თეოდორე და ქრისტეფორე, ის დიდი და სათაყვანებელი მამები, როდესაც დაინახეს, რომ ღვთის ღირსი არსენი და ეფრემი უკვე გაზრდილიყვნენ, სრულყოფილნი იყვნენ სიბრძნითა და ასაკით, ვეღარ მოითმინეს მამა გრიგოლის ფიცის გამო. გრიგოლს მათთვის დაპირებული ჰქონდა, რომ არ მოშორდებოდათ, სანამ ეს ყრმები არ გაიზრდებოდნენ.
ამიტომ, მათ ფარულად, ღამით დატოვეს ხანძთა. თან წაიყვანეს რამდენიმე ძმა და კვლავ ქართლისკენ გაემართნენ. უფალი უხილავად უხმობდა მათ თავისი ბრძანებით და მათ მიერ აშენებდა წმინდა მონასტრებს – ნეძვსა და კვირიკეწმინდას. ნეტარ გრიგოლს უფლისგან ეუწყა, რომ აღარ შეეფერხებინა მათი მონდომება, არამედ დახმარებოდა ამ კეთილ საქმეში. მამა გრიგოლმა დაიწყო მათი ძებნა და სამცხეში იპოვა. მან გაკიცხა ისინი ფარულად წასვლის გამო.
მათ თაყვანი სცეს და უთხრეს: „შეგვინდე, წმინდაო მამაო, რადგან ხანძთიდან ჩვენი წამოსვლის მიზეზი ის იყო, რომ ახალი მონასტრების აშენებით ჩვენთვისაც რაიმე ნაყოფი გამოჩენილიყო.“ წმინდა მამამ უთხრა: „კარგია თქვენი განზრახვა ღვთის ნებით, მაგრამ მეც გამხადეთ თანამონაწილე ამ თქვენს მონდომებაში, რადგან მე არ ვარ სიკეთის დამღუპველი.“ და წავიდნენ ერთად სამცხისა და ქართლის უდაბნოებში. იპოვეს ორი ადგილი მონასტრისთვის და ორივე ადგილას ააშენეს სენაკები. თეოდორეს მონასტერს ნეძვი დაარქვეს, ქრისტეფორესას კი კვირიკეწმინდა და იქ დატოვეს მოწაფეები.
შემდეგ ეს სამი ნეტარი მამა: გრიგოლი, თეოდორე და ქრისტეფორე, ხანძთაში წამოვიდნენ, რათა ძმები სამართლიანად გაენაწილებინათ. როდესაც ისინი ღვთისთვის სათნო საძმოსთან მივიდნენ და მოიკითხეს, ნეტარმა გრიგოლმა ძმებს მიმართა: „ქრისტეს ერნო, მომისმინეთ! თავიდან ჩვენ ერთად მოვედით ამ წმინდა უდაბნოში: მე, ღარიბი გრიგოლი, და საბა, იშხნის ეპისკოპოსი, თეოდორე და ქრისტეფორე – ოთხივე. მრავალი წლის განმავლობაში, ვიდრე ღვთის მოწოდების ჟამამდე, ეს დიდი და ქრისტესთვის სათნო მამები ჩემს მოწაფეებად მორჩილებდნენ. როდესაც ქრისტემ ინება, საბა იშხნის ეპისკოპოსად დაადგინა და მან აქედან ძმები წაიყვანა. ახლა კი ქრისტე თეოდორესა და ქრისტეფორეს მეშვეობით ქართლში ორ ძალიან კეთილ მონასტერს აშენებს. როგორც ხორციელი მშობლები უნაწილებენ შვილებს თავიანთ ქონებას, ასევე ხანძთა არის ჩვენი ყველას სულიერი მშობელი. მართალია, მონაზვნობის სახე გვქონდა აქ მოსვლამდე, მაგრამ ყოველი კურთხევა აქ მიგვიღია. ახლა კი, თავის შვილებს, ჩემი ხელით უბოძებს ძმებს, რათა მათ ახალ მშენებლობას უზრუნველად შეუდგნენ კეთილად გამოცდილი მონაზვნების დახმარებით, და რათა მტკიცედ იდგეს ჩვენ მიერ აშენებული მონასტრების სულიერი სიყვარული.“
როდესაც ეს სიტყვები დაასრულა, უბრძანა ყველა ძმის შეკრება. თეოდორესა და ქრისტეფორეს რჩევით, მათ შორის ცამმეტი ძმა გამოარჩია ხანძთისთვის უხუცესებად. დანარჩენი ყველა თანაბრად გაყო სამ ჯგუფად, რადგან შატბერდის წილად ხვედრილი ძმები უკვე გაგზავნილნი იყვნენ შატბერდში. მან უბრძანა, რომ დაპირებისამებრ წილისყრით გაენაწილებინათ. თეოდორე და ქრისტეფორე გაიხარეს, თუმცა მათ შორის მცირე წყენა იყო, რადგან ეფრემი და არსენი გრიგოლის წილად მოხვდნენ. ეფრემი თეოდორეს მიანიჭა, არსენი კი თავად დაიტოვა და ქრისტეფორეს მისი ტოლი სხვა ძმა მისცა. ამით ისინი სიხარულით დაკმაყოფილდნენ.
საოცარი იყო ამ ნეტარი სამწყსოს მორჩილება, რადგან ისინი არ ეწინააღმდეგებოდნენ თავიანთ კეთილ მწყემსებს, არ ეპაექრებოდნენ ადგილის გამო, სად ვის უფრო მოუხერხდებოდა, რადგან თავიანთ თავს მუდამ ქრისტესთან მყოფ ქრისტეს რჩეულ ცხვრებად თვლიდნენ. ასეთი იყო ამ გამარჯვებული ადამიანების მორჩილება. და ჩვენი ნეტარი მამები გაუძღვნენ ძმებს და კვლავ ნეძვსა და კვირიკეწმინდას მივიდნენ. მამა გრიგოლი კი მთელი გულით დაეხმარა მათ ახალი მშენებლობის საქმეში. მათ აკურთხეს წმინდა ეკლესიების ადგილები და საფუძვლები ჩაუყარეს. როდესაც ნეტარი გრიგოლი მიდიოდა, მაშინ ყველა ძმამ ტირილით უთხრა: „ჰოი, ღვთის წმინდაო, უფლის სიტყვა ახლა ჩვენზე სრულდება, რომ „ინატრებთ თქვენი მოძღვრის ხილვას და ვერ იხილავთ!“ ჰოი, შენი სიწმინდის ძალა! მაგრამ იყოს შენი ნება და არა ჩვენი ნება. შენ, წმინდაო, თუმცა ამქვეყნად განგვაშორე, საუკუნოდ ნუ ინებებ ჩვენს განშორებას და მუდამ გახსოვდეთ შენს წმინდა ლოცვებში, ღვთის რჩეულო!“
და ნეტარმა მამამ ცრემლით აკურთხა ყველა, ანუგეშა მათი გულები, ქრისტესა და იმ სათაყვანებელ მამებს შეავედრა ისინი, და ჯვარი გადასახა წმინდა მონასტრებს. მისი წამოსვლისას მამა თეოდორე და მამა ქრისტეფორე გააცილეს და ცრემლით გადაკოცნეს ერთმანეთი. ისინი თავიანთ მონასტრებში დარჩნენ, ჩვენი ნეტარი მამა კი ხანძთაში დაბრუნდა.
ეს მცირედი ვახსენე სამი წმინდანის: თეოდორეს, ქრისტეფორესა და საბა იშხნელის ცხოვრებიდან, რადგან მათი საქმეების სრულად აღწერით ძალიან გაგრძელდებოდა ჭეშმარიტი ამბავი.
როდესაც ხანძთა მადლით სახელოვანი და სულიერი შვილებით სავსე გახდა, იმ დროს ხანძთაში მიძნაძოროდან მოვიდა დიდი მეუდაბნოე მამა მიქელი, რომელიც პარეხებში დასახლდა, რადგან ის ნეტარი მამა გრიგოლის მეგობარი იყო. ის ეძებდა განმარტოებას და თავისთვის საცხოვრებელი ბერთის პარეხებში იპოვა. ამ წმინდანის რჩევით, იქ დასახლდა და კარგად წარემართა უფლისთვის სათნო საქმეებისკენ.
მტერი, ეშმაკი, ძალიან გლოვობდა, რადგან ხედავდა, რომ წმინდა ადამიანების გამრავლებით მისი დრო მცირდებოდა. მიქელისთვის დიდ დაბრკოლებებს უქმნიდა ცხადად და ფარულად, რათა უდაბნოდან განედევნა. მაგრამ ის ძლიერად ითმენდა დაუძინებელი მტრის დარტყმებს და ქრისტეს შეწევნითა და ყველა წმინდანის ლოცვით არცხვენდა მის მრავალგვარ მზაკვრობას.
ერთხელ მამა მიქელი განმარტოებით იმყოფებოდა თავის სენაკში, რომელიც მაღალ კლდეზე იდგა, ოდნავ მოუვლელად. ბელიარმა გაბედა მასზე თავდასხმა და იმ სიმაღლიდან ძირს გადმოაგდო. მაგრამ ყოვლისმპყრობელმა ქრისტე ღმერთმა ის სრულიად უვნებლად დაიცვა. მამა მიქელი შეშინდა ამ მუდმივი ბრძოლის გამო და თავისი მოწაფე გაგზავნა თავის სულიერ მოძღვართან, მამა გრიგოლთან, და აუწყა მას ბოროტი სულებისგან გამოწვეული ყველა განსაცდელი. წმინდა გრიგოლი სწრაფად მივიდა თავისი ძმის დასახმარებლად უფლის ძალით, გაამხნევა იგი სულით და თავისი ხელით ახლად შექმნა ქრისტეს გამარჯვების მომნიჭებელი ბეჭდები – ორი ხის ჯვარი, მის დასაცავად და მტრების განსადევნად. მან ისინი სენაკის აქეთ-იქით, განცალკევებით აღმართა და წმინდა მიქელს საზღვრად დაუდგინა: „ამ ორ ქრისტეს ჯვარს შორის უშიშრად იყავი წმინდა სამების შეწევნითა და პატიოსანი ჯვრის ძალით. ხოლო თუ გადახვალ, კვლავ უფრო მძიმედ განიცდი, ვიდრე პირველად.“
და ილოცეს და წამოვიდა სათაყვანებელი გრიგოლი. ნეტარმა მიქელმა კი სრული სიმშვიდე იპოვა, რადგან თავმდაბლობით დაამარცხა ამპარტავანი მტერი. ეს იმიტომ, რომ ის არ ენდობოდა თავის სიმართლეს, არამედ მხოლოდ ღმერთზე მინდობით მოიყვანა თავისი მოძღვარი და სულიერი ძმა გრიგოლი დამხმარედ, როგორც წერია: „ძმა ძმის შემწეა, როგორც დაუცემელი ზღუდე.“ მოციქულ იაკობის სიტყვისამებრ, რომ: „ილოცეთ ერთმანეთისთვის, რათა განიკურნოთ, რადგან მართლის ლოცვას დიდი ძალა აქვს დასახმარებლად.“ და ასე სრულიად დაამარცხა მტრები ღვთის მადლით.
ნეტარი მიქელი შავშეთის ქვეყნიდან, სოფელ ნორგიალიდან იყო. მიძნაძოროში გახდა მონაზონი, პარეხებში კი მრავალი წელი იცხოვრა და გარდაიცვალა, იქვე დაიმარხა. ახლა მისი და დიდებული მამა ბასილის საფლავები, რომელიც მის შემდეგ პარეხებში ცხოვრობდა, ერთადაა და კურნებას ანიჭებენ ადამიანებს, რომლებიც რწმენით მიდიან მათთან.
ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლი კი მუდამ მოძრაობდა თავის ორ აშენებულ მონასტერში, ხანძთასა და შატბერდში, და თავისი მოძღვრული სწავლებით ავსებდა მოწაფეთა გულებს. რადგან ის არა მხოლოდ ღვთიური წიგნების სიბრძნეს ქადაგებდა ყოველმხრივ, არამედ წმინდა კათოლიკე ეკლესიის საქადაგებელ გალობას სრულიად, მთელი წლის განმავლობაში, უნაკლოდ ასწავლიდა. ყველა დღესასწაულის განგება კარგად იცოდა, რადგან რაც ერთხელ ესწავლა, დაუვიწყარად ახსოვდა. მას ჰქონდა სასიამოვნო ხმა და ტკბილი სიმღერის უნარი, მისი მეხსიერება კი საოცარი იყო.
რადგან ახლა ხანძთაში არის მისი ხელით დაწერილი, წმინდა სულის მიერ შექმნილი საწელიწადო იადგარი, რომლის სიტყვებიც ძალიან კარგია. ახალი აღთქმის დაბეჭდილი წიგნები ზეპირად იცოდა და ძველი აღთქმის მრავალი წიგნიც. დაუბეჭდავი, წმინდა მოძღვართა ნათქვამი უთვალავი სიტყვა კი წიგნის გარეშე, თავისი ენით წარმოთქვამდა, რაც ჩვენს ბუნებაზე მეტად აღემატებოდა, რადგან ღვთის ძალა, სადაც დამკვიდრდება, ყველაფერს აღასრულებს ბუნებასა და ადამიანურ ცოდნაზე მეტად. ადამსაც მცნების დარღვევამდე ყველაფერი დამორჩილებული ჰქონდა. ამას კი მცნებების უბიწოდ დაცვით ყველაფერი კარგად ემართებოდა. და ამის მეშვეობით არა მხოლოდ მისი მონასტრები მტკიცდებოდა, არამედ მისი სიბრძნის მდინარეებით ირწყვებოდა კლარჯეთის ყველა უდაბნო. მრავალჯერ მოდიოდნენ ის წმინდა მამები, მონასტრების წინამძღვრები, მრავალი მიზეზის გამო და მისი სიბრძნით პოულობდნენ სიმშვიდეს ყოველ საქმეში.
ამ ნეტარი მამის ყველა დღესასწაულზე, წმინდა მამათა მონასტრების წინამძღვრები იკრიბებოდნენ ხანძთაში, იღებდნენ მარხვის კანონს დიდი მარხვებისთვის და მიდიოდნენ. ერთხელ, ამ ნეტარების შეკრებაზე, ოპიზის წინამძღვრის გარდა, ყველას ასწავლიდა სულის ცხოვრების კეთილ სიტყვებს მამა გრიგოლი. ოპიზელმა მამამ შეწუხდა და უთხრა მას: „წმინდაო მამაო, რატომ გამომტოვე შენი სულიერი სიტყვებიდან?“ მან კი უთხრა: „პატიოსანო მამაო, შეურაცხყოფის გამო არ გამომიტოვებიხარ, არამედ ამ მიზეზით, რადგან ამ ყველა უდაბნოში ოპიზა უფრო ადრეა აშენებული, და მე არ ვმართავ ოპიზას, არც მის წინამძღვარს.“ მან კი თავმდაბლობით დაარწმუნა წმინდა მამა, რომ თავისი სწავლება თანაბრად მიეღო სხვა მამებთან ერთად, რადგან ყველას ისე ჰქონდა, როგორც წმინდა მოციქულთაგანი, ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავლად.
იმ დროის მმართველებმა მრავალჯერ სცადეს, რომ ნეტარი გრიგოლი ეპისკოპოსად დაემტკიცებინათ. ისინი დიდი ძალისხმევით აწუხებდნენ მას, რათა დათანხმებულიყო. მაგრამ გრიგოლს არ უნდოდა ასეთი დიდება. მან მათ ნათლად აუხსნა, რომ „მსოფლიოს წმინდა საყდრებს არაფრით ჩამოუვარდებიან უდაბნოების წმინდა ეკლესიები, რომლებიც ღვთის დიდების საყდრებია. მართალია, მღვდლობა ეპისკოპოსებისგან ენიჭება ყველა მღვდელს, მაგრამ პირველი წმინდა მამებისგან, მეუდაბნოეებისგან, ასე ვისწავლეთ: ის მადლი, რომელიც ადამიანს ნათლობის დროს ეძლევა, იგივე მადლი ვიხილეთ, როდესაც ახალ მონაზონს მონაზვნობის ხატი გადაეცემა, და ასევე წმინდა სქემის მიღებისას. სხვა მრავალი დადასტურებაც არსებობს, მაგრამ როგორც ისრაელში ქალაქები იყო განწესებული მკვლელების შესაფარებლად, ასევე წმინდა უდაბნოები ყველასთვის თავშესაფარია.
რადგან ისინი იცავენ უმანკოებს ამქვეყნიური ვნებებისგან, და ვნებებით შეპყრობილთათვის თავშესაფარია, სადაც სინანულითა და კანონების დაცვით იმედს პოულობენ. ჩემთვის საკმარისი დიდებაა, თუკი შევძლებ ამ წმინდა უდაბნოებში მოღვაწეობას სათანადოდ. სწორედ აქ იპოვეს ადამიანებმა თავისუფლება, როგორც პავლემ თქვა: „იმ თავისუფლებით, რომლითაც ქრისტემ ჩვენ გაგვათავისუფლა“, და „სადაც უფლის სულია, იქ თავისუფლებაა“. რადგან მათ მიეცათ ძალა, რომ ღვთის შვილები გამხდარიყვნენ, იოანე მახარებლის სიტყვების მიხედვით.“ ასეთი სიტყვებით აღფრთოვანდნენ მმართველები და ადიდებდნენ ქრისტეს.
ამის შემდეგ ნეტარმა მამამ გრიგოლმა ნახა, რომ შატბერდში ღვთის ხალხი აღორძინდა და პირველი წმინდა ეკლესია დასრულებასა და კურთხევას ელოდა. მაშინ სიხარულით აღივსო, რადგან უფალმა მისი გულის სურვილისამებრ შეასრულა ეს კეთილი საქმე წმინდა ღვთისმშობლის მადლითა და შუამდგომლობით. სწორედ მისი სახელზე აშენდა ის წმინდა მონასტერი, რათა მარადის ედიდებინათ ღვთისმშობელი, უმწეოთა შემწე და ყოველთვის მფარველი მათთვის, ვინც მას ენდობა და აქებს, ახლა და უკუნისამდე. ძემან მისმან და ყოველთა ღმერთმან იგი თავის ყველა ქმნილებაზე მეტად, გამოუთქმელად ადიდა.
რადგან ახლავე დაამკვიდრა იგი წარუვალ სამეფოში, სულითა და ხორცით შეერთებული თავისი ღვთაებრივი დიდების წინაშე, როგორც ყველა წმინდანის პირმშო, ქრისტიანობის ნათელი. მისი და ყველა წმინდანის შუამდგომლობით უფალი გვიხსნის ჩვენ, ყველა თავის მორწმუნეს. განსაკუთრებით კი ადიდებს თავის რჩეულებს, რომლებიც მის წმინდა ნებას ასრულებენ, რადგან ამბობს: „ჩემს მადიდებლებს მეც ვადიდებ“ და „მივანიჭებ ასჯერ მეტს აქაც და საუკუნო სიცოცხლეს დავუმკვიდრებ“. ეს უტყუარი ბრძანება ქრისტემ ნეტარ გრიგოლს შეუსრულა. წარუვალი დიდების პატივად მიანიჭა დიდებული უდაბნოების აშენება. სანამ ცოცხალი იყო, მისი სიწმინდის შიში და მოწიწება მეფეებსა და მთელ ხალხზე გავრცელდა, როგორც დაუმარცხებელი მმართველის ძალა. ხოლო ამქვეყნიდან წასვლის შემდეგ, ჩვენს წარმოდგენებზე მეტად ადიდა იგი ზეცაში ანგელოზებთან ერთად. ახლა კი დედამიწაზე მისი მოწაფეებისა და მადიდებლების პირით მარადის იდიდება.
ნეტარი დედა ფებრონია დარდში იყო, რადგან მათ მწყემსად დანიშნული სარწმუნო მღვდელი, მამა გრიგოლის მიერ გაგზავნილი, გარდაიცვალა. მაგრამ ღვთისგან ეუწყა, რომ მის ნაცვლად ახლა სხვა მღვდელი იქნებოდა მათთვის მწყემსად. მან წერილი მისწერა ნეტარ გრიგოლს და ღირსეულ მღვდელს ითხოვდა. მაშინ წმინდა გრიგოლმა წმინდა მატოის უთხრა: „საყვარელო შვილო, მეომარი სანამ ბრძოლაში არ შევა, მისი გამარჯვება ჯარის სიმრავლეში არ გამოჩნდება, არც მეფეებისგან მიიღებს ჯილდოს. მაგრამ როდესაც მისი ბრძოლის ძალა ყველასთვის აშკარა გახდება, მაშინ ის ცნობილი გახდება და მეფე მას დიდძალ ჯილდოს სამართლიანად მიანიჭებს. შენც დაემორჩილე ჩემს სიტყვებს, როგორც ყოველთვის იღებდი თავზე წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიაში მღვდლობას, როგორც გამარჯვებული უფლის მეომარი. და ქრისტეს ვესავ, რომ კეთილ ღვაწლს მოიმოქმედებ.“ მატოი ცრემლებით შეევედრა და სინანულით უთხრა: „შემინდე, მამაო, რადგან შენმა სიწმინდემ იცის, რომ არასოდეს ვყოფილვარ შენი ბრძანების ურჩი. მაგრამ ახლა არ შემიძლია ამის გაკეთება, რასაც მიბრძანებ.“ წმინდა გრიგოლმა უთხრა: „შემძლებელი ხარ უფლის ძალით. ახლა შენს კეთილ სათნოებებთან ერთად მოიპოვე სრული მორჩილება. ქრისტეს ჯვრით ჯვარი დამიწერია, რათა ყოველგვარი მიზეზი მოიშორო.“
როდესაც მან თავისი მოძღვრის ურყევი ბრძანება დაინახა, თავისი ნების გარეშე დაემორჩილა მის სიტყვებს და ღვთის ნებით დედათა მონასტრის მღვდელი გახდა. ნეტარი და სასწაულთმოქმედი მატოი დიდი და დიდებული იყო თავისი საქმეებით. რადგან ორმოცი წლის განმავლობაში მისი მღვდლობის დროს არავის გაუგონია მისგან უქმი სიტყვა და უსარგებლო პასუხი, რაც ადამიანებს ცოდვად ექცევა, როგორც უფალი ამბობს: „ყოველგვარი უქმი სიტყვისთვის, რასაც ადამიანები იტყვიან, პასუხს აგებენ განკითხვის დღეს.“ და არა მხოლოდ ეს, არამედ ისინი, ვინც მას ხედავდნენ, ვერ ბედავდნენ უდარდელად გართობას მისი მოწიწებისა და სიწმინდითა და უმანკოდ ქცევის გამო, რადგან ის ყველასთვის კეთილი მაგალითი იყო.
მან შეინარჩუნა ჭეშმარიტი ქალწულება არა მხოლოდ ხორცით, არამედ სულით, სიტყვით, სმენითა და თვალით. რადგან ნეტარმა თქვა, რომ მონაზვნობა მოწიწებას ნიშნავს. ამის გამო ღვთისმოყვარე ქალმა თემესტიამ, მერის დეკანოზმა, თქვა: „ორმოცი წლის განმავლობაში ჩემი დეკანოზობისა და მატოის მღვდლობის დროს, საცეცხლურები მან ჩემი ხელიდან არასოდეს აუღია.“
გადაჭარბებული შრომისგან დასუსტდა, რადგან ნეტარს მუდმივი ლოცვა, წყურვილი და შიმშილი, უძილობა, ფეხზე დგომა და მუხლის მოხრა ჰქონდა. ის ებრძოდა ხორციელ ვნებებს და სულის მტრებს ასუსტებდა. წირვას არასოდეს აცდენდა მიზეზისა და უძლურების გარეშე. მისი სამოსელი ყოველთვის უბრალო იყო, ასევე საზრდოც.
ერთხელ მატოი თავის სენაკში იმყოფებოდა მერესთან ახლოს. მან შეიტყო ქურდების მოსვლის შესახებ და დღისითვე მოუმზადა მათ პური. როდესაც ქურდები ღამით მოვიდნენ, უთხრა მათ: „დამიჯერეთ, შვილებო, წმინდა ღვთისმშობელი გიბრძანებთ, რომ არ მავნოთ, არამედ მოდით და ჭამეთ პური, რომელიც თქვენთვის მოვამზადე.“ მაგრამ ერთმა მათგანმა, ვინც ისინი მოიყვანა, გაბედა და წმინდანს რაც ჰქონდა, წაიღო. მან კი უთხრა: „მე წმინდა ღვთისმშობლის წინაშე ვდგავარ, რომელიც დაგსჯის შენ, ვინც ეს წაიღე.“ და მაშინვე დაეცა იგი ბოროტი მტრისგან. მაშინ მისმა თანამგზავრებმა ცრემლებით შეევედრნენ წმინდანს, რომ განეკურნა იგი. მან ჯვარი დასწერა და უთხრა: „განგკურნავს წმინდა ღვთისმშობელი.“ და ის მაშინვე განიკურნა. წმინდანმა უთხრა: „საწყალობელო, რატომ გაუძეხი ამ ადამიანებს ჩემთვის ბოროტების მოსაყენებლად?“ და უმასპინძლა მათ და მშვიდობით გაუშვა.
მრავალი ასეთი სასწაული მოახდინა წმინდანმა და სიბერეს მიაღწია, რადგან ძლიერი შრომისგან ავადმყოფობაც შეემთხვა და ვეღარ შეძლო თავის მოვლა. მაშინ ნეტარმა მატოიმ თქვა: „ეს მტრის ხრიკია, რათა ქალებმა მომემსახურონ. თუმცა ეს დები ღვთის ნების შემსრულებლები არიან, მაგრამ უწესოა მონაზვნის ქალების ხელით მომსახურება. მე კი მაქვს გზა, რითაც გავთავისუფლდები.“ ბერთაში იყვნენ მამა გრიგოლის დედის მსახურები, მატოის ნათესავები, კეთილი მონაზვნები და მისი მეგობრები. მათ აცნობა და სიხარულით მოვიდნენ მის წასაყვანად საკაცით, რადგან დიდი მოღვაწეობისგან ძალიან დასუსტებული იყო.
ყველა და ტირილითა და ცრემლებით აივსო, რადგან სულიერი მამისა და მოძღვრის გარეშე რჩებოდნენ. მან აკურთხა ყველა ცრემლებით სავსემ. ჯვარი დასწერა და მშვიდობა დაუტოვა და უთხრა: „ქრისტემ დაგიცვათ თავისი მშობლის, ქალწულის, და ყველა წმინდანის მადლით, ჩემთვის კი ყოველთვის ილოცეთ.“ და ანიშნა ძმებს და საკაცით წაიყვანეს. ცოტა რომ გაიარეს, უბრძანა გაჩერება და თქვა: „უფალო, შენმა სიტყვამ უძლურთა სხეულები ცოცხალ სხეულებად აქცია, მეც მომეცი ძალა, შენს უძლურ მონას.“ და მაშინვე სრულიად გაძლიერდა და თავისი ფეხით მივიდა ბერთაში. ერთი წლის დღეები სრულიად ჯანმრთელად გაატარა და შემდეგ ამ მტანჯველი ქვეყნიდან გარდაიცვალა და ცოცხალთა სამყაროში მივიდა, როგორც მამაცი, ძლიერი ქრისტეს მოღვაწე და სრულიად გამარჯვებული ღვთის წინაშე სიხარულით, და ჩვენთვის შუამდგომელია უკუნისამდე.
მისი გარდაცვალების დროს მერეში ნეტარმა დედებმა, დეკანოზმა თემესტიამ და განმარტოებულმა ანატოლემ (რომელსაც ანტონიოსი უწოდეს), ორივემ, შუაღამისას ნახეს ხილვა. განმარტოებული ეკლესიაში მივიდა ზარის დარეკვამდე, და ასევე დეკანოზიც მივიდა ეკლესიის კარიბჭესთან და ერთმანეთს მიესალმნენ. დეკანოზმა უთხრა: „რატომ მოხვედი? მითხარი, რა ნახე?“ მან კი უთხრა: „შენი ხილვის მსგავსი ვნახე, რადგან ახლა გარდაიცვალა ჩვენი მაკურთხეველი მატოი.“ და მოუყვა ყველაფერი, რომ: „მოვიდა ვიღაც კაცი, ბრწყინვალედ შემკული, და მითხრა: „დიდი მატოი ღვთის წინაშე მიიცვლება, შემომყევი მე, რათა ღირსი გახდე, იხილო მისი დიდებით მიცვალება ამქვეყნიდან ზეციურ სასუფეველში.“
მე კი გავყევი და მიმიყვანა ბერთასთან ახლოს ბორცვზე და მითხრა: „გაიხედე ბერთასკენ და იხილე დიდებული ხილვა!“ მე კი ვხედავდი სინათლის სვეტს, რომელიც ზეციდან ეშვებოდა იმ მონასტერზე, და წმინდა ანგელოზთა სიმრავლე ამ სვეტთან ერთად ჩამოდიოდა. და ერთი მათგანი დიაკონის სახით, ოლარით, მათთან ერთად, რომლებიც ღმერთს უგალობდნენ ბრწყინვალე ხმით. და კვლავ ვიხილე წმინდა ანგელოზთა ის კრებული, ასევე ზეცად ამავალი, და მათ შორის წმინდა მატოი, ხელჩაკიდებული აჰყავდათ სინათლით შემკულ უხორცოებს გამოუთქმელი დიდებით, გალობით მაღალ ცაში. ეს არის ჩემი ხილვა მის შესახებ.“
მან კი უთხრა: „ჭეშმარიტად სარწმუნოა შენი ხილვა, ახლა კი ჩემი მოისმინე. რადგან როგორც თავიდან, სიჭაბუკეში იყო ნეტარი მატოი, ასაკოვანი და მშვენიერი, ახლა უფრო მეტად ვნახე დიდებით შემკული, წირვისთვის განკუთვნილი, წარმოუდგენლად ბრწყინვალე სამოსლით შემოსილი, და ხელში ოქროს საცეცხლურები ეჭირა. მე გამიკვირდა ის ხილვა და ვუთხარი: „როგორ გაძლიერდი უძლურებისგან, მოძღვარო!“ მან კი მითხრა: „საკურთხეველს, რომელსაც ჩემი ბავშვობიდან ვემსახურებოდი, ახლა ამ საკურთხევლიდან მის დაუსრულებელ მსახურებაზე გადავედი, რადგან ღირსი გავხდი ზეციურ საკურთხეველთან წარვმდგარიყავი და მარადის მემსახურა.“ ეს რომ ნახეს, ვიღაცები ბერთიდან მოვიდნენ და მატოის გარდაცვალება იმავე დროს აცნობეს და მადლობდნენ ქრისტეს, სასწაულთმოქმედს.
ნეტარი გრიგოლის სხვა მრავალი მოწაფე მონაზვნობის უდიდეს ზომას მიაღწია, რადგან ზოგჯერ წმინდა ანგელოზთა ბრწყინვალება მათ სხეულებზე მატოისაზე მეტად ჩანდა. და დიდი სასწაულები მათ მიერ ხდებოდა მათ სიცოცხლეში და მათი სიკვდილის შემდეგაც. მაგრამ ახლა მოვყვები ქრისტეს შემოსილი, სარწმუნო შვილის შესახებ, რომელსაც დიმიტრიოსი ერქვა. რადგან ის ნეტარმა დედა ფებრონიამ გაზარდა და მამა გრიგოლის მოწაფე გახდა, რომელიც მის პირველ მოწაფეებთან ერთად იყო დათვლილი.
ღმერთის კაცები ხშირად ხედავდნენ მასზე სინათლის სვეტს ყოველ ღამე, როცა ის ლოცულობდა, რადგან სულიწმინდა მუდამ მასზე იყო. ის გაემართა იერუსალიმისკენ. როცა ჰემსაში ჩავიდა, ცოტა დასნეულდა. სულით შეიცნო ღვთისგან მოწოდება და საკუთარი ხელით დაწერა წერილი, რომელშიც ეწერა: „ქრისტეს რჩეულნო, სიწმინდის სამყოფელნო, მამაო გრიგოლ და დედაო ფებრონია, ჩემო სულიერო მშობლებო, რომლებმაც რძის ნაცვლად სულიერი სწავლების საზრდოთი გამზარდეთ და ღვთიური სწავლის საგზლით გამიშვით ამ კარგ გზაზე, ახლა ჩემი სიტყვა თქვენთან მიმართებაში გაჩუმდება უფლის დიდებით მოსვლამდე. რადგან მე ჰემსას მივაღწიე და იქ დავიძინე ქრისტეს მეორედ მოსვლამდე. როცა თქვენს მოწაფეებს დაითვლით, იქ მომძებნეთ თქვენი შვილი და მუდამ მიხსენიეთ თქვენს წმინდა ლოცვებში, ღვთის წმინდანებო.“ იმავე დროს გარდაიცვალა და იქვე, ჰემსაში დაიკრძალა.