გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

წმინდა და ნეტარი მამა გრიგოლის, არქიმანდრიტის, ხანძთისა და შატბერდის აღმაშენებლის, ღირსეული ცხოვრების შრომა და მოღვაწეობა, და მასთან ერთად მრავალი ნეტარი მამის ხსენება.

როგორც სოლომონმა თქვა: „ბრძნული საუბარი სუფთა ვერცხლია, ხოლო დუმილი – რჩეული ოქრო“.

მაგრამ ახლა მე, რადგან არ შემიძლია განუწყვეტლივ ლოცვა და ყველა სულელზე უარესი ვარ, ჩემი ნაკლოვანება არ მაძლევს საშუალებას, გავჩუმდე. ამიტომ უკეთესად მივიჩნიე, რომ მეთქვა ღმერთშემოსილი ადამიანების, ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლის და მისი მეგობრებისა და მოწაფეების ღირსეული ცხოვრების შესახებ. ღვთის მადლითა და შეწევნით, რამდენადაც შევძლებ, მსმენელებს ჭეშმარიტად მოვუყვები იმას, რაც მისი წმინდა მოწაფეებისა და მოწაფის მოწაფეებისგან მსმენია. იმ ნეტარ მამათა ლოცვით, ამ სიტყვების დაწერით, ორივე მხრიდან (სულიერად და ფიზიკურად) შვებას ვიპოვი ჩემი უძლურებებისგან.

კლარჯეთის დიდებულ უდაბნოებში პირველად დამკვიდრებულ იმ დიდებულ მეუდაბნოე წმინდა მამათა, ღირსეულად მცხოვრებთა, მოთმინების სიმტკიცე, უფლისთვის სათნო და წმინდა შრომა და მათი სასწაულების სიმრავლე ქართლის მიწაზე აღუწერელი დარჩა. ეს იმიტომ მოხდა, რომ მათი დაწერა, რაზეც ზემოთ ვახსენე, საჭირო იყო, რათა თაობიდან თაობას, უკუნისამდე მოთხრობილიყო ყველასთვის, რათა მომავალმა თაობამ უფალი მათი ხსენების დღესასწაულზე განადიდოს.

მაგრამ ახლა მათი სასწაულები დროის სიმრავლის გამო დავიწყების სიღრმეში გადავიდა. იმ ყოვლად მოსახსენებელი, საკვირველი ნეტარი ადამიანების კეთილი საქმეები და უბიწო ცხოვრება, რომლებიც ბრწყინავდნენ, როგორც ვარსკვლავები ზეცის სამყაროში, ამ ხილული და წარმავალი მზის ქვეშ, ახლა სულით ბრწყინავენ და უსასრულო ნათელში ხარობენ. ისინი ყოველთვის შუამდგომლობენ ჩვენთვის, გახარებულნი ქრისტეს აღთქმული ჯილდოს მიღებით, რადგან თავიანთი შრომის სანაცვლოდ ზეცაში მიიღეს უსაზღვრო, განუწყვეტელი და გამოუთქმელი სიხარული და მხიარულება.

ამ ნეტარ მამათა შორის გამობრწყინდა მადლით სავსე, სიბრძნით სრულყოფილი, დიდი მღვდელი და მოღვაწე, რომელიც კარგად განაგებდა მონასტრებს, უდაბნოებს ქალაქებად აქცევდა, ზეცის კაცი და მიწის ანგელოზი – სანატრელი გრიგოლი. ის იყო ხანძთისა და შატბერდის, ამ ორი დიდებული მონასტრის სულიერი მამა, წინამძღვარი და აღმაშენებელი. ის გახდა კეთილი მაგალითი იმ დროის ყველა მეუდაბნოე მამისთვის, მათი ახალი მშენებლობისას.

გრიგოლი იყო წარჩინებული, დიდებული და მართლმორწმუნე მშობლების შვილი. ის აღიზარდა დიდი ერისთავის, ნერსეს სამეფო სახლში, კეთილად მსახური დედოფლის, ნერსეს ცოლის ხელით, რომელმაც ის იშვილა, რადგან ის მისი დისშვილი იყო. დედის საშოდანვე ღმერთს იყო შეწირული თავისი დედის მიერ, ისევე როგორც წინასწარმეტყველი სამუელი. ის მარხვებში იზრდებოდა, იოანე ნათლისმცემლის მსგავსად, რადგან ბავშვობიდანვე ღვინო და ხორცი არ შეხებია მის პირს. რადგან თავისი სული ქრისტეს განუკუთვნა სამკვიდრებლად, მონაზვნობის სახეც ემოსა, რადგან თავისუფალი იყო ბავშვების სიმღერისაგან და ადამიანთა ყოველგვარი არევ-დარევისგან. ის მარტო იმყოფებოდა თავის განკუთვნილ ადგილას, ამიტომაც მას დაყუდებული უწოდეს.

მისი სწავლის უნარი საოცარი იყო, რადგან სწრაფად ისწავლა „დავითნი“ და ხმით სასწავლებელი საეკლესიო სწავლება. ქართულ ენაზე ყველაფერი ისწავლა, ასევე მრავალ ენაზე წერა-კითხვა ისწავლა და საღმრთო წიგნები ზეპირად შეისწავლა. ამქვეყნიური სიბრძნეც, ფილოსოფოსთა სწავლებაც კარგად შეისწავლა. კარგ სიტყვას იღებდა, ხოლო უვარგისს უარყოფდა. მისი სრულყოფილება ყველას შორის სახელოვნად გავრცელდა. ამქვეყნიურ სიბრძნეს კი ეწინააღმდეგებოდა, მოციქულის სიტყვისამებრ, რომ „ღმერთმა გააგიჟა ამქვეყნიური სიბრძნე“.

მისი სიტყვა მადლის მარილით იყო შეზავებული. როცა ლაპარაკობდა, ბრძნულად აღებდა პირს და წესს უდგენდა თავის ენას. ასაკის მატებასთან ერთად კეთილი სათნოებაც იზრდებოდა, რადგან არ იყო, როგორც ჭაბუკი, ამაყი და გემრიელი საჭმელების მოყვარული. პირიქით, თავის თავზე დანიელ წინასწარმეტყველის სიტყვას ამბობდა: „გემრიელ პურს არ ვჭამ“. ასე იღებდა ნეტარი გრიგოლი, გულით მდაბალი და სულით ღარიბი, ქცევით მშვიდი და გონებით მოწყალე, საგლახაკო საზრდელს თავისი სხეულის გასამტკიცებლად. რადგან სიწმინდის ფესვი ყოველთვის მის გულში იყო ჩანერგილი, რომელიც ღვთისმსახურების ნერგს აღმოაცენებდა. ჭეშმარიტი სარწმუნოების ნერგი აღორძნდა მის სულში და ღვთის სიყვარულის ნაყოფი მასში გამრავლდა. ასეთი მრავალფეროვანი კეთილი განგებით ცხოვრობდა ეს სამღვდელო ჭაბუკი უფლისთვის სათნოდ. ის იყო გარეგნობით დიდი, სხეულით გამხდარი, ასაკით სრული, ყოვლად კეთილი, სხეულით სრულიად ჯანმრთელი და სულით უბიწო.

მაშინ მისმა აღმზრდელმა ხელმწიფეებმა, მისმა სანატრელმა დედამ და მრავალმა ხალხმა ინება ამ ნეტარის მღვდლად კურთხევა. მთავრებმა და მისმა მშობელმა უთხრეს: „შვილო, ყოვლად კეთილო და ქრისტეს სარწმუნოო მონავ, აჰა, მოვიდა წინასწარმეტყველ დავითის ნათქვამის ჟამი, რომელსაც ამბობს: „ვინ ავა უფლის მთაზე, ან ვინ დადგება მის წმინდა ადგილას? მხოლოდ უბრალო ხელითა და წმინდა გულით“. ახლა შენ გიპოვა ქრისტემ უბრალო ხელითა და წმინდა გულით, რათა შენ ახვიდე უფლის მთაზე და დადგე მის წმინდა ადგილას, რათა შენი ღირსებისათვის და ჩვენი სულებისა და სხეულების იმედისათვის შესწირო წმინდა და უსისხლო მსხვერპლი“.

ამ ნეტარს, თუმცა მღვდლობის სიყვარული ჰქონდა, შეწუხდა მათი სიტყვებზე და შიში დაეცა მისი ასაკის სიახლის გამო. მან უთხრა მათ: „ახლა პატივს ვხედავ და სასჯელის მეშინია“. მაშინ იმ ბრძენმა მთავრებმა უპასუხეს და უთხრეს: „შენ მოგცა ქრისტემ გონების კეთილი სიბრძნე. ახლა ნუღარ იქნები ურჩი, არამედ დაემორჩილე ქრისტეს ბრძანებას და ემსახურე მას მღვდლობით, ვინც ჩვენთვის იტანჯა, იმ საუკუნო მღვდელმა, და ჩვენ, ყველანი, გვაცხოვნა“.

ნეტარი გრიგოლი დაემორჩილა მათ და ღვთის ნებით იკურთხა მღვდლად, მისი მთხოვნელების ვედრებისამებრ. ეს შეეფერებოდა მის ღვთიური კანონით გაწესებულ, კრძალულ ქცევას და სამების მართლმადიდებლურ განდიდებას. ასე გაიხარა ხალხის სიმრავლემ.

მაშინ მთავრები მის ეპისკოპოსობაზე ფიქრობდნენ.

ნეტარი გრიგოლი, როცა დაინახა, რომ ამქვეყნიურ დიდებაში იყო, ძალიან წუხდა. მან ფარულად გადაწყვიტა გაქცევა თავისი კუთხიდან, რადგან ღმერთი მოუწოდებდა. ეს მას მამამთავარ აბრაამის მსგავსად ეკადრებოდა. თუმცა, ღმერთმა აბრაამი ურწმუნო ტომთა მიწიდან გამოიყვანა, გრიგოლი კი მორწმუნე და ღვთისმოსავი ქვეყნიდან გამოიყვანა იმ მიზნით, რომ დაუმუშავებელ უდაბნოებში გაებრწყინებინა იგი. ის უნდა ყოფილიყო ჩაუქრობელი სანთელი, რომელიც მაღალ სასანთლეზე იბრწყინებდა არანივთიერი ზეთით. ეს იმიტომ, რომ საყვირის ხმაზე აენთო და ძლიერი სულით განბრწყინებული, თავისი წმინდა თანამოწაფეთა კრებულს გაძღოლოდა.

ასეთი კეთილი განზრახვისა და მისი მოგზაურობისთვის ქრისტეს მადლით მან კარგი მოკეთეები იპოვა: საბა, რომელსაც საბანი ერქვა, გრიგოლის დედის დისშვილი, იშხნის მეორედ მაშენებელი და მისი ეპისკოპოსი; თევდორე, ნეძვის მაშენებელი და მამა; და ქრისტეფორე, კვირიკეთის მაშენებელი და მამა. ეს ოთხი ადამიანი რწმენამ შეაკავშირა, ხოლო ღვთაებრივმა სიყვარულმა ერთი მიზნით გააერთიანა ისინი, როგორც ოთხ სხეულში დამკვიდრებული ერთი სული.

მაშინ ამ ერთობით მათ თავიანთი თავი უფლის პატიოსანი ჯვრის ნიშნის ძლიერი ბეჭდით აღბეჭდეს. სიხარულით დაადგნენ გზას, რომელსაც არ იცნობდნენ, მაგრამ უმეცარნი არ იყვნენ, რადგან მხოლოდ უფალი უძღოდა მათ. მან ისინი ქართლიდან ჯერ ოპიზაში მიიყვანა.

ოპიზაში ქრისტეს სიყვარულისთვის შეკრებილი ცოტაოდენი ძმა იყო, რადგან იქ წმინდა იოანე ნათლისმცემლის პატარა ეკლესია იყო ნაპოვნი. მათი წინამძღვრის სახელი იყო ამბა გიორგი, რადგან ის ოპიზის მესამე მამა იყო, რადგან სამუელი და ანდრია გარდაცვლილიყვნენ. ამ ნეტარმა ამბა გიორგიმ, როცა დაინახა სანატრელი მამა გრიგოლი და მისი მოკეთეები, ღვთიური ცნობით გაიგო მათი ღირსების მადლი და სიხარულით მიიღო ისინი, არა როგორც მოწაფეები, არამედ როგორც მასზე აღმატებულნი. ორი წლის განმავლობაში მამა გრიგოლი და მისი მოკეთეები ოპიზაში მძიმე ბერული შრომით მოღვაწეობდნენ, როგორც იმ დროის ბერების წესი იყო.

მამა გრიგოლს მარტოდმყოფობა სურდა, რადგან ესმოდა უდაბნოს სივრცეში განმარტოებით მცხოვრები ბერების ანგელოზისებური ცხოვრების შესახებ. ზოგი მათგანი ბალახითა და ხილით იკვებებოდა, როგორც მძოვრები, ზოგი კი მცირეოდენი პურით. ზოგის სახელი ცნობილი იყო, ზოგი კი ფარულად ცხოვრობდა. წმინდა გრიგოლი ყველა ამ ნეტარს ნახულობდა და მათ კეთილ ქცევებს სწავლობდა: ზოგისგან – ლოცვასა და მარხვას, ზოგისგან – სიმდაბლესა და სიყვარულს, ზოგისგან – სიმშვიდესა და განურისხველობას, ზოგისგან – უპოვარებასა და მიწაზე წოლას, ან ჯდომით ძილს, ზოგისგან კი – უძლურებასა და ჩუმად ხელსაქმეს, და მსგავს სათნოებებს. ასეთი სულიერი სწავლებით აღსავსე, ის თავის საცხოვრებელში ბრუნდებოდა, რადგან წმინდანებისგან ესმოდა, რომ „სოფელს უნდა რცხვენოდეს ჩვენი კეთილი ქცევების გამო“.

იმ დროს ხანძთაში ცხოვრობდა ერთი განდეგილი ბერი, მართალი და წმინდა კაცი, სახელად ხვედიოსი. ამ ნეტარმა ბერმა ღვთაებრივი გამოცხადება ნახა და ხმა მოესმა, რომ ამ ადგილას წმინდა ეკლესია აშენდებოდა ღვთის კაცის, მღვდელ გრიგოლის ხელით. ასევე, ქრისტემ გამოცხადებით აუწყა სანატრელ მამა გრიგოლს იმ ბერის სათნოება და ისიც, რომ ეს ადგილი მას მიეცემოდა.

იმ დროს, სულიწმინდის წინამძღოლობით, ღვთის სათნო მამა გრიგოლი ხანძთაში მივიდა იმ წმინდა ბერთან. როგორც კი ერთმანეთი დაინახეს, ძალიან გაიხარეს და ილოცეს. მაშინ ნეტარმა ბერმა უთხრა: „მაკურთხე, წმინდაო მამაო გრიგოლ, რადგან შენ მღვდელი ხარ“. მამა გრიგოლმაც ილოცა. შემდეგ, როგორც დიდი ხნის საყვარელმა მეგობრებმა, მოიკითხეს ერთმანეთი და სიხარულით დასხდნენ. ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა: „მადლობას ვუხდი ქრისტეს, რომელმაც შენს საცხოვრისში მომიყვანა შენი შვილი და ღირსმყო, თაყვანი მეცა შენი წმინდა ფეხების ნაკვალევისთვის, ღვთის გამორჩეულო! ამიერიდან შენი წმინდა ჯვარი იყოს ჩემთვის საფარველი და შენი ღირსეული ლოცვები – შემწეობა. შენი წმინდა ჯვარი ყოველთვის იყოს ჩემზე, ამ უძლურ მოხუცებულზე, და მცირე ხნის შემდეგ მტვრად ქცეულს მიხილავ. ღვთის წმინდაო, თუმცა ასაკით ჩემზე უმცროსი ხარ, საქმით კი ჩემზე უხუცესი ხარ, რადგან შენ იქნები ქრისტეს მრავალი მოლაპარაკე ცხვრის კეთილი მწყემსი და ჩემი სულის საუკუნო გვირგვინი და იმედი. მამა ღმერთის მადლი გყავს წინამძღოლად, რომლის წინაშეც მთლიანად გაქრება ეშმაკის ხრიკების ყოველი შეგრეხა, როგორც ობობას ქსელი ქარში“.

შემდეგ ბერმა ჩვეულებისამებრ სიხარულით მოამზადა სუფრა, რაც მის დიდ სიღარიბეში ჰქონდა. მადლობით აკურთხეს და დაიწყეს ჭამა, თან სულის საზრდოს – სიტყვას – მუდმივად ამბობდნენ: „უფალო იესუ ქრისტე, ღმერთო ჩვენო, შეგვიწყალენ ჩვენ“. ამ მცირე ნუგეშით ძალიან მხიარულობდნენ, როგორც დიდი რაოდენობით საჭმლით, რადგან ღმერთი იყო იმ წმინდანებს შორის, დაუსრულებელი სიხარული და ამოუწურავი სიკეთე, რის გამოც ამბობდნენ: „არაფერი გვაკლია, არამედ აღსავსენი ვართ მადლით იმ ამოუწურავი, უხილავი და გაუძარცვავი საუნჯეებიდან“. როგორც კი მიიღეს საზრდო, კვლავ დაიწყეს სულის ცხოვრებაზე საუბარი. მათ შორის საუბარი გაგრძელდა, რადგან დღე დაღამდა და ღამე გათენდა მათ უძილო ლოცვასა და ღვთის გალობაში.

განთიადისას ბერმა გრიგოლს ხანძთის მთელი მიდამო დაათვალიერებინა და წმინდა გრიგოლს ძალიან მოეწონა. მაშინ ნეტარ ბერს უთხრა: „წავალ ოპიზაში და მალე მივალ ჩემს ძმებთან, რომლებიც იქ დავტოვე, რათა ჩემთან ერთად მოვიდნენ და ისინიც იკურთხონ შენი წმინდა ლოცვებით“. როგორც კი ოპიზაში მივიდა, თავის ძმებს ახარა იმ წმინდა ბერის ხილვა და ღვთისგან ბოძებული იმ კარგი საცხოვრისის ამბავი. და მაშინვე მივიდნენ ამბა გიორგისთან, ოპიზის წინამძღვართან, და მიიღეს მისი წმინდა ლოცვა და ყველა ძმის ლოცვა, და სიხარულით მივიდნენ ხანძთაში. ილოცეს და მოიკითხეს ის წმინდა ბერი, როგორც ზეცის ანგელოზი. მან კი გაიხარა ნეტარების ხილვით და უთხრა მათ: „თქვენ ხართ სიწმინდის ნაყოფნი, სურნელოვანი მცენარეები, მშვენიერი ვარდები, კარგი ფინიკები და ნაყოფით სავსე ზეთისხილები, სიწმინდის ზეთით გაპოხილნი, რომელთა ხილვითაც დღეს ჩემი სიბერე გაპოხდა და ჩემი სიხარული ამაღლდა, როგორც მარტორქის რქა. ამიერიდან იხარებდეს ეს უდაბნო თქვენი, ქრისტეს ნების შემსრულებელთა, აქ დანერგვით“. მათ კი უთხრეს: „წმინდა ანტონის მსგავსო წმინდაო მამაო, შენი სიტყვების პატივი ჩვენთვის ბუნებაზე აღმატებულია, მაგრამ ქრისტემ, ყოვლისშემძლე ღმერთმა, დაამტკიცოს ეს მადლიანი ქების ბრძანება, და ეს ჩვენთვის საკმარისია, და უფალმა ინებოს ჩვენთვის ამ მადლის მოცემა, რათა ღირსეულად ვემსახუროთ შენს სიწმინდეს ჩვენს აღსასრულამდე, ჰოი, ღვთის წმინდაო“. მაშინ ბერმა უთხრა: „თუმცა თქვენი გული მხიარულია ჩემი მოხუცებულობის მსახურებისთვის, მაგრამ ეს იცოდეთ, ღვთის ნებით სიკვდილამდე მე თვითონ ვემსახურები ჩემს თავს, რადგან დავითი ამბობს: „აღუთქვით და აღუსრულეთ უფალსა ღმერთსა თქვენსაო“. ახლა მე აღთქმა მიმიცია უფლისთვის ჩემს აღსასრულამდე მარტოდ ყოფნის შესახებ, სულით კი თქვენთან ვარ და ახლა მე მმართებს დანაპირების საქმედ ქცევა“.

ამის შემდეგ ნეტარ გრიგოლს უთხრა: „ნეტარო კაცთა შორის, ჩვენთან ახლოს არის პატარა გამოქვაბული, წამიყვანეთ იქ შენ და შენმა ძმებმა, რათა ჩემი დარჩენილი დღეები იქ დავასრულო; რადგან მცირე ხანიღა დარჩა ჩემი ხორცში ყოფნა. მაგრამ ეს აღმითქვით, რომ ჩემს სიკვდილამდე არ გამრავლდებით ამ ადგილას“. და ჯვარი გადასახა თავის სამკვიდრებელს და მისი სიტყვა განმტკიცდა. მათ ვეღარ გაბედეს შედავება, არამედ მასთან ერთად მივიდნენ გამოქვაბულში და ილოცეს. ბერმა კი თქვა: „ეს არის ჩემი განსასვენებელი სამუდამოდ, ამას დავემკვიდრები, რადგან ეს მომწონს“. მაშინ გადაკოცნეს ერთმანეთი და დაემშვიდობნენ წმინდანს – ხვედიოსს – ნეტარნი, ანუ ბერები, და ჩამოვიდნენ ღვთის მიერ მონასტრისთვის გამორჩეულ ადგილას. ამის შემდეგ დაიწყო ხანძთის შენება. და ერთად ჯვარი გადასახეს იმ ადგილს და დაიწყეს მუშაობა სენაკებისთვის მიწის მოსწორებაზე, რადგან ხანძთის კლდე კლარჯეთის უდაბნოს ყველა კლდეზე უმტკიცესია. და დიდი შრომით დაავაკეს ის ადგილი, რადგან არ ჰქონდათ ცული და წერაქვი, არც სხვა მაგნაირი იარაღი, არამედ ოპიზელმა მამებმა მისცეს ყველაფერი, რაც ხელთ ჰქონდათ, და შემწედ გაუხდნენ ყოველივე საჭიროთი და საკვებით, რადგან იმ დროს ოპიზის გარდა სხვა მონასტერი არ იყო აშენებული იმ მხარეში, და არც საერო პირები ცხოვრობდნენ ახლომახლო ამ მხარის ახლად გასაშენებლად, რადგან კლარჯეთში, ტაოში, შავშეთში და მთელ მახლობელ მხარეში, ცოტანი სახლობდნენ ტყეებში ალაგ-ალაგ.

ნეტარმა მამა გრიგოლმა თავდაპირველად ააშენა ხის ეკლესია. შემდეგ მან ააშენა თავისი საცხოვრებელი ადგილი, თითო პატარა სენაკი ძმებისთვის და ერთი დიდი სენაკი, რომელიც სატრაპეზოდ გამოიყენებოდა. დღითი დღე იზრდებოდა ბერთა რიცხვი, რადგან უფალს ემატებოდნენ მეთერთმეტე ჟამის მუშაკები, რათა ემუშავათ ჭეშმარიტ ვენახში, ანუ საღვთო სარბიელზე მოღვაწეობდნენ. ისინი უთანასწორდებოდნენ ადრინდელ წმინდანებს, რომლებიც ჭეშმარიტების გზაზე იმთავითვე დადგნენ, და ხდებოდნენ წმინდა მოწამეთა ღვაწლის მოზიარეები. როდესაც ისინი განმტკიცდებოდნენ ბერული ღვაწლით, წმინდა მოწამეთა მსგავსად და მათზე მეტადაც კი იტანჯებოდნენ. მარტვილნი მხოლოდ ერთხელ ეწამნენ, ანუ ერთხელ დაემოწმნენ ქრისტეს. ეს ბერები კი განუწყვეტლივ ეწამებოდნენ ქრისტეს სახელისთვის, როგორც დავით წინასწარმეტყველი ამბობს: „შენთვის ვიხოცებით ჩვენ ყოველდღე“, და პავლე მოციქული ამბობს: „ყოველდღე ქრისტესთვის ვკვდებით“.

იმ დროს ნეტარი ბერი ხვედიოსი ძალიან მოხუცი იყო და სიკვდილის პირას იმყოფებოდა. მაშინ ჩვენი წმინდა მამა გრიგოლი და მასთან მყოფი ძმები მივიდნენ ბერის სანახავად. როდესაც მოიკითხეს, უთხრეს: „დაგვლოცე, წმინდაო მამაო, რადგან ახლა უფალთან მიდიხარ“. ნეტარმა ბერმა განისვენა, ანუ გარდაიცვალა, და მისი ძილი ტკბილი აღმოჩნდა. ის ადგილი სურნელებითა და წმინდა ანგელოზთა გალობით აივსო, რომლებმაც ის სიხარულით ქრისტესთან წაიყვანეს. მამა გრიგოლმა და ძმებმა მისი სხეული, რომელიც გამარჯვებით იყო შემოსილი, წაასვენეს და წმინდა გალობით დამარხეს საფლავში. მაშინ, ღვთის ნებით, ქრისტეს მსახურ ბერთა რიცხვი მატულობდა. მამა გრიგოლი არავის ზარმაცს არ იღებდა ძმობაში. ის ჯერ ყოველგვარ სასიკეთო საქმეში ცდიდა ხოლმე ადამიანს. თუკი ნახავდა, რომ ის გულით უმანკო, მართალი და უდრტვინველად, თავმდაბლობით მორჩილი იყო და მოწადინებით ასრულებდა ყოველ კეთილ საქმეს, მაშინ სიხარულით შეიწყნარებდა. ამიტომაც მისი ყველა მოწაფე ძალიან კეთილი იყო და ღირსეულად ითვისებდა გრიგოლის წმინდა სათნოებებს. ისინი ემსგავსებოდნენ კეთილ მოძღვარს, ისევე როგორც მათი მოძღვარი ემსგავსებოდა ქრისტეს, რომელიც ამბობს: „მოწაფისთვის საკმარისია, მოძღვრის მსგავსი თუ იქნება“. ასე ცხოვრობდნენ ისინი სათნოებით სულიერად, ხოლო ხორციელად დიდ გაჭირვებაში იყვნენ.

იმ დროს ამ ქვეყნების მმართველი იყო ღვთისმოსავი და დიდი ხელმწიფე ბაგრატიონი – აშოტ კურაპალატი, რომელიც კეთილად მორწმუნე იყო. სწორედ მის გამო დამკვიდრდა ქართველთა შორის მისი და მისი შვილების მმართველობა უკუნისამდე. ამ ხელმწიფისა და მისი დიდებული შვილების, ხელმწიფეების წინაშე წმინდა გრიგოლი ჯერ უცნობი იყო.

აშოტ კურაპალატის წინაშე იყო ერთი დიდებული აზნაური, რომელსაც გაბრიელ დაფანჩული ერქვა. ახლა მის ნათესავებს დაფანჩულებს ეძახიან. ეს აზნაური შემკული იყო ყოველგვარი სისრულით, სიმდიდრით, სიბრძნით, ასაკითა და სიმამაცით. ის ქებული იყო ყველა საქმეში მოხერხებულობითა და კეთილად მორწმუნეობით.

მას ჰქონდა რამდენიმე სოფელი ნეტარი გრიგოლის ვანთან ახლოს. როდესაც გრიგოლმა თავისი მოწაფეების უპოვარება (სიღარიბე) იხილა, ღვთის ნებით გაბრიელ დაფანჩულის სახლში მივიდა. გაბრიელი შინ არ დახვდა, მაგრამ მისმა ღვთისმოყვარე მეუღლემ, მარიამმა, რწმენით მიიღო ჩვენი მამა გრიგოლი, სათანადოდ პატივი მიაგო და მრავალი სიკეთით გაისტუმრა. თან კაცები გააყოლა, რათა გზა ესწავლებინათ და უთხრა: „წმინდაო მამაო, ამ კაცებს ასწავლე შენი მონასტრის გზა და შენი სულიერი შვილების საზრუნავი (სარჩო) შენგან უზრუნველყოფილი იქნება, რადგან ჩვენი სახლიდან არაფერი მოგაკლდებათ. ოღონდ თქვენს წმინდა ლოცვებში მოგვიხსენიეთ მე, ჩემი უფალი გაბრიელი და ჩვენი შვილები.“ ასე სიხარულით მივიდა მამა გრიგოლი თავის მონასტერში და ძმებმაც ძალიან გაიხარეს, რადგან ღმერთი პატივს სცემს თავის მადიდებლებს.

როდესაც მთავარი გაბრიელი თავის სახლში დაბრუნდა, მისმა ღვთისმოყვარე მეუღლემ აუწყა ნეტარი მამა გრიგოლის მოსვლა და ის, თუ როგორ გაისტუმრა სიხარულით. როდესაც დიდებულმა გაბრიელმა ეს მოისმინა, მხურვალე მადლობა შესწირა ღმერთს მისი წმინდა სტუმრობისთვის და აკურთხა თავისი მეუღლე. მაშინვე დაწერა ვედრების წიგნი და გაგზავნა კეთილი კაცები, რათა კვლავ ებრძანებინა (მოეწვია) თავის სახლში. ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლი დაემორჩილა მის სიტყვებს და გაჰყვა გამოგზავნილ კაცებს.

როდესაც გაბრიელმა, მეფის აზნაურმა, ამ ნეტარის მოსვლა გაიგო, ადგა და წინ მიეგება. სიხარულით თაყვანი სცა და გულმოდგინედ უკოცნიდა მის წმინდა ხელებს. პატივით წაიყვანა თავის სახლში და მრავალი დღე დაასვენა. მის წინაშე წარუდგინა თავისი ოთხი ვაჟი, რომლებიც ყოვლად კეთილები და ყველაფრით მამამისის, გაბრიელის, მსგავსნი იყვნენ: პატრიკი, გუარამი, არშუშა და აბულასათი. ნეტარ გრიგოლს უთხრა: „წმინდაო ღვთისაო, აკურთხე ესენი შენი წმინდა ხელების დადებით. როგორც ისრაელმა აკურთხა იოსების ძეები, ასევე შენ აკურთხე ჩვენი ყველა შვილი ჩვენთან, მათ მშობლებთან ერთად!“

როდესაც წმინდა მამამ იხილა ამ ცოლ-ქმრისა და მათი შვილების დიდი რწმენა, მაშინ ადგა, სიხარულის ცრემლებით სავსემ, აღაპყრო თავისი წმინდა ხელები ღმერთისკენ და თქვა: „უფალო, მოხედე ჩემი, შენი გლახაკი (ღარიბი) მონის, ლოცვას და შენი ყველა წმინდანის ლოცვით აკურთხე მშობლები შვილებთან ერთად და შვილები მშობლებთან ერთად, ეს კეთილად მორწმუნენი და შენი წმინდა სახელის მადიდებელნი.“ ჯვარი გადასახა ყველას და დაჯდა. მაშინ გაბრიელმა უთხრა წმინდა მამას: „ქრისტემ საქმით დაამტკიცოს შენი ბაგეების სიტყვა, ღირსო მამაო, და უფალმა მოგვცეს ჩვენ გულმოდგინედ მსახურება შენი სიწმინდისა. ჩვენთან არის ხორციელი სიკეთე და თქვენთან არის სულიერი სიკეთე, და ესენი შევურიოთ ერთმანეთს. თქვენ გაგვხადეთ მონაწილე თქვენს წმინდა ლოცვებში ამ ცხოვრებაში და სიკვდილის შემდეგ, და ჩვენი ძვლები ღირსყავით დასადებად თქვენს წმინდა ძვლებთან ერთად, და ჩვენთვის ლოცვა უკუნისამდე დააწესეთ თქვენს მონასტერში. ჩვენ კი გპირდებით ჩვენს სიცოცხლეში და ჩვენი შვილების სიცოცხლეში, შვილიდან შვილამდე, თქვენი ღვაწლი და თქვენი მონასტერი უკუნისამდე გვექნება საზრუნავად. მაგრამ, წმინდაო მამაო, ქალებისთვის საცხოვრებლად კარგი ადგილი გამონახეთ, რათა ეს იყოს მცნება ჩემს ნათესავებს შორის: თუ მამაკაცი იქნება ბერი, მისი სამკვიდრებელი ხანძთა იყოს, და თუ ჩემი ერის ქალი იქნება მონაზონი, იქ დამკვიდრდეს, რომელსაც შენ გამოაჩენ ამ ქვეყანაში, შენ მიერ კურთხეულ ადგილას. და როგორც მიცვალებული მამებისთვის ხანძთა დამიწესებია, ასევე იყოს მიცვალებული დედების სამარხი ახლა აშენებულ მონასტერში.“

ნეტარმა მამა გრიგოლმა გულმოდგინედ ეძება და იპოვა კარგი ადგილი გუნათლესთან ახლოს. ჯვარი გადასახა და იქ ააშენეს დედათა მონასტერი, რომელსაც ახლა გუნათლის ვანი ჰქვია. ამ ვანისთვის ჟამისმწირველი მღვდელი ხანძთიდან დააწესა ნეტარმა გრიგოლმა გაბრიელის ვედრებით.

გაბრიელმა, დიდებულმა აზნაურმა, მრავალი სიკეთით გაისტუმრა მამა გრიგოლი და მისცა ქვითკირის ეკლესიის ასაშენებლად ქვითკირის ოსტატები და ყველა საჭირო მასალა. ასე მოვიდა მამა გრიგოლი თავის ვანში. მისმა მოწაფეებმა გაიხარეს, მადლობა შესწირეს ქრისტეს და ლოცავდნენ იმ მოღვაწეებს. ნეტარმა გრიგოლმა ეკლესიის ადგილი გაასწორა. როდესაც ეკლესიის მშენებლობას იწყებდა, ეს ლოცვა ცრემლით წარმოთქვა: „ქრისტე ღმერთო! შენი განკაცების განგებულება ღვთაებრივად აჩვენე შენს ქმნილებებს და შიშით გემსახურებოდნენ შენს მეუფებას წინასწარმეტყველნი წინასწარმეტყველებით, მოციქულნი ქადაგებით, მოწამენი ჭეშმარიტი აღსარებით და ღირსი წმინდანები, ამქვეყნიური კრებების უდაბნოს მამები, ყოველთვის შენი წმინდა სახელის დიდებით. და ეს ოთხმხრივი ღვთაებრივი კრებული, ყველა წმინდანის გარემოცვა, უძრავი სიმტკიცის ზღუდედ ექცა შენს წმინდა ეკლესიებს, რადგან შენ თვით სიბრძნემ ააშენე შენი თავისთვის სიწმინდის სახლი მორწმუნე ხალხის შესაფარებლად. და რადგან წმინდა ეკლესიას შენს სხეულს უწოდე სახელი. და შენს წმინდა სახელზე და შენი წმინდანების სახელზე შეუძვრელად ააშენე და განამტკიცე წმინდა ეკლესიები. ამიტომ უწოდე ეკლესიად ყველა წმინდანის, რათა მათი სიკვდილის შემდეგ მათ ნაცვლად ეკლესიები ჰქონდეთ სიმტკიცედ და სიქადად შენს სამწყსოს, ჭეშმარიტ ქრისტიანებს, ვიდრე კვლავ მოხვალ დიდებით წმინდანებთან ერთად. შენ, უფალო, ახლაც აკურთხე ეს ადგილი შენი წმინდა ეკლესიის სამკვიდრებელი შენი მადლითა და შენი წმინდანების შუამდგომლობით, რათა ღირსი ვიყო, მე, შენი გლახაკი, სრულად ავაშენო ეს შენი დიდი მოწამე გიორგის სახელზე და უძლეველ რწმენაზე, ჯვრით მოქადულისა, მამაცისა და სახელოვნად განთქმულისა, ბრწყინვალედ შენს წმინდა მოწამეთა შორის, რომელთაც ხორცები მახვილით ეჭრებოდათ, ხოლო რწმენა არ იკვეთებოდა. მათ ყველაზე მეტად სიმამაცით გამოირჩეოდა წმინდა გიორგი და მრავალი ხანიდან ურჯულოთაგან შეშინებულ ქრისტიანებს ასწავლა ძლიერი სიმამაცე, რადგან მხიარულებით დაითმინა მრავალგვარი ტანჯვა და გამარჯვებული განდიდდა ცაში და დედამიწაზე. ამიტომაც ანგელოზებთან ერთად წმინდანებმა გაიხარეს ნეტარი მოწამეების მისი ღვაწლის სრულყოფა, რადგან მას მისცა ქრისტემ ყველა მტრის დამარცხება და ახლა მის ნაწილებსა და სახელს, და მისი შუამდგომლობა იცავს ყველა მის მადიდებელს ყოველთვის და უკუნისამდე.“

ჯვარი გადასახა წმინდა ეკლესიის ადგილს და დაიწყეს მშენებლობა. ასე კარგად დასრულდა ხანძთის ძველი ეკლესია ქრისტეს შეწევნითა და წმინდა გიორგის შუამდგომლობით, ნეტარი მამა გრიგოლის ლოცვით, ხოლო ხორციელად დიდებული მთავრის გაბრიელისა და ყველა მართლმორწმუნის მოღვაწეობით. იმ დროს ყველა იმ წმინდა უდაბნოში წმინდა მამებმა დაიწყეს მონასტრებისა და წმინდა ეკლესიების მშენებლობა, და ასე გამრავლდნენ წმინდა სამების მსახურნი და მარადის მადიდებელნი.

სანატრელი და სასწაულებით შემკული დედა ფებრონია სამცხიდან მოვიდა და მერეში დასახლდა. მისი ღირსეული ცხოვრება და სულიერი განგებულება უსაზღვრო იყო. ღვთაებრივი წმინდა სიყვარულით ერთ აზრზე მყოფნი და ძალიან მეგობრები იყვნენ ეს ნეტარი ღვთის კაცები, დედა ფებრონია და მამა გრიგოლი, და მერის ხუცესი ხანძთიდან იყო.

ამის შემდეგ გაბრიელ ერისთავმა ღვთისმოსავ მეფე აშოტ კურაპალატს აუწყა სანატრელი მამა გრიგოლის ღირსება და უცხოება (განსაკუთრებულობა), უდაბნოში მონასტრის აშენება, მისი მოწაფეების სათნოება და მოწაფეებისგანვე მისი წმინდა მშობლების დიდებულების ცნობა. როდესაც კეთილად მსახურმა კურაპალატმა აშოტმა ეს ყველაფერი გაიგო, მაშინვე თავისი ხელით დაწერა წერილი და ერთი კეთილი კაცი თავისი თანმხლები პირებიდან და ერთიც გაბრიელის მსახურებიდან სასწრაფოდ გაგზავნა მამა გრიგოლთან. როდესაც კურაპალატის პატივით დაწერილი მოწვევის წიგნი წაიკითხა, ნეტარმა მამამ იმ კაცებისგანაც ყველაფერი გაიგო და მაშინვე გაემართა ხელმწიფის წინაშე. როდესაც სასახლეში მივიდა, კურაპალატის ძეები მიეგებნენ.

როდესაც მათ ტაძრის კარებთან მივიდა, მაშინ კურაპალატი ადგა და წინ მიეგება ნეტარ მამა გრიგოლს. დიდი თავმდაბლობით მოიკითხეს ერთმანეთი და დასხდნენ. კურაპალატმა უთხრა: „ღვთისგან კურთხევა შენი პირით იყოს ჩვენ ყველაზე, წმინდაო.“ მან თქვა: „დაგლოცოთ ყველანი ქრისტეს პირმა და ყველა წმინდანმა, რადგან ჭეშმარიტად მართალია ეს სიტყვა: „სადაც მთავრობის პატივია, იქ ღვთაებრიობის მსგავსებაა“, რადგან თქვენ, ხელმწიფენო, უფალმა დაგაყენათ ქვეყნის განგებაზე, როგორც ჩვენ ვხვდებით ღვთის სიკეთეს ჩვენდამი შენი მეფობით. და როგორც აბრაამის შესახებ უფალი ამბობს, რომ „აბრაამს სურდა ჩემი ნათლის ხილვა, იხილა და გაიხარა“, აბრაამის მსგავსად მეც, გლახაკს, მინდოდა თქვენი თაყვანისცემის ხილვა და ახლა სიხარულით სავსე ვარ და ძღვნად ლოცვას შევწირავ. ქრისტემ უმეტესად დიდებით დაიცვას შენი მეფობა დიდებასა და სიხარულში და საუკუნო დიდება ზეცის მთავრობებთან ერთად დაგიმკვიდროს კეთილ შვილებთან ერთად.“

მაშინ კურაპალატმა უთხრა მამა გრიგოლს: „ისრაელის მეფეებს დროდადრო ღმერთი უდგენდა წინასწარმეტყველს მათ სიქადად და კანონის ზღუდედ, მორწმუნეთა შემწედ და ურწმუნოთა სამხილებლად. ასევე ჩვენს დროში შენ გამოგაჩინა ღმერთმა ქრისტიანთა სიქადად, რათა ყოველთვის იღვაწო ჩვენთვის შენი წმინდა ლოცვით ქრისტესა და მის წმინდანთა წინაშე.“ მან უთხრა: „დავით წინასწარმეტყველისა და უფლისგან ცხებულის შვილად წოდებულო ხელმწიფეო, მეფობა და მისი სათნოებანიც დაგიმკვიდროს ქრისტემ ღმერთმა, რის გამოც ამას შეგახსენებ: არ მოაკლდეს მთავრობა შენს შვილებსა და მათ ნათესავებს ამ ქვეყნებში უკუნისამდე ჟამთა, არამედ იყვნენ ისინი მტკიცედ უფრო მეტად, ვიდრე მყარი კლდეები და საუკუნო მთები, და დიდებულნი იყვნენ უკუნისამდე.“

ამის შემდეგ იმ მოციქულმა კაცმა წარმოთქვა ხანძთის ქება, რომ „კარგია ის უდაბნო მზის სხივებითა და ჰაერის შერწყმით ყოველმხრივ. და მას აქვს მდიდარად გამომდინარე, ლამაზი, გრილი და სასიამოვნო წყარო, და ურიცხვი სიმრავლე ტყეებისა და ცოტა სხვა ნუგეშისმცემელიც იმ უდაბნოს ძალისდა მიხედვით. მაგრამ სათესად ყანა და სათიბად მიწა საერთოდ არ არის, არც იქმნება იმ კლდოვან, მკაცრ მწვერვალებიან ხევებში.“ როდესაც დიდებულმა კურაპალატმა ეს მოისმინა, შესწირა კარგი ადგილები და შატბერდის ადგილი ხანძთის აგარაკად. მაშინ კურაპალატის სამმა დიდებულმა ვაჟმა – ადარნერსემ, ბაგრატმა და გურამმა – თითოეულად შესწირეს ყველაფერი, რაც მონასტერს სჭირდებოდა, უხვად.

როდესაც ნეტარმა გრიგოლმა ის ადგილები მოინახულა და კურაპალატსა და მის ვაჟებს კურთხევა მიანიჭა, მაშინ მრავალი სიკეთის ნაყოფით სავსე მოვიდა ხანძთაში, თავის მონასტერში, და ძმებს ახარა ქრისტეს მადლითა და წმინდა გიორგის შუამდგომლობით მოპოვებული ყველა ის წარმატება. მათ კი უხაროდათ და ლოცავდნენ რწმენით შემომწირველებს და მადლობას სწირავდნენ ქრისტეს, სიკეთის მომნიჭებელს.

როგორც ფიზიკურად იზრდებოდა, ისე სულიერადაც ემატებოდა წმინდა ადამიანების რიცხვს. ამ დროს ქართლიდან მოვიდნენ მამა ეპიფანე და მღვდელი მატოი, ხოლო სამცხიდან — დიდი ზენონი. ეპიფანე და მატოი ადრეც მეგობრობდნენ წმინდა გრიგოლთან და მისი სახელის გამო მოვიდნენ ხანძთაში.

ზენონი სამცხეში ცნობილი ადამიანის შვილი იყო. ის ღვთისმოსაობით აღიზარდა და სიწმინდით ცხოვრობდა, რადგან ღვთის შიში მუდამ მასში იყო. მას სურდა, ბერად აღკვეცილიყო, როგორც მარხვაში მყოფთა აღთქმა მოითხოვდა. როდესაც მისი მშობლები გარდაიცვალნენ, მათ ზენონსა და მის დას დაუტოვეს ქონება. და, რომელიც მასთან ერთად ცხოვრობდა. ზენონი ფიქრობდა: „მამა-პაპისეული ქონება ჩემს დას უნდა დავუტოვო მისი სურვილისამებრ, მე კი ბერად აღვიკვეცო და უცხო მხარეში წავიდე“. სანამ ზენონი ამას ფიქრობდა, ეშმაკის ხელშეწყობით, მის და შეაცდინა ერთმა უკეთურმა კაცმა და ის ყოველ ღამე შავშეთში მიდიოდა. ზენონმა, როგორც კი ეს გაიგო, მარტო შეიარაღდა, ცხენზე შეჯდა და დაედევნა მათ. როდესაც დიდი გზა გაიარა, გულში თქვა: „მე სახელოვანი ჭაბუკი ვარ, ხოლო ის, ვისაც ვდევნი, ძალიან უღირსია. თუნდაც დავეწიო და მოვკლა, ეს ჩემი სულისთვის ხაფანგი იქნება. თუ უშედეგოდ დავბრუნდები, ეს ჩემთვის სირცხვილია. ამიტომ, ახლა აღვასრულებ უფლის წინაშე დადებულ ბერობის აღთქმას“. ეს ნეტარი ზენონი გაძლიერდა, რადგან ქონების დატოვება სისხლის დაღვრას ჰგავს. მან ჯვარი გამოისახა სხეულზე და ღვთიური გზით გაემართა. მივიდა დედა ფებრონიასთან მერეში, რადგან ის მისი ოჯახის ახლობელი იყო. ღვთის ნებით, იქ იყო მამა გრიგოლიც. დედა ფებრონიამ ეს უმანკო კრავი (ზენონი) კეთილ მწყემსს (გრიგოლს) მიაბარა. გრიგოლმა ის ხანძთაში მოიყვანა, ღვთის მადლით სავსე, ნაყოფიერ ადგილას დაასახლა და სულიწმიდის განსასვენებელ წყლებზე აღზარდა.

ეს ნეტარი ზენონი მოხუცებულობამდე მივიდა და სიკვდილამდე არ განშორებია ხანძთას. ის იყო ჭეშმარიტად სულიერი შვილი, მამის მსგავსი, კარგი მოწაფე, მოძღვრის შემცვლელი, ნეტარი, სათნოებათა საგანძური, წმინდა ბერული წესის დამცველი, კლარჯეთის უდაბნოების ზღუდე, უკეთური სულების განმდევნელი. რადგან მისი და მისი მოძღვრის სიცოცხლეში ეშმაკი ვერ ბედავდა ამ წმინდა ადგილებში ადამიანების შეცდენას.

ეს მამაცი ზენონი გარდაცვალების შემდეგაც ჩვენი მეოხია უფლის წინაშე მარადიულად, თავის თანამოაზრეებთან ერთად, რომლებიც მას ჰგავდნენ – მამა გრიგოლის მოწაფეები, ღირსნი და სასწაულმოქმედნი, მოთმინების ურყევი სვეტები, როგორც ცის დაუმხობელი სვეტები.

რადგან სანამ კეთილი მწყემსი გრიგოლი მოვიდოდა, ქრისტეს მცირეოდენი ცხვრები, უხილავი მხეცებისგან (ეშმაკებისგან) დევნილები, გაფანტული იყვნენ უდაბნოს უკიდეგანო სივრცეში, თითო-თითოდ ან ორ-ორად. ხოლო წმინდა გრიგოლის მოსვლის შემდეგ, ეს ცხვრები გამხნევდნენ, ეშმაკები კი განდევნეს და ყოველი ღვთიური წესი აღდგა.

მამა გრიგოლი გულში ფიქრობდა: „როგორც ჩემი მონასტრის მამები არიან ამ დროის ბერებზე სათნოებით აღმატებულნი, ისე ჩემს ეკლესიაში ღვთიური საეკლესიო წესი უნდა დაწესდეს, რომელიც ბრძენთაგანაც უსაყვედურო იქნება“. ამიტომ გადაწყვიტა წასვლა ქრისტეს საგანძურში, მეორე იერუსალიმში, ანუ კონსტანტინოპოლში. მას სურდა, მოენახულებინა და ელოცა საბერძნეთის ყველა ცნობილ წმინდა ადგილას. ამ დროს იპოვა თავისი მეგობარი, რომელიც იერუსალიმში მიდიოდა. მას დაავალა საბა-წმინდის წესის ჩაწერა და გამოგზავნა. თავის ძმებს კი მოღვაწე ადამიანები დაუნიშნა, მშვიდობა დაუტოვა და დაჰპირდა, რომ მალე დაბრუნდებოდა. თან წაიყვანა საბა, თავისი დედის დისშვილი, და კიდევ ერთი მოწაფე. გაემართა საბერძნეთში და მივიდა კონსტანტინოპოლში. თაყვანი სცა ცხოვრების ძელს (ჯვარს) და ყველა წმინდა ნაწილს. სიხარულით მოიარა ყველა წმინდა სალოცავი ადგილი, რადგან ის მრავალ ენაზე იყო განსწავლული და მრავლის მცოდნე იყო ღვთისმოსაობის საქმეში. ზოგი რამ კარგი მოძღვრისთვის მაგალითი გახდა, ზოგი კი ბოროტისთვის – გასაკვირი. ასე აივსო მისი გული ახალი აღთქმის ამოუწურავი სიმდიდრით. სულიწმიდის მადლით გახარებულები გაემართნენ თავიანთ საცხოვრებელში.

როდესაც ტაოში მივიდნენ, იქ მყოფი ხალხისგან გაიგეს, რომ აშოტ კურაპალატი მოკლეს და მის ნაცვლად მისი შვილები მეფობდნენ. მაშინ ღვთისმოსავი ხელმწიფის დაღუპვის გამო ტკივილის ცრემლებით აივსნენ და ტირილით ულოცავდნენ გარდაცვლილ მეფეს. ნეტარი გრიგოლი კი მადლობდა ღმერთს და გლოვით ამბობდა: „ჰოი, ჩემო მეფეო, ძლიერო და დიდებულო, ეკლესიათა სიმტკიცეო და ქრისტიანთა ზღუდეო! საიდან გელოდი, აღმოსავლეთიდან თუ დასავლეთიდან, ჩრდილოეთიდან თუ სამხრეთიდან? რადგან ყველა ხალხზე მბრძანებელი იყავი, რომელიც ბრძოლით იმორჩილებდი ხელმწიფეებს, საკვირველო და დიდებულო, ღვთისმოსავო ხელმწიფეო! ახლა როგორ მიეცი თავი უღირსი, უკანონო და უვარგისი ადამიანების ხელში, რომლებმაც იუდას მსგავსად, თავიანთი უფლის მკვლელები გახდნენ, რათა ჩვენ, შენი ღარიბი მლოცველები, სამუდამოდ მოგვკლან?“ ამის შემდეგ ულოცავდნენ მის დიდებულ შვილებს, რათა უფალს დაეცვა ისინი დიდებითა და დღეგრძელობით კეთილ ღვთისმოსაობაში.

როდესაც იშხანთან ახლოს მივიდნენ, ღვთისგან ნეტარ გრიგოლსა და ღირს საბას გამოეცხადათ იშხნის პირვანდელი დიდება, მის სოფელში – წმინდა ეკლესიები. ეუწყათ, რომ ის კვლავ განახლდებოდა, როგორც ადრე, საბას ხელით. ასევე ეცნობათ გზაც, რადგან იმ დროის ადამიანებისთვის ის ადგილი მიუვალი იყო. როდესაც იშხანში მივიდნენ, ძალიან გაუხარდათ ამ დიდებული ადგილის პოვნა.

რადგან იქ იყო სულიერი და ხორციელი ნუგეში. საბას მაშინვე გულში გაუჩნდა იქ დარჩენის სურვილი, მაგრამ ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა: „ძმაო, ჯერ ჩვენი ძმები ვნახოთ ხანძთაში, ღვთის ნებითა და მათი ლოცვით კვლავ მოხვალ ამ წმინდა ადგილას“. იქიდან წამოსვლის შემდეგ მივიდნენ კურაპალატის შვილებთან და ნუგეშისცემით დაულოცეს მამის სიკვდილის გამო.

ასე მოვიდნენ ხანძთაში, თავიანთ მონასტერში. მოიტანეს წმინდა ნაწილები, წმინდა ხატები და მრავალი სხვა საჩუქარი. ძმები ცოცხლად და მშვიდობით დახვდნენ, ყველა გახარებული, შეუმღვრეველი ღვთიური სიყვარულით სავსე. გაიხარეს, რადგან მხსნელის მადლმა კვლავ შეკრიბა თავისი ნების შემსრულებლები.

რამდენიმე დღის შემდეგ გრიგოლმა საბა იშხანში გაუშვა და ორი მოწაფე მისცა. თავად კი ხანძთის სულიერ ცხოვრებას განაგებდა უფლის ნებისამებრ.

მაშინ იერუსალიმიდან მოვიდა კაცი, რომელმაც საბა-წმინდის განგება (წესი) და წერილი მოუტანა. ნეტარმა გრიგოლმა იმ დროს დააწესა თავისი ეკლესიისა და მონასტრის წესი, რომელიც სიბრძნით იყო განსაზღვრული, ცოდნით განათებული და ყველა წმინდა ადგილიდან საგანგებოდ შეკრებული, როგორც ამოუწურავი სიკეთეების საგანძური.

ახლა კი ამ სულიერი წესებიდან მცირედი რამ გვაქვს, თითქოს ზღვიდან ერთი წვეთი წყალი ამოიღო ვინმემ. რადგან ასეთი იყო ნეტართა ცხოვრება: თავიანთ სიმართლეში ყოველთვის საკუთარ თავს ადანაშაულებდნენ. მათი სიყვარულის ფესვი იყო მტკიცე მოთმინება სიმდაბლითა და სიმშვიდით, მარხვა ლოცვით შეზღუდული, ჭეშმარიტ სარწმუნოებასთან ერთად გულის სიწმინდე, ენის სიმართლე და სრულიად უბიწოებით კრძალვა ყველაფერზე. წმინდა ეკლესიაში ლოცვისას მათ არ ჰქონდათ ერთმანეთთან საუბარი, არამედ შიშით იდგნენ, როგორც ზეცაში, ღვთის წინაშე. როდესაც დავითს (ფსალმუნს) ამბობდნენ, ალილოს დასრულებამდე მგალობლებს არ შეეძლოთ მუხლის მოხრა იმ მშვიდ ლოცვაში. რადგან მათ არ ჰქონდათ ჩვეულება, სწრაფად ეთქვათ ყველაფერი თავიანთ საგალობელში, არამედ მათი ლოცვა იყო მშვიდი და ნელი. კედელს კი ბერების გარდა არავინ ეყრდნობოდა. ძილსა და უყურადღებოდ ჯდომას კი საერთოდ არ ბედავდნენ ეკლესიაში. ასეთი მრავალი სხვა კარგი სათნოებაც იყო მათ შორის დამკვიდრებული, რაზეც ახლა ყველაფერზე ცალ-ცალკე საუბარი არ არის საჭირო, რადგან დრო შემოკლებულია და გონება ჩქარობს, რათა მსმენელთათვის ზედმეტი არ იყოს. ამიტომ მთელი განგება ამ წიგნში არ დაიწერა, არამედ თითოეული სიტყვა ყველაფრისგან, რაც აქამდე წესად ჰქონდა ხანძთას და რაც ახლა აქვს.

ყველა ღამისთევისას, საღამოდან განთიადამდე ლოცვა, და ღამისთევის წინა დღის ყველა საათში ლოცვა, და წირვა ცხრა საათზე, და კვერექსების დამატება. ყოველ წირვაზე „წმიდაო ღმერთო“-ს წინ ზეციდან გარდამოსული კვერექსი (გალობა) და კვირაობით წირვაზე ექვსი „წმიდაო ღმერთო“. საკურთხევლის მსახურებას კი ფესვედით (უხეში ქსოვილით) სამოსლითა და ტყავით არ ბედავდნენ.

გარდაცვლილთათვის კი ყველასთვის აღასრულებენ (ლოცვებს), გარდაცვალებიდან რომელ დღესაც მოხვდება, სამი დღე და შვიდი, ორმოცი და წელიწადი. ამ დღეების წირვას არ უთვლიან იმ ორას დღეს, რომელიც ხანძთაში დაკრძალულთათვის არის დაწესებული. პაქსიმადის (პურის) განაწილება თავიდანვე დაწესებულია. როდესაც გიორგობის თვე დადგება, მარხვა წველით (რძის პროდუქტებით) გიორგობამდე, ასევე ქრისტეს შობის მარხვები და წმინდა მოციქულთა მარხვები ეკლესიურად დიდი მოღვაწეობითა და კეთილი კრძალულებით აღესრულება.

ნოემბრის თვის დადგომიდან ყველა შაბათს ცისკარზე, პირმარხვამდე, ოთხი კანონი (გალობა). დიდი მარხვების დროს კი ბზობამდე ყველა ცისკარზე ოთხი კანონი. ასევე ოთხი წიგნის კითხვა და ვნების კვირისთვის ძალიან ბევრი განგება იყო. აღდგომიდან ახალ კვირამდე (თომას კვირა) ჭირის კანონს არ ამბობენ. სერობაზე „ხადილსა ჩემსა“ (ფსალმუნი) ამბობენ, აღდგომის საგალობლებს და ცისკარზე დაწესებულებს, და თითო კანონს ახალ კვირამდე. სულების ხსენებაზე კი აღდგომის შემდეგ ცისკარზე „ნეტარ არიან“-ს და გალობებს ამბობენ, როგორც ყველაფერი წერია ეკლესიის განგებაში. ამ ყველაფრის ნარჩენს ასე აკეთებდნენ ყველა მამები ჩემს დროში.

მაგრამ პირველ დღეებში, ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლის დროს, მისი მოწაფეების წესი ძალიან მკაცრი იყო. რადგან მათ სენაკებში იყო პატარა საწოლი და უბრალო საგებელი, და თითო სარწყული წყლისთვის. სხვა ხორციელი ნუგეში, საჭმელი და სასმელი საერთოდ არ ჰქონდათ, არამედ რასაც ტრაპეზზე ერთად ჭამდნენ, იმით ცხოვრობდნენ. ბევრი მათგანი საერთოდ არ სვამდა ღვინოს; ვინც იღებდა, ცოტას მოიხმარდა. მათ სენაკებში საკვამური არ ჰქონდათ, რადგან ცეცხლი არ ენთებოდა, არც ღამით ანთებდნენ სანთელს. არამედ ღამით ფსალმუნობდნენ, დღისით კი წიგნებს კითხულობდნენ და მუდამ ლოცულობდნენ, როგორც დავითი ამბობს: „დღისით ამცნო უფალმა წყალობა მისი და ღამით გალობა მისი“.

ნეტარმა მამა გრიგოლმა კი თავად დიდი მარხვები მცირეოდენი, უმარილო ბალახით გაატარა. მისი საზრდელი ყოველდღე იყო პური, დღეში ერთხელ მცირე რაოდენობით, და წყალიც მცირე წონით. ღვინო კი სიყრმიდანვე არ დაულევია. მისი და მისი მოწაფეების უმეტესი სათნოებები მხოლოდ ღმერთმა იცის.

თავიდანვე, ნეტარი გრიგოლის კეთილ თანამოაზრეებს, თეოდორესა და ქრისტეფორეს, გულში ჰქონდათ მონასტრის აშენების ღვთიური სურვილი. მათ ეს განზრახვა მამა გრიგოლს არ გაუმჟღავნებიათ, არამედ ფარულად წავიდნენ აფხაზეთში და თან რამდენიმე ძმაც წაიყვანეს.

როდესაც სამცხეში მივიდნენ, ღვთის ბრძანებით, დიდებული აზნაურ მირეანის ვაჟი, არსენი, მოწაფედ აიყვანეს. მას ღირსეულად დიდი არსენი, ქართლის კათალიკოსი და მცხეთის საყდრის დაუჭკნობელი გვირგვინი ეწოდა. ის ყრმა მაშინ დაახლოებით ექვსი წლის იყო და მამის სახლში იზრდებოდა. მაგრამ ღვთის ადამიანებმა მირეანის შეთანხმებით ყრმა ბერული სამოსით შემოსეს. მირეანს ფიცის მარჯვენა მისცეს და უთხრეს: „ჩვენი მოძღვარი გრიგოლია, ხანძთელი მამა. თუ უფალს სურს, ესეც მისი მოწაფე იქნება ჩვენთან ერთად, სადაც არ უნდა ვიყოთ“. შემდეგ აფხაზეთში წავიდნენ. აფხაზთა მეფე დემეტრემ კი დიდი პატივით მიიღო ისინი და კარგ ადგილას დაასახლა.

როდესაც ნეტარმა გრიგოლმა გაიგო თეოდორესა და ქრისტეფორეს წასვლა, ძალიან შეწუხდა. თან ოთხი ძმა წაიყვანა და ის კეთილი მწყემსი წავიდა ამ რჩეული კრავების საძებნელად. როდესაც ქართლის მხარეში მივიდა, ღვთის ნებით, ძმების ძიებისას იპოვა ყრმა ეფრემი, ღირსი ჭაბუკი. ის სიწმინდით სრულ მამაკაცობას მიღწეული იყო და სიწმინდეში აწყურის სასწაულმოქმედი ეპისკოპოსი გახდა. ეპისკოპოსობაში კი კეთილ მოხუცებულობას მიაღწია, საკვირველად გარდაიცვალა და მისი წმინდა ნაწილები სამცხეს ნათლად მიეცა. ეს ღირსი ეფრემი ნეტარმა გრიგოლმა მოწაფედ აიყვანა და ასე უბრძანა: „როდესაც აფხაზეთიდან დავბრუნდები, შენც თან წაგიყვან ხანძთაში“. თავად კი აფხაზეთში გაემართა. როდესაც ხელმწიფესთან მივიდა, მეფე წამოდგა, წინ მიეგება და თავმდაბლად მიესალმა, რადგან მისი სიწმინდის მადლისა და მისი სახის დიდებულებისგან შეძრწუნებული იყო. რადგან როგორც წინასწარმეტყველ მოსეს სახე იყო დიდებული, ისე ამ ნეტარის ხატიც ღვთის მადლით დიდებული იყო.

მისალმების შემდეგ მეფე და ნეტარი გრიგოლი დასხდნენ. წმინდა გრიგოლმა დიდხანს ულოცა და მრავალი კურთხევით შეამკო. მეფემ კი თქვა: „კურთხეულ არს ღმერთი, რომელმაც აქ მოგიყვანა, წმინდაო მამაო. მაგრამ რა არის შენი მოგზაურობის მიზეზი, მაცნობე მე“.

ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა: „ღვთისმოსავო და დიდებულო მეფეო! წმინდა მამები, ჩემი ძმები, შენთან მოსულან. ახლა კი ამ სამეფოში არიან და მათ გამო მოვედი აქ. ამიტომ ბრძანე შენმა ხელმწიფებამ და მოვიდნენ ისინი ჩვენთან“. მეფეს გაუჭირდა მათი ძებნა და უთხრა: „აქ არ მოსულან ისეთი ბერები, როგორებზეც შენი სიწმინდე ბრძანებს“. მაშინ ნეტარი მამა გრიგოლი მეფის სიტყვებზე განრისხდა და უთხრა: „მეფეო, ნუ მაწვალებ, მომეცი ჩემი ძმები, რომლებიც შენთან მოვიდნენ“. რადგან მეფეს აღარ ჰქონდა სიტყვის ძალა ამ წმინდანის მართალი მხილებისგან, უბრძანა ძმების მოყვანა. როდესაც მამა გრიგოლი დაინახეს, ცრემლებით დაემხნენ. წმინდა გრიგოლმა კი წამოაყენა ისინი, სიყვარულით ჩაიხუტა და მადლობდა ქრისტეს მათი პოვნისთვის. რადგან ძმები ბუნებით ელოდნენ ამ წმინდანს, მათაც გაუხარდათ ერთმანეთის შეკრება. მეფემ კი ნეტარ გრიგოლს უთხრა: „წმინდაო მამაო, აჰა, აღსრულდა შენი ნების სურვილი, მაგრამ უფალმა აღასრულოს ჩემი გულის ნებაც. რადგან ჩემს სულში ახალი მონასტრის აშენების სურვილი მაქვს. ახლა ბრძანე და მოვინახულოთ აფხაზეთის მრავალი ადგილი და სადაც შენს სიწმინდეს სურს, ის ადგილი მონასტრად ავაშენოთ“.

მოიარეს მიწები, რომლებიც მონასტრისთვის შესაფერისი ეგონათ, მაგრამ წმინდა გრიგოლს არ მოეწონა. მან მეფეს უთხრა: „ამ ქვეყანაში არ არის არც მიწა, არც წყალი, სადაც მონასტერი აშენდებოდა, რადგან ბერის ტალანტი მარხვაა. ამ მიწაზე კი სულის გამომშრალებელი, მომაკვდინებელი სიცხის გამო მარხვა შეუძლებელია“. მეფე ძალიან შეწუხდა ამ მიზეზის გამო და უთხრა მათ: „არ არის სამართლიანი, რომ თქვენ, კეთილებმა, ამ ქვეყნის უნაწილოდ დარჩეთ“.

მაშინ მამა გრიგოლმა, მეფის რწმენის შესაბამისად, ააშენა მონასტერი და დაარქვა მას უბე. მან მამასახლისად დანიშნა იერუსალიმიდან მოსული ერთი ღვთისმოსავი მოხუცი, ილარიონი. ილარიონი ხანძთიდან თეოდორესა და ქრისტეფორესთან ერთად იყო წამოსული და მას კარგი წიგნები ჰქონდა. გრიგოლ მამამაც თავისი წიგნები, რომლებიც ჰქონდა, იმ მონასტერს დაუტოვა. მეფე ძალიან გაიხარა მონასტრის აშენების გამო, დიდი შესაწირავი გაიღო მშენებლობისთვის და გრიგოლ მამასა და მის თანამოაზრეებს ათი ათასი დრამა (ფული) მისცა, ყოველგვარი სიკეთით აავსო ისინი.

როდესაც ისინი უკან ბრუნდებოდნენ, მეფე დიმიტრიმ გულმოდგინედ გამოჰკითხა გრიგოლ მამას კლარჯეთის უდაბნოების შესახებ, რათა გაეგო ამ წმინდა ადგილების ყველა ნიშანი. გრიგოლ მამამ უთხრა მას: „ღვთისმოსავო მეფეო, თუნდაც ძალიან ბევრი ვილაპარაკო, ჩემი გონება ვერ შეძლებს გადმოგცეთ იმ უდაბნოების მთელ სიკეთეს, რადგან იქ მონაზვნური ცხოვრება აყვავდა და მომავალში კიდევ უფრო გაიზრდება. მაგრამ ბევრიდან ცოტას მაინც გეტყვით: იმ უდაბნოების მიწა ბუნებით ერთგვაროვანია და კარგად შეზავებული მზისა და ჰაერისგან. იქ არც ზედმეტი სიცხე წვავს და არც გადაჭარბებული სიცივე აწუხებს მცხოვრებლებს. ის თავის საზღვრებში დგას, მშრალი, უხორშაკო, უმიწო, მტვრიანი, რადგან ადამიანის ფეხები არასოდეს ისვრება იქ სიარულისას. კარგი წყალი და შეშა უხვად მოიპოვება ქვიშნარში, უამრავი ტყე და მრავალი გემრიელი წყაროა. ღვთისგან ბუნებრივი მხიარულებაა მინიჭებული. ის უგზოუკვლოდ მიუვალია სოფლის წესით მცხოვრებთათვის, რადგან მათი საცხოვრებელი მაღალ, ღრმა მთებშია. ერთი მხრიდან მთა აკრავს, მეორე მხრიდან კი შავშეთის დიდი მდინარეები გარს ერტყმის, როგორც უძრავი კედელი.

ასეა ყველა მხრიდან შემოზღუდული მთებით, ხევებითა და საშინლად ძნელად გასავლელი წყლებით. იმ მონასტრებში არ არის სათიბი მიწა, არც სახნავი ყანა, არამედ დიდი შრომით მოაქვთ საზრდო ცხენების ზურგით. ცოტა ვენახი და ხეხილი დიდი გაჭირვებით დაურგავთ. სამაგიეროდ, ველის მცენარეები უამრავია. ამ ყველაფერთან ერთად, მათი გული უშიშარია ურწმუნოებისგან შეწუხებისგან და ყოველგვარი რყევისგან მეფეთა მტრობის ჟამს. ასე რომ, ისინი ყოველთვის მშვიდად და წყნარად არიან და ქრისტეს ადიდებენ.

რადგან ღმერთმა სამყაროს შექმნის დასაწყისშივე შექმნა ისინი მომავალი დროებისთვის, როგორც მონაზვნების საცხოვრებელი და ყველა ქრისტიანის თავშესაფარი ორივე მხრიდან. ღვთის განგებას ასეთი წესი აქვს, რომ წმინდა უდაბნოების მონასტრები ღარიბების ხელით აშენდეს, რომლებიც სრულიად თავისუფალნი არიან ამქვეყნიური ცდუნებებისგან. თუმცა წმინდა უდაბნოებში მეფეებიც იღვწიან, ქრისტემ მაინც ღარიბების სახელი ჩათვალა საჭიროდ წმინდა მონასტრების მშენებლობისას. მაგრამ ღმერთმა მორწმუნე მეფეებს მისცა ძალა, აეშენებინათ საეპისკოპოსო ტაძრები და ქალაქები სოფლებთან ერთად, და ყველა ერზე მთავრებად დააყენა ისინი, რათა სამართლიანად განესაჯათ ისინი, ვინც ბრწყინვალე სამოსლით არიან შემკობილნი. ეს იმისთვის, რომ მათ გონება ხილულ ნივთებზე არ დაეტოვებინათ, არამედ მარადიულ სიკეთეებზე ეფიქრათ. რადგან ღვთიურმა სიბრძნემ სხვადასხვა სამოსლით მიანიშნა ყველა ადამიანს მათი წესის პატივი ღვთისმოსაობით. ხოლო მორწმუნე და ჭეშმარიტი მონაზვნები დედამიწაზე არავის ძალაუფლების ქვეშ არიან, რადგან ნებით თქვეს უარი ამქვეყნიურ სიამოვნებებზე და ღვთისთვის აირჩიეს მწუხარება გლოვის ადგილებში, პირველი წმინდა მამების მსგავსად, რომლებმაც დიდი სიღარიბის პირობებში ააშენეს წმინდა უდაბნოები მიწიერი მეფეების ბრძანების გარეშე, ყოვლისშემძლე ღმერთის შეწევნით.

ახლაც, ჩვენს დროშიც, არიან პირველი ნეტარი ადამიანების მსგავსნი, რომლებიც მონასტრებს აშენებენ უკაცრიელ ადგილებში ღვთის საცხოვრებლად. ხოლო ღვთისმოსავი მეფეები მათ შრომაში თანამონაწილეობენ უხვად გაცემული საგანძურით, როგორც დღეს შენმა დიდებულმა მეფობამ გაამდიდრა ჩვენი სიღარიბე მრავალი სიკეთით და ყოველთვის თანამონაწილე ხარ ჩვენს ლოცვაში.“ მეფე გაიხარა ნეტარი გრიგოლის სიტყვებით და მის გულში კლარჯეთის უდაბნოების მიმართ დიდი რწმენა და სიყვარული განმტკიცდა. ის მადლობდა ქრისტეს, რომელიც სიკეთეს უკეთებს თავისი ნების შემსრულებლებს. ასე დატოვეს მშვიდობა იმ სამეფოს და აფხაზეთიდან წამოვიდნენ.

გზად მიმავალთ ნეტარ გრიგოლს თეოდორემ და ქრისტეფორემ უთხრეს: „წმინდაო მამაო, როდესაც ხანძთიდან სამცხეში მოვედით, მირეან აზნაურის მამულთან ახლოს, მისმა ხალხმა დაგვინახა, რადგან საღამოს მინდორში გავჩერდით. მათ თავიანთ ბატონს აცნობეს და მირეანი მაშინვე თვითონ მოვიდა, თავმდაბლად მოგვესალმა, თავის სახლში წაგვიყვანა და კარგად დაგვასვენა. როცა გათენდა, თავის მეუღლესთან, კრავისთან მიგვიყვანა, რომელიც ქრისტეს მსახურია. როცა ვულოცეთ და დავსხედით, მაშინ დიდებულმა ბატონმა მირეანმა ბრძანებით ჩვენს წინაშე დააყენა თავისი სამი ვაჟი, ყოვლად კეთილი და ლამაზი ყრმა. როცა ვულოცეთ მათ, კრავის უთხრა: „ახლა კარგი სასწაული მოვახდინოთ და ჩვენი ვაჟებიდან ერთი მონაზვნად განვაწესოთ, ამ ქრისტეს მოწაფეების მოწაფედ. მათი ლოცვით მადლი მოგვეცეს, რათა ჩვენმა მოძულეებმა ნახონ და შერცხვეთ. ახლა თქვით, რომელი იყოს მონაზვნად ჩვენს შვილებს შორის!“ მან უთხრა: „ჩემო ბატონო, შენი შვილები შენს წინაშე არიან, რომელსაც შენ ბრძანებ, უფალმა გამოარჩიოს რჩეულ მონაზვნად.“ მან უთხრა: „ეს უმცროსი იყოს მონაზონი და სულიერად ამ მამების უდაბნოს შვილი.“ და თავისი ხელით მოიყვანა, ჯვრის გადაწერა გვთხოვა და მონაზვნის სამოსელი ჩააცვა. ჩვენ მას არსენი დავარქვით და აღვუთქვით, რომ შენი მოწაფე იქნებოდა ჩვენს მსგავსად, და მან კიდევ უფრო გაიხარა. ახლა, როგორც შენს სიწმინდეს სათნოდ უჩანს, ისე მოიქეცი.“ წმინდანმა უთხრა: „ნეტარო ძმებო, ღვთის ნებაა, რომ ჩვენი ხელით გახდეს ის რჩეული მონაზვნებს შორის და დიდ ზომას მიაღწიოს.“ მან ასევე ამავე პასუხის მსგავსად უამბო ყველაფერი ღირსი ყრმისა და ჭაბუკი ეფრემის შესახებ. ძმებმა გაიხარეს თავიანთი მოძღვრის სიტყვებზე.

ერთად მივიდნენ იქ, სადაც ეფრემი იყო, წამოიყვანეს ის და ასევე ნეტარი არსენი. წმინდა ეფრემი ასაკით უფროსი იყო. მათზე ნეტარმა გრიგოლმა დავითის სიტყვები თქვა: „ღვთის სიტყვების გამოცხადება განმანათლებელია და გონიერს ხდის ჩვილებს“, რომელთა მეშვეობითაც განმტკიცდება ქრისტეს ქება. ჭეშმარიტად, ეს უმანკო და წრფელი ყრმები შემომხვდნენ, რათა უფლის ბრძანებისამებრ მონაზვნური ღვაწლი დაეთმინათ: „ნუ აბრკოლებთ ამ ყრმებს ჩემთან მოსვლას, რადგან ასეთების არის ცათა სასუფეველი.“ მაგრამ ეს იცოდეთ, ძმებო, ჩვენთვის სამართლიანი იქნება, თუ ჩვენს ძმებს შორის დრტვინვა იქნება, ხოლო უფალი თვითონ იზრუნებს მათზე, ვინც თქვა: „ფრთხილად იყავით, ნურავინ დააბრკოლებთ ერთ მცირეთაგანს, რადგან მათი ანგელოზები ყოველთვის ხედავენ ჩემი ზეციერი მამის სახეს.“ ახლა კი თქვენ, ძმებო თეოდორე და ქრისტეფორე, გამარჯვებულნო, იყავით მათთვის კეთილი აღმზრდელები ღვთის ნებისამებრ!“

მათ აღუთქვეს და თავიანთ თავზე აიღეს მათი აღზრდის ღვაწლი. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა მათ: „ძმებო, ეს ყველა თქვენს სათნოებაზე მეტია, რომ თქვენი თვალები ყოველთვის მათზე იყოს და გახსოვდეთ მათი მშობლების დიდებულება და მათი რწმენა ქრისტეს მიმართ, და ჩვენ, ღარიბების მიმართ, როგორ დაივიწყეს მათ შვილობის სიყვარული ქრისტეს სიყვარულისთვის და ჩვენი ხელით უფალს მსხვერპლად მიართვეს. ჩვენ, უცხოებს, როგორც თავიანთ ძმებს, იმედით მოგვანდეს. ახლა, როგორც მშობლებისგან უმანკოები წამოვიყვანეთ წმინდად შესანახად, ისე იპოვოს ქრისტემ, როდესაც ჩვენი ხელებიდან თავის სამკვიდრებლად მოითხოვს!“

როდესაც ხანძთაში მივიდნენ, ქრისტეს მიერ შეკრებილმა ძმებმა ძალიან გაიხარეს მათი სულიერი მამისა და ძმების მოსვლით. მაგრამ მათ შორის იყო დრტვინვა ამ ყრმების მოყვანის გამო. მივიდნენ გრიგოლ მამასთან და უთხრეს: „წმინდაო მამაო, მოციქული ამბობს: „სრულმა სიყვარულმა შიში განდევნოს.“ თუ შენი სიწმინდე ბრძანებს, უშიშრად ვიტყვით, რისთვისაც მოვედით.“

მან უთხრა: „ძმებო, ჭეშმარიტად, ჩვენს შორის სიყვარული მტკიცე ფესვებზე დგას და მასში შიში არ არის. თქვით, რაც გნებავთ.“ მათ უთხრეს: „შენი ყველა საქმე უნაკლოა, გარდა იმისა, რომ ეს ყრმები მოიყვანე. შენ მიერ დადგენილი წესი შენზევე დაირღვევა მომავალში, რაც ჩვენთვის სირცხვილი იქნება. თუმცა ჩვენი გული უშიშარია ამ დროისთვის, ეს საქმე წესის გარეშეა, და ახლა ეს არის ჩვენი სათქმელი, წმინდაო ღვთისაო.“

როდესაც ეს კარგი აზრი მოისმინა, ნეტარმა გრიგოლ მამამ ცხადად გაიხარა და უთხრა მათ: „ო, ნეტარო ძმებო, არასოდეს მოხდეს, რომ მე შევცვალო ის წესი, რომელიც პირველმა წმინდა მამებმა დაადგინეს რაიმე ხორციელი მიზეზის გამო. მაგრამ ჭეშმარიტს ვიტყვი ღვთის წინაშე, რადგან არასოდეს გსმენიათ ჩემი პირიდან საპირისპირო სიტყვა. ამ ყრმების აქ მოყვანა ასე მოხდა: ქრისტემ ღმერთმა წმინდა ანგელოზის პირით მაცნობა მათი ყველა საქმე, რომ როგორც ეფრემ ასური და არსენი რომაელი, ადამიანებისგან განშორებულნი და ღმერთთან დაახლოებულნი, ასე იქნებიან ეს ღირსი ყრმები უმანკოდ აღზრდილნი ხანძთაში თავიანთი პატივის დრომდე. ახლა შეგვიძლია კი უფლის ბრძანებას შევეწინააღმდეგოთ? რადგან „უნებლიე ზედა მაც“ მოციქულის სიტყვისამებრ: „თუ არ ვიქადაგებ, ვაი მე.“ თქვენ კი ნეტარნი ხართ, რადგან უფალმა გამოგარჩიათ ამ თავის მონებისთვის. მაგრამ ამგვარი მიზეზის გარეშე, თუ ვინმე შეცვლის პირველ წესს და ყრმას მოიყვანს ამ მონასტერში ყოფნისთვის, ის ძალიან დიდ სასჯელს მიიღებს ჩვენი უფლისა და ღმერთის მეორედ მოსვლისას!“

ძმები დარწმუნდნენ და ამით გამხნევდნენ, მადლობდნენ ქრისტეს, სასწაულების მოქმედს. მაშინ თეოდორემ და ქრისტეფორემ, რადგან მათი სენაკები ერთად იყო და სხვა ძმებისგან განცალკევებული, ღვთისმოსავი ყრმები, სულიერი მამების მითითებით, თავიანთ სენაკში წაიყვანეს, ნეტარი გრიგოლ მამის მცნებისამებრ, და კარგად აღზარდეს ღვთის მადლით, როგორც რძით.

იმ დროს ბაგრატ კურაპალატმა, ღვთის ნებით, თავისი ძმების ნებითა და ბერძენთა მეფის ბრძანებით, მიიღო კურაპალატობა თავისი მამის, აშოტ კურაპალატის ნაცვლად, რადგან მას ზეციდან მიეცა ძალაუფლება. მისი ყველა ძმა და დიდებული მმართველი – უფროსი ადარნერსე და უმცროსი გუარამი – ამ მშვიდ ძმას დაემორჩილნენ ღვთიური ძმური სიყვარულით, რადგან ისინი ერთაზროვნები, ერთსულოვნები და ერთსურვილები იყვნენ.

ბაგრატი მათზე უპირატესი იყო სიბრძნით, გარეგნობით, სიმამაცით და ღვთისმოსაობის სრული სრულყოფილებით, რადგან ის ჰგავდა წინასწარმეტყველ დავითს და ნეტარ მოციქულსა და მღვდელმოწამე ბაგრატს, წმინდა პეტრე მოციქულის მოწაფეს, ყოველგვარი კეთილმოსაობით. ქრისტეს მადლით განდიდდა სამი ძმა მმართველის მეფობა, რადგან ღვთის შეწევნით თავიანთი მახვილით დაიპყრეს მრავალი ქვეყანა და განდევნეს აგარის შთამომავლები.

ნეტარი მამა გრიგოლი მივიდა დიდებულ ბაგრატ კურაპალატთან და სათანადოდ მიულოცა კურაპალატობა. ქება, რომელიც იმ დროის ბრძენებმა ვერ შეინარჩუნეს, ძალიან მოეწონა ღვთისმოსავ კურაპალატს და მან უთხრა მას: „ო, წმინდაო მამაო, ღმერთმა შეგამკო სიბრძნით, ასაკითა და სულიწმინდით, როგორც ჩვენი ხსნის კედელი, შუამავალი სიკვდილსა და სიცოცხლეს შორის, რომლითაც გაფართოვდი მთელ ამ ქვეყანაში შენი ზრუნვითა და ღვთიური მოღვაწეობით. მე კი მაქვს შენი მამობის სიყვარული და პატივი. ახლა შენმა სიწმინდემ ბრძანოს, რა მსახურება გსურს ჩვენი მეფობისგან შენი ღირსების შესაბამისად, რადგან ღვთისგან ჩვენთან თანამონაწილე ხარ, აშოტ კურაპალატის შვილებთან.“

წმინდანმა უთხრა: „ღვთისმოსავო მეფეო, შენს ღვთისმოსავ მამაზე მეტად და უფრო მეტად უფლის ჯვრის ფრთებით დაცულო, შემოქმედის მარჯვენა და წმინდანთა მეოხება ყოველთვის გფარავს. ის დაუძინებელი მცველი ყოველთვის გიცავს, და დაუღამებელი ნათელი მიუძღვის შენს მეფობას, და არ სჭირდება მას სანთლის ბრწყინვალება, გარდა მხოლოდ ბნელ ადგილებში. მე კი გულმოდგინედ ვლოცულობ შენთვის, რათა მეფობის მიზეზების გამო კარგი საქმე არ მოგაკლდეს. ახლა კი ამას გთხოვ: არსებობს აშოტ კურაპალატის შეწირული აგარაკი ხანძთაში და ის კარგ მონასტრად იქცევა. თუ შენი მეფობა მიბრძანებს, ავაშენებ ღვთის სადიდებლად და შენი სულის გადასარჩენად, და სანამ ცა და დედამიწა იარსებებს, იქ შენთვის ლოცვა იარსებებს!“

მაშინ ბაგრატ კურაპალატმა სიხარულით ბრძანა მისი აშენება და მშენებლობისთვის ყველა საჭირო ნივთი მისცა. როდესაც ნეტარი მამა გრიგოლი შატბერდს მივიდა, მისი ცრემლების მდინარით ირწყვებოდა ის ადგილი, როდესაც ამ ლოცვას ამბობდა: „შენი მეფობის ძალაუფლებით, ღმერთო, უშრომელად შექმენი ყველა ქმნილება და ძალაუფლებით განაგებ შენს ყველა ქმნილებას, რადგან ცათა შემოქმედი, ანგელოზთა დამბადებელი, დედამიწის განმამტკიცებელი, ზღვების დამამყარებელი და წვრილმანი საქმეების მოქმედიც ხარ, როგორც დავითმა თქვა: „თუ უფალმა არ ააშენა სახლი, ტყუილად ირჯებიან მისი მშენებლები.“ ახლა, უფალო, შენი ყურები მორჩილი იყოს ჩვენი ლოცვის ხმის მიმართ და აკურთხე ეს ადგილი შენი მადლით და ააშენე მონასტერი შენი წმინდა სამკვიდრებლების დასასვენებლად და მიეცი ამას კარგი და სახელოვანი სახელი მრავალ ხალხს შორის შენს სადიდებლად, ყოველთა მეუფეო, შენი ძლიერი მკლავის უხილავი შეწევნით, და გაანათლე შენი წმინდა სულის ნათლით და წმინდა ღვთისმშობლისა და ყველა წმინდანის მეოხებით დაიცავი უკუნისამდე, ამინ.“

მან ჯვარი გადაწერა იმ გამორჩეულ ადგილას და დაიწყეს ეკლესიისა და სენაკების მშენებლობა. ასე დღითი დღე კარგად ვითარდებოდა ის. ის გახდა გლოვის ღელე უხილავი და ხილული მტრებისთვის, ხოლო სიცოცხლის ნავსადგური ქრისტეს სამწყსოსთვის – მეფეებისთვის, მთავრებისთვის და ყველა მართლმორწმუნე ქრისტიანი ერისთვის. ხანძთის მსგავსად, რომელიც ღვთისგან ზეციდან იყო გამორჩეული, ასევე შატბერდიც აშენდა ღვთიური შეწევნითა და იმ ნეტარი კაცის ლოცვით, რომელმაც ორივე ის უდაბნო ერთად შეაერთა, შეკრა და ძმურ სიყვარულზე დაამტკიცა, ჟამთა აღსასრულამდე.

ამის შემდეგ კურაპალატმა წმინდანი დაიბარა. როდესაც ის მის წინაშე მივიდა, ყველაფერი კარგად აუწყა ქრისტეს მიერ მონასტრის წარმატებული მშენებლობის შესახებ. მაშინ მან შატბერდს შესაფერისი აგარაკები უბრძანა და ყველაფერი, რაც სჭირდებოდა, სრულად მისცა მშენებლობისთვის.

იმ დროს ნეტარ გრიგოლს საბა იშხნელი გაახსენდა და ყველაფერი, რაც ადრე მოხდა, ღვთისმოსავ კურაპალატს აცნობა. როდესაც კურაპალატმა ეს ამბავი მოისმინა, ძალიან გაუხარდა. მან მაშინვე წერილი დაწერა, გაგზავნა კარგი ხალხი და პატივით მოიწვია საბა. გაგზავნილები დაბრუნდნენ და კურაპალატს აცნობეს, რომ ღვთის კაცს, საბას, არ სურდა იქ მოსვლა. მაშინ კურაპალატმა იშხნის გზებზე საქმე მოაგვარა, რადგან იმ დროს ახლოს იყო, და ნეტარ მამა გრიგოლს უთხრა: „შეცდომა დავუშვი, რადგან წერილი არ დაგაწერინე. ახლა, როგორც წესია, შენც მიწერე“. თავად კურაპალატმაც კიდევ ერთი წერილი დაწერა და მამა გრიგოლის წერილიც გაატანა. ნეტარი საბა დაემორჩილა კურაპალატის მეორე ბრძანებას, მაგრამ უფრო მეტად მამა გრიგოლის წერილს.

და სასურველი ღვთის კაცი, საბა, მსურველებთან ერთად მივიდა მათთან. კურაპალატი წინ მიეგება და პატივით მოიკითხა, საბამ კი კურთხევით მიულოცა. როდესაც დასხდნენ, კურაპალატმა წმინდა საბას უთხრა: „ხელმწიფეებს მორჩილება მართებთ, რატომ არ მოხვედი პირველ მოწვევაზე, წმინდა მამაო?“. საბამ უპასუხა: „დიდებულო მეფეო, შენ დედამიწის ხელმწიფე ხარ, ქრისტე კი ცისა, დედამიწისა და ქვესკნელის. შენ ამ ხალხის მეფე ხარ, ქრისტე კი ყველა შექმნილის. შენ ამ წარმავალი დროის მეფე ხარ, ქრისტე კი მარადიული მეუფეა, სრული, უცვლელი, უდროო, დაუსაბამო და დაუსრულებელი მეუფე ანგელოზებისა და ადამიანებისა. და შენზე მეტად მართებს მისი სიტყვების მოსმენა, რადგან მან ბრძანა: „ვერავის შეუძლია ორ ბატონს ემსახუროს“. მაგრამ ახლა ჩვენი ძმისა და მოძღვრის, გრიგოლის სიტყვით მოვედი შენთან“.

კურაპალატმა უთხრა: „მართალია შენი სიტყვა, წმინდაო, მაგრამ უკეთესია მრავალი სულის განათლება, როცა შენ, ბრწყინვალე სანთელი, სასანთლეზე ბრწყინავ. როგორც ქრისტემ უთხრა თავის მოწაფეებს, რომ როგორც მზის ნათება ანათებს ცის ქვეშ მყოფთ, „ასევე ბრწყინავდეს თქვენი ნათელი ადამიანთა წინაშე, რათა იხილონ თქვენი კეთილი საქმეები და ადიდონ თქვენი ზეციერი მამა“.

ამის შემდეგ კურაპალატი იშხანში წავიდა, მასთან ერთად ნეტარი მამა გრიგოლი და მამა საბა. კურაპალატს ძალიან შეუყვარდა ის ადგილი. მაგრამ რატომ უნდა გავაგრძელო სიტყვები? ღვთის ნებით საბა იშხნის ეპისკოპოსად დაინიშნა, ნეტარი ნერსე კათალიკოსის მიერ აშენებულ კათოლიკე ეკლესიაში და მის საყდარზე, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში დაქვრივებული იყო. ახლა კვლავ სულიერი ქორწილი მოეწყო და მეორედ აღაშენა ამ ნეტარმა, ხოლო ხორციელად ღვთისმოსავი მეფეების მოღვაწეობით.

როდესაც მამა გრიგოლი სტუმრად მიდიოდა იშხანში, ეპისკოპოსი მას საყდარზე სვამდა და თავად გვერდით უჯდებოდა, რადგან არ იღებდა ნეტარი გრიგოლისადმი დაუმორჩილებლობას, ვინაიდან ის მისი მოძღვარი და უპირატესი იყო. და ასე წარმატებით განვითარდა იშხანი აქამდე და სამუდამოდ.

ახლა კი კვლავ პირველ სიტყვას დავუბრუნდეთ.

რადგან ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლი ღვთისგან ზეგარდმო იყო პატივცემული. მის დროს არავინ იყო მისი სიტყვებისადმი დაუმორჩილებელი, მით უმეტეს იმ დროის ხელმწიფეები. დადგა დრო, როდესაც დიდებული ძმები ერთად იყვნენ. ნეტარმა გრიგოლმა გულმოდგინედ სთხოვა, რომ ენახათ მის მიერ აშენებული მონასტრები და კლარჯეთის ყველა უდაბნო. მათ მოისმინეს წმინდანის თხოვნა, რომელიც მთავრებს წინ გაუძღვა. პირველად შატბერდში მიიყვანა ისინი. ძალიან შეუყვარდათ ის ადგილი და მრავალი შესაწირავი შესწირეს ხელმწიფეებმა, აზნაურებმა და მთელმა ხალხმა. მაშინ შატბერდის მოღვაწეებად დიდებული აზნაურები გამოჩნდნენ. როდესაც ხელმწიფეები შატბერდიდან წამოვიდნენ და ნეტარი გრიგოლი წინ მიუძღოდა მათ, მაშინ მოვიდა ზაქარია ანჩელი ეპისკოპოსი, ღირსი და სასწაულთმოქმედი. ხელმწიფეებმა პატივით მოიკითხეს და თან წაიყვანეს. მივიდნენ ჯმერკსა და ბერთაში წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიებთან და წმინდა მოწამე გიორგის ეკლესიასთან. დოლისყანა კი მოგვიანებით მონასტრად იქცა. მოილოცეს წმინდა ადგილები და დიდი შესაწირავი გაიღეს, რადგან სამ ხელმწიფეს დიდი შესაწირავები ჰქონდათ. და მიიღეს მადლი ამ ნეტარი მამების ლოცვით.

მივიდნენ ოპიზაში და გაიხარეს იოანე ნათლისმცემლის მადლითა და ნეტარი კაცების ლოცვით. მათ დიდი გულმოდგინება გამოავლინეს შესაწირავების გაცემით და ხანძთისკენ გაემართნენ. ნეტარმა გრიგოლმა მონასტრების წინამძღვრები თან წაიყვანა და ხანძთაში, დიდი მოწამე გიორგის საყოფელში მივიდნენ. ხელმწიფეების გონება კიდევ უფრო გაოცდა, როდესაც იხილეს ნეტარი გრიგოლის მოწაფეები, რომლებიც მონაზვნობის უმკაცრეს წესს მისდევდნენ. ისინი ზეციერ ანგელოზებს ჰგავდნენ და პირველად მტრების დაძლევის იარაღი წმინდა გიორგის ვედრებით მიიღეს, შემდეგ კი იმ სანატრელთა ლოცვით, ხორცით სულებთან ერთად განათლდნენ. რადგან იხილეს ის ადგილი, რომელიც უნაყოფო იყო, კიდევ უფრო მეტი შესაწირავი გაიღეს. იმავე დროს მოვიდა მიძნაძოროს წინამძღვარი, დიდი მამა, სანატრელი დავითი, მონასტრების მშენებელი, და მისი მოწაფეები, ნეტარი ილარიონი, წყაროსთავის მამა და მშენებელი, რომელიც მცხეთაში კათალიკოსი გახდა, და მამა ზაქარია, ბარეთელთის მშენებელი, რათა ხელმწიფეებს წინ შეგებებოდნენ. როდესაც მფლობელებმა იხილეს წმინდა მამების ის შეკრება, რომლებიც უხორცო წმინდანებს ჰგავდნენ, გაიხარეს. რადგან მათგან ისმინეს ღვთიური მცნებების სწავლებები, რის გამოც დიდმა ხელმწიფეებმა თქვეს: „წმინდაო მამებო, ვინაიდან გიხილეთ თქვენ, თითქოს დაგვავიწყდა, რომ დედამიწაზე ვართ, არამედ გვგონია, რომ ზეცაში, წმინდანთა ბანაკში ვართ დამკვიდრებულნი. რადგან თქვენ სულით ყოველთვის ღვთის წინაშე დგახართ, და სადაც თქვენი საყოფელია, იქაც თქვენი გულებია. დაე, იყოს თქვენი შუამდგომლობა ჩვენზე აქაც და საუკუნეშიც!“.

წმინდანებმა კი მრავალი ლოცვით შეაიარაღეს და აკურთხეს ხელმწიფეები და უთხრეს: „ღვთისმოსავო მეფეებო, ჭეშმარიტად თქვენი გულები ღვთის ხელშია, რომელმაც ჩვენ, ღარიბებს, თქვენი პირით და თქვენი კეთილი საჩუქრების უხვად მონიჭებით ნუგეში გვიცა. და უფალმა მოგცათ უკვდავი ხელმწიფეების, წმინდა ეკლესიების დანერგვა მოკვდავი მეფობით. და მათი დახმარება უხილავად იარაღად გიქციათ, უფრო მეტად, ვიდრე ხილული იარაღები და მრავალი ათასი მეომარი. და ეს იცოდეთ, რომ თქვენი სულიერად განწყობილი ლაშქრები, ეს წმინდა, უდაბნოს მამები, არიან თქვენი ხორციელად განწესებული ლაშქრების სიმტკიცე და იარაღი ყველა მორწმუნე მეფისთვის ბრძოლის რიგებში. მით უმეტეს იმიტომ, რომ მეფობის სიმაღლესთან ერთად გაქვთ ქრისტეს მსგავსი სიმდაბლე და წმინდა ეკლესიების მოღვაწეობა, და ღარიბთა ნუგეშისცემა და მთელი ხალხის სამართლიანი განსჯა უფლის სიტყვისამებრ, როგორც ნათქვამია: „ნუ განსჯით მიკერძოებით, არამედ სამართლიანი განაჩენი გამოიტანეთ“. რათა ამქვეყნიურ მეფობასთან ერთად ზეციერ მეუფესთანაც დაიმკვიდროთ უსაზღვრო სამყოფელი. და ქრისტემ მოგცეთ სრული დიდება ცისა და დედამიწისა, რათა ჩვენი ტკბილი ხსენება არასოდეს დაივიწყოთ ამ მონასტრებში მყოფთათვის. გაიგეთ, როგორც აბრაამ პატრიარქმა და დავით წინასწარმეტყველმა თანაბრად მისცეს მეომრებს ნადავლის ნაწილი, ასევე თქვენი სიკეთეებიდან ღარიბები და ეკლესიები ყოველთვის იღებდნენ წილს, როგორც ლევიტელებზე უფალი ბრძანებს: „მათი წილი მე ვარო“. ასევე ღარიბთა წილი თქვენ მიერ არის დადგენილი, რათა სანაცვლოდ უფალი მოიპოვოთ ორივე ცხოვრების იმედად, რადგან ღარიბებს არაფერი აქვთ, გარდა ღვთის კეთილი წყალობისა“.

ამის შემდეგ მამა გრიგოლზე ისაუბრეს ეპისკოპოსთან ერთად წმინდა მამებმა, რათა გრიგოლი კლარჯეთის ყველა უდაბნოს არქიმანდრიტად დაენიშნათ. მათ ეს ხელმწიფეებს აცნობეს. ხელმწიფეებმა ძალიან გაიხარეს და ერთობლივად, დიდი პატიჟებით, ამ მოღვაწეობისთვის დანიშნეს. და მრავალი წლის განმავლობაში, გარდაცვალებამდე, კარგად განაგებდა წმინდა მამების წესს.

ხელმწიფეებმა მოილოცეს მიძნაძორო, წყაროსთავი და ბარეთელთა და მათი ადგილები. იქაც შესწირეს შესაწირავი და მიიღეს მადლი წმინდა ეკლესიებისგან და ნეტარი, ღირსი და წმინდა მოღვაწე მამებისგან. და ყველა იმ უდაბნოს საზღვრებიც მათ მიაკუთვნეს. წასვლისას მათ თან წაიყვანეს ნეტარი გრიგოლი, და ხელმწიფე ადარნერსემ თავისი ვაჟი, გურგენი, ნათლით მისცა მას. და რადგან კურაპალატ ბაგრატის ვაჟი, დავით კურაპალატი, ნეტარი მამა გრიგოლის ნათლული იყო, ეს ორი ხელმწიფე – დავით კურაპალატი და გურგენ კურაპალატი – ამიტომაც გარდაცვალების ჟამს გურგენ კურაპალატმა ანდერძად დატოვა: „ჩემი ნათლიმამის ძვლების ახლოს, მის ფეხებთან დამმარხეთ და სხვა მამების ძვლები ჩემს თავზე დაასვენეთ“, რაც ასეც შეასრულეს. მაგრამ გურგენ კურაპალატის შემდეგ, მისმა ვაჟმა, ერისთავთ-ერისთავმა აშოტმა, ხანძთაში ახალი ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო გულმოდგინედ და ურიცხვი შესაწირავი დაამატა მას.

იმ დროს ხანძთის წინამძღვარი იყო მამა არსენი, აზნაურული წარმოშობისა. მისი რჩევით დაიწყო იმ ახალი და მშვენიერი ეკლესიის მშენებლობა იმ ციცაბო კლდეზე, რომელიც დიდი შრომითა და მყარი ქვითა და კირით მრავალი ხნის განმავლობაში გაასწორეს და ასე ჩათვალეს ადგილის მომზადება, თითქოს სრულად აშენებულიყო. ქრისტემ აკურთხოს ამონა, სიბრძნით სრულიად მშენებელი, და ყველა შემწე, რომელთაგანაც კარგად მიმდინარეობდა ეკლესიის მშენებლობა. ქვა და კირი კი ძალიან შორიდან მოჰქონდათ რთულ გზებზე ადამიანებს ზურგით, და ყველაფერი სასწორით იწონებოდა, რადგან მშენებლები ყიდულობდნენ.

იმ დროს გარდაიცვალა ის ღვთისმოსავი ხელმწიფე, წმინდა ეკლესიების მშენებელი, ქონების შემწირველი და ღარიბთა მოღვაწე, და დაიმარხა ხანძთაში არსენისა და მისი ვაჟის, მცხედის გზით. მამა არსენი და ჯიბრილის ძმა, სანატრელი იოვანე, ახალი ეკლესიის დამასრულებელი, ორივე ხანძთის მამობაში აღესრულნენ. ქრისტემ მიანიჭოს მათ განსვენება!

გურგენმა, აშოტის ძმისწულმა, დიდმა ხელმწიფემ მრავალი ხალხისა, ღვთისგან დაჯდა ერისთავთ-ერისთავად და მან დაასრულა ხანძთის ის ახალი ეკლესია. მასთან ერთად კი ყველა დიდებულმა ხელმწიფემ, აზნაურმა და მთელმა მორწმუნე ხალხმა; და უფალმა მიანიჭოს ყველას დაუსრულებელი სიკეთე!

ახლა კი კვლავ პირველ ამბავს განვაახლოთ. როდესაც ნეტარი მამა გრიგოლის სახელი განდიდდა და ქართლში მიაღწია, მისმა სანატრელმა დედამ მოისმინა თავისი ვაჟის დიდება. ის ცოცხალი იყო და მოხუცებულობას მიაღწია. იმ დროს სულით გაიხარა და ხორცით გაძლიერდა, და მადლობა შესწირა ქრისტეს, რომელმაც მოისმინა მისი ყოვლად კეთილი ვაჟის, ხორციელად საამაყო და მისი სულის დამაგვირგვინებელი, კარგი ამბავი. რადგან ის მხოლოდ მას ჰყავდა შვილად და მის გარდა არცერთი მამაკაცი არ იცნობდა, არამედ სიწმინდით იყო დადგრომილი ლოცვაში, მარხვაში და ყოველთვის ღვთის შიშში.

მისი გული გლოვობდა ვაჟის განშორების გამო, მაგრამ სიხარულის ხმამ გაამხნევა და გარდაცვლილთა გამო, რომელთა გამოც გულისტკივილი ჰქონდა, ამ ნუგეშისცემით დაავიწყდა. და მაშინვე წამოვიდა საცხენოსნო ეტლით. მასთან ერთად იყვნენ მისი მსახურები, კაცები და ქალები. მივიდა დედა ფებრონიასთან მერეში. მან სიხარულით მიიღო და მაშინვე წერილით აცნობა ნეტარ გრიგოლს. წმინდა, უბიწო ვაჟი, სწრაფად მივიდა მორწმუნე დედასთან, თაყვანი სცა მას და ქრისტესგან კურთხევა და მშვიდობა მისცა. დედა სიხარულით შეეგება თავის ვაჟს, კოცნიდა და ეუბნებოდა: „ჩემო ტკბილო შვილო, გიხილე, რის გამოც მინდოდა, რადგან შენი ხილვით ყველა ის ძველი ტკივილი მომშორდა“, და მრავალფეროვანი სიტყვებით დიდხანს გაგრძელდა მათი საუბარი.

ნეტარმა მამა გრიგოლმა უთხრა: „შენდობა იყოს ჩემთვის შენგან, დედაჩემო, მაგრამ ჩემი ნებით არ განგშორებივარ, არამედ ღვთის ნებას ასე ესიამოვნა, როგორც ახლა მოხდა. შენ ამ წარმავალ ცხოვრებაში არაფერი მოგკლებია ხორციელად და სულიერად, აქამდე. ახლა კი თან მაქვს შენი სულიერი და ხორციელი მოღვაწეობა უფლის მცნებისამებრ, რომელიც მშობლების პატივისცემაზე ბრძანებს. და სიბრძნეში წერია: „შვილო, მიაგე შენს მშობლებს, რაც მათ მოგცეს, რადგან მათ გარეშე შენ არ იარსებებდი“. და კვლავ ამბობს: „საზიზღარია, ვინც თავის მამას შეურაცხყოფს, და დაწყევლილია უფლისგან, ვინც დედის გულს გაანაწყენებს“, რადგან „მამისა და დედის კურთხევა სახლებს სამუდამოდ ამტკიცებს, ხოლო მათი წყევლა სრულიად ანადგურებს“. და პავლეც ასე მრავალჯერ ამცნობს ყველას მშობლების პატივისცემას. და ახლა ეს სიტყვები და მსგავსი სწავლებები გვესმის ღვთივსულიერი წიგნებიდან მორწმუნეთა სასწავლებლად. მე კი, ღვთის მადლით, შენს კურთხევას დავიმკვიდრებ, როგორც მშობლის მოყვარული შვილი მორჩილებით, ძალისამებრ, შენი გულის ნებისამებრ“.

და ნეტარმა ღვთის კაცმა დედას ძალიან ანუგეშა და ის სანატრელი მოხუცი გაამხნევა. მან პირველად ღმერთი აკურთხა, შემდეგ კი თავისი ვაჟი. და თანმხლები თავისი სახლეულნი მიანდო და უთხრა: „ჩემს მსგავსად ესენიც შენ გებარებიან, შვილო, რომლებმაც გულმოდგინედ იკისრეს ჩემი მსახურება“. წმინდა გრიგოლმა უთხრა: „მოციქული ამბობს: „თუ ვინმე თავისას და მით უმეტეს თავის სახლეულს არ იზრუნებს, ასეთმა რწმენა უარყო და ურწმუნოებზე უარესია“. მე კი, დედაო, თან მაქვს შენი ბრძანების მოსმენა და ყველა შენს საზრუნავზე ზრუნვა“. და როგორც საჭირო იყო, ყველაფერი კარგად მოაგვარა.

მაშინ ნეტარმა დედამ ფებრონიამ უთხრა იმ მოხუცებულ მორწმუნეს: „ღვთისმოყვარეო დედაო, შენი შვილისა და ჩემი ძმის, გრიგოლის გვერდით, მე ვარ ახლა შენი შვილი. და ჩვენგან მსახურება არასოდეს მოგაკლდება, რადგან გხედავ შენ, როგორც წინასწარმეტყველ ანას, რომელიც არ შორდებოდა უფლის ტაძარს დღე და ღამე ლოცვითა და მარხვით. ასევე შენც ღვთის მცნებებში მტკიცედ დგახარ ყოველთვის და ნაყოფიდან ცხადია ხის სიკეთე“. ის კი სიხარულით მადლობდა ქრისტესა და წმინდანებს.

მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა, როგორც საჭირო იყო, განაგო თავისი დედისა და მისი თანმხლებთა ცხოვრება. და თავისი დედის ერთ მსახურ ქალს ქმარი მოუძებნა, და მისგან დაიბადა ბასილი, მამა ხანძთელი, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში კარგად წინამძღვრობდა ხანძთას სიკვდილამდე და უფლის წინაშე მისვლამდე. მრავალი წლის შემდეგ კი მამა გრიგოლის სანატრელი მშობელი მერეში გარდაიცვალა და მივიდა უფალთან, ვისთანაც სურდა.

ნეტარმა გრიგოლმა კი მისი სულისთვის იღვაწა და დიდება შესწირა ღმერთს, რომელმაც მას თავისი დედის კარგად მსახურება მიანიჭა და მისგან სრული კურთხევა მიიღო.

თეოდორე და ქრისტეფორე, ის დიდი და სათაყვანებელი მამები, როდესაც დაინახეს, რომ ღვთის ღირსი არსენი და ეფრემი უკვე გაზრდილიყვნენ, სრულყოფილნი იყვნენ სიბრძნითა და ასაკით, ვეღარ მოითმინეს მამა გრიგოლის ფიცის გამო. გრიგოლს მათთვის დაპირებული ჰქონდა, რომ არ მოშორდებოდათ, სანამ ეს ყრმები არ გაიზრდებოდნენ.

ამიტომ, მათ ფარულად, ღამით დატოვეს ხანძთა. თან წაიყვანეს რამდენიმე ძმა და კვლავ ქართლისკენ გაემართნენ. უფალი უხილავად უხმობდა მათ თავისი ბრძანებით და მათ მიერ აშენებდა წმინდა მონასტრებს – ნეძვსა და კვირიკეწმინდას. ნეტარ გრიგოლს უფლისგან ეუწყა, რომ აღარ შეეფერხებინა მათი მონდომება, არამედ დახმარებოდა ამ კეთილ საქმეში. მამა გრიგოლმა დაიწყო მათი ძებნა და სამცხეში იპოვა. მან გაკიცხა ისინი ფარულად წასვლის გამო.

მათ თაყვანი სცეს და უთხრეს: „შეგვინდე, წმინდაო მამაო, რადგან ხანძთიდან ჩვენი წამოსვლის მიზეზი ის იყო, რომ ახალი მონასტრების აშენებით ჩვენთვისაც რაიმე ნაყოფი გამოჩენილიყო.“ წმინდა მამამ უთხრა: „კარგია თქვენი განზრახვა ღვთის ნებით, მაგრამ მეც გამხადეთ თანამონაწილე ამ თქვენს მონდომებაში, რადგან მე არ ვარ სიკეთის დამღუპველი.“ და წავიდნენ ერთად სამცხისა და ქართლის უდაბნოებში. იპოვეს ორი ადგილი მონასტრისთვის და ორივე ადგილას ააშენეს სენაკები. თეოდორეს მონასტერს ნეძვი დაარქვეს, ქრისტეფორესას კი კვირიკეწმინდა და იქ დატოვეს მოწაფეები.

შემდეგ ეს სამი ნეტარი მამა: გრიგოლი, თეოდორე და ქრისტეფორე, ხანძთაში წამოვიდნენ, რათა ძმები სამართლიანად გაენაწილებინათ. როდესაც ისინი ღვთისთვის სათნო საძმოსთან მივიდნენ და მოიკითხეს, ნეტარმა გრიგოლმა ძმებს მიმართა: „ქრისტეს ერნო, მომისმინეთ! თავიდან ჩვენ ერთად მოვედით ამ წმინდა უდაბნოში: მე, ღარიბი გრიგოლი, და საბა, იშხნის ეპისკოპოსი, თეოდორე და ქრისტეფორე – ოთხივე. მრავალი წლის განმავლობაში, ვიდრე ღვთის მოწოდების ჟამამდე, ეს დიდი და ქრისტესთვის სათნო მამები ჩემს მოწაფეებად მორჩილებდნენ. როდესაც ქრისტემ ინება, საბა იშხნის ეპისკოპოსად დაადგინა და მან აქედან ძმები წაიყვანა. ახლა კი ქრისტე თეოდორესა და ქრისტეფორეს მეშვეობით ქართლში ორ ძალიან კეთილ მონასტერს აშენებს. როგორც ხორციელი მშობლები უნაწილებენ შვილებს თავიანთ ქონებას, ასევე ხანძთა არის ჩვენი ყველას სულიერი მშობელი. მართალია, მონაზვნობის სახე გვქონდა აქ მოსვლამდე, მაგრამ ყოველი კურთხევა აქ მიგვიღია. ახლა კი, თავის შვილებს, ჩემი ხელით უბოძებს ძმებს, რათა მათ ახალ მშენებლობას უზრუნველად შეუდგნენ კეთილად გამოცდილი მონაზვნების დახმარებით, და რათა მტკიცედ იდგეს ჩვენ მიერ აშენებული მონასტრების სულიერი სიყვარული.“

როდესაც ეს სიტყვები დაასრულა, უბრძანა ყველა ძმის შეკრება. თეოდორესა და ქრისტეფორეს რჩევით, მათ შორის ცამმეტი ძმა გამოარჩია ხანძთისთვის უხუცესებად. დანარჩენი ყველა თანაბრად გაყო სამ ჯგუფად, რადგან შატბერდის წილად ხვედრილი ძმები უკვე გაგზავნილნი იყვნენ შატბერდში. მან უბრძანა, რომ დაპირებისამებრ წილისყრით გაენაწილებინათ. თეოდორე და ქრისტეფორე გაიხარეს, თუმცა მათ შორის მცირე წყენა იყო, რადგან ეფრემი და არსენი გრიგოლის წილად მოხვდნენ. ეფრემი თეოდორეს მიანიჭა, არსენი კი თავად დაიტოვა და ქრისტეფორეს მისი ტოლი სხვა ძმა მისცა. ამით ისინი სიხარულით დაკმაყოფილდნენ.

საოცარი იყო ამ ნეტარი სამწყსოს მორჩილება, რადგან ისინი არ ეწინააღმდეგებოდნენ თავიანთ კეთილ მწყემსებს, არ ეპაექრებოდნენ ადგილის გამო, სად ვის უფრო მოუხერხდებოდა, რადგან თავიანთ თავს მუდამ ქრისტესთან მყოფ ქრისტეს რჩეულ ცხვრებად თვლიდნენ. ასეთი იყო ამ გამარჯვებული ადამიანების მორჩილება. და ჩვენი ნეტარი მამები გაუძღვნენ ძმებს და კვლავ ნეძვსა და კვირიკეწმინდას მივიდნენ. მამა გრიგოლი კი მთელი გულით დაეხმარა მათ ახალი მშენებლობის საქმეში. მათ აკურთხეს წმინდა ეკლესიების ადგილები და საფუძვლები ჩაუყარეს. როდესაც ნეტარი გრიგოლი მიდიოდა, მაშინ ყველა ძმამ ტირილით უთხრა: „ჰოი, ღვთის წმინდაო, უფლის სიტყვა ახლა ჩვენზე სრულდება, რომ „ინატრებთ თქვენი მოძღვრის ხილვას და ვერ იხილავთ!“ ჰოი, შენი სიწმინდის ძალა! მაგრამ იყოს შენი ნება და არა ჩვენი ნება. შენ, წმინდაო, თუმცა ამქვეყნად განგვაშორე, საუკუნოდ ნუ ინებებ ჩვენს განშორებას და მუდამ გახსოვდეთ შენს წმინდა ლოცვებში, ღვთის რჩეულო!“

და ნეტარმა მამამ ცრემლით აკურთხა ყველა, ანუგეშა მათი გულები, ქრისტესა და იმ სათაყვანებელ მამებს შეავედრა ისინი, და ჯვარი გადასახა წმინდა მონასტრებს. მისი წამოსვლისას მამა თეოდორე და მამა ქრისტეფორე გააცილეს და ცრემლით გადაკოცნეს ერთმანეთი. ისინი თავიანთ მონასტრებში დარჩნენ, ჩვენი ნეტარი მამა კი ხანძთაში დაბრუნდა.

ეს მცირედი ვახსენე სამი წმინდანის: თეოდორეს, ქრისტეფორესა და საბა იშხნელის ცხოვრებიდან, რადგან მათი საქმეების სრულად აღწერით ძალიან გაგრძელდებოდა ჭეშმარიტი ამბავი.

როდესაც ხანძთა მადლით სახელოვანი და სულიერი შვილებით სავსე გახდა, იმ დროს ხანძთაში მიძნაძოროდან მოვიდა დიდი მეუდაბნოე მამა მიქელი, რომელიც პარეხებში დასახლდა, რადგან ის ნეტარი მამა გრიგოლის მეგობარი იყო. ის ეძებდა განმარტოებას და თავისთვის საცხოვრებელი ბერთის პარეხებში იპოვა. ამ წმინდანის რჩევით, იქ დასახლდა და კარგად წარემართა უფლისთვის სათნო საქმეებისკენ.

მტერი, ეშმაკი, ძალიან გლოვობდა, რადგან ხედავდა, რომ წმინდა ადამიანების გამრავლებით მისი დრო მცირდებოდა. მიქელისთვის დიდ დაბრკოლებებს უქმნიდა ცხადად და ფარულად, რათა უდაბნოდან განედევნა. მაგრამ ის ძლიერად ითმენდა დაუძინებელი მტრის დარტყმებს და ქრისტეს შეწევნითა და ყველა წმინდანის ლოცვით არცხვენდა მის მრავალგვარ მზაკვრობას.

ერთხელ მამა მიქელი განმარტოებით იმყოფებოდა თავის სენაკში, რომელიც მაღალ კლდეზე იდგა, ოდნავ მოუვლელად. ბელიარმა გაბედა მასზე თავდასხმა და იმ სიმაღლიდან ძირს გადმოაგდო. მაგრამ ყოვლისმპყრობელმა ქრისტე ღმერთმა ის სრულიად უვნებლად დაიცვა. მამა მიქელი შეშინდა ამ მუდმივი ბრძოლის გამო და თავისი მოწაფე გაგზავნა თავის სულიერ მოძღვართან, მამა გრიგოლთან, და აუწყა მას ბოროტი სულებისგან გამოწვეული ყველა განსაცდელი. წმინდა გრიგოლი სწრაფად მივიდა თავისი ძმის დასახმარებლად უფლის ძალით, გაამხნევა იგი სულით და თავისი ხელით ახლად შექმნა ქრისტეს გამარჯვების მომნიჭებელი ბეჭდები – ორი ხის ჯვარი, მის დასაცავად და მტრების განსადევნად. მან ისინი სენაკის აქეთ-იქით, განცალკევებით აღმართა და წმინდა მიქელს საზღვრად დაუდგინა: „ამ ორ ქრისტეს ჯვარს შორის უშიშრად იყავი წმინდა სამების შეწევნითა და პატიოსანი ჯვრის ძალით. ხოლო თუ გადახვალ, კვლავ უფრო მძიმედ განიცდი, ვიდრე პირველად.“

და ილოცეს და წამოვიდა სათაყვანებელი გრიგოლი. ნეტარმა მიქელმა კი სრული სიმშვიდე იპოვა, რადგან თავმდაბლობით დაამარცხა ამპარტავანი მტერი. ეს იმიტომ, რომ ის არ ენდობოდა თავის სიმართლეს, არამედ მხოლოდ ღმერთზე მინდობით მოიყვანა თავისი მოძღვარი და სულიერი ძმა გრიგოლი დამხმარედ, როგორც წერია: „ძმა ძმის შემწეა, როგორც დაუცემელი ზღუდე.“ მოციქულ იაკობის სიტყვისამებრ, რომ: „ილოცეთ ერთმანეთისთვის, რათა განიკურნოთ, რადგან მართლის ლოცვას დიდი ძალა აქვს დასახმარებლად.“ და ასე სრულიად დაამარცხა მტრები ღვთის მადლით.

ნეტარი მიქელი შავშეთის ქვეყნიდან, სოფელ ნორგიალიდან იყო. მიძნაძოროში გახდა მონაზონი, პარეხებში კი მრავალი წელი იცხოვრა და გარდაიცვალა, იქვე დაიმარხა. ახლა მისი და დიდებული მამა ბასილის საფლავები, რომელიც მის შემდეგ პარეხებში ცხოვრობდა, ერთადაა და კურნებას ანიჭებენ ადამიანებს, რომლებიც რწმენით მიდიან მათთან.

ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლი კი მუდამ მოძრაობდა თავის ორ აშენებულ მონასტერში, ხანძთასა და შატბერდში, და თავისი მოძღვრული სწავლებით ავსებდა მოწაფეთა გულებს. რადგან ის არა მხოლოდ ღვთიური წიგნების სიბრძნეს ქადაგებდა ყოველმხრივ, არამედ წმინდა კათოლიკე ეკლესიის საქადაგებელ გალობას სრულიად, მთელი წლის განმავლობაში, უნაკლოდ ასწავლიდა. ყველა დღესასწაულის განგება კარგად იცოდა, რადგან რაც ერთხელ ესწავლა, დაუვიწყარად ახსოვდა. მას ჰქონდა სასიამოვნო ხმა და ტკბილი სიმღერის უნარი, მისი მეხსიერება კი საოცარი იყო.

რადგან ახლა ხანძთაში არის მისი ხელით დაწერილი, წმინდა სულის მიერ შექმნილი საწელიწადო იადგარი, რომლის სიტყვებიც ძალიან კარგია. ახალი აღთქმის დაბეჭდილი წიგნები ზეპირად იცოდა და ძველი აღთქმის მრავალი წიგნიც. დაუბეჭდავი, წმინდა მოძღვართა ნათქვამი უთვალავი სიტყვა კი წიგნის გარეშე, თავისი ენით წარმოთქვამდა, რაც ჩვენს ბუნებაზე მეტად აღემატებოდა, რადგან ღვთის ძალა, სადაც დამკვიდრდება, ყველაფერს აღასრულებს ბუნებასა და ადამიანურ ცოდნაზე მეტად. ადამსაც მცნების დარღვევამდე ყველაფერი დამორჩილებული ჰქონდა. ამას კი მცნებების უბიწოდ დაცვით ყველაფერი კარგად ემართებოდა. და ამის მეშვეობით არა მხოლოდ მისი მონასტრები მტკიცდებოდა, არამედ მისი სიბრძნის მდინარეებით ირწყვებოდა კლარჯეთის ყველა უდაბნო. მრავალჯერ მოდიოდნენ ის წმინდა მამები, მონასტრების წინამძღვრები, მრავალი მიზეზის გამო და მისი სიბრძნით პოულობდნენ სიმშვიდეს ყოველ საქმეში.

ამ ნეტარი მამის ყველა დღესასწაულზე, წმინდა მამათა მონასტრების წინამძღვრები იკრიბებოდნენ ხანძთაში, იღებდნენ მარხვის კანონს დიდი მარხვებისთვის და მიდიოდნენ. ერთხელ, ამ ნეტარების შეკრებაზე, ოპიზის წინამძღვრის გარდა, ყველას ასწავლიდა სულის ცხოვრების კეთილ სიტყვებს მამა გრიგოლი. ოპიზელმა მამამ შეწუხდა და უთხრა მას: „წმინდაო მამაო, რატომ გამომტოვე შენი სულიერი სიტყვებიდან?“ მან კი უთხრა: „პატიოსანო მამაო, შეურაცხყოფის გამო არ გამომიტოვებიხარ, არამედ ამ მიზეზით, რადგან ამ ყველა უდაბნოში ოპიზა უფრო ადრეა აშენებული, და მე არ ვმართავ ოპიზას, არც მის წინამძღვარს.“ მან კი თავმდაბლობით დაარწმუნა წმინდა მამა, რომ თავისი სწავლება თანაბრად მიეღო სხვა მამებთან ერთად, რადგან ყველას ისე ჰქონდა, როგორც წმინდა მოციქულთაგანი, ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავლად.

იმ დროის მმართველებმა მრავალჯერ სცადეს, რომ ნეტარი გრიგოლი ეპისკოპოსად დაემტკიცებინათ. ისინი დიდი ძალისხმევით აწუხებდნენ მას, რათა დათანხმებულიყო. მაგრამ გრიგოლს არ უნდოდა ასეთი დიდება. მან მათ ნათლად აუხსნა, რომ „მსოფლიოს წმინდა საყდრებს არაფრით ჩამოუვარდებიან უდაბნოების წმინდა ეკლესიები, რომლებიც ღვთის დიდების საყდრებია. მართალია, მღვდლობა ეპისკოპოსებისგან ენიჭება ყველა მღვდელს, მაგრამ პირველი წმინდა მამებისგან, მეუდაბნოეებისგან, ასე ვისწავლეთ: ის მადლი, რომელიც ადამიანს ნათლობის დროს ეძლევა, იგივე მადლი ვიხილეთ, როდესაც ახალ მონაზონს მონაზვნობის ხატი გადაეცემა, და ასევე წმინდა სქემის მიღებისას. სხვა მრავალი დადასტურებაც არსებობს, მაგრამ როგორც ისრაელში ქალაქები იყო განწესებული მკვლელების შესაფარებლად, ასევე წმინდა უდაბნოები ყველასთვის თავშესაფარია.

რადგან ისინი იცავენ უმანკოებს ამქვეყნიური ვნებებისგან, და ვნებებით შეპყრობილთათვის თავშესაფარია, სადაც სინანულითა და კანონების დაცვით იმედს პოულობენ. ჩემთვის საკმარისი დიდებაა, თუკი შევძლებ ამ წმინდა უდაბნოებში მოღვაწეობას სათანადოდ. სწორედ აქ იპოვეს ადამიანებმა თავისუფლება, როგორც პავლემ თქვა: „იმ თავისუფლებით, რომლითაც ქრისტემ ჩვენ გაგვათავისუფლა“, და „სადაც უფლის სულია, იქ თავისუფლებაა“. რადგან მათ მიეცათ ძალა, რომ ღვთის შვილები გამხდარიყვნენ, იოანე მახარებლის სიტყვების მიხედვით.“ ასეთი სიტყვებით აღფრთოვანდნენ მმართველები და ადიდებდნენ ქრისტეს.

ამის შემდეგ ნეტარმა მამამ გრიგოლმა ნახა, რომ შატბერდში ღვთის ხალხი აღორძინდა და პირველი წმინდა ეკლესია დასრულებასა და კურთხევას ელოდა. მაშინ სიხარულით აღივსო, რადგან უფალმა მისი გულის სურვილისამებრ შეასრულა ეს კეთილი საქმე წმინდა ღვთისმშობლის მადლითა და შუამდგომლობით. სწორედ მისი სახელზე აშენდა ის წმინდა მონასტერი, რათა მარადის ედიდებინათ ღვთისმშობელი, უმწეოთა შემწე და ყოველთვის მფარველი მათთვის, ვინც მას ენდობა და აქებს, ახლა და უკუნისამდე. ძემან მისმან და ყოველთა ღმერთმან იგი თავის ყველა ქმნილებაზე მეტად, გამოუთქმელად ადიდა.

რადგან ახლავე დაამკვიდრა იგი წარუვალ სამეფოში, სულითა და ხორცით შეერთებული თავისი ღვთაებრივი დიდების წინაშე, როგორც ყველა წმინდანის პირმშო, ქრისტიანობის ნათელი. მისი და ყველა წმინდანის შუამდგომლობით უფალი გვიხსნის ჩვენ, ყველა თავის მორწმუნეს. განსაკუთრებით კი ადიდებს თავის რჩეულებს, რომლებიც მის წმინდა ნებას ასრულებენ, რადგან ამბობს: „ჩემს მადიდებლებს მეც ვადიდებ“ და „მივანიჭებ ასჯერ მეტს აქაც და საუკუნო სიცოცხლეს დავუმკვიდრებ“. ეს უტყუარი ბრძანება ქრისტემ ნეტარ გრიგოლს შეუსრულა. წარუვალი დიდების პატივად მიანიჭა დიდებული უდაბნოების აშენება. სანამ ცოცხალი იყო, მისი სიწმინდის შიში და მოწიწება მეფეებსა და მთელ ხალხზე გავრცელდა, როგორც დაუმარცხებელი მმართველის ძალა. ხოლო ამქვეყნიდან წასვლის შემდეგ, ჩვენს წარმოდგენებზე მეტად ადიდა იგი ზეცაში ანგელოზებთან ერთად. ახლა კი დედამიწაზე მისი მოწაფეებისა და მადიდებლების პირით მარადის იდიდება.

ნეტარი დედა ფებრონია დარდში იყო, რადგან მათ მწყემსად დანიშნული სარწმუნო მღვდელი, მამა გრიგოლის მიერ გაგზავნილი, გარდაიცვალა. მაგრამ ღვთისგან ეუწყა, რომ მის ნაცვლად ახლა სხვა მღვდელი იქნებოდა მათთვის მწყემსად. მან წერილი მისწერა ნეტარ გრიგოლს და ღირსეულ მღვდელს ითხოვდა. მაშინ წმინდა გრიგოლმა წმინდა მატოის უთხრა: „საყვარელო შვილო, მეომარი სანამ ბრძოლაში არ შევა, მისი გამარჯვება ჯარის სიმრავლეში არ გამოჩნდება, არც მეფეებისგან მიიღებს ჯილდოს. მაგრამ როდესაც მისი ბრძოლის ძალა ყველასთვის აშკარა გახდება, მაშინ ის ცნობილი გახდება და მეფე მას დიდძალ ჯილდოს სამართლიანად მიანიჭებს. შენც დაემორჩილე ჩემს სიტყვებს, როგორც ყოველთვის იღებდი თავზე წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიაში მღვდლობას, როგორც გამარჯვებული უფლის მეომარი. და ქრისტეს ვესავ, რომ კეთილ ღვაწლს მოიმოქმედებ.“ მატოი ცრემლებით შეევედრა და სინანულით უთხრა: „შემინდე, მამაო, რადგან შენმა სიწმინდემ იცის, რომ არასოდეს ვყოფილვარ შენი ბრძანების ურჩი. მაგრამ ახლა არ შემიძლია ამის გაკეთება, რასაც მიბრძანებ.“ წმინდა გრიგოლმა უთხრა: „შემძლებელი ხარ უფლის ძალით. ახლა შენს კეთილ სათნოებებთან ერთად მოიპოვე სრული მორჩილება. ქრისტეს ჯვრით ჯვარი დამიწერია, რათა ყოველგვარი მიზეზი მოიშორო.“

როდესაც მან თავისი მოძღვრის ურყევი ბრძანება დაინახა, თავისი ნების გარეშე დაემორჩილა მის სიტყვებს და ღვთის ნებით დედათა მონასტრის მღვდელი გახდა. ნეტარი და სასწაულთმოქმედი მატოი დიდი და დიდებული იყო თავისი საქმეებით. რადგან ორმოცი წლის განმავლობაში მისი მღვდლობის დროს არავის გაუგონია მისგან უქმი სიტყვა და უსარგებლო პასუხი, რაც ადამიანებს ცოდვად ექცევა, როგორც უფალი ამბობს: „ყოველგვარი უქმი სიტყვისთვის, რასაც ადამიანები იტყვიან, პასუხს აგებენ განკითხვის დღეს.“ და არა მხოლოდ ეს, არამედ ისინი, ვინც მას ხედავდნენ, ვერ ბედავდნენ უდარდელად გართობას მისი მოწიწებისა და სიწმინდითა და უმანკოდ ქცევის გამო, რადგან ის ყველასთვის კეთილი მაგალითი იყო.

მან შეინარჩუნა ჭეშმარიტი ქალწულება არა მხოლოდ ხორცით, არამედ სულით, სიტყვით, სმენითა და თვალით. რადგან ნეტარმა თქვა, რომ მონაზვნობა მოწიწებას ნიშნავს. ამის გამო ღვთისმოყვარე ქალმა თემესტიამ, მერის დეკანოზმა, თქვა: „ორმოცი წლის განმავლობაში ჩემი დეკანოზობისა და მატოის მღვდლობის დროს, საცეცხლურები მან ჩემი ხელიდან არასოდეს აუღია.“

გადაჭარბებული შრომისგან დასუსტდა, რადგან ნეტარს მუდმივი ლოცვა, წყურვილი და შიმშილი, უძილობა, ფეხზე დგომა და მუხლის მოხრა ჰქონდა. ის ებრძოდა ხორციელ ვნებებს და სულის მტრებს ასუსტებდა. წირვას არასოდეს აცდენდა მიზეზისა და უძლურების გარეშე. მისი სამოსელი ყოველთვის უბრალო იყო, ასევე საზრდოც.

ერთხელ მატოი თავის სენაკში იმყოფებოდა მერესთან ახლოს. მან შეიტყო ქურდების მოსვლის შესახებ და დღისითვე მოუმზადა მათ პური. როდესაც ქურდები ღამით მოვიდნენ, უთხრა მათ: „დამიჯერეთ, შვილებო, წმინდა ღვთისმშობელი გიბრძანებთ, რომ არ მავნოთ, არამედ მოდით და ჭამეთ პური, რომელიც თქვენთვის მოვამზადე.“ მაგრამ ერთმა მათგანმა, ვინც ისინი მოიყვანა, გაბედა და წმინდანს რაც ჰქონდა, წაიღო. მან კი უთხრა: „მე წმინდა ღვთისმშობლის წინაშე ვდგავარ, რომელიც დაგსჯის შენ, ვინც ეს წაიღე.“ და მაშინვე დაეცა იგი ბოროტი მტრისგან. მაშინ მისმა თანამგზავრებმა ცრემლებით შეევედრნენ წმინდანს, რომ განეკურნა იგი. მან ჯვარი დასწერა და უთხრა: „განგკურნავს წმინდა ღვთისმშობელი.“ და ის მაშინვე განიკურნა. წმინდანმა უთხრა: „საწყალობელო, რატომ გაუძეხი ამ ადამიანებს ჩემთვის ბოროტების მოსაყენებლად?“ და უმასპინძლა მათ და მშვიდობით გაუშვა.

მრავალი ასეთი სასწაული მოახდინა წმინდანმა და სიბერეს მიაღწია, რადგან ძლიერი შრომისგან ავადმყოფობაც შეემთხვა და ვეღარ შეძლო თავის მოვლა. მაშინ ნეტარმა მატოიმ თქვა: „ეს მტრის ხრიკია, რათა ქალებმა მომემსახურონ. თუმცა ეს დები ღვთის ნების შემსრულებლები არიან, მაგრამ უწესოა მონაზვნის ქალების ხელით მომსახურება. მე კი მაქვს გზა, რითაც გავთავისუფლდები.“ ბერთაში იყვნენ მამა გრიგოლის დედის მსახურები, მატოის ნათესავები, კეთილი მონაზვნები და მისი მეგობრები. მათ აცნობა და სიხარულით მოვიდნენ მის წასაყვანად საკაცით, რადგან დიდი მოღვაწეობისგან ძალიან დასუსტებული იყო.

ყველა და ტირილითა და ცრემლებით აივსო, რადგან სულიერი მამისა და მოძღვრის გარეშე რჩებოდნენ. მან აკურთხა ყველა ცრემლებით სავსემ. ჯვარი დასწერა და მშვიდობა დაუტოვა და უთხრა: „ქრისტემ დაგიცვათ თავისი მშობლის, ქალწულის, და ყველა წმინდანის მადლით, ჩემთვის კი ყოველთვის ილოცეთ.“ და ანიშნა ძმებს და საკაცით წაიყვანეს. ცოტა რომ გაიარეს, უბრძანა გაჩერება და თქვა: „უფალო, შენმა სიტყვამ უძლურთა სხეულები ცოცხალ სხეულებად აქცია, მეც მომეცი ძალა, შენს უძლურ მონას.“ და მაშინვე სრულიად გაძლიერდა და თავისი ფეხით მივიდა ბერთაში. ერთი წლის დღეები სრულიად ჯანმრთელად გაატარა და შემდეგ ამ მტანჯველი ქვეყნიდან გარდაიცვალა და ცოცხალთა სამყაროში მივიდა, როგორც მამაცი, ძლიერი ქრისტეს მოღვაწე და სრულიად გამარჯვებული ღვთის წინაშე სიხარულით, და ჩვენთვის შუამდგომელია უკუნისამდე.

მისი გარდაცვალების დროს მერეში ნეტარმა დედებმა, დეკანოზმა თემესტიამ და განმარტოებულმა ანატოლემ (რომელსაც ანტონიოსი უწოდეს), ორივემ, შუაღამისას ნახეს ხილვა. განმარტოებული ეკლესიაში მივიდა ზარის დარეკვამდე, და ასევე დეკანოზიც მივიდა ეკლესიის კარიბჭესთან და ერთმანეთს მიესალმნენ. დეკანოზმა უთხრა: „რატომ მოხვედი? მითხარი, რა ნახე?“ მან კი უთხრა: „შენი ხილვის მსგავსი ვნახე, რადგან ახლა გარდაიცვალა ჩვენი მაკურთხეველი მატოი.“ და მოუყვა ყველაფერი, რომ: „მოვიდა ვიღაც კაცი, ბრწყინვალედ შემკული, და მითხრა: „დიდი მატოი ღვთის წინაშე მიიცვლება, შემომყევი მე, რათა ღირსი გახდე, იხილო მისი დიდებით მიცვალება ამქვეყნიდან ზეციურ სასუფეველში.“

მე კი გავყევი და მიმიყვანა ბერთასთან ახლოს ბორცვზე და მითხრა: „გაიხედე ბერთასკენ და იხილე დიდებული ხილვა!“ მე კი ვხედავდი სინათლის სვეტს, რომელიც ზეციდან ეშვებოდა იმ მონასტერზე, და წმინდა ანგელოზთა სიმრავლე ამ სვეტთან ერთად ჩამოდიოდა. და ერთი მათგანი დიაკონის სახით, ოლარით, მათთან ერთად, რომლებიც ღმერთს უგალობდნენ ბრწყინვალე ხმით. და კვლავ ვიხილე წმინდა ანგელოზთა ის კრებული, ასევე ზეცად ამავალი, და მათ შორის წმინდა მატოი, ხელჩაკიდებული აჰყავდათ სინათლით შემკულ უხორცოებს გამოუთქმელი დიდებით, გალობით მაღალ ცაში. ეს არის ჩემი ხილვა მის შესახებ.“

მან კი უთხრა: „ჭეშმარიტად სარწმუნოა შენი ხილვა, ახლა კი ჩემი მოისმინე. რადგან როგორც თავიდან, სიჭაბუკეში იყო ნეტარი მატოი, ასაკოვანი და მშვენიერი, ახლა უფრო მეტად ვნახე დიდებით შემკული, წირვისთვის განკუთვნილი, წარმოუდგენლად ბრწყინვალე სამოსლით შემოსილი, და ხელში ოქროს საცეცხლურები ეჭირა. მე გამიკვირდა ის ხილვა და ვუთხარი: „როგორ გაძლიერდი უძლურებისგან, მოძღვარო!“ მან კი მითხრა: „საკურთხეველს, რომელსაც ჩემი ბავშვობიდან ვემსახურებოდი, ახლა ამ საკურთხევლიდან მის დაუსრულებელ მსახურებაზე გადავედი, რადგან ღირსი გავხდი ზეციურ საკურთხეველთან წარვმდგარიყავი და მარადის მემსახურა.“ ეს რომ ნახეს, ვიღაცები ბერთიდან მოვიდნენ და მატოის გარდაცვალება იმავე დროს აცნობეს და მადლობდნენ ქრისტეს, სასწაულთმოქმედს.

ნეტარი გრიგოლის სხვა მრავალი მოწაფე მონაზვნობის უდიდეს ზომას მიაღწია, რადგან ზოგჯერ წმინდა ანგელოზთა ბრწყინვალება მათ სხეულებზე მატოისაზე მეტად ჩანდა. და დიდი სასწაულები მათ მიერ ხდებოდა მათ სიცოცხლეში და მათი სიკვდილის შემდეგაც. მაგრამ ახლა მოვყვები ქრისტეს შემოსილი, სარწმუნო შვილის შესახებ, რომელსაც დიმიტრიოსი ერქვა. რადგან ის ნეტარმა დედა ფებრონიამ გაზარდა და მამა გრიგოლის მოწაფე გახდა, რომელიც მის პირველ მოწაფეებთან ერთად იყო დათვლილი.

ღმერთის კაცები ხშირად ხედავდნენ მასზე სინათლის სვეტს ყოველ ღამე, როცა ის ლოცულობდა, რადგან სულიწმინდა მუდამ მასზე იყო. ის გაემართა იერუსალიმისკენ. როცა ჰემსაში ჩავიდა, ცოტა დასნეულდა. სულით შეიცნო ღვთისგან მოწოდება და საკუთარი ხელით დაწერა წერილი, რომელშიც ეწერა: „ქრისტეს რჩეულნო, სიწმინდის სამყოფელნო, მამაო გრიგოლ და დედაო ფებრონია, ჩემო სულიერო მშობლებო, რომლებმაც რძის ნაცვლად სულიერი სწავლების საზრდოთი გამზარდეთ და ღვთიური სწავლის საგზლით გამიშვით ამ კარგ გზაზე, ახლა ჩემი სიტყვა თქვენთან მიმართებაში გაჩუმდება უფლის დიდებით მოსვლამდე. რადგან მე ჰემსას მივაღწიე და იქ დავიძინე ქრისტეს მეორედ მოსვლამდე. როცა თქვენს მოწაფეებს დაითვლით, იქ მომძებნეთ თქვენი შვილი და მუდამ მიხსენიეთ თქვენს წმინდა ლოცვებში, ღვთის წმინდანებო.“ იმავე დროს გარდაიცვალა და იქვე, ჰემსაში დაიკრძალა.

ახლა გავიხსენოთ ადრე ხსენებული და ყოველთვის მოსახსენებელი ღირსი არსენი და ეფრემი, გრიგოლის მოწაფეები და აღზრდილები. ღმერთს სურდა, რომ ისინი თავიანთი მოლაპარაკე სამწყსოს მწყემსმთავრები გამხდარიყვნენ. დიდი ეფრემი, არსენზე მრავალი წლით ადრე, აწყურის საყდარში, სამცხეში, ეპისკოპოსად დაინიშნა. ხოლო შემდეგ დიდი არსენი მცხეთაში, ქართლის კათალიკოსი გახდა, ქრისტეს კვართის სამყოფელში. მათ შორის სიყვარული იყო, რადგან ერთად იყვნენ აღზრდილები.

მაგრამ ქართლის ეპისკოპოსები არსენის მამის, მირეანის გამო, ძალიან გულნატკენები იყვნენ. მიზეზი ის იყო, რომ მირეანმა მათი თანხმობის გარეშე, სამცხის ხალხის ძალით, თავისი შვილი კათალიკოსად დაადგინა, რამდენიმე ეპისკოპოსის დადგენითა და კურთხევით. უფლის დაშვებით, ეპისკოპოსების ეს უკმაყოფილება მცირე გაკიცხვისთვის იყო, სანამ ნეტარი ეფრემი მათ დაემორჩილებოდა, რადგან ის საუბარი სამართლიანი იყო. იმ დროს მამფალი გუარამ დიდი იყო ხელმწიფე და მირეანის მიმართ გულძვირი იყო. მან მაშინვე ბრძანა ეპისკოპოსებისა და უდაბნოს მამების შეკრება. ყველა შეიკრიბა ჯავახეთში, მაგრამ მამა გრიგოლი იქ არ იყო, არც კლარჯეთის უდაბნოების ყველა წინამძღვარი მამა.

ნეტარი გრიგოლი არქიმანდრიტი იყო და ყველა მოუთმენლად ელოდა მას. წესის წინამძღვრები მარტო მსჯელობდნენ კათალიკოს არსენზე და ვერაფერი დაამტკიცეს. მაშინ იმ დროის ერუშნელმა ეპისკოპოსმა ყველას უთხრა: „როცა უდაბნოების ვარსკვლავი მოვა, მაშინ გამართლდება საქმე და ყველას მსჯელობა.“ მათ ჰკითხეს: „ვისზეა ეს დამადასტურებელი სიტყვა?“ მან კი თქვა: „არქიმანდრიტ გრიგოლზე, ხანძთისა და შატბერდის აღმშენებელზე.“ მაშინ ერთმა ეპისკოპოსმა თავხედურად თქვა შეკრებილთა შორის: „განა მხოლოდ ის არის მნათობი ვარსკვლავი?“ სხვა დანარჩენებმა კი თქვეს: „მართალს ამბობს, რადგან ის არის სწავლების შუქით განმანათლებელი და სულიწმინდით შემკული.“ და მაშინვე დაინახეს წმინდა გრიგოლი, რომელიც ურმით მოდიოდა მამების კრებულისკენ, საოცარი სანახავით. მისი უბრალო სამოსელი, რომელიც მოხუცებულს ეცვა, ისე ჩანდა, როგორც ბრწყინვალე, შეუდარებელი ნათლის სამოსელი. მის თავზე კი კუკული ჩანდა, როგორც სამეფო გვირგვინი, შემკული ძვირფასი თვლებითა და ფასდაუდებელი მარგალიტებით. როცა მისი ღვთიური დიდებულება დაინახეს, ყველა სიხარულით შეეგება და სიხარულით დაემორჩილა მის სიტყვებს.

იმ დროს მოვიდა ეფრემ ეპისკოპოსი და ჯერ თავის მოძღვარს, მამა გრიგოლს მიესალმა, შემდეგ კი თავის ძმებს, ეპისკოპოსებს. ნეტარმა გრიგოლმა ფარულად მოუწოდა ნეტარ ეფრემს და უთხრა: „შვილო, იმ წმინდა მღვდელმთავრობის პატივზე გაფიცებ, ნუ შეუშლი ხელს შენს სულიერ ძმას, არსენს!“ მან კი უთხრა: „წმინდაო მამაო, ჩემს ძმებს, ეპისკოპოსებს, არ შეუძლიათ სამართლისთვის კამათის შეწყვეტა. მეც მაპატიე, რადგან ამიერიდან აღარ ვარ არსენის ცხვარი და არც ის არის ჩემი მწყემსი.“ მაშინ იმ წმინდანმა მკაცრად უთხრა: „თუ ამას იზამ, ეფრემ, უარმყავი მე, თითქოს შენი მოძღვარი არ ვარ!“ ნეტარი ეფრემი სულიერი მამისა და მოძღვრის ამ სიტყვებზე ატირდა და უთხრა: „მკაცრია ეს ბრძანება, მახვილზე უფრო მჭრელი. ახლა შენი ნება იყოს და არა ჩემი ნება, ღვთის წმინდანო!“ მან კი უთხრა: „სანატრელო ეფრემ, ქრისტემ შეგისმინოს, რასაც სთხოვ მას, უმანკოო გულითა და წრფელო გონებითა, მიმსგავსებულო შენს მოძღვარს, ქრისტეს, დავითის სიტყვისამებრ: „რადგან წრფელია უფალი, ღმერთი ჩვენი, და არ არის სიცრუე მასთან.“ შენ შენი ღვთისმხილველი სულით იცი, როგორ უბრძანა ღმერთმა არსენის კათალიკოსობა მისი სრულყოფილების გამო, მაგრამ მისმა მამამ, მირეანმა, უდროო აჩქარებით შეურაცხყო, როგორც ადამმა შეჭამა ის ნაყოფი, რომელიც ჯერ არ იყო მწიფე. ახლა შენ კარგად მოიქეცი, რომ მომისმინე, რადგან ადამიანის რისხვა ღვთის სიმართლეს არ ქმნის, ხოლო ეს არსენის ბრალი ჩემზე იყოს.“

ამის შემდეგ, როცა ხელმწიფე გუარამს ესმა ნეტარების მოსვლა, სიხარულით შეეგება და თავმდაბლად მიესალმა. როცა დასხდნენ, გუარამმა ბრძანა ყველა მონაზონის შეკრება. როცა მოვიდნენ, მაშინ უთხრა: „წმინდაო მამებო, ეპისკოპოსებო და მეუდაბნოენო, ყველამ იცით კანონი, რადგან ის არ ბრძანებს ეპისკოპოსისა და კათალიკოსის ძალით დაჯდომას.“ ამ სიტყვებში მან ბევრი საყვედური თქვა და მათგან პასუხს ელოდა. ყველა თვალი მამა გრიგოლს და ეპისკოპოს ეფრემს უყურებდა, და მათ ერთი ხანი გაჩუმდნენ. მაშინ ეპისკოპოსებმა ეფრემს უთხრეს: „თქვი პასუხი, რაც საჭიროა!“ მან კი თქვა: „სადაც მამა გრიგოლი იქნება, მე იქ სიტყვის თქმას ვერ გავბედავ.“ მაშინ ხელმწიფემ ნეტარ გრიგოლს უთხრა: „მამაო, ყველა შენ გელოდება სიმართლის სათქმელად, რადგან ყველაზე უხუცესი ხარ დღითა და ღვთის ნების სათნოებით და შენგან უნდა დაიწყოს საუბარი.“

მან კი თქვა: „ჯერ მღვდელმთავრებს უნდა ეთქვათ ბრძანება, მაგრამ ახლა შენი სიტყვით ვიტყვი ასე: ქრისტეს ჭეშმარიტო სამწყსოვ, ისმინეთ ამ ღარიბი მოხუცებულის სიტყვა, რადგან კათალიკოსი არსენი ღვთის ნებით არის კათალიკოსი, და მის ბოროტისმეტყველებს, რომლებიც არ მოინანიებენ, შერცხვებათ და სრულიად შერცხვენილები იქნებიან ამქვეყნადაც და იმ საუკუნო ცხოვრებაშიც.“

ხელმწიფე, თუმცა ბრძენი და ღვთისმოსავი იყო, მაგრამ იმ მართალი კაცის პირდაპირმა გაკიცხვამ ძალიან შეაშფოთა, რადგან ნება სიბრძნეს სძლევდა და შური პატივს არ უფრთხილდებოდა. გულის შხამი ტუჩებიდან უნებლიედ გამოვიდა ასეთი სიტყვებით: „მრავალი ხანია მამა გრიგოლი არ მინახავს, მაგრამ მესმოდა, რომ მისი სიბრძნე, რომელსაც ბრძენები ვერ აკავებდნენ, სიბერით შეცვლილიაო, და რაც ადრე მესმოდა, ახლა თვალით ვიხილე.“ და ბევრ კანონიკურ სიტყვას ამბობდა, რაც ერისკაცებს არ შეშვენის, რადგან ის ძალიან სიტყვაოსანი იყო.

ნეტარმა მამა გრიგოლმა კი უთხრა მას: „ჰოი, ხელმწიფეო, რატომ რისხდები სიმართლისთვის? ეს იცოდე, რომ პირველი წმინდა მამების, ეპისკოპოსებისა და წესის წინამძღვრების შეკრებაზე მონაზვნებთან ერთად იყვნენ პირველი მორწმუნე მეფეები. ისინი კი არ ბედავდნენ მათთან ერთად კანონის სწავლებას, არამედ კანონის გამოძიებას ეკითხებოდნენ და სიტყვის განმარტებას ითხოვდნენ, რადგან მათგან სწავლობდნენ ღვთის მცნებებს და მოწმეები იყვნენ მათი ნათქვამის. წმინდა მოციქულებისა და ღირსი მღვდელმთავრების მიერ დადგენილ კანონში არ არის ნაბრძანები ერისკაცისთვის, რომ ეპისკოპოსებისა და წესის წინამძღვარი მამების სამართავ კანონის სწავლებას გაბედავდეს, ან ახალ წესს შემოიღებდეს, თუნდაც სამართლიანად ჩანდეს, არამედ ეს კანონისა და მღვდელმთავრების შეურაცხყოფაა. მე ახლა შენი სიტყვისამებრ, გუარამ, შეცვლილი ბუნების ვარ, მაგრამ როცა სამართალი გაგასამართლებს, მაშინ იხილავ შენს თავს შეგნებულს და ჩემს სიტყვებს აღარ უარყოფ.“

ხელმწიფე შეძრწუნდა გონებით და უთხრა იმ ეპისკოპოსებს: „თქვენგან არის საჭირო თქვენი სამართავის განგება, ახლა თქვით!“ მათ კი უთხრეს: „ღვთისმოსავო გუარამ, ქრისტეს სასწაულმა დაადუმა ჩვენი ენა, რადგან დღეს გრიგოლზე მიუწვდომელი დიდება ვიხილეთ.“ და აუწყეს მას ყველა ის ხილვა, რაც მისი შემოსვლისას იხილეს. მაშინ ხელმწიფეს შიში მოედო, რადგან ის თავმდაბალი და ღვთისმოშიში იყო. თავმდაბლობამ სძლია და ნეტარ გრიგოლს დაემხო, უთხრა: „ღვთის წმინდანო, მაპატიე, რადგან ხელი შეგიშალე.“ მან კი უთხრა: „ქრისტემ ყველა ბრალი გაპატიოს.“

მაშინ დიდმა ხელმწიფემ გუარამმა კარგად უმასპინძლა ყველას. სადილის დროს, როცა გუარამი ღვინით გამხიარულდა, მაშინ ეპისკოპოსებმა ერთხმად თქვეს: „ეს გაკიცხვა არსენის გამო საჭირო იყო! მაგრამ ამიერიდან არსენი იყოს მთელი ქართლის კათალიკოსი და ყველას სულიერი მამა, და ყველა პირველი ეჭვი სრულიად მოიხსნას, რათა ჩვენი ქრისტიანობის პატივი მშვიდობითა და სიმშვიდით აღვასრულოთ და კარგი პასუხი ვიპოვოთ ქრისტეს საყდრების წინაშე.“ ხელმწიფე გუარამმა და მთელმა ერმა თქვეს: „ამინ იყოს!“

ხელმწიფემ ჰკითხა იმ ეპისკოპოსებს: „ღვთის წმინდანებო, თუ ჩვენი ქვეყნის რომელიმე ერისკაცი, რომელიც ღვთიური წიგნების მცოდნეა და ენებშიც გაწაფულია, ჩავა იერუსალიმში ან სხვა წმინდა ადგილებში, და ნახავს რაიმე კარგ წესს, რომელიც ქრისტიანობას შეშვენის და ჩვენთან არ არის, ან წმინდა წიგნებიდან გაიგებს და თავისი ინიციატივით უმეცარ ხალხს აუწყებს, კარგია თუ არა?“ ამას რომ ამბობდა, ზოგიერთ მრავლისმეტყველს უსმენდა. მათ კი თქვეს: „დაწერილია: „განწესებული ტვირთი ეყოფა გემს, თუ დაამძიმებ, ჩაიძირება, და თუ მსუბუქი იქნება, ქარები და ღელვა წაიღებს.“ ასევე კანონის ტვირთი და ქრისტიანობის წესი, რომელიც ახლა ჩვენს ქვეყანას უჭირავს, ძალიან კარგია და ღმერთი კმაყოფილია, და ამისთვის ჩვენ ვართ თავდებები. თუ ვინმე მტკიცედ დაიცავს და შეუცვლელად საქმით შეასრულებს და არა სიტყვით ივაჭრებს, „ასი წილს აქავე მიიღებს და საუკუნო ცხოვრებას დაიმკვიდრებს“, უფლის სიტყვისამებრ. ჩვენ მივიღეთ მამა გრიგოლის პირველი სიტყვა, რომელიც მან წარმოთქვა. ჩვენ კი ამას ვიტყვით: თუ ერისკაცი რაიმე ახალ კარგ წესს გაიგებს, შენი ბრძანების მსგავსად, უმჯობესია დუმილი, როგორც მოციქულმა იაკობმა თქვა: „ნუ იქნებით ბევრი მოძღვარი, ძმებო.“ და თუ დუმილი არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით ნუ იქადაგებს, არამედ აუწყოს თავის ეპისკოპოსს, და თუ საჭირო იქნება, მან ასწავლოს თავის სამწყსოს. თუ კი ის ერისკაცი თავხედურად მოიქცევა და ხალხს ახალ, სხვა წესს დაუდგენს, ასეთი ის, შემძენის ნაცვლად, მოკამათეებთან და მოწინააღმდეგეებთან ერთად დაისჯება უფლის დიდებით მოსვლისას.“

ხელმწიფემ კი თქვა: „ჭეშმარიტად სამართლიანია ეს სულიერი რჩევა ღვთიური განგების შესახებ. და თუ წიგნის მკითხველს კითხვა სჭირდება, უფრო მეტად საჭიროა წესისა და კანონის მასწავლებლის კითხვა და ყოველთვის თავის შეკავება, როგორც იტყვიან: „მკურნალო, ჯერ შენი თავი განკურნე!“

იმ ერისკაცებს შერცხვათ უმეცართა წესის დადგენის გაკიცხვა და კანონის წინამძღვრებისგან პატიება ითხოვეს. როცა სადილი დაასრულეს, მშვიდობა მისცეს დიდ მთავარს და მან სიხარულით გაუშვა ყველა. იმ დროს არსენს აცნობეს, რადგან ის კრებაზე არ იყო, რომ: „ღმერთის შემდეგ შენმა მოძღვარმა, მამა გრიგოლმა, დაამტკიცა შენი კათალიკოსობა.“ ის კი სიხარულით მადლობდა ქრისტესა და იმ წმინდანს.

ეფრემ ეპისკოპოსმა, მამა გრიგოლის მცნებისამებრ, კათალიკოს არსენის სიყვარული ისევ განაახლა. რადგან მან მოკლედ დააწყნარა დიდი ხნის მოსალოდნელი შფოთი, რომელიც კათალიკოსსა და ეპისკოპოსებს შორის იყო, უფრო მეტად კი ხელმწიფე გუარამს შორის. ეს სანატრელი არსენი კათალიკოსი და ეფრემ ეპისკოპოსი მოდიოდნენ თავიანთი მოძღვრის, მამა გრიგოლის სანახავად. არსენი კათალიკოსმა აკურთხა ძველი ხანძთის ეკლესია და ქართლის ყველა ეკლესიას სიხარული მოჰფინა, რადგან მან სრულად შეამკო მამათმთავრობის საყდარი და მადლით შეიმკო. როცა მამა გრიგოლი გარდაიცვალა, მის დაკრძალვაზე არსენიც იყო, რომელიც ოცდაშვიდი წელი კათალიკოსობდა და შემდეგ გარდაიცვალა ამქვეყნიდან და სიხარულით მივიდა ქრისტეს წინაშე და აქვს მადლი ჩვენს შესაწევნად.

XX.

დიდმა ეფრემმა ბევრი სიკეთე მოუტანა ჩვენს ქვეყანას. მანამდე აღმოსავლეთის ქრისტიანულ ეკლესიათა პატრიარქებს მირონი იერუსალიმიდან ჩამოჰქონდათ. ეფრემმა, ქრისტეს ბრძანებით, მირონის კურთხევა ქართლში დააწესა. ეს მოხდა იერუსალიმის პატრიარქის ნებართვით და დამოწმებით, დიდი სიხარულით. ქართლად ითვლება მთელი ის ქვეყანა, სადაც ქართულ ენაზე ხდება ღვთისმსახურება და ყველა ლოცვა სრულდება. მხოლოდ „კვირიელეისონი“ (უფალო, შეგვიწყალე) ითქმის ბერძნულად.

ეს ნეტარი ეფრემი ორმოცი წელი იყო აწყურის ეპისკოპოსი. ის წმინდა სულით იყო შემკული. ის ადამიანთა დაფარულ საქმეებს, ანუ ჩუმად ჩადენილ ცოდვებს, ისე ამხელდა, როგორც ცხადს. სასიკვდილოდ განწირულ ავადმყოფებს სიტყვით სწრაფად კურნავდა. ურჩებს კი სიტყვითვე კლავდა. ის მრავალ სხვა სასწაულსაც ახდენდა. ეფრემი კარგ სიბერეში, მადლით სავსე გარდაიცვალა და სიხარულით წარდგა ქრისტეს წინაშე. ის ჩვენ, მორწმუნეებს, უკუნისამდე შუამდგომლობს.

მამა გრიგოლის მოწაფეები ასეთი წმინდანები იყვნენ. დიდმა ეპიფანემა თავისი თავმდაბლობით მიაღწია თავისი მოძღვრის დონეს. ის ცრემლების დაღვრით განდევნიდა ბოროტ სულებს და ავადმყოფებს სწრაფად კურნავდა. ის მრავალ სხვა სასწაულსაც ახდენდა: ურჩებს დასჯით ასწავლიდა, მორწმუნეებს კი ლოცვით იხსნიდა სიკვდილისგან. ერთხელ, ზაფხულში, ის თავის ძმებთან ერთად ხორასუნის მთებიდან ჩამოდიოდა. მათ ნახეს კარგი ადგილი და დასხდნენ სადილად. იმავე გზაზე მოდიოდა ერთი ქალი, რომელსაც შვიდი წლის ვაჟი მოჰყავდა. ბიჭი ლამაზი და ჭკვიანი იყო. როგორც კი ისინი ნეტარი მამა ეპიფანესთან ახლოს მივიდნენ, ბიჭს სიკვდილის ტკივილები დაეწყო. სული სწრაფად ტოვებდა მის სხეულს ამ მძიმე ავადმყოფობის გამო. დედამ მწარე გოდებით აიყვანა თავისი შვილი და წმინდანისკენ გაიქცა. ის საცოდავად ყვიროდა:

„ჰოი, ღვთის წმინდანო, შემეწიე მე, უმწეოს, რადგან ეს ჩემი შვილი მიკვდება. ღმერთის შემდეგ შენთან მოვდივარ დასახმარებლად!“ მან თავისი შვილი ეპიფანეს ფეხებთან დააგდო. ეპიფანე, ცრემლებით სავსე, წამოდგა, რადგან ბუნებით მოწყალე იყო. ის ქრისტეს წინაშე დაემხო და თქვა: „უფალო, ჩვენო ღმერთო იესო ქრისტე, შეხედე ჩემს ცრემლებს და ამ საცოდავი ქალის ცრემლებს. შეიწყალე ეს ბიჭი და უბრძანე მის სულს, რომ მრავალი წელი იცხოვროს თავის სხეულში, ამ საწყალი ქალის სანუგეშებლად და შენს სადიდებლად, ერთადერთო ძეო მამასთან და სულიწმიდასთან ერთად უკუნითი უკუნისამდე. ამინ.“

მან ჯვარი გადასახა, ხელი მოჰკიდა და უთხრა: „განგკურნავს უფალი იესო ქრისტე, ადექი, ბიჭო, და იცოცხლე!“ მაშინვე გაქრა ტკივილი და უძლურება მისი სხეულიდან, და ყოველგვარი დარდი მისი სულიდან. ბიჭი მხიარული წამოდგა. ეპიფანემ ის დედას მისცა და უთხრა, რომ ეჭმია მისთვის. ქალმა სიხარულით მადლობა შესწირა ღმერთს და წმინდანს. შემდეგ ის და მისი შვილი მშვიდობით წავიდნენ თავიანთ გზაზე. ბიჭი სიბერემდე კარგად ცხოვრობდა და ადიდებდა ღმერთს.

კიდევ ერთხელ, ზოგიერთ მორწმუნე ადამიანს ჰყავდა ვაჟი, რომელიც დაბადებიდანვე ეშმაკისგან იყო დაზიანებული. ის იყო ყრუ, მუნჯი და გონებაჩლუნგი. თუმცა, გარეგნულად ჯანმრთელად გამოიყურებოდა და იზრდებოდა, როგორც სხვა ბავშვები. როცა ის ათი წლის გახდა, იმ დროს მამა ეპიფანე სასწაულმოქმედად იყო ცნობილი. ის მივიდა იმ სოფელში, სადაც დაზიანებული ბიჭი ცხოვრობდა. ბიჭის დედამ ის იმ გზაზე მიიყვანა, რომელზეც მამა ეპიფანე გადიოდა. როგორც კი დაინახა, მწარე ცრემლებით და მტკიცე რწმენით ევედრებოდა მას თავისი შვილისთვის. ნეტარი ეპიფანე სულთქმით ტიროდა და გულმოწყალედ თქვა: „ქრისტე ღმერთო, რომელიც კაცთმოყვარეობისთვის განკაცდი და იტანჯე დატანჯულთა განსაკურნებლად, ახლა, უფალო მოწყალეო, რატომ იტანჯება ეს უცოდველი შენი ქმნილება ეშმაკისგან ჩვენი ცოდვების სამხილებლად? შენ, უთვალავი წყალობის ღმერთო, შეუმსუბუქე და გაათავისუფლე ის ყოველგვარი ტანჯვისგან და მიეცი სიხარული მის მშობლებს!“ მან ჯვარი გადასახა ბიჭს და დედას განკურნებული დაუბრუნა. რადგან მუნჯმა მაშინვე სიბრძნით დაიწყო ლაპარაკი და ყრუს კარგად ესმოდა, როცა ნეტარი კაცის ლოცვამ მისგან ბოროტი ეშმაკი განდევნა. ვინც ეს სასწაული ნახა, ადიდებდა ღმერთს.

ქალმა თავისი ქმარი მოიყვანა და ეპიფანეს შესაწირავად ორი ძროხა მიუძღვნა. მაგრამ მან ის ძროხები განკურნებულ ბიჭს მისცა, აკურთხა ისინი და სიხარულით წავიდნენ, მადლობა შესწირეს ღმერთს.

ეს ნეტარი ეპიფანე ერთხელ დიდ აბულასადთან მივიდა მკის დროს, რომ ხანძთისთვის მოსავალი ეთხოვა. აბულასადმა უთხრა: „თუ თქვენმა ძმებმა ერთ დღეში მოიმკეს, მოგცემ.“ აბულასადმა ეს თავის ცოლს, გუნათლესს, ამცნო და თვითონ სხვა ქვეყანაში წავიდა. ეპიფანემ შეკრიბა თავისი კარგად მომკელი ძმები და მივიდნენ გუნათლესთან, როგორც შეთანხმებული იყო. მათ დიდი გულმოდგინებით დაიწყეს კარგი ყანის მოკვლა დღის ნახევრამდე. ზოგიერთმა ბოროტმა ადამიანმა კი დედოფალს აცნობა, რომ ისინი მთელ იმ კარგ ხორბალს საღამომდე მოიმკიდნენ. დედოფალი განრისხდა და კაცი გაგზავნა, რომ აღარ მოემკათ. ეპიფანე ძმებს მოშორდა, მაგრამ გაგზავნილ კაცს არ დაუჯერეს.

მაშინ დედოფალმა გაბრაზებულმა სხვა კაცები გაგზავნა და მათ ძალადობით განდევნეს ისინი ყანიდან. მამა ეპიფანე გაუბრაზდა ძმებს იმის გამო, რომ არ დაუჯერეს პირველად გაგზავნილ კაცს. რადგან ის ჭეშმარიტად ქრისტეს მონა იყო და არ უნდოდა არეულობის ხილვა, ამიტომ თქვა ასე: „უფალო, შეუნდე შენს მხევალს ჩვენი ეს შეურაცხყოფა და უკეთესი იზრუნე მისთვის მცირე განსაცდელების დაშვებით, რათა ისწავლოს ღარიბების არ გმობა.“ მაშინვე დაეცა ის ბოროტმა სულმა, რადგან მისი თავხედობის გამო მადლის სული განეშორა. მაშინვე აცნობეს ეპიფანეს. ის მივიდა თავის ძმებთან ერთად და მთელი გულით ილოცეს მისთვის. ის ძალიან საცოდავ მდგომარეობაში იყო და სწრაფად განიკურნა, რადგან მადლის სული კვლავ დაემკვიდრა მასში, როგორც მფარველი უკუნისამდე, და აღარ დაზიანებულა. მას შემდეგ ის კარგად შეიცვალა, დაემორჩილა ეპიფანეს და ძმებს, და დიდი სიკეთით, სიხარულით გაუშვა ისინი.

რადგან ქრისტემ სასწაულებითა და თავმდაბლობით შეამკო, როგორც მამა გრიგოლი, ასევე მისი მოწაფეები მოციქულის სიტყვისამებრ: „თქვენი თავმდაბლობა ცხადი იყოს.“ ამიტომაც ცხადად გამოჩნდა ეპიფანეს განსაკუთრებული თავმდაბლობა. ერთხელ, ერთ დროს, ნეძვიდან ჩამოსული იყვნენ კეთილი ბერები. განმარტოებულ საუბარში ნეტარმა მამა გრიგოლმა ჰკითხა მათ: „არის თუ არა თქვენს მონასტერში ძმებს შორის სრული თავმდაბლობა საქმით და არა სიტყვით?“ მათ უპასუხეს: „არის შენი ლოცვით, როგორც შენ თვითონ იცი.“ მათ საუბრისას ზუსტად იმ დროს დარეკეს ჟამისწირვისთვის. როცა ნეტარმა გრიგოლმა ჟამისწირვა დაიწყო, დეკანოზმა ჰკითხა, ვინ უნდა ემსახურა. მან ეპიფანე ბრძანა ჟამისწირვად, რადგან ის ხანძთის მამასახლისად იყო დადგენილი. ეპიფანე შეიმოსა ჟამისწირვისთვის და სხვა მღვდლებიც მასთან ერთად, რადგან ის დღე კვირა იყო. როგორც კი საკურთხეველში ავიდნენ და ეპიფანემ „წმინდაო ღმერთო“-ს გალობა დაიწყო, მამა გრიგოლი ავიდა საკურთხეველში, კვერთხით თავში დაარტყა და უთხრა: „გაჩუმდი.“ ის შეუმღვრევლად გაჩუმდა. შემდეგ უბრძანა სადიაკვნოში წასვლა და სამოსის გახდა.

მაშინ მთელი ერი გაოცების შიშმა მოიცვა. ის წავიდა, გაიხადა და დიდხანს იდგა თავისი მოძღვრის წინაშე. შემდეგ კვლავ უბრძანა შემოსვა და ჟამისწირვა. ის სიხარულით შეიმოსა და ნეტარ გრიგოლს დაემორჩილა. მან ჯვარი გადასახა და ეპიფანე ავიდა საკურთხეველში, როგორც ამპარტავნების სენების დამძლევი, და დაიწყო უსისხლო მსხვერპლის შეწირვა. ამ საქმის მიზეზის კითხვა ვერავინ გაბედა წმინდანისთვის, სანამ მან თვითონ არ უბრძანა ნეძველ ძმებს: „ნახეთ, საყვარელო ძმებო, ეპიფანეს საქმით სრული თავმდაბლობა? დამიჯერეთ, ჭეშმარიტს ვამბობ ღმერთის წინაშე: მას არაფერი დაუშავებია, რადგან მისი ღვთისმოშიშების, სიწმინდისა და თავმდაბლობის გამო მასთან ყოველთვის სულიწმიდის მადლია დამკვიდრებული. თავმდაბლობა არსებობს დანაშაულისგან დამდაბლებულისთვისაც, მაგრამ რა მსგავსებაა სინათლესა და სიბნელეს შორის? რადგან ჭეშმარიტი ნათლის სამოსელი აცვიათ რწმენით შემკულ თავმდაბლებს მრავალ ძმას შორის. ეს თქვენი სანახავად გავაკეთე, რადგან თქვით, რომ თქვენს ძმებს სრული ღვთაებრივი თავმდაბლობა აქვთ.“

მაშინ ისინი დაემორჩილნენ და უთხრეს: „თუმცა ჩვენი მონასტრის ძმები კეთილნი არიან სათნოებით, მაგრამ ასეთი თავმდაბლობა არ შეუძლიათ.“ როცა ღირსმა ეპიფანემ ჟამისწირვა დაასრულა, ყველამ ეზიარა ქრისტეს წმინდა საიდუმლოს, მის ხორცსა და სისხლს, და ერთობლივად მადლობა შესწირეს წმინდა სამებას, ყოვლის შემოქმედს.

შატბერდის მამებს შორის მრავალი იყო, ვინც მონაზვნური სიმტკიცით გამორჩეული იყო, ზოგი კი წინასწარმეტყველების მადლით ბრწყინავდა, ისევე როგორც სხვა უდაბნოებში დროდადრო წმინდა კაცები ბრწყინავდნენ. მათ შორის ჩვენს დროში მიძნაძოროს ხევში ბრწყინავდა დიდი იაკობი, როგორც ვარსკვლავებს შორის მთიები, ჩვენს სიტყვაზე მეტად შემკული მრავალფეროვანი მადლით ღვთაებრივ მეგობრებთან ერთად. მაგრამ ამ წიგნის გაგრძელების გამო, მე ყველას გვერდი ავუარე და მივედი ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლის სასწაულებთან, რომლებიც მორწმუნე ადამიანებისგან ვისწავლე. თუმცა, უმეცრების გამო, ყველაფრის აღწერა ვერ შევძელი, რადგან ვფიქრობდი, რომ ამ ცხოვრებას დაწერდნენ ბრძენი და სრულყოფილი მამები, რომლებიც ჩვენს დროში იყვნენ: დიდი სოფრონი, სანატრელი მამა, შატბერდის ეკლესიის განახლებით აღმაშენებელი და მისი გვირგვინი უკუნისამდე, და წმინდანი მამა ილარიონ პარეხელი, და ქრისტეს ღირსი მღვდელმთავრები: გიორგი მაწყვერელი ეპისკოპოსი და სტეფანე მტბევარი ეპისკოპოსი პირველი, და მათ მსგავსი სხვები. და როცა ის ნეტარები გარდაიცვალნენ, მაშინღა თითქოს გამეღვიძა მე, უცოდინარსა და ძალიან ცოდვილს, რომ შემეცადა და აღმეწერა ეს ცხოვრება და სასწაულები, რომლებიც ახლა მოისმინეთ.

ერთხელ ნეტარი გრიგოლი თავის სენაკში, განმარტოებულ საკანში იყო. ამ სენაკში არასოდეს ენთო ცეცხლი, არც კანდელი იყო ანთებული, არც სხვა ძმების სენაკებში. ცისკრის ჟამს დეკანოზმა მნათეს უთხრა: „მიდი მამასთან და ნახე, სძინავს თუ ფხიზლობს.“ როგორც კი მივიდა, სენაკიდან დიდი ნათება დაინახა. მაშინვე უკან გაიქცა და დაიყვირა: „ცეცხლი გაჩენილა მამის სენაკში!“

დეკანოზმა უთხრა: „გაჩუმდი, შვილო, და ნუ გეშინია! ეს არ არის დამწველი ცეცხლი, არამედ ღვთის სული, რომელიც ანათებს.“ რადგან დეკანოზს მრავალჯერ ენახა ეს დიდებული ხილვა. ის მივიდა სენაკთან და კედლის ნაპრალში შეიხედა. მან დაინახა წმინდანი ხელებგაშლილი, და მისი სხეულიდან ჯვრის სახით გამოდიოდა ნათლის სხივები. ის დიდებით იყო შემკული და ისე ბრწყინავდა, როგორც მზე. დეკანოზი სიხარულით მადლობდა ქრისტეს და დიდხანს შეაჩერა ზარის რეკვა, სანამ ეს ხილვა არ შეიცვალა.

კიდევ ერთხელ, ყინვის დროს, ძმები ხანძთის ტყეში ხეს ეზიდებოდნენ. მათთან ერთად იყო ნეტარი გრიგოლი, რომელიც თვალსაჩინო ადგილას იდგა. ერთი მოხუცი ძმა ძნელ ადგილას, ხის სავალზე გადიოდა. სხვა ძმებმა უცოდინრად ძალიან დიდი ხე გაუშვეს. როგორც კი იმ ძმამ დაინახა ხე, რომელიც სწრაფად მოდიოდა, ძალიან შეშინდა და გაქცევა ვეღარ შეძლო. მან ხმამაღლა დაიყვირა: „მამაო, შემეწიე!“ გრიგოლმა ჯვარი გადასახა ხეს და უთხრა: „ქრისტეს სახელით გაჩერდი, ხეო!“ მისმა სიტყვამ, როგორც უძრავმა კლდემ, შეაჩერა ის საშინლად მოქანავე ხე იმ მოლიპულ, ყინულოვან ადგილას. მან უბრძანა ძმას, რომ მშვიდად გასულიყო. როცა ეს სასწაული ნახეს, ძმები გაოცდნენ და ადიდებდნენ ღმერთს.

ამის შემდეგ, ეს ნეტარი ერთხელ შატბერდთან ახლოს იყო. რწმენით მივიდა მასთან ერთი ქალი, რომელსაც ხელში ორი წლის პატარა ვაჟი ჰყავდა. ბიჭის ხელები და ფეხები ეშმაკისგან იყო დაზიანებული, პირი კი უკან ჰქონდა გადაბრუნებული. ეს ქალი მრავალი ცრემლით მივიდა და თავისი შვილი წმინდანის ფეხებთან დააგდო. მან ასე უთხრა: „ღვთის წმინდანო, შეიწყალე ეს ადამიანთაგან განწირული, რადგან ღმერთის შემდეგ შენთან მოვდივარ დასახმარებლად.“ როცა წმინდანმა მისი დიდი გოდება დაინახა, შეებრალა. მისი ცრემლები მტრისთვის ცეცხლად იქცა, რადგან გრიგოლის ლოცვები ადამიანთაგან უხილავად წვავდა და განდევნიდა იმ ძლიერ ბოროტ ეშმაკს.

მაშინ მან თქვა: „ქრისტეს სახელი გაგაძევებს, ეშმაკო, განშორდი უკუნისამდე ამ უმანკო ჩვილს!“ და ჯვარი გადასახა. მაშინვე გაიქცა ის ბოროტი სული და ბიჭი სრულიად განიკურნა. მისმა მშობელმა სიხარულით მადლობა შესწირა ღმერთს და წმინდანს. ისინი მხიარულები წავიდნენ თავიანთ სახლში, და ბიჭი სრულიად კარგად ცხოვრობდა.

კიდევ იყო ერთი ქალი, რომელიც მრავალი ხნის განმავლობაში სისხლდენით იტანჯებოდა. მან გაიგო წმინდა გრიგოლის სასწაულების შესახებ და გულმოდგინედ მივიდა მასთან. ქალს არ შეეძლო თავისი ავადმყოფობის საჯაროდ თქმა, ამიტომ ჩუმად, ოხვრით, ცრემლებით უსველებდა ფეხებს და განკურნებას ითხოვდა. ბერები ცოტა ხნით განზე გადგნენ წმინდა გრიგოლის ნიშნით, რადგან მან სულით შეიცნო ქალის დაფარული ტანჯვა. გრიგოლმა მას თავისი მარჯვენა ხელი მისცა, რათა შეხებოდა. ქალმა ასეც მოიქცა და იმავე წამს განიკურნა თავისი სნეულებისგან. ის სიხარულით დაბრუნდა სახლში და ადიდებდა ღმერთს.

ნეტარი მამა გრიგოლის კეთილი სათნოება სასწაულებით იყო სავსე. შატბერდის მახლობლად ცხოვრობდა ერთი უბრალო კაცი, რომელსაც ცოლი და შვილები ჰყავდა. მათ ბევრი ქონება ჰქონდათ და სიხარულით ცხოვრობდნენ, რადგან კეთილმორწმუნეები იყვნენ. მაგრამ ქალს, უკეთესი მომავლისთვის, სნეულება შეემთხვა, რათა ქრისტეს მართალი კაცის ხელით განეკურნა იგი და მტერი, ეშმაკი, შერცხვენილი გაენადგურებინა. ეშმაკმა თავისი მზაკვრობით ქალის ათივე თითი ხელისგულებზე მიაკრა და ძლიერად აწამებდა საშინელი ტკივილით. იმ დროს ღვთაებრივმა ცნობამ ნეტარ მამა გრიგოლს მისი ღირსება გააგებინა. ქალმა მაშინვე წაიყვანა თავისი ერთი ვაჟი და მივიდა ნეტართან. ღვთის ნებით, წმინდა გრიგოლი შატბერდის ერთ-ერთ აგარაკზე იმყოფებოდა. ქალმა დაიწყო მისთვის ვედრება მრავალი ცრემლით და გოდებით იმ სნეულების გამო, რომელიც მას შეემთხვა. როდესაც გრიგოლმა მისი რწმენა და ცრემლები დაინახა, ძალიან შეეცოდა. მაშინ მან ერთ-ერთ მღვდელს უბრძანა, ეკლესიაში წასულიყო და კანდლის ზეთი მოეტანა, რომელიც დაუსრულებლად ენთო წმინდა ღვთისმშობლის ხატის წინ. თვითონ კი ხელებგაშლილი დადგა ღვთის წინაშე ლოცვად, დაუცხრომელი ოხვრით და წყაროსავით მდინარე ცრემლებით, სანამ მღვდელი არ მოვიდოდა.

როდესაც მღვდელმა კანდლის ზეთი მოიტანა, გრიგოლმა ის ქალი მოიხმო, მის ხელებზე ჯვარი გადასახა და ზეთი ჯვრის სახით სცხო წმინდა სამების სახელით და წმინდა ღვთისმშობლის მეოხებით. შემდეგ თქვა: „იყოს განკურნებული ხელები შენი“. და იმავე წამს გაუმართლდა ყველა თითი და აღარანაირი ვნება აღარ აღმოჩნდა მასთან, რადგან მავნებელი ეშმაკი შეშინებული გაიქცა ნეტარი გრიგოლის ლოცვებისგან. ასე სიხარულით დაბრუნდა ქალი თავის სახლში და ადიდებდა ქრისტე ღმერთს.

შემდეგ იმ ქალმა წაიყვანა თავისი ქმარი და შვილები, და მრავალი შესაწირავი მიართვა წმინდანს. ყველამ მიიღო კურთხევა და მხიარულები წავიდნენ, სასწაულის შესახებ მრავალ ადამიანს უქადაგებდნენ.

ამ წმინდანის დროს, ხელმწიფე აშოტ კურაპალატმა დაიპყრო მრავალი ქვეყანა და ააშენა არტანუჯის ციხე თავისი მეუღლის, დედოფლის საცხოვრებლად. დედოფალი იქ კარგად ცხოვრობდა მრავალი წლის განმავლობაში. მაგრამ მტერმა (ეშმაკმა) აცდუნა ხელმწიფე და მან ციხეში მოიყვანა მეძავი ქალი, რომელთანაც მრუშობდა. ვნების ეშმაკი ძლიერ აღაგზნებდა მას, თუმცა მანამდე ასეთი ჩვევა არ ჰქონია, მაგრამ ამ ბოროტმა ცოდვამ ის დაამარცხა. როდესაც ნეტარ გრიგოლს ეს სულის დამღუპველი ამბავი ესმა, ძალიან შეწუხდა. მან ეს ამბავი აცნობა წმინდა გრიგოლს, დიდ მოხუცებულს, რომელიც ეკლესიებში ცხოვრობდა, რადგან ის სასწაულმოქმედი იყო და ღვთისა და ადამიანებისგან პატივცემული. მისი რჩევით, გრიგოლმა პირისპირ ამხილა ხელმწიფე. ხელმწიფემ აღუთქვა, რომ ამ ცოდვას მიატოვებდა და იმ ქალს უკან გაუშვებდა, საიდანაც მოიყვანა. მაგრამ თავისი დაპირება ვერ შეასრულა, ვერ გაუშვა ის ქალი, რადგან ვნებას დაემონა.

ნეტარმა გრიგოლმა შესაფერისი დრო იპოვა. როდესაც კურაპალატი შორს იყო, ერთ დღეს შატბერდიდან არტანუჯში წავიდა და საღამოს ციხის ძირას მივიდა. მან კაცი გაუგზავნა იმ ქალს საჭმლის სათხოვნელად და იქ დარჩენის მიზეზიც შეუთვალა. ქალმა დიდი სიხარულით გაიხარა და მრავალნაირი საჭმელი გაუგზავნა წმინდანს და მის მოწაფეებს. როდესაც გათენდა, კვლავ გაუგზავნა კაცი, რათა მასთან მისულიყო. მაშინ ქალი კიდევ უფრო გახარებული სწრაფად მივიდა წმინდანთან თავის ორ მხევალთან ერთად, რათა ნეტარი კაცის ჯვრისწერის ღირსი გამხდარიყო. მაგრამ გრიგოლმა ჯვარი არ დასწერა, არამედ უბრძანა, განცალკევებით დამჯდარიყო. მოწაფეებიც მაშინვე განზე გადგნენ თავიანთი მოძღვრის მითითებით, ასევე ის ქალი მსახურებიც, რადგან წმინდანის შიში ყველას მოეცვა. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა მას: „ჰოი, საწყალობელო! რატომ ჩაერიე ცოლ-ქმარს შორის, რათა სამუდამოდ დაიღუპო იმ ბოროტი ცოდვით, რომლითაც ეშმაკს დაემონე და უაზრო მიზეზით დიდი ხელმწიფისთვის მახე გახდი?“

ქალმა ცრემლებით უთხრა: „ღმერთის წმინდაო კაცო, მე ჩემს თავს ვერ ვმართავ, რადგან კურაპალატს ჩემდამი გადაჭარბებული სიყვარული აქვს. ახლა არ ვიცი, რა ვქნა, რადგან შენმა სიტყვებმა ძალიან შემაძრწუნა.“ წმინდანმა უთხრა: „შვილო, სრულად დაემორჩილე ჩემი, გლახაკის სიტყვებს, და მე ქრისტესთან თავდებად დაგიდგები, რათა მან თავად მოგიტევოს ყველა შენი დანაშაული.“ ქალმა უთხრა: „წმინდაო მამაო, თქვენს ხელში ვარ, ჩემს სულზე უკეთ იზრუნეთ.“ მაშინღა დასწერა ჯვარი და აკურთხა ლოცვით, აღავსო მადლით და მისცა თავისი თოკის ქამარი, რათა ქამრად შემოერტყა. მანაც ასე მოიქცა.

წმინდანმა უთხრა: „შვილო ჩემო, დღეს მოხდა შენი სულის გადარჩენა, რადგან სანატრელი დედა ფებრონიასთან მიგიყვან.“ ქალმა ძალიან გაიხარა. ნეტარმა გრიგოლმა თავის მხევლებს უბრძანა, ციხეში დაბრუნებულიყვნენ, ქალს კი უთხრა: „შვილო ჩემო, წადი და ჩვენს წინ იარე!“ ასე მიიყვანა იგი მერეს მონასტერში, რადგან მანამდე უკვე შეთანხმებული იყო ნეტარ დედა ფებრონიასთან. გრიგოლმა მას ქალი ჩააბარა და უთხრა: „იზრუნე ამაზე, როგორც საჭიროა, და როდესაც კურაპალატი მის ძებნას დაიწყებს, რადგან ხედავ, მისი გული დამსხვრეულია.“ ფებრონიამ თქვა: „ქრისტემ კარგად იზრუნოს თავის მხევალზე, რომელიც თქვენ იპოვეთ, ღირსო მამაო.“

დიდხანს ეს ნეტარები მარტო საუბრობდნენ. ასეთი იყო იმ დროის წინამძღვარი მამების ჩვეულებაც, რომ დედა ფებრონიასთან შეუთანხმებლად არაფერს აკეთებდნენ. ვიღაც დათაგანი მათ მახლობლად გადიოდა და ერთი სიტყვა მოისმინა, მაგრამ სხვის მოსმენას ვეღარ გაბედა, რადგან წმინდა გრიგოლმა ნეტარ ფებრონიას უთხრა: „რა გითხრა ანგელოზმა?“ რადგან ღმერთი ყოველთვის მათ შორის იყო.

როდესაც კურაპალატი ციხეში მივიდა, იმ ქალზე იკითხა და რადგან ვერ იპოვა, ძალიან შეწუხდა, მიხვდა რა მომხდარ ამბავს. ხელმწიფე მის მიმართ ადამიანური ხრიკებით კი არ იყო შეყვარებული, არამედ ეშმაკის მანქანებით იმდენად იყო დამარცხებული, რომ თავმოყვარეობა დაავიწყდა და სწრაფად მივიდა მერეს მონასტერში. ნეტარმა ფებრონიამ კი ის ქალი დამალა.

როდესაც კურაპალატმა წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიაში ილოცა და დედა ფებრონიას ლოცვა მიიღო, მაშინ დაიწყო საუბარი: „იცი, დედაო, რატომ მოვედი ახლა?“ მან უთხრა: „უფალმა იცის, რატომ ბრძანეთ აქ მოსვლა.“ კურაპალატმა უთხრა: „ამ მიზეზით მოვედი, რომ ჩვენი სახლის მეჭურჭლე ქალი იყო და მთელი ჩვენი ქონება მის ხელში იყო, მამა გრიგოლს კი აქ მოუყვანია და ჩვენი განძეულიდან ბევრი დაგვაკლდა. ახლა უბრძანეთ, რომ ერთხელ ციხეში მოვიდეს და ყველაფერი ჩაგვაბაროს, შემდეგ კი ისევ თქვენთან მოვიდეს, როგორც მოესურვება.“

ფებრონიამ მკვეთრად უთხრა მას: „ცოდვის მიზეზებს ეძებენ ადამიანები, რომლებიც უკანონობას სჩადიან.“ ეს რომ კურაპალატმა მოისმინა, ამხილებისგან შერცხვა და დიდხანს გაჩუმდა, როგორც დამარცხებული, რადგან ხორციელად ძლიერ ხელმწიფეს სულით ძლიერმა ადამიანებმა სძლიეს, რომლებიც ღვთიური შურით იყვნენ აღჭურვილნი. შეწუხებულმა კურაპალატმა გულის ტკივილისგან თქვა: „ნეტარ არს ის კაცი, ვინც ცოცხალი აღარ არისო.“ და სწრაფად წამოდგა და წავიდა. მაშინ ნეტარი ფებრონია მშვიდი სულით აჩერებდა, რათა სტუმრად მიეღო, მაგრამ ის არ დაემორჩილა, რადგან თავისი გონება ამხილებლად ჰქონდა და ხორცის სიყვარულის სურვილი მოშორდა, თავისი სირცხვილი გააცნობიერა. სულით კი ხარობდა, რადგან სიბრძნემ განდევნა ის მავნებელი სულმოკლეობა და აქებდა წმინდანთა ძლევამოსილებას, უფრო მეტად კი გამარჯვების მომნიჭებელ ღმერთს. სიხარულით წავიდა, რადგან წმინდა გულით პატივს სცემდა ნეტარებს, როგორც მისი სულის სამუდამოდ გვირგვინოსან მყოფელებს.

მაგრამ მტერმა ადარნერსე ხელმწიფეს, რომელიც აშოტ კურაპალატის ძე იყო, უფრო დიდი უბედურება შეამთხვია. რადგან მეძავი ქალის ცილისწამებით, რომელთანაც მრუშობდა, უსამართლოდ, სიძვის სიცრუით განშორდა თავის ერთგულ ცოლს და გაგზავნა თავის ქვეყანაში, აფხაზეთში, საიდანაც მოიყვანა. ქრისტემ კი თავის მონა გრიგოლს გამოუცხადა მთელი ის უსამართლობა, რომელიც უდანაშაულო დედოფალს შეამთხვიეს. ამიტომაც ნეტარმა გრიგოლმა მრავალჯერ ამხილა ადარნერსე. მაგრამ ხელმწიფე ამაო თავმოყვარეობით დამარცხდა და მართალი კაცის მხილება არ მიიღო, არამედ ბოროტებას ბოროტება დაუმატა და სხვა ცოლი შეირთო. მაშინ მამა გრიგოლმა უწინასწარმეტყველა მას იმ დანაშაულების გამო, რაც ღვთის ნებით უნდა შეემთხვეოდა. და უთხრა ასე: „ჩემი, გლახაკის სიტყვების არმოსმენის გამო, ბოროტ სნეულებებს მიეცემი, და შენი ახლანდელი შვილები ეშმაკებისგან იტანჯებიან, და ვერ განიკურნები შენ და ვერც შენი შვილები, სანამ არ შეუნდობთ იმ დედოფალს, ღვთის უსამართლოდ გაძევებულ მხევალს. თუნდაც ის ხორციდან განვიდეს (მოკვდეს), მაინც მისი საფლავიდან შეუნდობენ შენს შვილებს. ხოლო ის ცილისმწამებელი მეძავი ქრისტემ მალე გააქიქოს ყველა შემცდარზე მეტად თავისი სიბილწისა და უკეთურების გამო.“

ადარნერსე ნეტარი გრიგოლის სიტყვებისგან ძალიან შეშინდა და წმინდანს შეევედრა. მან კი წამოაყენა და უთხრა: „ქრისტემ მოგიტევოს დანაშაულები, მაგრამ ეს იცოდე: ჩემი ნათქვამი თავის დროზე აღსრულდება, რათა ყველამ გაიგოს ურჩობის ნაყოფი.“ მცირე ხნის შემდეგ ადარნერსეს შეემთხვა მწვავე სნეულება, რომელსაც ნიკრისი ჰქვია (ტეხი). ტკივილებისგან მწარედ იტანჯებოდა, რადგან მანამდე სრულიად უვნებელი იყო. და სწრაფად გაგზავნა კეთილი კაცი, რომელსაც კუპრა ერქვა, დედოფალთან შენდობის სათხოვნელად. როდესაც ადარნერსეს მოციქული ფერსათს მივიდა, სადაც ახლა მისი საფლავია, და ნახა თავისი დედოფალი დიდ მონაზვნობაში, რომელიც ბაგრატ შაროელის, ხელმწიფის ასული იყო. მას სამოსლად უბრალო ჩოხა ეცვა და წმინდა სქემა ჰქონდა შემოსილი, დიდი შეშის ტვირთი ეკიდა და თავის სახლში მიჰქონდა სანატრელს, რომელსაც თავიდან ბევრელი ერქვა, შემდეგ კი ანასტასია, რადგან მან სრულიად შერცხვა ეშმაკი. ახლა მორწმუნეები მისი მადლით კურნებას პოულობენ, როდესაც მისი საფლავიდან მიწას ლოცვად მიაქვთ.

ეს რომ იმ მოციქულმა კაცმა ნახა, იცნო და ადარნერსეს მაგივრად შეევედრა და უთხრა: „ქრისტეს ნების შემსრულებელო, გევედრები, შეიწყალე ჩემი უფალი, ღვთისგან სამართლიანად დასჯილი შენს გამო, და ნუ დაწყევლი მას, არამედ შეუნდე მისი დიდი დანაშაულები.“ მან კი უთხრა: „ქრისტეს გეფიცები, არასოდეს ამოსულა წყევლა ჩემი პირიდან და არც მას ვწყევლი, ქრისტემ შეუნდოს ყველა ცოდვა და განკურნოს სულით და ხორცით.“ და სწრაფად განიკურნა ადარნერსე, რადგან იმ მოციქულმა კაცმა დაიმახსოვრა ის დრო, როდესაც მისმა უფალმა ილოცა, და როდესაც მოვიდა, ის სრულიად უვნებელი დახვდა და სიხარულით მადლობდა ქრისტეს. მაგრამ რამდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც ადარნერსე ხელმწიფეს შვილები, გურგენ კურაპალატი და სუმბატი შეეძინა, მტრისგან (ეშმაკისგან) ძალიან იტანჯებოდნენ. და სწრაფად გაგზავნა ისინი ფერსათს გლახაკის სამოსით და სამეფო შესაწირავით სანატრელი დედოფლის საფლავზე სალოცავად, რადგან ის გარდაცვლილი იყო. და როდესაც ილოცეს, სრულიად განიკურნნენ ნეტარი გრიგოლის სიტყვისამებრ და სიხარულით წავიდნენ თავიანთ სახლში და ადიდებდნენ ქრისტეს, ყველას ღმერთს.

ხოლო ის ცილისმწამებელი ქალი ბოროტად ეშმაკეული გახდა და გაცოფდა, და სხვა განსაცდელებიც შეემთხვა მას თავისი უკეთური საქმეების გამო. მისი ხილვა და სიტყვების მოსმენა საშინელი და შემზარავი იყო. როდესაც გონს მოეგო, მაშინ მივიდა დედა ფებრონიასთან ის საწყალობელი ქალი და ცრემლებით შეევედრა, აღიარა ყველა დანაშაული და გოდებით ევედრებოდა, რომ მამა გრიგოლისთვის შუამდგომლობა ეთხოვა. მან კი წერილი მისწერა ვედრებით, მაგრამ ნეტარმა გრიგოლმა არ მოუსმინა, არამედ უთხრა: „მას უფრო მძიმე განსაცდელები დაატყდება თავს ამის გამო, რადგან ის ღვთისმოსავი ხელმწიფისთვის საცდური გახდა და მისი ერთგული ცოლი განაშორა, რადგან მისი სახელი მეძავის სახელივით გაავრცელა, და კვლავ უდანაშაულო ჭაბუკის სისხლი დაღვარა. ახლა მისი უღირსი საქმეების მსგავსად მიეგება მას სიკვდილამდე.“

ნეტარმა ფებრონიამ თქვა: „ჭეშმარიტია მამა გრიგოლის რჩევა, რადგან მან არ აიძულა ის წმინდანი, როგორც მოციქულმა თქვა: „წინასწარმეტყველთა სულები წინასწარმეტყველებს ემორჩილებიანო.“ არამედ, როგორც შეეფერებოდა, ნუგეში სცა იმ სასოწარკვეთილს, რადგან ის სავსე იყო ორივე ცხოვრების (ამქვეყნიური და სულიერი) სიბრძნით და დიდი სასწაულები ხდებოდა მის მიერ და ზოგიერთი მისი მოწაფის მიერ, და ახლა სარწმუნოებით მევედრებელთათვის მათი საფლავებიდან კურნება აღმოცენდება. ის ქალი კი სიკვდილამდე მერეს მონასტერში დარჩა, რადგან თუმცა ბოროტ ტანჯვაში იყო, მისი გონება ცოცხალი რჩებოდა. და როდესაც ის მოკვდა, დედა ფებრონიამ ბრძანა მისი დამარხვა ქრისტეს ნების შემსრულებელი დების მახლობლად, რათა ის დიდი დამნაშავე უდანაშაულოებმა გაამართლონ ქრისტეს წინაშე.

უფალმა კი სასწაული აჩვენა, რადგან სხვა მიცვალებულების დამარხვისას სამჯერ იპოვეს ის აკელდამის (საფლავის) კარის შიგნით მწოლიარე. და ვეღარ გაბედეს იმ ცოდვილი ქალის გვამის აღება, არამედ მაშინღა აცნობეს ყველაფერი ნეტარ ფებრონიას, რადგან ის ძალიან მოხუცი იყო და მიცვალებულების დამარხვაზე მისვლა არ შეეძლო. მან კი თქვა: „ეს ნეტარ გრიგოლს უნდა ეცნობოს, რადგან ის არის ამ საქმის წინამძღვარი.“ და პატივით მისწერა წერილი ასე:

„უფალმა მოიღოს ჩვენზე წყალობა თავისი წმინდა ჯვრით და შენი ღირსეული ლოცვების დახმარებით, ქრისტეს მადლით მოსილო მამაო გრიგოლ! შენ, რომელიც ყოველთვის იზიარებ ჩემი, ღარიბის ლოცვას, წმინდაო ღვთის კაცო, მტრებმა მრავალგვარი ბოროტებით დაგიგეს მახე, როგორც მონადირეები აგებენ. მათ დაიწყეს შენთან ბრძოლა უწყინრად, რადგან ვერაგულად გებრძოდნენ საოცარი სიმძაფრით და სასტიკი სახით, როგორც მხედართა გუნდი. ზოგჯერ კი როგორც მძვინვარე მხეცების სიმრავლე, მრავალჯერ საშინელი გამოცხადებებით. ასე აღძრეს შენთვის უხილავი და ხილული ღვაწლის ქარიშხალი. მაგრამ მათ ყველას სძლია შენს სხეულში დანერგილმა სიწმინდით შემკულმა სიმდაბლემ და შენმა ცეცხლისებრმა, მართალმა სულმა უკუაგდო ის მავნებელი მტრები, უხილავნი და ხილულნი. ამ მადლის გამო შენ გაქვს ღვთის ძალა, რადგან წმინდა ანგელოზების მსგავსი სიწმინდე გაქვს, რომელიც გამარჯვების სამმაგი ძალაა. ის შეზღუდულია მარადიული ლოცვითა და მარხვით, და მრავალი მუხლთდრეკით, რომელიც წმინდა ცრემლებს სწირავს შენი უძილო თვალებიდან და მღვიძარე სულიდან. შენ, წმინდაო მღვდელო, ეკლესიად წოდებულ მართალთა შორის განისვენებ. შენ ხარ საღვთო მოძღვარი, მორწმუნეთა სიმტკიცე, ხელმწიფეთა თვალუხუავად მამხილებელი და სწავლების კვერთხით განმსწავლელი. ამის გამო შენი სიტყვები წინასწარმეტყველურად სრულდება ადამიანთა შორის. მაგრამ ახლა შენდობის დროა, მოიღე წყალობა იმ განწირული ქალის მიმართ, როგორც შენს სიწმინდეს შეეფერება. ჩემი დანარჩენი სიტყვა წიგნის მიმღებისგან გაიგე. ყოველთვის შემეწიე აქაც და იმ საუკუნო ცხოვრებაშიც, ამინ.“

როდესაც ნეტარმა გრიგოლმა ფებრონიას წიგნი წაიკითხა და ყველაფერი გაიგო, ცრემლებით მადლობა შესწირა ქრისტეს და დაწერა ეპისტოლე (წერილი) იმ გარდაცვლილი დების მიმართ, ასეთი სახით:

„ქრისტეს მოყვარულებო, ამქვეყნიური წესების მიხედვით მოკლე დროში, სიყრმიდან სიკვდილამდე ქრისტესთვის მძლეველებო, მოციქულის სიტყვისამებრ: „რადგან მოკვდით და თქვენი სიცოცხლე დაფარულია ქრისტესთან ერთად ღმერთში.“ როდესაც გამოცხადდება ჩვენი სიცოცხლე, მაშინ თქვენც გამოცხადდებით საუკუნო მომავალი დიდებით. თქვენ, ბრძენთაგან ნეტარნო და უვიცთაგან უცნობნო, უხრწნელ სიმდიდრეს კეთილი ვაჭრების მსგავსად ამქვეყნიურით შემძენნო, ახლა კი სხეულით მძინარენო და სულით მღვიძარენო, მკვდრად შერაცხილნო მკვდრებისგან და უკუნისამდე ცოცხალნო ქრისტესგან სულის ტაძრით, მიწის ცად შემცვლელნო, ქალწულების ყვავილებო, ღვთისმშობლის მსგავსნო. მხიარულნო მის წინაშე, მისი ძის საუკუნოდ დიდებულ მოსვლას მომლოდინენო.

თქვენ, უძლურებისგან უცვლელ ძალას მიღწეულნო და სიკვდილის შემდეგ ყოველთვის შემძლებელნო, რომ მიაგოთ ორგვარი საზღაური ადამიანთა ქცევების მიხედვით, როგორც ეს ახლა ვიხილეთ თქვენგან სამართლიანი განაჩენი. ამის გამო მე, ღარიბი გრიგოლი, და დედა ფებრონია, მადლიერნი ვართ თქვენი თანადგომისთვის. ახლა კი გევედრებით, იმ საწყალობელი ქალისთვის ითხოვეთ ქრისტესგან მისი ცოდვების შენდობა და მისი ძვლები თქვენს ძვლებთან ერთად ღირსყავით, ხოლო მისი სული თქვენს სულთან ერთად. უფრო მეტად იღვაწეთ უფლის მეორედ მოსვლამდე, რადგან გაქვთ მადლი, რომ შეეწიოთ მორწმუნეებს და ელოდებით დაუსრულებელ დიდებასა და გამოუთქმელ სიხარულს, რომელსაც მიაღწევთ. თქვენი შუამდგომლობა ყოველთვის შემწე იყოს ჩვენთვის, რათა ჩვენც ღირსნი გავხდეთ იმ სანატრელი ცხოვრებისა მომავალ საუკუნეში, ამინ.“

როდესაც გარდაცვლილ დებს ნეტარი გრიგოლის წერილი წაუკითხეს და დედა ფებრონიას სიტყვიერი ბრძანებაც აუწყეს, მაშინღა მიიღეს ის მკვდარი ქალი თავის პირველ ადგილას, სადაც სამჯერ იყო დასვენებული, და იმ დღიდან აღარ შეუცვლიათ ადგილი. რადგან ნეტარი მამა გრიგოლი გახდა მიზეზი ჯერ ცოდვების მხილებისა, შემდეგ კი შვებისა და შენდობისა. დიდმა სინანულმაც დიდად შეუწყო ხელი იმ ცოდვილს ღვთის წინაშე, რომელსაც არ სურს ცოდვილის სიკვდილი, არამედ მისი მოქცევა და სინანული. ამის გამგებნი გაოცდნენ და ადიდებდნენ ღმერთს.

ქრისტე ასეთ სასწაულებს ახდენდა ნეტარი გრიგოლის ხელით: უძლურნი, სხვადასხვა სენით შეპყრობილნი და უწმინდური სულებისგან ვნებულნი, მისი ლოცვითა და ცრემლით იკურნებოდნენ, რწმენით მვედრებელთა თხოვნისამებრ. მას თავშესაფრად მხოლოდ ადამიანები კი არ მიიჩნევდნენ, არამედ ველის ნადირებიც. ერთხელ, შატბერდის მთებთან ახლოს, ეს ნეტარი რაღაც საქმეზე იყო და მასთან ერთად ძმებიც იყვნენ. გამოჩნდა ერთი ირემი, რადგან მონადირეებს შემოერტყათ გარს და ვერავინ დაუსხლტებოდა მათ ხელს.

მაშინ ირემი მონაზვნებისკენ გაემართა, ყველას შორის გაიარა და გონიერივით მივიდა ნეტარ გრიგოლთან. თავი მის წმინდა ხელებზე დაადო და თითქოს ტიროდა მისთვის მოწევნილ ბოროტებაზე. მან კი ნუგეში სცა და უთხრა: „ქრისტეს სახელით ვერაფერს დაგიშავებენ შენი მტრები, ნუ გეშინია!“ როდესაც ადამიანებმა ეს ნახეს, დიდად გაოცდნენ და ადიდებდნენ ღმერთს. მივიდნენ წმინდანთან და ჯვარი გადაიწერეს, მან კი აკურთხა ისინი და ირმის ნაცვლად სხვა ხორციელი საზრდო მისცა. ისინი წავიდნენ, ირემი კი მშვიდობით გაუშვა.

ასევე, ერთხელ ხანძთაში, თავის სენაკში რომ იყო, მრავალმა მონადირემ მონასტრის ახლოს ოთხ გარეულ თხას შემოარტყა ალყა. ისინი სირბილით შევიდნენ იმ სენაკში, სადაც მამა გრიგოლი იჯდა, და წმინდანს გარს შემოერტყნენ. მან გაიგო მათი მოსვლის მიზეზი, ნუგეში სცა მათ და უბრძანა, რომ მონადირეები დაეპატიჟებინათ და გაესტუმრებინათ. ნადირებს კი საჭმელი მისცა და მშვიდობით გაუშვა.

მამა ბასილი, როდესაც ჭაბუკი იყო, მამა გრიგოლის კარაულს ხედავდა. მას კისერზე ბოროტი არსება ეჯდა, რომელსაც კ~ხლ-ს უწოდებენ, ძველად კი სატალს ეძახდნენ. ბასილი ამ მწარე სენით იტანჯებოდა დაახლოებით ოთხი დღის განმავლობაში. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა იკითხა: „სად არის ყრმა ბასილი?“ ძმებმა მისი სენი აუწყეს, მან კი მოხმობა ბრძანა. მათ უთხრეს: „ვერ შეძლებს მოსვლას.“ მაშინ უთხრა მათ: „ჩემგან უთხარით, რომ მამა გრიგოლი გიხმობს.“

როდესაც ბასილმა მოხმობის სიტყვა გაიგო, თავისი მოძღვრის ბრძანებით გაძლიერდა და მივიდა მასთან. მან ჰკითხა: „რა გტკივა?“ ბასილმა ხელით უჩვენა ის არსება, რადგან მას დიდი ადგილი ჰქონდა დაკავებული. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა ძლიერად დაარტყა ხელი იმ ადგილას, სადაც ის არსება იყო, და უთხრა ბასილს: „ტყუილად შეგიშინებია თავი, რადგან შენში არანაირი ვნება არ არის.“ მან ხელი გადაისვა იმ ადგილას და ბოროტი არსების კვალიც გაქრა. ვინც ეს სასწაული იხილა, ადიდებდა ღმერთს.

იმ დროს იერუსალიმში იყვნენ ნეტარი გრიგოლის მოწაფეები – მშვენიერი, კეთილი მონაზვნები, სრულყოფილნი სიბრძნითა და სასწაულთმოქმედნი, სასუფევლის მაძიებელნი და ამქვეყნიური დიდებისგან გაქცეულნი, ღირსეული მღვდლები, დიდებული აზნაურების შვილები, დიდი ეპისკოპოს ეფრემ მაწყვერელის ნათესავები. მათგან იყო მოწერილი ეს ეპისტოლე მამა გრიგოლისადმი, რომელიც იერუსალიმიდან ხანძთაში ჯერ კიდევ ადრე ჩამოვიდა. მე კი ახლა ამ წიგნში ჩავწერე მათი ეს წერილი შეუცვლელად, ასე:

„წმინდა და პატიოსანი დიდი მამა ჩვენი გრიგოლის წმინდა ლოცვა უფალმა მოგვანიჭოს და ღირსგვყოს ჩვენ, ცოდვილი, ღარიბი და უღირსი მონები შენი – უხმარი არსენი და უძლური მაკარი, სულიერი ძმისწული და შვილი შენი, და ყველა შენი შვილი. დიდო და პატიოსანო მამაო უფლის მიერ, და უფალო ჩვენო, და ღირსო ღვთისაო, და იმ წმინდა უდაბნოს თავადო უფალო, და ქრისტეს მოყვარული ერის მოძღვარო და განმანათლებელო ყველასაო, შეგვინდე შენი წმინდა სიმდაბლით ჩვენი ეს გაბედულება, ღარიბი და უღირსი მონების, მოწერილი უცნაური და უგუნური წერილი. შენი ღვთისმოყვარეობის ნდობით გავბედეთ ეს გაბედული წერა, სახელოვანო. იმ უკვდავ სერობაზე, ჩვენ, ცოდვილნი, ყველაზე მეტად ადამიანთა შორის, სინანულით მოგახსენებთ და გიძღვნით მადლობასა და ლოცვას წმინდა აღდგომისას და ყველას, ვინც წმინდა ქალაქ იერუსალიმშია და მის გარშემო წმინდა ადგილებში, ჩვენი უფლის ქრისტეს თაყვანსაცემელ ადგილებში.

შენ, წმინდაო პატიოსანო მამაო, და ყველა შენს შვილს რწმენით, თქვენი ყველას სურვილისამებრ, შეგვინდეთ და მიიღეთ ჩვენი მოკითხვის სურვილი თქვენდამი! ასევე, წმინდაო მამაო, იქიდან ჩამოვიდა ღვთის მონა, ბერძენი მღვდელი ამ ქვეყნიდან, და მან გნახა, მამაო, და მან მოგვითხრო ღვთისგან შენი პატიოსანი, სიწმინდით აღსავსე ცხოვრების მშვიდობით დაცვისა და ჯანმრთელობის შესახებ იმ წმინდა უდაბნოში. ჩვენ კი, უღირსებმა, დიდად განვისვენეთ და გავიხარეთ და უღირსი პირით გავბედეთ მადლობის შეწირვა ცოდვილთა ამ ადამიანთმოყვარე ღმერთისადმი ამ მოსმენითა და შენი მშვიდობის სიხარულით.

კვლავ იქიდან ჩამოვიდა ღვთის კაცი მოსე და ეს წიგნი მას გამოვატანეთ. მან აქ ყველა წმინდა ადგილი მოიარა და მოილოცა და შენ, მამაო, ყველა მორწმუნესთან ერთად ყოველთვის გლოცავდა და გიხსენებდა და დიდად გაქებდა. ჩვენ კი ზომაზე მეტად გავიხარეთ და ჩვენი ცოდვილი თავებისა და სულებისთვის გავბედეთ ეს წერა. თავმდაბლად ვევედრებით შენს ყოვლად კეთილსა და ტკბილ ღვთისმოყვარეობას, რათა არ უგულებელგვყოთ შენი მონები შენს წმინდა ლოცვაში, ღმერთშემოსილო მამაო, დიდო მოძღვარო წმინდანთაო.

როგორც ჩვენი სული შეგვევედრა შენს სიწმინდით აღსავსე ღირსებას, ახლაც გევედრებით, ქრისტეს სიყვარულისთვის გვიხსენეთ ღირსეულ ლოცვებში და იმ შენი წმინდა სამწყსოს წინაშე, ღირსო ღვთისაო, პატიოსანო მამაო და უფალო ჩვენო. ჩვენს ყოფნას ამ წმინდა ადგილას, საბა-წმინდაში, და ყოველ ამბავს ის მოსე მოგახსენებს, წმინდაო მამაო. შენი სიტკბოების ნდობით გაუწყებთ, დაიჯეროს შენმა სიწმინდემ. ამ წმინდა ადგილებში ყოველთვის გიხსენებთ ჩვენს ლოცვებში, რათა უფალმა ჩვენ, უღირსნი, შენი წმინდა ლოცვით ყოველთვის ღირსგვყოს ნაწილეულად. მამაო, ჩვენი და ეფროსინე გთხოვს, ღვთის სიყვარულისთვის იკითხეთ მის შესახებ და თქვენი ლოცვა და კურთხევა მასაც მიაფინეთ, ამინ.“

ასეთი ღირსეული ადამიანების შესახებ თქვეს პირველმა წმინდა მამებმა: „მომავალ დროში ვინც ქრისტეს ნების შემსრულებელი მამები აღმოჩნდებიან, ჩვენზე და ჩვენს მამებზეც წინ იყვნენ.“

ნეტარი მამა გრიგოლი, სასწაულთმოქმედი, ასე განაგებდა კლარჯეთის ყველა წმინდა უდაბნოს: ერთგულ მონაზვნებს კარგად ამუშავებდა, დამნაშავეებს სინანულისკენ მოაქცევდა, ხოლო ურჩებს სამართლიანად სრულიად განდევნიდა. ოპიზელი ბერი ამბობდა: „ჩემს სიჭაბუკეში სამჯერ განმკვეთეს ოპიზიდან მამა გრიგოლმა ჩემი უკეთური საქციელის გამოო.“ მაგრამ მას შემდეგ, რაც კლარჯეთის დიდებული უდაბნოები აშენდა, მათი მღვდლები და დიაკვნები ანჩის ეპისკოპოსებისგან იკურთხებიან. ასევე, როდესაც ეპისკოპოსებს აკურთხებდნენ, თუკი ყველა იმ უდაბნოს სწორი მოწმობა არ ექნებოდა და ყველა წიგნი ჭეშმარიტი დასამოწმებელი, კათალიკოსი საეპისკოპოსო ხელდასხმას ეპისკოპოსად არ ისურვებდა და არც სამართლიანი საბჭოსთვის იქნებოდა მოსაწონი. მიუხედავად იმისა, რომ ანჩის საყდარს უამრავი დრო ჰქონდა აშენებამდე და მრავალი ეპისკოპოსი იყო კეთილი სასწაულთმოქმედი, ქრისტემ პატივი სცა იმ წმინდა უდაბნოებს, რათა მათთვის წინამძღვრად ყოფილიყო უმიზეზო, წმინდა და ღირსეული ეპისკოპოსი, როგორც შეეფერება იმ წმინდა საყდარს, რომელიც ქალწულებით იყო დაცული მწვალებლობის გულარძნილი მოძღვრებისგან და აშენებული წმინდა ქრისტე ღმერთის ხატის სახელზე.

ნეტარი მამა გრიგოლის შემდეგ ღირსეულმა მღვდელმთავარმა ზაქარიამ ასეთი სასწაულები მოახდინა: ტბის მონასტრის ახლოს, იმ ციცაბო ფერდობზე, საშინელი ლოდი იძვროდა და შიშისგან მონაზვნები თავიანთი სახლებიდან გარბოდნენ. ზაქარიამ კი იმედით მდგომმა უთხრა მათ: „ხვალ იხილავთ ამ ლოდს იმ ადგილას მდებარეს, სადაც ჩვენ არაფერი დაგვიშავდება.“ და ასეც მოხდა, რადგან მამებმა მისი მოძრაობა სრულიად ვერ შენიშნეს. მეორე დღეს კი მოულოდნელ ადგილას, სადაც წმინდანმა თქვა, იქ მყარად დაიდო და ადიდებდნენ ქრისტეს.

იგივე ზაქარია ერთხელ მოსავლის აღების დროს იჯდა ტბაში, თავისი მწიფე ბაბილოების ქვეშ, რომლებსაც მრავალჯერ შაშვი ჭამდა. მან კი ჯვარი გადაიწერა და შაშვი მაშინვე მოკვდა. კვლავ ჯვარი გადაიწერა და გაცოცხლებული გაფრინდა თავის თანამოძმეებთან ერთად.

ერთხელ ურიცხვი კალია მოვიდა ანჩის საზღვართან ახლოს. ნეტარმა ეპისკოპოსმა ზაქარიამ კი თავისი კვერთხი მღვდლების ხელით გაუგზავნა წინ. უფალმა თავისი მონის მადლით გაანადგურა ის კალიების სიმრავლე, რომელიც მზის ჰაერს ფარავდა, და მორწმუნე ერი ადიდებდა ღმერთს.

კვლავ გამოჩნდა ორი საშინელი ვეშაპი ანჩის ვენახში და მევენახეები გაიქცნენ. ზაქარიამ ლოცვით მოკლა ისინი და ხალხი სიხარულით მადლობას უხდიდა ქრისტეს. ანჩში იყვნენ სხვა ღირსეული ეპისკოპოსებიც, რომლებიც სასწაულებს ახდენდნენ უფლის მსგავსად; მათ შიმშილობის დროს ცოტა პურით ბევრი მშიერი ადამიანი გამოკვებეს.

ზაქარიას მადლის დასაწყისი მის ბავშვობაში გამოჩნდა: ის კლარჯეთის მხარეში კრავების მწყემსი იყო. ერთხელ, როგორც მღვდელმა, მან შესაწირი მოამზადა პატიოსანი ჯვრის წინაშე. სხვა პატარა ბავშვები გარს შემოერტყნენ მას და გაუჩერებლად, ხმამაღლა მღეროდნენ ანგელოზთა გალობას: „წმინდა არს, წმინდა არს, წმინდა არს უფალი საბაოთ, სავსე არიან ცანი და ქვეყანა დიდებითა მისითა, ალელუია, ალელუია, დიდება ღმერთსა“. მათ ბევრი „კირიელეისონი“ თქვეს. ამ დროს ზეციდან ჩამოვიდა ძალიან ბრწყინვალე სინათლის სვეტი იმ უმანკო მღვდელ ყრმაზე. გზად მიმავალმა ანჩელმა ეპისკოპოსმა დაინახა ეს სასწაული, მივიდა მასთან და ეზიარა ამ ღირსეული ყრმის ხელით. შემდეგ თან წაიყვანა ანჩში. დეკანოზს თავისი ზიარება აუწყა და იმ ეპისკოპოსის ბრძანებით, ღირსეულმა ადამიანებმა ტბაში აღზარდეს ნეტარი ეპისკოპოსი ზაქარია. ასეთი კეთილი სათნოებები დაიმკვიდრეს ანჩის ეპისკოპოსებმა.

მაგრამ ამ წმინდათა შორის გამოჩნდა ერთი ადამიანი, რომელიც სარეველასავით აღმოცენდა. ეს იყო დიაკონი საჰაკი, რომელიც თბილისში აღიზარდა ამირა ისმაელის ძისგან. ის აშოტ კურაპალატთან ელჩად მიდიოდა. მან დაინახა, რომ ანჩის ეპისკოპოსი გარდაცვლილიყო და უზომოდ სულგრძელი ღმერთის დაშვებით, ამირა საჰაკის მეშვეობით, ამ ბოროტმა ცქირმა აშოტ კურაპალატისგან ანჩის საყდარი მოითხოვა. როდესაც ძალით დაიკავა ანჩი, კვლავ ბევრი ბოროტება დაამატა თავის ბოროტებას, რის ხსენებაც ამ წიგნში სრულად ჩაწერა არ არის საჭირო.

მისი უწესობა მრავალჯერ ამხილეს კლარჯეთის პირველმა წმინდა უდაბნოს მამებმა და კათოლიკე ეკლესიის ყველა სამწყსომ, განსაკუთრებით კი მამა გრიგოლმა, რადგან ის იმ დიდებული უდაბნოების არქიმანდრიტი იყო. მაგრამ მან ამპარტავნებისგან დამარცხებულმა, სრულიად განაგდო ღვთის შიში და ფარულად მოუწოდა ანჩელ ერისკაცს, რომელიც იყო მშიშარა, ღარიბი და ძალიან კარგი მშვილდოსანი. მან აღუთქვა, რომ მისცემდა სამ გრივ ფეტვს და ხუთ თხას და გაგზავნა ხანძთაში მამა გრიგოლის მოსაკლავად. გზად ვიღაცისგან გაიგო, რომ გრიგოლი ხანძთის აგარაკზე იყო და დღეს შინ ბრუნდებოდა. მაშინ წავიდა ხანძთის იმ ტყეში დასამალად და მშვილდი ხელში ეჭირა.

ნეტარი მამა გრიგოლი თავისი აგარაკიდან მარტო ჩამოდიოდა ხანძთაში და გზაში ზეპირად ამბობდა წმინდა მამა ეფრემის ნათქვამ საკითხავებს, თან გოდებით ტიროდა. მაგრამ სულით ხარობდა, რადგან სულიწმინდის მადლით ხედავდა ღვთაებრივ ხილვებს. მაშინ იმ საწყალობელმა კაცმა წმინდანზე ზემოდან დიდი სასწაული დაინახა, რადგან მას ძალიან ბრწყინვალე სინათლის სვეტი ფარავდა, რომელიც ცამდე აღწევდა. მის თავზე იყო უხილავი ჯვარი, რომელიც ცისარტყელასავით გარს ერტყა, ისე ლამაზად, როგორც წვიმის დროს ჩანს. ეს დიდება დაინახა იმ კაცმა მასზე და ძალიან შეეშინდა, რადგან ხელების ძარღვები მოუდუნდა და დიდი შიშისგან მიწაზე დავარდნილი იწვა.

ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა მას: „ჰოი, საწყალობელო, შეასრულე იმის ბრძანება, ვინც გამოგგზავნა, რადგან შენ ქრისტიანობის უარმყოფელი ხარ, რადგან უღირსი საზღაურისთვის უდანაშაულო ბერი კაცის სისხლს დაღვრი. განა სამი გრივი ფეტვისა და ხუთი თხისთვის არ მოსულხარ ჩემს მოსაკლავად, ჰოი, უგუნურო?“ მაშინ ის კაცი ტირილით ევედრებოდა მას: „შემიწყალე, ღვთის წმინდანო, ეს განწირული შენი მკვლელი და მიემსგავსე ქრისტეს, რომელიც თავის მკვლელებს, თუ მოინანიებენ, პატიობს, რადგან შენი საშინელი ხილვისგან ჩემი ძალა აღარ დამრჩა, რამაც მე დამაზიანა“. მაშინ იმ წმინდანმა წყალობით ჯვარი გადასახა და განკურნა იგი, რადგან ბევრი ტანჯვა დატეხოდა თავს და სიხარულით გაუშვა თავის სახლში. იმ კაცმა კი ცქირს ყველაფერი მომხდარი უამბო. ცქირი კიდევ უფრო გაბრაზდა და სიბრმავეს სიბრმავე დაუმატა.

მან მამა გრიგოლს და იმ დროის წმინდა მამებს, ასევე სხვა მორწმუნე ერისკაცებს ბევრი ბოროტება შეამთხვია. ისინი, ვინც ყოველთვის სამართლიანად ამხელდნენ მას, ერთად აუწყეს ყველაფერი დიდ ხელმწიფეს, აშოტ კურაპალატს. მისი ბრძანებით, ანჩის კათოლიკე ეკლესიის ყველა მოწესემ წერილი მისწერა ქართლის კათალიკოსს. მის მიერ ანჩში ჩამოვიდნენ ღირსეული ეპისკოპოსები და მათთან ერთად შეიკრიბნენ ყველა ის უდაბნოს მამა.

სასწაულთმოქმედი ნეტარი დედა ფებრონია მივიდა იმ წმინდა კრებაზე, რომელიც პირველ წმინდანთა კრებას ჰგავდა. ყველა მღვდელმა და ანჩის მრევლმა მათთან ერთად, ეპისკოპოსების წინაშე მოუყვა ცქირის საქმე, მისი უსამართლობა, მისი ბოროტი საქციელის მიზეზი, რაც ამხილა სარწმუნო სასწაულთმოქმედმა ადამიანებმა.

მაშინ იმ სარწმუნო მღვდელთმთავრებმა ის თავისი პატივისგან განკვეთეს. მამა გრიგოლმა და დედა ფებრონიამ ის საკურთხევლიდან ჩამოიყვანეს, საკურთხევლის წინ გააშიშვლეს და ყველამ ერთად გააძევა კათოლიკე ეკლესიიდან, როგორც დამპალი ასო, როგორც მწვალებელი, რომელიც ყოველმხრივ არღვევდა კანონს. მას კი, როგორც კი ღვთის შეწევნა მოშორდა, ყოველგვარი გამოსავალი გამოელია და თბილისში წავიდა თავის პატრონთან, ამირა საჰაკთან. მისი შეწუხებით, კურაპალატმა თითქოს დაუშვა, და მან კვლავ ძალით დაიკავა ანჩის საყდარი, რათა შური ეძია მამა გრიგოლზე.

მაშინ შეკრიბა ანჩის ხალხი და გაგზავნა ხანძთის დასანგრევად. მზის ამოსვლისთანავე მივიდნენ. მამა გრიგოლმა უთხრა მათ: „შვილებო, მომეცით მე და ჩემს ძმებს დრო შუადღემდე, რათა წმინდა ეკლესიაში ქრისტეს წინაშე ვილოცოთ და შევთხოვოთ წმინდა გიორგის და ყველა წმინდანს, და უფალმა მოახდინოს კარგი სასწაული“. მათ მოუსმინეს მოხუცის სიტყვას იმიტომ, რომ მისგან სასწაულები ენახათ.

იმ დროს, როდესაც ისინი ცრემლებით ლოცულობდნენ, უფალმა შეისმინა მათი თხოვნა და წმინდა ანგელოზის მიერ ეუწყა მათ, რომ: „ღვთაებრივი შურისგება დაატყდა თავს თქვენს ბოროტ მტერს. და აჰა, მოვა მაცნე, რომელიც იტყვის: „ის მოკვდა, თუმცა ორი დღე ცოცხალია იმისთვის, რომ არ იყოს ღირსი საეპისკოპოსო საყდარში დამარხვისა. ყველას დაიჯერებს მისი განკვეთა, მაგრამ მისი გული უკვე მკვდარია.“

როდესაც ეს სიხარულის ხმა ანგელოზთა სწორმა მამებმა ანგელოზისგან მოისმინეს, ძალიან გაიხარეს და დიდება შესწირეს ღმერთს, რომელიც მარტო ახდენს საკვირველებებს. მათ გაიგეს წერილის აზრი, რომ „უგუნურს რისხვა კლავს“, რომელიც ყოველთვის უწესობას ეჩვეოდა და თავს მართალთა შორის თვლიდა. მაშინ მხიარული ნეტარი გრიგოლი გამოვიდა ეკლესიიდან და უთხრა მათ: „აღარ გეშინოდეთ თქვენი გამომგზავნელის ძალადობის, რადგან უფალმა რისხვით მოკლა იგი“. და მოვიდა კაცი, რომელიც ეუბნებოდა იმ ხალხს: „აღარ გაბედოთ დიდებული ხანძთის დანგრევა, რადგან მისი დამნგრეველი მოკვდა“. მაშინ იმ ხალხმა გაიხარა. მამებმა კი ისინი დააპურეს და სიხარულით წავიდნენ თავიანთ სახლებში და ადიდებდნენ ღმერთს.

ახლა კი დავუბრუნდეთ პირველ ამბავს. როდესაც ცქირმა ის ხალხი ხანძთაში გაგზავნა, თვითონ ქორთაში წავიდა, რადგან იქ ჰქონდა სამარხი, რათა წაეღო. გზაში, როგორც კი პური ჭამეს, ჩაეძინა და საშინელი ხილვა ნახა, რომელიც ამხელდა მის ბოროტ საქმეებს, განსაკუთრებით კი ხანძთელთა მიმართ ჩადენილ ბოროტებას. მაშინ მასთან ერთად იყო ერთი ღვთისმოსავი ანჩელი მღვდელი. უფალმა მას ცქირის ბოროტი სიკვდილი აუწყა. იმ მღვდელმა თავისი მოწაფე ხანძთაში გაგზავნა და დადასტურებულად აუწყა ცქირის სიკვდილი. როგორც კი ცქირი ქორთაში მივიდა, მაშინვე მოკვდა და იქ დამარხეს უფლის მეორედ მოსვლამდე.

როდესაც იმ დროის განსაცდელი გაქარდა, მაშინ ქრისტე ღმერთის ცოცხალი ხატის წმინდა საყდარმა მშვიდობის სიხარული მოჰფინა თავის სამწყსოს კარგი მწყემსების გამოჩენით. ჩვენს ბოლო დროში კი ღარიბები ხარობენ უფლის მადლით, საუკუნეებიდან წმინდანთა ლოცვით და ჩვენი დიდებული მეფეების ფიზიკური მოღვაწეობით, რომლებიც იყვნენ ღვთისმოსავნი, წმინდა ეკლესიების აღმშენებელნი, ბარბაროსთა ბანაკის დამანგრეველნი, ჭეშმარიტი ქრისტიანების სიამაყე და მოწესეთა სიხარული. მათ შორის იყო დიდი ადარნერსე კურაპალატის ძე, ბაგრატ ერისთავთერისთავი, ღვთის ძალით დიდი ხელმწიფე ეზრა, ღირსეული ანჩელი მამათმთავრის, ეპისკოპოსის, დიდებული აზნაურთა დაფანჩულთა შვილი. ეს ბაგრატი გონიერებით ქებული, წმინდა ეკლესიების აღმშენებელი, ღვთის წიგნების მკვლევარი და შემგროვებელი, ყველა წმინდანის ღირსეულად მადიდებელი იყო. წმინდანთა ლოცვა ყოველთვის შემწე იყოს მას აქ და საუკუნოდ, რომელმაც ნეტარი მამა გრიგოლის ეს ცხოვრება განაახლა გამოტოვებული სასწაულების დამატებით. დაე, ის შეერთებული იყოს პირველ წმინდა მეფეთა რიცხვში უფალ ქრისტეს მიერ, ღირსეული გრიგოლისა და ყველა წმინდანის ლოცვით. მან ჩვენ, მამა გრიგოლის ღარიბ შვილებს, შეურაცხყოფა მოგვიშორა და უმეცრებით დამამცირებელს სირცხვილი დაუმკვიდრა ამ დიდებულმა მეფემ. უფალმა მას სრულად მოუშოროს ბრალდებები, რომლებსაც ეჭვობდნენ, ღირსეულ მამათა ვედრებითა და მათთან ერთად ნეტარი მამა გრიგოლის მადლით, რომელიც დედამიწაზე ანგელოზივით ცხოვრობდა.

სიბერის ჟამს კი ხანძთის კრებულს ასე ამცნობდა: „ამ მონასტერში, სენაკებთან ერთად, ეგვიტერში (პატარა ეკლესიაში) წირვისთვის ნურავინ ააშენებს, რადგან ეს უწესობაა. თუ ხალხის ნება არ იქნება დიდი საერო ეკლესიის გარეშე, ამ მიზეზით, რომ როდესაც დეკანოზი წირვისთვის ზარს დარეკავს, მაშინ ყველა მღვდელი იქ არ მივა, არამედ თავის ეგვიტერებში დაიწყებენ წირვას და დიდ ეკლესიასთან თანაბრად შეაწუხებენ ხალხს შესაწირავის თხოვნისთვის. დეკანოზს კი ყოველთვის მათი ვედრება დასჭირდება, რათა მღვდლები დიდ ეკლესიაში მივიდნენ წირვისთვის. ახლა კი ამ წესის დამტკიცებაა საჭირო, ვინც მორჩილი იქნება ჩემი, ღარიბი გრიგოლის სიტყვების მიმართ.“

ღმერთის კურთხეული კაცი, მამა გრიგოლი, ქრისტეს ნების შემსრულებელი და დიდი სასწაულთმოქმედი, ძალიან მოხუცდა, რადგან ას ორი წელი შეუსრულდა. თუმცა, მისი სახის ფერი არ შეცვლილა, თვალებს არ დაჰკარგვია მხედველობა და ფიზიკურად ძლიერი იყო. სიკვდილამდე მას არანაირი სისუსტე არ გამოვლენია. ის ქრისტეს ძალით იყო განმტკიცებული და ჰქონდა ქალწულების სანთელი, მოწყალების ზეთი და ღვთისა და ძმების სიყვარული. მას ძალიან უყვარდა შრომა, არა მხოლოდ ლოცვა და მარხვა, არამედ დღე და ღამე საკუთარი ხელით მუშაობდა, როგორც პავლე მოციქული ამბობს: „ვინც არ შრომობს, ნურც შეჭამსო“. ის იყო მხიარული მასპინძელი და გლახაკების დამხმარე. უმეტესად შატბერდში იმყოფებოდა, რადგან თავის მონასტრებში მამასახლისები ჰყავდა დანიშნული, რომლებიც მათზე ზრუნავდნენ. თუ რაიმე რთული საქმე წარმოიშობოდა, მას ატყობინებდნენ და ის ღვთივბოძებული სიბრძნით წყვეტდა, რომელიც მასში მუდამ იყო სიკვდილამდე, სანამ ბრძენთა შორის მარადიულ ცხოვრებასა და მეფობას მიაღწევდა.

მოხუცებულობის ჟამს, როდესაც შატბერდში იყო, ხანძთის ძმებზე ზრუნავდა, რადგან გაიგო, რომ მათი სულიერი მამა, გრიგოლი, ამქვეყნიურ ცხოვრებას შატბერდში დაასრულებდა. მაშინ, ვისაც სიარული შეეძლო, ყველა ერთად მივიდა შატბერდში წმინდა გრიგოლის მოსაძებნად. შატბერდელმა ძმებმა გაიხარეს თავიანთი ძმების მოსვლა, მაგრამ როდესაც გაიგეს მათი მოსვლის მიზეზი, სიხარული მწუხარებად გადაექცათ. მათ ლოცვით თაყვანი სცეს წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიას და შემდეგ თაყვანი სცეს თავიანთ კურთხეულ მამას, სულიერად შობილმა და შრომით შეკრებილმა შვილებმა. გრიგოლმა სიხარულით აკოცა ყველას და გულმოდგინედ მოიკითხა, როგორც ტკბილმა მამამ და კეთილმა მოძღვარმა. შემდეგ ხანძთელმა და შატბერდელმა ძმებმაც აკოცეს ერთმანეთს და დასხდნენ. მაშინ კურთხეულმა გრიგოლმა ხანძთელებს მიმართა და უთხრა: „საყვარელო ძმებო და შვილებო, რა არის თქვენი აქ მოსვლის მიზეზი, მითხარით!“ ეპიფანემ და ზენონმა სხვა ძმებს უთხრეს: „თქვენი მხრიდან ღირსეული პასუხია საჭირო, რათა ბრძენი მოძღვრის წინაშე, როგორც ბრძენმა მოწაფეებმა, გულმოდგინების ღირსეული სიტყვა შესწიროთ და ღვთის მადლით სულის საწადელი მიიღოთ.“

მაშინ ყველამ ერთხმად თქვა: „ჰოი, ღვთის წმინდაო, ჩვენო სულიერ შვილებო, მამაო და ჩვენი ცხოვრების მზრუნველო, ქრისტეს მორწმუნეთა შემწეო! თუმცა ჩვენი შატბერდელი ძმები უფლის სათნონი არიან და ღვთის ნებისამებრ თქვენს ნებას ემორჩილებიან, მაინც ამდენი ხნის განმავლობაში თქვენი ხანძთაში არმოსვლა ჩვენთვის დიდი სირცხვილია და ყველა ადამიანისგან საყვედური, რადგან თქვენი წმინდა შრომის პირველი ნაყოფი ხანძთაა. ახლა ჩვენი აქ მოსვლა იმიტომ არის, რომ ხანძთაში წაბრძანდეთ და ანუგეშოთ ისინი, ვისაც აქ მოსვლა არ შეეძლო, და სხვა უდაბნოებსაც აჩვენოთ თქვენი სრული სიყვარული ჩვენდამი. ესეც იცოდეთ, თუ არ მოგვისმენთ, ყველა აქ დავრჩებით თქვენს წინაშე, რადგან ამჟამად უთქვენოდ ხანძთაში დაბრუნება ჩვენთვის მძიმეა.“ წმინდა გრიგოლმა თქვა: „კურთხეულია ქრისტე, ყოველთა ღმერთი, რომელმაც თავისი წმინდა სიყვარულის მცნება მტკიცედ ჩაუნერგა თქვენს გულებში ჩემ, გლახაკი ბერის, მიმართ, ჩემო საყვარელო შვილებო, და უფრო მეტად ქრისტეს შვილებო, მისი წმინდა ნების შემსრულებლებო, რომელმაც თავის ბრძანებებს სახარება უწოდა. რადგან თავისი მოსვლით მშვიდობა ახარა ადამიანებს, თავის მტრებს, რომელთა სიყვარულისთვის სიკვდილი დაითმინა და გვასწავლა ყველას, რომ ყველა სათნოების თავი ღვთაებრივი სიყვარულია. ახლა თქვენ სიყვარულმა მოგიყვანათ აქ. ჩემთვის კი ორივე მხარე მძიმეა: ჯერ თქვენი შეწუხება, შემდეგ კი ამ ძმებისგან განშორება.“

მაშინ მან მოუწოდა ყველა შატბერდელ ძმას და უთხრა მათ: „მოდით, შვილებო, ხანძთის მკვიდრ ძმებთან ერთად, და ერთმანეთთან შეათანხმეთ ნება, რადგან ბრძენთაგან შფოთი გარბის, და ერთად დაამტკიცეთ უკეთესი. მე ვფიქრობ, რომ ადრე აშენებულ ადგილს უფრო მეტი პატივი ეკუთვნის თავისი მშენებლისგან, ისევე როგორც მოხუცებულს ეკუთვნის პატივით მსახურება ახალგაზრდისგან.“ შატბერდელმა ძმებმა უთხრეს: „ჭეშმარიტია თქვენი ბრძანება, წმინდაო მამაო. უფალი ცოცხალია და თქვენი წმინდა ლოცვაც, სამართალი რომ არ მოგვცემდეს, ჩვენს ძმებს არ დავუთმობდით.“ ეს რომ თქვეს და მსგავსი სიტყვებიც საჭიროებისამებრ, მაშინ კურთხეულმა მამა გრიგოლმა ყველას უთხრა: „შვილებო, ქრისტეს ბრძანებამ შეგვკრიბა დღეს, რათა ერთობისა და სიყვარულის სიმტკიცე ახლა დავუმტკიცოთ მომავალ თაობებს, ამ ორ მონასტერში დამკვიდრებულ ძმებს, როგორც მარადიული კანონი, უფლის სიტყვისამებრ, რომელმაც მოციქულებს უთხრა: „ამით იცნობენ ყველანი, რომ ჩემი მოწაფეები ხართ, თუ ერთმანეთი გეყვარებათ.“ და კვლავ უბრძანა მათ: „რასაც თქვენ გეუბნებით, ყველას ვეუბნები.“ ახლა თქვენც დაიცავით უფლის ბრძანებები ერთმანეთის პატივისცემითა და სიყვარულით, ყოველგვარი სათნოებით, უეჭველი სიმდაბლით და თქვენს წმინდა ეკლესიებში ერთმანეთისთვის ილოცეთ. მე კი, გლახაკი, მუდამ გახსოვდეთ თქვენს წმინდა ლოცვებში, და თქვენი ძმობა კარგად გამოჩნდეს ახლობლებისა და შორიელების თვალში. თუ რომელიმე ძმას მოუნდება ხანძთიდან შატბერდში ყოფნა, ან შატბერდიდან ხანძთაში, არავის ჰქონდეს უფლება, არ მიიღოს ისინი, ან შფოთით ხელი შეუშალოს მათ განზრახვას და ძალით შეაჩეროს რაიმე სამართლიანი მიზეზის გარეშე.

თუ ვინმე უსამართლოდ შეაჩერებს, ღმერთს მისცემს პასუხს განკითხვის დღეს, რადგან ჩემი ნება არ არის თქვენი სულიერი მამის ნება, მოციქულის სიტყვისამებრ: „თუმცა ბევრი აღმზრდელი გყავთ, მაგრამ მრავალი მამა არა.“ სხვა ყველა სულის ცხოვრების ღვთაებრივი წესი თავიდანვე ჩემ მიერ გაქვთ დადგენილი, მასზე მტკიცედ იყავით უკუნისამდე. ქრისტეს მშვიდობამ, რომელიც ყოველგვარ გონებას აღემატება, დაგიცვათ ყველანი სულისა და ხორცის ყოველგვარი ვნებისგან და მიგიყვანოთ წმინდანებთან ერთად.“

შემდეგ წმინდა გრიგოლი ეკლესიაში შევიდა და ცრემლით თავი დაჰკრა მას, მდუმარედ დატოვა მშვიდობა და გამოსვლისას ბერებს აკოცა, შემდეგ კი ხანძთისკენ გაემართა. მთელი ხალხი ცრემლებით მიჰყვებოდა. წმინდა გრიგოლი მაღალ ადგილას დადგა ღვთის ხალხს შორის, ქრისტეს დიდება შესწირა და თქვა:

„ჩემო უფალო იესო ქრისტე ღმერთო, დედამიწაზე მოსვლამდე სამყაროში იყავი და ახლა ცათა ზედა მყოფი ღვთაებრივი ძალის ნათლით ჩვენთან ხარ ჩვენს დასახმარებლად. შენ, უფალო, მოწყალებით მიმიძღვენი მე ამ სამ ქვეყანაში სამ კეთილ, წმინდა მღვდელ თანამოაზრესთან ერთად, რომლებიც სიკვდილამდე მუდამ განუწყვეტლივ გწირავდნენ უსისხლო, წმინდა მსხვერპლს და მრავალი სულის თავშესაფრად აქციე ისინი. მათი სიკვდილის შემდეგ კი ღირსეულად მიიღე ისინი ზეციურ საკურთხეველზე ანგელოზებთან ერთად უბრკოლებოდ სამსახურებლად. ახლა ჩემ მიერ ააყვავე შენი ნების შემსრულებლები, ქრისტე, რადგან სიბრძნის ტალანტი, რომელიც ჩემი სიყრმიდან მომეცი, გავამრავლე ის, როგორც ერთგულმა მონამ შენს მორწმუნეთა შორის. ახლა შენს წინაშე არიან სასუფევლის მოწაფეები. აკურთხე, ქრისტე, როგორც აკურთხე წმინდა მოციქულები და დაიცავი მომავალი თაობის ჩემი შვილები ქვეყნიერების აღსასრულამდე შენი ნებისამებრ და წყალობა მოიღე ყველა მართლმადიდებელი ქრისტიანისთვის, უფალო!“

შემდეგ შატბერდს ჯვარი გადასახა და უთხრა: „კეთილად აყვავდი, შატბერდო, შეიმკე მადლით და განმტკიცდი ღვთის ძალით, რათა შენი მსხვერპლის ნაყოფი დროდადრო უბიწოდ შესწირო უფალს, რადგან მე ახლა მშვიდობას გიტოვებ შენ და ჩემს სახეს ხორციელად ვეღარ იხილავ, სანამ უფალი დიდებით არ მოვა. ახლა თუმცა ხორციელად გშორდები, სულით მუდამ შენთან ვარ შენს დასახმარებლად.“ მაშინ შატბერდის მკვიდრნი მწარე ცრემლებით ტიროდნენ ამ სიტყვების გამო, რომ თავიანთ მოძღვარს ხორციელად ვეღარ იხილავდნენ.

წმინდა გრიგოლმა კი უთხრა მათ: „შვილებო, სულის სიბრძნით სძლიეთ გულის ტკივილებს. ნუ შეძრწუნდება თქვენი გონება. მე ასე გპირდებით, ქრისტე არაფერს მოგაკლებთ აქ და იმ საუკუნო ცხოვრებაში, თუკი დაიცავთ იმ მონაზვნურ წესს, რომელიც ჩემგან ისწავლეთ და რომელიც პირველმა წმინდა მამებმა დაადგინეს. ასევე ვამცნობ ჩემს მომავალ შვილებს, რათა დაიცვან ეს წმინდა მოძღვრება. თუ დრომ გაჭირვების გამო წესი შეცვალა, რაც სულისთვის დიდად არ იქნება საზიანო, მაშინ ამ დროს იყოს შენდობა და არა სამუდამოდ, არც მრავალი სიამოვნების დევნით, რის შესახებაც ნათქვამია: „არაფერი ისე არ განარისხებს ღმერთს, როგორც ზედმეტი სიამოვნებაო.“ მე კი, როდესაც ღირსი გავხდები უფალთან მისვლისა, ვილოცებ თქვენთვის, რადგან ძალიან დამამშვიდეთ. ახლა, სანამ ხორცში ვარ, ჩემთვის და თქვენთვის ვლოცავ, ხოლო როდესაც ამ წარმავალი სამყაროსგან განვთავისუფლდები, ქრისტეს ვესავ, რომ ჩემი ვედრება თქვენთვის და ყველა მორწმუნე მლოცველისთვის და ჩემი შვილებისთვის განუწყვეტელი იქნება მის მიმართ, რათა ღვთისგან მიიღონ წყალობა და სრული დახმარება მარადიული სიხარულისთვის.“

როდესაც ეს სიტყვები დაასრულა, მაშინ აკოცა ცრემლებით სავსე შატბერდელ ძმებს და დიდი ვედრებით დაარწმუნა ისინი, რომ თავიანთ ადგილას დაბრუნებულიყვნენ, თვითონ კი ხანძთელ ძმებს გაჰყვა. თანაბარი საზღაური მიიღეს ღვთისგან მათ, ვინც ის წაიყვანა, და მათ, ვინც დაბრუნდა, რადგან ყველას თანაბრად ჰქონდა მამისა და მოძღვრის რწმენა და სიყვარული. როდესაც კურთხეული გრიგოლი შატბერდიდან ხანძთაში ჩავიდა, ხანძთასთან ახლოს მდებარე უდაბნოებმა გაიხარეს და ძმები ყველა მხრიდან მოდიოდნენ წმინდა გრიგოლის სანახავად. ისინი მისგან კურთხევასა და ლოცვას იღებდნენ და სიხარულით სავსენი ბრუნდებოდნენ თავიანთ ადგილებზე. რადგან ხანძთის დიდება მარადიული და ცნობილი სამკაულით ამაღლდა, რადგან ის მომავალი თაობებისთვის მოსვენების ადგილად იქცა შრომისმოყვარეების შრომით. ამ დროს კურთხეულმა მამა გრიგოლმა გაიხარა, რადგან თავისი მონასტერი კარგ მდგომარეობაში იხილა და დიდი მადლით აკურთხა ერთგული წინამძღვარი, მამა ეპიფანე, და ყველა მისი მორჩილი ძმა.

მაშინ ერთმა განმარტოებით მყოფმა მღვდელმა კურთხეულ გრიგოლს სთხოვა, რომ თავის სენაკში პატარა ეკლესია აეშენებინა წირვისთვის. წმინდა გრიგოლმა კი უთხრა: „ძმების კრებულში ასეთი საქმე უწესოა. თუ შენ ააშენებ პატარა ეკლესიას, ყველა ძმა ააშენებს. და როდესაც დეკანოზი წირვისთვის ზარს დარეკავს, მღვდელი დიდ ეკლესიაში გაჭირვებით იპოვის ადგილს. ამაში ბევრი სხვა რამეც არის სულისთვის საზიანო და არა სასარგებლო, და მე ამას არ ვუჭერ მხარს.“

ამის შემდეგ გრიგოლმა დიდ ზენონს უთხრა: „ძმაო, ჩავიდეთ ვენახში, რომელიც ოპიზის გზასთან ახლოსაა“, რადგან მოსავლის აღების დრო იყო. ორივე ერთად ჩავიდა იმ ვენახში, რომელიც კარგად იყო მოვლილი და ნაყოფიერი. ამ დროს მოვიდა სანატრელი მამა მაკარი ოპიზელი, რათა თავისი მოძღვარი, მამა გრიგოლი ენახა. მათ ძალიან გაუხარდათ ერთმანეთის ნახვა და სიყვარულით მოიკითხეს. რადგან სადილის დრო იყო, სუფრასთან დასხდნენ. სადილის შემდეგ გადაწყვიტეს, რომ იქ დარჩენილიყვნენ ხვალინდელ დღემდე. საუბრისას მამა მაკარიმ ნეტარ გრიგოლს ჰკითხა: „თუ მწვალებლის შვილი მართლმორწმუნე გახდება, სჭირდება თუ არა მას ნათლობა?“ წმინდა გრიგოლმა უპასუხა: „მოციქული მათ მატყუარებს უწოდებს, ვინც თავის მრუდე მოძღვრებს სახელებს არქმევს. ჭეშმარიტი მორწმუნეებისთვის წმინდა მოციქულების სახელების დარქმევა პავლეს არ მიუღია, არამედ აბრალებს და ეუბნება: „რატომ არის თქვენ შორის განხეთქილება? რადგან თითოეული თქვენგანი ამბობს: „მე პავლესი ვარ“ და ამის შემდეგ, ყველა მართლმადიდებელს ქრისტიანი უწოდა. ახლა, მართალია, წერილიც მიუთითებს, რომ ზოგ მწვალებელს ნათლობა სჭირდება, ზოგს კი არა.

მე კი ამას ვიტყვი: როგორც ყველამ იცით, ჭეშმარიტი ქრისტიანების შვილებს მწვალებელი მღვდელი ვერ მონათლავს, თუნდაც მოუნათლავი მოკვდეს, რადგან მათთან ნათელი არ არის. მოუნათლავის სიკვდილი სჯობს კანონის დარღვევით უსჯულოებას. ასევე, საჭირო და სამართლიანია ყველა მწვალებლის შვილის მონათვლა, თუმცა მათი მწვალებლობა სხვადასხვანაირად გამოიყურება, ისინი ერთმანეთთან დაკავშირებულია ცდუნებებით, როგორც ის მელიები, რომელთა კუდებიც სამსონმა ერთმანეთს შეუკრა და ლამპრები გამოაბა. ისინი ყველა მწვალებლის სახე იყვნენ, რომელთა საბოლოო ადგილი საუკუნო ცეცხლია. რადგან ისინი გაუცხოებულნი არიან ჩვენი წმინდა დედის, ერთადერთი კათოლიკე სამოციქულო ეკლესიისგან. ისინი საშოდანვე ცდებიან, რისთვისაც მათთვის მეორედ შობაა საჭირო. ისინი სიცრუეს ამბობენ, რადგან ყოველთვის განხეთქილებას ქადაგებენ და ცილს სწამებენ, რადგან ისინი ჩვენი წმინდა მამა მოძღვრების მიერ შეჩვენებულნი არიან.

თუ მწვალებლების შვილებს კრებაზე დასწრება სურთ, მათთვის ეს წესიერი აღარ არის, არამედ სიფრთხილე და საერთოდ არ უნდა ესაუბრო მათ კრებაზე. რადგან მორწმუნეს, რომელსაც სასწაულის მოხდენა არ შეუძლია, ურწმუნოებთან კამათი არ სჭირდება. და რადგან ყველა მწვალებელს ერთი სახელი – მწვალებელი – ჰქვია, მათი ცდომილებაც ერთად არის გამყარებული მტრის მიერ. ამიტომ ყველას ნათლობაა საჭირო, რათა ცილისწამების ეჭვი გაქრეს და ქრისტეს ჭეშმარიტ სამწყსოსთან სრული სიხარული იყოს.“

მრავალი ასეთი სიტყვა თქვა ნეტარმა გრიგოლმა. მამა მაკარიმ უთხრა: „ჭეშმარიტად სამართლიანია შენი ბრძანება, წმინდაო მამაო, მაგრამ ნათლად მითხარი წმინდა სამების შესახებ ისეთი სიტყვა, რომელიც ღირსეული იქნება მოლაპარაკეებისთვის.“ მან უპასუხა: „ისწავლე ესაიასგან, რადგან სერაფიმებისგან ისწავლა წმინდა სამების თანაბარი პატივი, რომლებიც დაუღალავად ღაღადებენ: „წმინდა არს, წმინდა არს, წმინდა არს უფალი საბაოთ“. გრიგოლ ღვთისმეტყველი კი სამების სამ ჰიპოსტასზე ამბობს: „როდესაც სახლში სამი სანთელია, მათი ნათლის განცალკევება შეუძლებელია და არც მათი შერევნა“. ეს არის წმინდა სამების სარწმუნოება. საგანძურში ყველაფერი ჭეშმარიტებით წერია და ამას ამბობს, რომ მამა ძეზე თვალის დახამხამებითაც კი არ არის უხუცესი. ახლა, როგორც წმინდა წიგნებიდან ვისწავლეთ სიბრძნე, ეს საკმარისია შენთვის მოძღვრად ყველაფერში.“ ნეტარმა მაკარიმ უთხრა: „წმინდაო მამაო, როგორც თავიდან მონაზვნობის ხატი უფალმა შენი ხელით მომცა, ახლა ასევე სულიერი სწავლა შენი პირით მომანიჭოს, რათა სამუდამოდ ჩემს საყრდენად იქცეს.“ როდესაც საღამო დადგა, სამივე ღვთის კაცი ერთ სახლში იყვნენ და წესისამებრ ფსალმუნები თქვეს. მაკარის ჩაეძინა და საწოლზე მიიძინა.

მაშინ ნეტარი მამა გრიგოლი და ზენონი მშვიდი ხმით ფსალმუნობდნენ. ღვთიურმა მადლმა ისინი დიდების ნათლით გაანათა და ბნელი სახლი მზის სხივებივით გაანათა. როდესაც მამა მაკარის გაეღვიძა, თქვა: „რა საკვირველად გამოიყურებიან ეს წმინდანები!“ მამა გრიგოლმა უთხრა: „ძმაო მაკარი, რატომ გიკვირს ეს ხილვა? განა არ გსმენია წერილიდან: „საკვირველია ღმერთი თავის წმინდანთა შორის“? ასე ხარობდნენ სამივე წმინდა სამების მაქებარი და ცისკრის საგალობლები თქვეს.

როდესაც იმ მშვიდობის სადგურებში გათენდა, ერთმანეთს მშვიდობა დაუტოვეს და მამა მაკარი ოპიზაში წავიდა. მამა გრიგოლი და ზენონი კი თავიანთ მონასტერში დაბრუნდნენ. რადგან ეს ზენონი თავისი მოძღვრის სათნოებებს მიუახლოვდა, რის გამოც ხალხი ნეტარი გრიგოლის გარდაცვალების შემდეგ ამბობდა: „ზენონი კლარჯეთის დიდებული უდაბნოების მტკიცე ზღუდეა.“

ჩვენს ნეტარ მამა გრიგოლს გულმა უთხრა, რომ სხეულიდან გასულიყო და ღმერთთან მისულიყო. უფალმა აუწყა მისი ნების აღსრულება, როგორც დავითმა თქვა: „რადგან უფალი თავისი მოშიშების ნებას შეასრულებს, მათ ლოცვებს მოისმენს და იხსნის მათ.“ მაშინ მან თავის ძმებს უბრძანა, სანთლების კერეონები დაემზადებინათ შესაწირავად ყველა ახლომდებარე უდაბნოსთვის, რომლებიც არის ოპიზა და მისი ფრთები – ბერთა და ახლომდებარე მიძნაძორო და წყაროსთავი თავიანთი მცხოვრებლებითურთ. შატბერდი, მართალია, სხვა უდაბნოებს ოდნავ შორს არის, მაგრამ განუყოფლად თანამოძმეა მათი ღვთის ხალხის სიკეთით და ყოველგვარი ღვთიური მოძღვრების წესითა და მონაზვნობის კანონით. იგი ყოველგვარი კეთილი საქმით თანაბრად პატივცემულია ღვთისაგან და ადამიანებისგან, რადგან ის ყოველთვის ახლომდებარე მონასტრების სიამაყეა. მან ყველა ამ უდაბნოსთან ერთად გაგზავნა კერეონები და შეუთვალა ის დღე, რომელშიც უნდა აენთოთ და მისთვის ელოცათ.

მათ მიხვდნენ მისი ამქვეყნიდან გარდაცვალების ჟამს, რადგან როგორც წმინდა ღვთისმშობლის გარდაცვალებისას მოვიდა წმინდა მოციქულთა გუნდი დედამიწის კიდეებიდან, ასევე წმინდა მამები შეიკრიბნენ იმ დღის დროულ ჟამს, რათა პატივი მიეგოთ ნეტარი მოხუცებულისთვის და მისგან კურთხევა მიეღოთ. ის სიხარულით აღივსო მათი ხილვით და ქრისტესმიერი კურთხევით აკურთხა ყველა და უთხრა მათ: „უფალმა მოგცეთ თქვენი შრომის საზღაური, რომელმაც თქვა: „უძლური ვიყავი და საპყრობილეში, და მოხვედით ჩემთან.“ რადგან მე ახლა სხეულის საპყრობილედან გავდივარ და უძლურებისგან ვთავისუფლდები ღვთის მადლით, რომელმაც ჯვრით სიკვდილი დაამარცხა და ავაზაკთან ერთად ყველა მორწმუნეს თავისი წმინდა ჯვარი მიანიჭა წინამძღოლად და ანგელოზთა შორის წმინდა ქრისტიანობის ნიშნად ის სამეფო ბეჭედი, რომელიც მორწმუნე ადამიანთა სულს აქვს სამუდამო საფარველად და საცხოვნებლად.“

მაშინ ყველა იმ მამამ ნეტარ გრიგოლს უთხრა: „წმინდაო ღვთისაო, ქრისტეს ბრძანებებისამებრ ნეტარების საქმეთა მემკვიდრეო, ნებით ღარიბო სულით იმ სიმდაბლის გამო, რათა სასუფეველი დაიმკვიდრო, გულით მგლოვიარეო, რათა საუკუნოდ ნუგეში მიიღო, გონებით მშვიდო, სამოთხის სიკეთეს მომლოდინეო, სიმართლისთვის მშიერო და მწყურვალო და იმ ტკბილი საზრდელის, დედამიწაზე ამოუწურავის ღირსო, მოწყალეო ღარიბთა მიმართ, არასოდეს მოგშორდება ღვთის წყალობა. წმინდაო გულით და სულით, ყოველთვის ღვთისმხილველო, მშვიდობისმყოფელო ძმებს შორის და წმინდა ანგელოზთა მშვიდობას მიღწეულო ღვთის შვილის წოდებით, დევნასა და ჭირს ღვთისთვის თავის დამდებო, რათა ქრისტესთან ერთად დამკვიდრდე, ქრისტესთვის შეურაცხყოფილთა თავშესაფარო და ჩვენი მარადიული ცხოვრებისთვის მზრუნველო, შენ გიხაროდეს და მხიარული იყავი, რადგან შენი საზღაური დიდია ცაში, რადგან შენ, მოციქული პავლეს მსგავსად, კარგი ღვაწლი იღვაწე, სრბა დაასრულე, სარწმუნოება დაიცავი კეთილი საქმეებით სრულყოფილი. ამიერიდან გელოდება სიმართლის გვირგვინი, რომელსაც მეუფე მოგანიჭებს შენი წმინდა შრომის სანაცვლოდ. მაგრამ ნუ დაგვივიწყებ ჩვენ, შენს სულიერ შვილებს, როდესაც მიხვალ სახიერი, მოწყალე და შემწყნარებელი ტკბილი უფლის წინაშე, გაიხსენე შენი სამწყსო და ნუ გაჩუმდები ჩვენთვის ქრისტეს მიმართ ღვაწლში, რადგან ყოველთვის შეგიძლია დაეხმარო ყველას, ვინც შენს ლოცვებს ენდობა და შენს შუამდგომლობას მიმართავს.“

მაშინ წმინდა გრიგოლმა უთხრა მათ: „თუმცა მე თავი უფალს მივუძღვენი და ჩემი სიყრმიდანვე ძალისამებრ ვშრომობდი, თქვენი სიტყვების პატივი უფრო დიდია, ქრისტეს მსახურო მამებო. მაგრამ ღმერთი ადამიანებისგან გულმოდგინებას ეძებს და სანაცვლოდ სასუფეველს ანიჭებს თავის მორჩილებს. მეც მომმადლოს დამკვიდრება მისი ნების შემსრულებლებთან ერთად, თქვენი, ყველას ლოცვით. თქვენ კი გახსოვდეთ ჩემი სიფრთხილე მონაზვნობის მიმართ, რომელიც იხილეთ, მას შემდეგ, რაც თქვენ შორის დავსახლდი აქამდე, რადგან ასეა საჭირო ცათა სასუფევლის ძიება. ჩემთვის კი ილოცეთ, რათა ღვთის წინაშე მადლი მომეცეს, რომ თქვენ, ჩემს შემწეებს, უფლის მიერ დაგეხმაროთ.“

მაშინ მან ხანძთაში მყოფ ძმებს უთხრა: „შვილებო, რომელი მცნებაც თავიდანვე ჩემგან გესმა, თქვენი სულის გადასარჩენად დაიცავით და ყოველთვის გაიხსენეთ. მე თუ ქრისტეს წინაშე გაბედულებას ვიპოვი, მისი სიკეთე არ მოგაკლდებათ არც ამ და არც იმქვეყნად. ახლა კი ქრისტეს ჯვრით გეუბნებით, რომ ჩემი სხეული ჩემს ძმებთან ერთად დამარხოთ, რადგან სათნოებების მოპოვებით ჩემს ძმებზე უკეთესი არ ვარ. ამიტომ ყველას გევედრებით, არასოდეს დამივიწყოთ თქვენს ლოცვაში ღვთის მიმართ, მე, რომელიც ყოველთვის თქვენთვის ვლოცულობდი და ახლა თქვენთვის ქრისტეს მიმართ ვედრებას შევწირავ სამუდამოდ. გამიხსენეთ ყოველთვის ლოცვითა და ჟამისწირვით, მე, სიკვდილით თქვენგან გაუცხოებული. იხილავთ რა ჩემი ამქვეყნიური საცხოვრისის ადგილს, რადგან აჰა, ვიდრე ხელახლა მოწოდების ჟამამდე ჩემი სხეული მიწად იქცევა, სული კი უფალმა შეიწყნაროს.“

როდესაც ნეტარი გრიგოლი ამ სიტყვებს ამბობდა, მისი სახე ქრისტესგან მომდინარე მიუწვდომელი, ბრწყინვალე ნათლით განათდა. უფლის ანგელოზთა დასი შემოერტყა მას, ხოლო ძვირფასი საკმევლის სურნელებამ შეავსო იქ შეკრებილი ყველა მამა. მართალ სულს ჰქონდა ჩვეულება, რომ ზეციურ წმინდა მთავრობათა ხილვები ჰქონოდა. ახლა კი მათგან სიხარულის ხმა მოესმა: „ნუ გეშინია ჩვენთან მოსვლის, ქრისტეს სანატრელო მსახურო, რადგან ცათა მეუფე ქრისტე შენ გთვლის მიწიერ ანგელოზად და ზეციურ კაცად. ახლა მოდი სიხარულით და იხარე შენს უფალთან ერთად დაუსრულებლად. ნეტარ ხარ შენ, რადგან მზად ხარ, რომ ადამიანთა შორის იმ ნეტარ დიდებაში დამკვიდრდე და საუკუნოდ მხიარული იყო.“ ეს სიტყვები მის ზოგიერთ მოწაფეს ესმოდა, მაგრამ დიდებული ხილვა ყველამ ნახა. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა სრულიად განიხარა ის დაუძლეველი სიხარული. ჯვარი გადასახა თავის მონასტერს და თავისი ძმები აკურთხა საუკუნო კურთხევით, ყველა ქრისტეს მორწმუნესთან ერთად. მან თქვა: „მეუფეო ქრისტე, რადგან შენ თვითონ იტანჯე და გამოსცადე, შეგიძლია დაეხმარო მათაც, ვინც მტრის მახეებითა და საცდურებით გამოიცდება. უფალო, შენ ხარ ქრისტიანთა შემწე. დაიფარე შენი მარჯვენით ისინი, ვინც შენს წმინდა სახელს ესავს და იხსენი ბოროტებისგან. მიეცი მათ დაუბრკოლებელი სიხარული. მე კი, შენი მონა, გადამარჩინე შენს სასუფეველში და წყალობით მომიხსენი შენი მეფობით.“

ასე შეჰვედრა სული უფალს და შეერთო ანგელოზთა დასს. რადგან უსხეულო ანგელოზები და ადამიანთა სულები ერთბუნებანი არიან და ადამიანის სულს ანგელოზებრივი მეტყველება აქვს. თუმცა დავითი ამბობს ხორციელი ენების გაჩერების შესახებ: „იმ დღეს დაიღუპება ყველა მათი ზრახვა“, მაგრამ ის ასევე ამბობს წმინდა სულების შესახებ: „იქადნიან წმინდანები დიდებით, იხარებენ თავიანთ ხსენებაზე“ და შუამდგომლობენ ქრისტესთან მათთვის, ვინც მათ ადიდებს.

რადგან ვიდრე ცოცხალთა და მკვდართა განკითხვამდე, მლოცველები იღვწიან მორწმუნე ხორციელ ადამიანთათვის. ისინი მოელიან სრულ სიხარულსა და მხიარულებას თავიანთი მეუფის დაპირებისამებრ, როდესაც უფლის დიდებით მოსვლისას დიდებაზე უფრო დიდებულ დიდებაში დამკვიდრდებიან. რჩეულთა შეკრება ცის ოთხი ქარისგან, ცის ერთი კიდიდან ცის მეორე კიდემდე, ნიშნავს, რომ ქრისტე ქარით, როგორც ეტლით, შეკრებს თავის წმინდანებს თავის წინაშე საუკუნო სიხარულად და ნეტარებად. მაშინ თითოეული მათგანი უფალს თავის ნაშრომს უჩვენებს და სანაცვლოდ ამოუწურავ სიმდიდრეს მიიღებს.

მაშინ, ნეტარო მამაო, ახალი ქრისტეს მოწამე, სანატრელი იოვანე, რომელიც ხანძთიდან იერუსალიმში ჩავიდა და სარკინოზთა ხელით ბაღდადში ქრისტესთვის მოკლეს და სასწაულით ბრწყინვალეა, იხარებდეს შენს რჩეულ შვილებთან ერთად, როდესაც მათ ქრისტეს წარუდგენ. იმ დროს რა იქნება ჩვენთვის, უდებთათვის, ნუგეში, ჩვენ, ვინც შენს მოწაფეებად ვართ წოდებულნი? რადგან სიყვარული ერთმანეთის მიმართ გამხმარია და ყოველი კეთილი საქმე შემცირებულია, ხოლო ნაკლოვანება აღორძინებულია. მაგრამ ღმერთის წყალობისა და ყველა წმინდანის შუამდგომლობის შემდეგ, ჩვენი იმედი შენი ლოცვებისკენაა, წმინდაო მამაო. მიიღე ჩვენი რწმენა, ღირსო, რადგან შენ იცი ჩვენი სიყვარული. თუმცა ხორციელად არ გვიხილავხარ, ნუ დაგვივიწყებ ჩვენ, არამედ იყოს შენი მადლი ჩვენი შემწე. წმინდა უდაბნოებში დამკვიდრებულთა და მთელი ერისათვის, რათა ვიპოვოთ შენთან ერთად ის წარუვალი სიხარულის ცხოვრება. ახლა, საყვარელო ქრისტეს მორწმუნენო, ჩვენც გვმართებს ყველას გულმოდგინება, ძალისამებრ კეთილი საქმის გასაკეთებლად, ღმერთის მოწყალებასთან და წმინდანთა შუამდგომლობასთან ერთად, რათა ღირსნი გავხდეთ ცოდვების შენდობისა და დიდი წყალობისა საუკუნოდ.

ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლი გარდაიცვალა ას მეორე წელს, ქრონიკონით ოთხმოცდაერთს. მისი გარდაცვალებიდან ოთხმოცდაათი წლის შემდეგ დაიწერა მისი ეს ცხოვრება, სამყაროს შექმნიდან გასულ ექვსი ათას ხუთას ორმოცდათოთხმეტ წელს. იერუსალიმში პატრიარქი იყო აგათონი, მცხეთაში კათალიკოსი მიქელი, ქართველთა მთავარი აშოტ კურაპალატი, ქართველთა მეფის ადარნერსეს ძე. აფხაზთა მეფე იყო გიორგი, კონსტანტინე მეფის ძე. ერისთავთერისთავი იყო სუმბატი, მეფე ადარნერსეს ძე. მაგისტროსი იყო ადარნერსე, მაგისტროს ბაგრატის ძე. ერისთავი იყო სუმბატი, მამფალ დავითის ძე. ქრისტემ მიანიჭოს მათ ყველას დაუბრკოლებელი დიდება.

იმავე დროს ანჩში ეპისკოპოსი იყო მაკარი. ნეტარი მამა გრიგოლის აშენებულ მონასტრებში მამასახლისები იყვნენ დიდებული აზნაურების შვილები: ხანძთაში – მამა თეოდორე, მცხუედას დისწული; შატბერდში – მამა გრიგოლი, ლიპარიტის ძე, რომელიც დიდი მამა გრიგოლის სახელით იყო შემკული. ქრისტემ სრულად შეამკოს ისინი თავისი მადლით და გაამართლოს თავის წინაშე საუკუნოდ!

ხანძთის წინამძღვრისა და მისი ძმის იოვანეს, და ამ წიგნის აღმწერელი გიორგი მერჩულეს – სამივე მათგანის გულმოდგინებით დაიწერა ხანძთაში ნეტარი გრიგოლის ეს ცხოვრება. ქრისტემ ჩაწეროს ისინი ცოცხალთა წიგნში და სრულად შეიწყალოს ყველა მორწმუნე, რათა გაიგონ ღვთაებრივი ნიჭი, როგორც მიწიერი, ისე ზეციური.

რადგან ეკლესიაში ერთი წიგნის მკითხველი მცირე მსმენელისთვისაც და მრავლისთვისაც თანაბრად საკმარისია. ასევე, თუ ერთი იკურთხება ან მრავალი, ის ერთი მაკურთხეველი საკმარისია, რადგან ქრისტეს ის სიკეთეები ჩვენდამი ამოუწურავია და წმინდანთა შუამდგომლობის მადლიც.

ამიტომაც, ნეტარი მამა გრიგოლის ხსენება იყოს ჩვენთვის ყოველთვის იმედად და სულისა და ხორცის შესავედრებლად. ყველა მართალთა შორის, მონაზონთა დასში, ჩვენი დიდი მამა ანტონის ერისთავის დაუღამებელ ნათელში, როგორც სოლომონმა თქვა: „მართალთა ზედა ნათელი მარადის.“ და კვლავ ამბობს: „ხოლო მართალთა სულები ღმერთის ხელში ცოცხლები არიან“ და განათებულნი არიან სიმართლის იმ მზისგან, რომელიც ცას ვერ იტევს და ქალწულის საშოში გამოუთქმელად დაეტია და ჩვენს გადასარჩენად გამოკაშკაშდა – იმ დაუსაბამო ნათლისგან, ჩვენი ღმერთის ქრისტესგან. რადგან მის წინაშე არაფერია შეუძლებელი, ვინც თავის ქმნილებას, ამ მზის თვალს, ასეთი ბრწყინვალება მისცა, რომელიც მთელ ხილულ სამყაროს ეფინება და თავისი ნათლით ანათებს. და მანვე, ყოვლისშემძლე ღმერთმა, მისცა ძალაუფლების მადლი ყველა თავის წმინდანს და ისინი ჩვენთვის განუწყვეტლივ ევედრებიან მას. ამიტომაც მათი ხსენება ქებით აღესრულება და მათი დღესასწაულის შემამკობლებს ყოველთვის ფარავს და ანათლებს მათ სულებს და მადლს ანიჭებს ყველა მორწმუნეს. რადგან მათ შეუძლიათ დაეხმარონ მათ, ვინც რწმენით ევედრება თითოეულ მათგანს. ისინი ყოველთვის შუამდგომლობენ ჩვენთვის წმინდა სამების წინაშე, ყოვლის შემოქმედის წინაშე, რომლისაა ძლიერება, დიდება, დიადი სილამაზე და დაუსაბამო და დაუსრულებელი მეფობა. და მას შეეფერება პატივი და ქებით თაყვანისცემა უკუნითი უკუნისამდე და მომავალ საუკუნეებში. ამინ.

ეს სასწაული ჩვენს ბერებს გვესმოდათ. მამა გრიგოლის მოწაფის, ხანძთის მამასახლის ეპიფანეს დროს, ანჭკორაში ცხოვრობდა მდიდარი კაცი, სახელად წერტა. ახლა, სადაც „წერტაჲსნი“ ჰქვია, იქ მისი თხების სადგომი ყოფილა. მას ჰყავდა ასული, რომელიც დაბადებიდან ყრუ და უტყვი იყო, მაგრამ ასაკით ჯანმრთელი. როდესაც ქალი ცამეტი წლის იყო, მის დედას სიზმარში გამოეცხადა ღირსი ეპიფანე და უთხრა: „ხვალ, ჩემს ჟამის-წირვაზე ხანძთაში, გამოაგზავნე კაცი. ჩემი, ეპიფანეს ხელების ნაბანს მოგცემ. ასვი ის შენს ასულს და თავზე სცხე. ქრისტე განკურნავს მას მისი ვნებებისგან ყველა წმინდანის მადლით.“

მორწმუნე ქალმა ქმარს არ უამბო სიზმარი, რადგან იმ დროს კაცი მონაზვნების მიმართ უარყოფითად იყო განწყობილი. მან ფარულად გაგზავნა კაცი. ნეტარმა ეპიფანემ უფლისგან იცოდა, რაც მოხდებოდა და კაცს თავისი ხელების ნაბანი მისცა. როდესაც კაცი მივიდა, ქალმა მტკიცე რწმენით სცხო უსისხლო მსხვერპლის ღირსად შემწირველი მღვდლის ევლოგია თავის ასულს. გოგონას სამი დღე და სამი ღამე ეძინა. როდესაც გაიღვიძა, თქვა: „დიდება ღმერთს, დიდება წმინდა სამებას, რომელმაც ნეტარი მამა ეპიფანეს ლოცვით განმკურნა და ეშმაკისგან მიხსნა.“ როდესაც წერტამ, მისმა მამამ, ეს სასწაული იხილა, გაკვირვებული და სიხარულით სავსე წავიდა ხანძთაში. როდესაც ცნობილ უდაბნოში მივიდა, ხმამაღლა ტიროდა თავისი პირველი, წარმდებობის გამო. მაშინ მამა ეპიფანემ სიხარულით და ნუგეშით მოიკითხა და ძალისამებრ დიდი პატივი სცა. წერტამ დიდი შესაწირავი მიუძღვნა და შესწირა წმინდა მთავარმოწამე გიორგის წინაშე. მადლობას უხდიდა ქრისტეს, საკვირველთმოქმედს, და მის მონა ეპიფანეს, რომლის ლოცვითაც სრული სიხარული მოეფინა. მისი ასული კეთილად ცხოვრობდა ამქვეყნად და საუკუნოდ. ჩვენთვისაც სრულად შეიწყალოს უფალმა ყველა თავისი წმინდანის შუამდგომლობით.

ხანძთის მკვიდრი, მოძღვარი გაბრიელი, ფრიად მოღვაწე, ნეტარი წმინდა მამა, გვიყვებოდა მამა ბასილის შესახებ. მრავალი წლის განმავლობაში, როდესაც ის ხანძთის მამასახლისი იყო, ასეთი კანონი ჰქონდა: როდესაც მონასტერში იყო, ტრაპეზის გარდა არაფერს ჭამდა და არც სვამდა. ავადმყოფობის დროს, რომლითაც ის წინამძღვრობისას გარდაიცვალა, მითხრა: „შვილო გაბრიელ, საოსტიგნით ცხელი კორკოტის საჭმელი მომართვი.“ მაშინ ის არ მქონდა, სხვა მოვამზადე და მივართვი, რადგან მრავალი დღე არაფრის გემო არ ეგრძნო. როდესაც გაიგო, რომ იმ დღეს ის საჭმელი საეროდ არ იყო, მაშინ ის, რაც მივიღე, გაბრაზებით დაღვარა და რისხვით მითხრა: „რატომ მაცდუნებ, საწყალო?“ მე კი შიშით შევუნდე და ვკითხე მისი დიდი გაბრაზების მიზეზი.

მან მითხრა: „შვილო, სიჭაბუკეში მამა გრიგოლის სახედარს ვუვლიდი და ჩემს ხორციელ მამას საურავით ვაწუხებდი. იმ ღვთის კაცს ქრისტესგან წინასწარმეტყველების მადლი ჰქონდა და ასე მიბრძანა: „ბასილი, მალე შენ ხანძთაში მამასახლისად დადგები. ახლა რასაც ნატრობ, მერე როგორი სამოსელი და საგებელიც გინდა, გექნება. მოხუცებულო, სულიერად მამაო შენი, ახლავე გაუწყებ და ქრისტეს ჯვრით ჯვარს დაგწერ: როდესაც ეს ჩემი სიტყვა საქმით აღსრულდება, ხანძთაში რაც იქნება, ყოველ ხორციელ საღვაწზე ტრაპეზით დაკმაყოფილდი. სხვაგან რაც იქნება, ის პატივი შენს ხორცს სიამოვნებად გეყოფა.“ ახლა კი მრავალი წლის განმავლობაში, ჩემი მამასახლისობისას, მამაჩემის კანონი საქმით აღვასრულე. შენ კი ჩემი სიკვდილის ჟამს ურჩობის სასჯელში ჩამაგდებდი, ამიტომაც გაგიბრაზდი.“ მე კვლავ შევევედრე და გამიკვირდა მისი დიდი მოთმინება. მამა ბასილიმ მაკურთხა ყოველი კურთხევით და მითხრა: „კურთხეულ იყავი უფლისგან შენ და ყოველი მართლმორწმუნე ერი წმინდა ღვთისმშობლისა და წმინდა გიორგის, და ყველა წმინდანის შუამდგომლობით. ამინ.“