გოგჩა, ეს დიდი ტბა, თავისი ხმით ზღვას ჰგავს. ზოგჯერ გააფთრებით ღელავს და ტალღებს ააქაფებს, ზოგჯერ კი სუფთა და უძრავი ბროლივით, თავის ზედაპირზე ცის ლაჟვარდსა და მწვანე მთებს ირეკლავს.
მაგრამ მისი ნაპირების ნანგრევები, რომლებიც თითქოს სამგლოვიარო სამოსით არიან შემოსილი, ოდესღაც დიდებული ქალაქების ნაშთებია. იქ, სადაც ადრე ვრცელი ქალაქები ყვაოდა, დღეს მხოლოდ ნანგრევებსა და ნაშთებს ვხედავთ.
ეს უდაბურობა, სიჩუმე და სიცარიელე მნახველებსაც თავის დარდს უზიარებს. ის ადამიანის თვალსა და გულს სევდით ავსებს და უნებურად ამოოხვრით ასეთი გრძნობა გვეუფლება:
აი, დიდებული სასახლეების დანგრეული ნაშთები! აი, გამორჩეული ქალაქების გარდაუვალი ბედი! აი, ჩვენი მომავლის ნამდვილი სურათი! რატომ ხარ მხოლოდ აწმყოზე მიჯაჭვული, ბრმა ხედვაო!
ეს თაღი, რომელიც ძლივსღა იცნობა, ოდესღაც ტაძარი ყოფილა. იქ მეფეები მოწიწებით იჩოქებდნენ, მორწმუნეებს ღვთის დიდება ტკბილად ესმოდათ და ცისკენ ფსალმუნების ხმები გრგვინავდა.
დღეს ეს ნანგრევი, რომელიც თითქოს ჩრდილს აფარებს ყველაფერს, თავის ქვეშ მხოლოდ პირუტყვებს ხედავს დამჩოქველად. ზოგჯერ ნადირებს, ზოგჯერ მხეცებს, ხანდახან კი გამვლელი მწყემსი შორიდან მოყვანილ საქონელს აფარებს აქ თავს.
ეს ქვების გროვა, რომელიც ოთხკუთხედის ფორმას ჰგავს, ის ადგილია, სადაც მდიდრული სავაჭროები იყო განლაგებული. სომხები, მოხერხებული და შრომისმოყვარე ვაჭრები, ამ საქმით ადრევე იყვნენ ცნობილი მსოფლიოში.
მაშინ მათ შორის ბევრი იყო ისეთი ვაჭარი, რომელიც არა მხოლოდ ვერცხლით, არამედ ნდობითაც მდიდარი იყო. ახლა ის ძალა და ღონე მტვრად ქცეულა; მათი განთქმული შესაძლებლობების კვალიც კი წაშლილა!
შეხედე ამ ვრცელ, ქვა-ყრილ ვაკეს, რომელიც ბნელად გამოიყურება. ეს ის ასპარეზია, სადაც ტაიჭები დარბოდნენ, ჭაბუკი მხედრები ჩოგნით ბურთს ისროდნენ ძალის მოსინჯვის მიზნით, შუბებს ატრიალებდნენ, ჯირითებს ისროდნენ და ისრებს სტყორცნიდნენ.
ერთ დროს ეს შავი ქვებიც, რომლებიც დღეს ხავსითაა დაფარული, ერთმანეთთან დაკავშირებული და ამაღლებული იყო. მათი მფლობელები, ბედნიერები და კმაყოფილები, ოდესღაც აქ მხიარულობდნენ და დროს ატარებდნენ.
აქაც იჯდა ძალაუფლება მაღალ ტახტზე ამაყად, რომელიც ხალხს წყალობასა და რისხვას უფრქვევდა. აქაც შურსა და მტრობას ხარბად უღრღნია გულები. აქაც შეყვარებულები ერთმანეთს ეტრფოდნენ.
რამდენი ლამაზი ქალბატონის ახლად გაშლილ სილამაზეს მოუზიდავს ტბის ნაპირზე წყლის სიწმინდე! ვარდები, ზამბახები და მიხაკები, და შავი თმის ლამაზი წყობა რამდენჯერ ასახულა ტბის სარკისებრ წყალში!
რამდენჯერ მთვარეს, რომელიც თავისი სილამაზით ამაყობდა, მათთან ერთად ჩახედვისას თავი დაჩაგრულად უგრძვნია და მოღრუბლულა! მაგრამ რა?!. დროის დამანგრეველი ცელით, ყველაფრის განადგურებით, ციურზე უკეთესი სილამაზეც სხვებივით გაქრა!