მეფე ყურადღებით უსმენდა: ხან იცინოდა, ხან უხაროდა, ხან კი ბრაზდებოდა და არ აჩვენებდა მათ მიმართ სიყვარულს. ბოლოს ეტყობოდა, რომ რუქას მიმართ ცუდი განწყობა ჰქონდა.
მეფემ თქვა იგავი:
ძაღლები და მგელი
ერთ ადგილას ერთი ლეში იდო. შვიდი-რვა ძაღლი შემოეხვია, ჭამდნენ ლეშს, თან ღრინავდნენ, ჩხუბობდნენ და ერთმანეთს კბენდნენ.
უცებ დაინახეს მგელი, რომელიც მოდიოდა. მათ შეწყვიტეს ჩხუბი, ღრენა და კბენა, ყველამ ერთად შეუტია მგელს და გააგდო. შემდეგ უკან დაბრუნდნენ და ისევ იმავე ლეშზე დაიწყეს ჩხუბი. რამდენჯერაც მხეცს დაინახავდნენ, ერთიანად ეკვეთებოდნენ, მერე კი ისევ ჩხუბობდნენ.
მეფემ თქვა: „ჰოი, თქვენც ან დღე იცოდეთ, ან ღამე. ან მტრის შესახებ იფიქრეთ, ან ჩემს საქმეზე იზრუნეთ და მერე ილაპარაკეთ და იკამათეთ.“
ვაზირმა თქვა: „მაღალო ხელმწიფეო! თქვენმა უძლეველმა უდიდებულესობამ იცის, როგორი მეგობარი და მოყვასი ვარ რუქასი, მაგრამ ვიცი, რომ ბედი უკუღმა შემოუტრიალდა. ვუშლი, ვასწავლი, მაგრამ არ მისმენს. თორემ მე ან ერთთან, ან მეორესთან საჩხუბარი, ან საძულველი, ან საყვარელი რა მაქვს?“
ვაზირმა თქვა იგავი:
დიდვაჭარი და ტრედი
ქალაქ ბურსაში ცხოვრობდა ერთი დიდებული, მდიდარი, ღვთისმოყვარე და ბედნიერი ვაჭარი. მის სახლში, კედელში, ერთი პალო იყო ჩარჭობილი. ერთხელ მოფრინდა ტრედი, ამ პალოზე ბუდე გაიკეთა და ბარტყები გამოიჩეკა.
ერთ დღეს ვაჭარმა დაინახა დიდი ქარავანი, რომელიც მოდიოდა. კაცი გაუგზავნა, მოიყვანა და ახლოს დააყენა. ამ ქარავნის მეთაური ახალგაზრდა კაცი იყო, ინდოეთიდან წამოსული, დიდვაჭრის შვილი. მამამისს ასი აქლემის ტვირთი დარიჩინი და მიხაკი გამოეტანებინა და ასე დაებარებინა: „ერთ კაცს მიჰყიდე და ერთი განსაზღვრული ფასი აიღე, ან ფლური, ან მთლიანად მარჩილი, ან ასლანი.“
ინდოელმა ვაჭარმა ეს ყველაფერი უთხრა ბურსელ ვაჭარს. თქვა: „მამის ბრძანებას ვერ გადავალახავ და ამდენს ვინ იყიდის ასეთი განსაზღვრული ფასით?“
ბურსელმა ვაჭარმა უთხრა: „მე ვიყიდი. რომელი ფასი გინდა?“
ინდოელმა ვაჭარმა გამოსცადა და უთხრა: „მთლიანად ასლანი მინდა.“
ბურსელმა ვაჭარმა მსახურებს უბრძანა. მისი ფასის შესაბამისი, მთლიანად ასლანი ვერცხლი შეკრიბეს.
შემდეგ ინდოელმა თქვა: „არა, ეგ არ მინდა, მთლიანად მარჩილი მინდა.“
დაცალეს მისი ტვირთები და მარჩილით აავსეს. შემდეგ ფლური მოინდომა. ამით ცდიდა, უნდოდა გაეგო, როგორი საქონელი ჰქონდა. ბურსელ ვაჭარს აბანოს აშენება უნდოდა. კირი უკვე მზად ჰქონდა და, როგორც კი ინდოელი ვაჭარი მოვიდა, მაშინვე ის ასი ტვირთი დარიჩინი და მიხაკი დააფხვევინა და კირში გაურია. აბანო ააშენა, შიგნით აბანავა ინდოელი ვაჭარი, ბევრი აჩუქა და გაისტუმრა.
ინდოელი ვაჭარი წავიდა, დიდად გაკვირვებული მისი სიმდიდრით.
გავიდა დრო და ტრედის ბარტყები დაიხოცა. იმ პალოზე ტრედმა ბუდე აღარ გაიკეთა და აღარც სახლში შემოსულა.
ვაჭარმა თქვა: „დღეს ვნახე, ჩემი ბედი უკუღმა შემოტრიალდა, ქონებიდან დავიცლები.“
ვაჭრობას თავი დაანება, სალაროები დალუქა, ღარიბის ტანსაცმელი ჩაიცვა, აღარც ცხენზე შეჯდა და ფეხით წავიდა. ბევრი იარა, ძალიან დაიღალა და ერთ ადგილას დაწვა. მოვიდა სოფლის ხალხი და ერთმა ვირმა ვაჭარს ზედ გადაუარა და დააფსა.
დიდვაჭარმა თავი არ აარიდა; თქვა: „ვიცი, ბედი შემოტრიალებული მაქვს და ესეც უნდა ავიტანო, თორემ განა სხვა ადგილს ვერ იპოვიდა, რომ ჩემთვის არ დაეფსა.“ ადგა და წავიდა. იარა მანამ, სანამ ინდოეთში არ მივიდა, დაიწყო ღარიბულად სიარული. ბაზარში მიდიოდა და დაინახა ის ვაჭრის შვილი, რომელსაც დარიჩინი და მიხაკი მიჰყიდა. იცნო და ორი ფლური მისცა მოწყალების სახით, მონას კი უთხრა, მის საცხოვრებელში მიიყვანეო.
როცა დაღამდა, მივიდა, ჰკითხა: „რა დაგემართა ან რა მოგივიდა?“
მან ყველაფერი უამბო. როცა სიმართლე გაიგო, მივიდა და მამას უამბო. მამა დიდად გაიხარა და დიდი პატივით მიიღო. ის იქ ცხოვრობდა. თურმე ღმერთმა მისი სასჯელი და ამდენი განსაცდელი მიიღო და ბედი ისევ წაღმა დაუბრუნდა.
იმ სახლში, სადაც ცხოვრობდა, ერთი პალო იყო. შემოფრინდა ტრედი და პალოზე კვერცხი დადო. ვაჭარმა გაიგო, რომ მისი ცუდი ბედი კარგად შემოტრიალდა და მასპინძელს გამოემშვიდობა, შინ დაბრუნდა და ისევ ვაჭრობა დაიწყო.
„მაღალო ხელმწიფეო! თქვენმა უძლეველმა უდიდებულესობამ იცის, როგორი მეგობარი და მოყვასი ვარ რუქასი, მაგრამ ვიცი, რომ ბედი უკუღმა შემოუტრიალდა. ვუშლი, ვასწავლი, მაგრამ არ მისმენს, თორემ მე ან ერთთან, ან მეორესთან საჩხუბარი, ან საძულველი, ან საყვარელი რა მაქვს?“
მეფემ თქვა იგავი:
მეფე და მისი შვილი
იყო ერთი სამართლიანი, მოწყალე და უთვალავად მდიდარი მეფე. დაბერდა და კარგი შვილი ჰყავდა. თავისი მეფობა მას გადასცა და უთხრა:
„შვილო ჩემო! ჩემ მაგივრად შენ იმეფე და, სანამ ცოცხალი ვარ, ჩემს სალაროს ხელს ნუ ახლებ. როცა მოვკვდები, ჩემი სულისთვის ღარიბებს მიეცი!“ შვილმა მოუსმინა და ისეთი სამართლიანობა და სიკეთე გამოიჩინა, რომ მამა ყველას დაავიწყა და კარგად დაიწყო მეფობა.
დღისით ცხენზე არ ჯდებოდა, ღამით ჯდებოდა, მიდიოდა და ლამპარი უკან მიჰქონდა, წინ არ მიუძღვებოდა. უკვირდა ყველას და ვერავინ გაბედა კითხვა.
ერთ დღეს მამამ შვილს ჰკითხა: „როგორ მეფობს?“ მათ ყველაფერი მოახსენეს: მეფობის ქება, ღამით სიარული და ლამპრის უკან ტარება.
მამამ მოიყვანა და უთხრა: „შვილო, შენი დიდი ქება მესმის, და თუ ღამით სიარული გიყვარს, ლამპარი წინ წაიმძღვარო, უკეთესი არ არის, ვიდრე უკან ტარება?!“
შვილმა მოახსენა: „დღემდე ვერ გაგიბედეთ, თორემ ამ საქმეს იმიტომ ვაკეთებდი, რომ სალაროც თქვენს სიცოცხლეშივე წინ წაიმძღვაროთ და ღარიბებს უბოძოთ. ეს სჯობს, თორემ ის, რაც შემდეგ გაიცემა, უკან მიდევნებული ლამპარი იქნება.“
მეფეს ესიამოვნა და ყველაფერი გასცა. მადლობა გადაუხადა შვილს და თქვა: „ყველა სიკეთე სიცოცხლეშივე უნდა გაკეთდეს, ეს სჯობს, და სიკეთის კეთებას უნდა ეცადოს.“
„სედრაქ ვაზირო! განა მე არ ვიცი, მაგრამ იმ რუქას ასე ჰგონია – ჯერ ასე სჯობსო, მერე სიკეთეს ვიზამ. ეს კი არ იცის, რომ სიცოცხლე ხანმოკლეა და ვერ მოასწრებს. ცუდის ჩამდენი და კარგის უკეთებელი რჩება და მერე ვეღარაფერს წაიძღვარებს, გარდა ცუდი საქმეებისა.“
ვაზირმა თქვა იგავი:
ქორი, იხვი და კაკაბი
ერთმა ქორმა ერთი იხვი დაიჭირა და უნდოდა შეეჭამა. იხვი ჯერ კიდევ უვნებელი, ცოცხალი ეჭირა, როცა ზემოდან მონადირისგან შეშინებულმა ერთმა კაკაბმა ჩამოუფრინა. ქორი გაეკიდა – „ამასაც დავიჭერო.“ ის იხვიც კლანჭებიდან გაექცა და გაუფრინდა, ვეღარც კაკაბს დაეწია და ორივე დაკარგა.
„ახლა თქვენმა რუქამ რომ ცუდი საქციელი მიატოვოს და სიკეთეს გამოეკიდოს, მას ვეღარ დაეწევა და ისიც დაეკარგება, იმ ქორსავით დაემართება და საცოდავი გახდება.“
მეფემ თქვა იგავი:
იხვი და მყვარი
ერთ მთაში ერთი პატარა, წვიმისგან დარჩენილი გუბე იყო. მივიდა ერთი იხვი, ჩაჯდა და იქ ცხოვრობდა. ერთი მყვარი დაუმეგობრდა იხვს და ერთად იყვნენ. რაც შეეძლოთ, იმით ერთობოდნენ. როცა მზე გაცხარდა და ზაფხულმა სიცხე მოუმატა, წყალმა კლება დაიწყო.
იხვმა უთხრა მყვარს: „მოდი, ადგილი შევიცვალოთ!“
მყვარმა უთხრა: „შენ აქეთ-იქით ხეტიალს ხარ მიჩვეული, მე ჩემს სამკვიდროს ვერ დავტოვებ!“
იხვი გაფრინდა. იქ მივიდა, სადაც ბევრი წყალი იყო. მყვარმა სამკვიდრო არ მიატოვა.
ცოტა ხნის შემდეგ იხვმა თქვა: „წავალ, ჩემს მეგობარს ვნახავ, რას შვრებაო?“ მივიდა, ნახა, გუბე გამხმარიყო, მყვარი კი მომკვდარიყო.
უთხრა: „მეგობარო, ასეთი სამკვიდროს სიყვარულს ჩემებურად სიარული სჯობია.“
„რადგან რუქა ასეა გამჯდარი ცუდის კეთებაზე, თქვენ კი ნუ აჰყვებით, კარგი აკეთეთ და მას იმ მყვარსავით დაემართება.“
ვაზირმა თქვა იგავი:
ექიმი და ორი ავადმყოფი
იყო ერთი სახელოვანი, მოწყალე და ძლიერი მეფე. ჰყავდა ერთი ექიმი, რომელსაც უკურნებელი სენი ვერ მოურჩებოდა.
ორი დიდებული დასნეულდა მეფის სასტიკი სენით. ერთი ისე იყო შეკრული მუცელში, რომ თხუთმეტ დღეში ერთხელ ვერ გადიოდა. მეორე კი ისე იყო გახსნილი, რომ დღეში ორმოცჯერ გადიოდა. ექიმი ძალიან დაიღალა მათ მკურნალობაზე და ვერაფერი უშველა. მეფე ხშირად ეკითხებოდა მათ ამბავს.
ერთ დღეს ექიმი მეფეს მუხლებზე მოეხვია და მოახსენა:
„თუ ჩემი რისხვა გნებავთ, მომკალით და მომისპეთ, და თუ მწყალობთ, ეს მაინც მიშველეთ, მათ მკურნალობას მომაშორეთ. ერთისთვის იმაზე ვათენებ დღეს, რომ ცოტა გავიდეს, და ერთისთვის იმაზე ვათენებ ღამეს, როდის მეღირსება მისი გასვლა! ჩემი სიმდიდრისთვის მეფეს ვევედრები და სიცოცხლისთვის ღმერთს. ღვთის ვედრება ამაზე დავასრულე და ახლა რაღას უნდა ვეღირსო?!“
„ჰე, მეფეო, თქვენც შემეწიეთ და მათ ლაპარაკსა და მათში ჩართვას გადამარჩინეთ!“
მეფემ თქვა იგავი:
მოყვარული ცოლ-ქმარი
ქალაქ კონსტანტინოპოლში ცხოვრობდა ერთი ცოლ-ქმარი, რომლებიც ძალიან უყვარდათ ერთმანეთი. ქმარი ბაზარში იჯდა რაღაცის გასაყიდად და ერთმა ქალმა შეამჩნია. ის ქალი ხშირად უვლიდა გარს, მაგრამ კაცმა ვერ იგრძნო მისი შეყვარებულობა. შემდეგ იმ ქალმა ერთი ფიალა წყლით აავსო, ზედ ჭადრის ფოთოლი დააფარა და მის წინ დაუდგა. კაცი გაკვირდა, ვერაფერი გაიგო და დასნეულდა.
ცოლს უთხრა:
„ერთმა ქალმა ასე მომექცა და მას შემდეგ ცუდად ვარ, ვეღარ ვკარგად ვარ.“
ცოლმა უთხრა:
„ეს ქალი შენი შეყვარებული გამხდარა და ამით დასნეულებულხარ. თავს რატომ იკლავ, წადი იმ ქალთან!“
ქმარმა უთხრა:
„არ ვიცი, სად არის.“
ცოლმა უთხრა: „სადაც სახლის წინ ჭადარი დგას და ჭადრის წინ აუზი არის, იქ მოძებნე და იპოვი!“
ქმარი წავიდა და ის ადგილი იპოვა. კარი დაკეტილი იყო და არ გაუღეს. მოვიდა, ცოლს უთხრა.
ცოლმა უთხრა: „იმ კარიდან შენი მისვლა არ უნდათ, სხვა კარიდან მიდიო.“
კაცი წავიდა, სხვა კარიდან შევიდა, იმ ქალს შეხვდა, გაერთნენ და ისაუბრეს.
მოვიდნენ ბაზრის მცველები და იმ ქალ-ვაჟს კარი ჩაუკეტეს. ბევრი ქრთამი მისცეს, მაგრამ თავი ვერ დაიხსნეს. იმ კაცმა ერთ კაცს ერთი ფლური მისცა, ცოლთან გაგზავნა და შეუთვალა: „ჩვენ ასე მოგვივიდაო!“
ისინი ბაზრის მცველებმა წაიყვანეს, საპატიმროში ჩასვეს. მეორე დღეს ყადის გადაწყვეტილება და მათი სიკვდილი უნდოდათ.
იმ კაცის ცოლმა ერთი წერილი მისწერა ყადს: „შენ, სამართლიანო მსაჯულო! შენს დროს ცოლ-ქმარი ერთმანეთის ყოფნის გამო გაიყვანონ, შეიპყრონ და დაატყვევონ, ვის დროს მომხდარა ასეთი რამ?!“
და თვითონ ზეწარში გაეხვია და იქ მივიდა, სადაც ქმარი და ის მეძავი ქალი იყვნენ დაბმულები. მეპატიმრეს შეევედრა: „ვალი მმართებს იმ კაცსა ჩემიო და იქ შემიშვიო!“
როცა შეუშვა, ზეწარი იმ მეძავ ქალს მოახვია, გაუშვა და თვითონ ქმარს მიუჯდა.
როცა ყადს მისი წერილი მიუვიდა, ძალიან გაბრაზდა. კაცები გაგზავნა და მის წინაშე როგორც დაპატიმრებულები, ისე დამპატიმრებლები მოიყვანა. დამპატიმრებლებმა დაიფიცეს: „ესენი მეძაობდნენო და მეძაობაზე დავიჭირეთო.“
იმ ქალმა ასე უთხრა: „მამაჩემი ასეთი და ასეთი კაცია და მას ჰკითხეთ, თუ მე ამ კაცის ცოლი არ ვარ! თუ მეძაობას სხვა კაცთან მიწერთ, მაშინ გაბრაზდით, თორემ ჩემს ქმართან მე მეძაობას ვერანაირად ვერ შევწყვეტ.“
„ჰე, სედრაქ ვაზირო, მეც ძალიან მიმძიმს თქვენი ასეთი დაპირისპირება, მაგრამ ასე ვხედავ: ვერც შენ გადარჩები ამ საქმეს უპრობლემოდ, ვერც მე და ვერც სხვა ვინმე.“
და საკმარისია დღეს ამდენი ჩვენი ლაპარაკი.