომკალით და მომისპეთ, და თუ მწყალობთ, ეს მაინც მიშველეთ, მათ მკურნალობას მომაშორეთ. ერთისთვის იმაზე ვათენებ დღეს, რომ ცოტა გავიდეს, და ერთისთვის იმაზე ვათენებ ღამეს, როდის მეღირსება მისი გასვლა! ჩემი სიმდიდრისთვის მეფეს ვევედრები და სიცოცხლისთვის ღმერთს. ღვთის ვედრება ამაზე დავასრულე და ახლა რაღას უნდა ვეღირსო?!“

„ჰე, მეფეო, თქვენც შემეწიეთ და მათ ლაპარაკსა და მათში ჩართვას გადამარჩინეთ!“

მეფემ თქვა იგავი:

მოყვარული ცოლ-ქმარი

ქალაქ კონსტანტინოპოლში ცხოვრობდა ერთი ცოლ-ქმარი, რომლებიც ძალიან უყვარდათ ერთმანეთი. ქმარი ბაზარში იჯდა რაღაცის გასაყიდად და ერთმა ქალმა შეამჩნია. ის ქალი ხშირად უვლიდა გარს, მაგრამ კაცმა ვერ იგრძნო მისი შეყვარებულობა. შემდეგ იმ ქალმა ერთი ფიალა წყლით აავსო, ზედ ჭადრის ფოთოლი დააფარა და მის წინ დაუდგა. კაცი გაკვირდა, ვერაფერი გაიგო და დასნეულდა.

ცოლს უთხრა:

„ერთმა ქალმა ასე მომექცა და მას შემდეგ ცუდად ვარ, ვეღარ ვკარგად ვარ.“

ცოლმა უთხრა:

„ეს ქალი შენი შეყვარებული გამხდარა და ამით დასნეულებულხარ. თავს რატომ იკლავ, წადი იმ ქალთან!“

ქმარმა უთხრა:

„არ ვიცი, სად არის.“

ცოლმა უთხრა: „სადაც სახლის წინ ჭადარი დგას და ჭადრის წინ აუზი არის, იქ მოძებნე და იპოვი!“

ქმარი წავიდა და ის ადგილი იპოვა. კარი დაკეტილი იყო და არ გაუღეს. მოვიდა, ცოლს უთხრა.

ცოლმა უთხრა: „იმ კარიდან შენი მისვლა არ უნდათ, სხვა კარიდან მიდიო.“

კაცი წავიდა, სხვა კარიდან შევიდა, იმ ქალს შეხვდა, გაერთნენ და ისაუბრეს.

მოვიდნენ ბაზრის მცველები და იმ ქალ-ვაჟს კარი ჩაუკეტეს. ბევრი ქრთამი მისცეს, მაგრამ თავი ვერ დაიხსნეს. იმ კაცმა ერთ კაცს ერთი ფლური მისცა, ცოლთან გაგზავნა და შეუთვალა: „ჩვენ ასე მოგვივიდაო!“

ისინი ბაზრის მცველებმა წაიყვანეს, საპატიმროში ჩასვეს. მეორე დღეს ყადის გადაწყვეტილება და მათი სიკვდილი უნდოდათ.

იმ კაცის ცოლმა ერთი წერილი მისწერა ყადს: „შენ, სამართლიანო მსაჯულო! შენს დროს ცოლ-ქმარი ერთმანეთის ყოფნის გამო გაიყვანონ, შეიპყრონ და დაატყვევონ, ვის დროს მომხდარა ასეთი რამ?!“

და თვითონ ზეწარში გაეხვია და იქ მივიდა, სადაც ქმარი და ის მეძავი ქალი იყვნენ დაბმულები. მეპატიმრეს შეევედრა: „ვალი მმართებს იმ კაცსა ჩემიო და იქ შემიშვიო!“

როცა შეუშვა, ზეწარი იმ მეძავ ქალს მოახვია, გაუშვა და თვითონ ქმარს მიუჯდა.

როცა ყადს მისი წერილი მიუვიდა, ძალიან გაბრაზდა. კაცები გაგზავნა და მის წინაშე როგორც დაპატიმრებულები, ისე დამპატიმრებლები მოიყვანა. დამპატიმრებლებმა დაიფიცეს: „ესენი მეძაობდნენო და მეძაობაზე დავიჭირეთო.“

იმ ქალმა ასე უთხრა: „მამაჩემი ასეთი და ასეთი კაცია და მას ჰკითხეთ, თუ მე ამ კაცის ცოლი არ ვარ! თუ მეძაობას სხვა კაცთან მიწერთ, მაშინ გაბრაზდით, თორემ ჩემს ქმართან მე მეძაობას ვერანაირად ვერ შევწყვეტ.“

„ჰე, სედრაქ ვაზირო, მეც ძალიან მიმძიმს თქვენი ასეთი დაპირისპირება, მაგრამ ასე ვხედავ: ვერც შენ გადარჩები ამ საქმეს უპრობლემოდ, ვერც მე და ვერც სხვა ვინმე.“

და საკმარისია დღეს ამდენი ჩვენი ლაპარაკი.