როდესაც ისინი უკან ბრუნდებოდნენ, მეფე დიმიტრიმ გულმოდგინედ გამოჰკითხა გრიგოლ მამას კლარჯეთის უდაბნოების შესახებ, რათა გაეგო ამ წმინდა ადგილების ყველა ნიშანი. გრიგოლ მამამ უთხრა მას: „ღვთისმოსავო მეფეო, თუნდაც ძალიან ბევრი ვილაპარაკო, ჩემი გონება ვერ შეძლებს გადმოგცეთ იმ უდაბნოების მთელ სიკეთეს, რადგან იქ მონაზვნური ცხოვრება აყვავდა და მომავალში კიდევ უფრო გაიზრდება. მაგრამ ბევრიდან ცოტას მაინც გეტყვით: იმ უდაბნოების მიწა ბუნებით ერთგვაროვანია და კარგად შეზავებული მზისა და ჰაერისგან. იქ არც ზედმეტი სიცხე წვავს და არც გადაჭარბებული სიცივე აწუხებს მცხოვრებლებს. ის თავის საზღვრებში დგას, მშრალი, უხორშაკო, უმიწო, მტვრიანი, რადგან ადამიანის ფეხები არასოდეს ისვრება იქ სიარულისას. კარგი წყალი და შეშა უხვად მოიპოვება ქვიშნარში, უამრავი ტყე და მრავალი გემრიელი წყაროა. ღვთისგან ბუნებრივი მხიარულებაა მინიჭებული. ის უგზოუკვლოდ მიუვალია სოფლის წესით მცხოვრებთათვის, რადგან მათი საცხოვრებელი მაღალ, ღრმა მთებშია. ერთი მხრიდან მთა აკრავს, მეორე მხრიდან კი შავშეთის დიდი მდინარეები გარს ერტყმის, როგორც უძრავი კედელი.
ასეა ყველა მხრიდან შემოზღუდული მთებით, ხევებითა და საშინლად ძნელად გასავლელი წყლებით. იმ მონასტრებში არ არის სათიბი მიწა, არც სახნავი ყანა, არამედ დიდი შრომით მოაქვთ საზრდო ცხენების ზურგით. ცოტა ვენახი და ხეხილი დიდი გაჭირვებით დაურგავთ. სამაგიეროდ, ველის მცენარეები უამრავია. ამ ყველაფერთან ერთად, მათი გული უშიშარია ურწმუნოებისგან შეწუხებისგან და ყოველგვარი რყევისგან მეფეთა მტრობის ჟამს. ასე რომ, ისინი ყოველთვის მშვიდად და წყნარად არიან და ქრისტეს ადიდებენ.
რადგან ღმერთმა სამყაროს შექმნის დასაწყისშივე შექმნა ისინი მომავალი დროებისთვის, როგორც მონაზვნების საცხოვრებელი და ყველა ქრისტიანის თავშესაფარი ორივე მხრიდან. ღვთის განგებას ასეთი წესი აქვს, რომ წმინდა უდაბნოების მონასტრები ღარიბების ხელით აშენდეს, რომლებიც სრულიად თავისუფალნი არიან ამქვეყნიური ცდუნებებისგან. თუმცა წმინდა უდაბნოებში მეფეებიც იღვწიან, ქრისტემ მაინც ღარიბების სახელი ჩათვალა საჭიროდ წმინდა მონასტრების მშენებლობისას. მაგრამ ღმერთმა მორწმუნე მეფეებს მისცა ძალა, აეშენებინათ საეპისკოპოსო ტაძრები და ქალაქები სოფლებთან ერთად, და ყველა ერზე მთავრებად დააყენა ისინი, რათა სამართლიანად განესაჯათ ისინი, ვინც ბრწყინვალე სამოსლით არიან შემკობილნი. ეს იმისთვის, რომ მათ გონება ხილულ ნივთებზე არ დაეტოვებინათ, არამედ მარადიულ სიკეთეებზე ეფიქრათ. რადგან ღვთიურმა სიბრძნემ სხვადასხვა სამოსლით მიანიშნა ყველა ადამიანს მათი წესის პატივი ღვთისმოსაობით. ხოლო მორწმუნე და ჭეშმარიტი მონაზვნები დედამიწაზე არავის ძალაუფლების ქვეშ არიან, რადგან ნებით თქვეს უარი ამქვეყნიურ სიამოვნებებზე და ღვთისთვის აირჩიეს მწუხარება გლოვის ადგილებში, პირველი წმინდა მამების მსგავსად, რომლებმაც დიდი სიღარიბის პირობებში ააშენეს წმინდა უდაბნოები მიწიერი მეფეების ბრძანების გარეშე, ყოვლისშემძლე ღმერთის შეწევნით.
ახლაც, ჩვენს დროშიც, არიან პირველი ნეტარი ადამიანების მსგავსნი, რომლებიც მონასტრებს აშენებენ უკაცრიელ ადგილებში ღვთის საცხოვრებლად. ხოლო ღვთისმოსავი მეფეები მათ შრომაში თანამონაწილეობენ უხვად გაცემული საგანძურით, როგორც დღეს შენმა დიდებულმა მეფობამ გაამდიდრა ჩვენი სიღარიბე მრავალი სიკეთით და ყოველთვის თანამონაწილე ხარ ჩვენს ლოცვაში.“ მეფე გაიხარა ნეტარი გრიგოლის სიტყვებით და მის გულში კლარჯეთის უდაბნოების მიმართ დიდი რწმენა და სიყვარული განმტკიცდა. ის მადლობდა ქრისტეს, რომელიც სიკეთეს უკეთებს თავისი ნების შემსრულებლებს. ასე დატოვეს მშვიდობა იმ სამეფოს და აფხაზეთიდან წამოვიდნენ.
გზად მიმავალთ ნეტარ გრიგოლს თეოდორემ და ქრისტეფორემ უთხრეს: „წმინდაო მამაო, როდესაც ხანძთიდან სამცხეში მოვედით, მირეან აზნაურის მამულთან ახლოს, მისმა ხალხმა დაგვინახა, რადგან საღამოს მინდორში გავჩერდით. მათ თავიანთ ბატონს აცნობეს და მირეანი მაშინვე თვითონ მოვიდა, თავმდაბლად მოგვესალმა, თავის სახლში წაგვიყვანა და კარგად დაგვასვენა. როცა გათენდა, თავის მეუღლესთან, კრავისთან მიგვიყვანა, რომელიც ქრისტეს მსახურია. როცა ვულოცეთ და დავსხედით, მაშინ დიდებულმა ბატონმა მირეანმა ბრძანებით ჩვენს წინაშე დააყენა თავისი სამი ვაჟი, ყოვლად კეთილი და ლამაზი ყრმა. როცა ვულოცეთ მათ, კრავის უთხრა: „ახლა კარგი სასწაული მოვახდინოთ და ჩვენი ვაჟებიდან ერთი მონაზვნად განვაწესოთ, ამ ქრისტეს მოწაფეების მოწაფედ. მათი ლოცვით მადლი მოგვეცეს, რათა ჩვენმა მოძულეებმა ნახონ და შერცხვეთ. ახლა თქვით, რომელი იყოს მონაზვნად ჩვენს შვილებს შორის!“ მან უთხრა: „ჩემო ბატონო, შენი შვილები შენს წინაშე არიან, რომელსაც შენ ბრძანებ, უფალმა გამოარჩიოს რჩეულ მონაზვნად.“ მან უთხრა: „ეს უმცროსი იყოს მონაზონი და სულიერად ამ მამების უდაბნოს შვილი.“ და თავისი ხელით მოიყვანა, ჯვრის გადაწერა გვთხოვა და მონაზვნის სამოსელი ჩააცვა. ჩვენ მას არსენი დავარქვით და აღვუთქვით, რომ შენი მოწაფე იქნებოდა ჩვენს მსგავსად, და მან კიდევ უფრო გაიხარა. ახლა, როგორც შენს სიწმინდეს სათნოდ უჩანს, ისე მოიქეცი.“ წმინდანმა უთხრა: „ნეტარო ძმებო, ღვთის ნებაა, რომ ჩვენი ხელით გახდეს ის რჩეული მონაზვნებს შორის და დიდ ზომას მიაღწიოს.“ მან ასევე ამავე პასუხის მსგავსად უამბო ყველაფერი ღირსი ყრმისა და ჭაბუკი ეფრემის შესახებ. ძმებმა გაიხარეს თავიანთი მოძღვრის სიტყვებზე.
ერთად მივიდნენ იქ, სადაც ეფრემი იყო, წამოიყვანეს ის და ასევე ნეტარი არსენი. წმინდა ეფრემი ასაკით უფროსი იყო. მათზე ნეტარმა გრიგოლმა დავითის სიტყვები თქვა: „ღვთის სიტყვების გამოცხადება განმანათლებელია და გონიერს ხდის ჩვილებს“, რომელთა მეშვეობითაც განმტკიცდება ქრისტეს ქება. ჭეშმარიტად, ეს უმანკო და წრფელი ყრმები შემომხვდნენ, რათა უფლის ბრძანებისამებრ მონაზვნური ღვაწლი დაეთმინათ: „ნუ აბრკოლებთ ამ ყრმებს ჩემთან მოსვლას, რადგან ასეთების არის ცათა სასუფეველი.“ მაგრამ ეს იცოდეთ, ძმებო, ჩვენთვის სამართლიანი იქნება, თუ ჩვენს ძმებს შორის დრტვინვა იქნება, ხოლო უფალი თვითონ იზრუნებს მათზე, ვინც თქვა: „ფრთხილად იყავით, ნურავინ დააბრკოლებთ ერთ მცირეთაგანს, რადგან მათი ანგელოზები ყოველთვის ხედავენ ჩემი ზეციერი მამის სახეს.“ ახლა კი თქვენ, ძმებო თეოდორე და ქრისტეფორე, გამარჯვებულნო, იყავით მათთვის კეთილი აღმზრდელები ღვთის ნებისამებრ!“
მათ აღუთქვეს და თავიანთ თავზე აიღეს მათი აღზრდის ღვაწლი. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა მათ: „ძმებო, ეს ყველა თქვენს სათნოებაზე მეტია, რომ თქვენი თვალები ყოველთვის მათზე იყოს და გახსოვდეთ მათი მშობლების დიდებულება და მათი რწმენა ქრისტეს მიმართ, და ჩვენ, ღარიბების მიმართ, როგორ დაივიწყეს მათ შვილობის სიყვარული ქრისტეს სიყვარულისთვის და ჩვენი ხელით უფალს მსხვერპლად მიართვეს. ჩვენ, უცხოებს, როგორც თავიანთ ძმებს, იმედით მოგვანდეს. ახლა, როგორც მშობლებისგან უმანკოები წამოვიყვანეთ წმინდად შესანახად, ისე იპოვოს ქრისტემ, როდესაც ჩვენი ხელებიდან თავის სამკვიდრებლად მოითხოვს!“
როდესაც ხანძთაში მივიდნენ, ქრისტეს მიერ შეკრებილმა ძმებმა ძალიან გაიხარეს მათი სულიერი მამისა და ძმების მოსვლით. მაგრამ მათ შორის იყო დრტვინვა ამ ყრმების მოყვანის გამო. მივიდნენ გრიგოლ მამასთან და უთხრეს: „წმინდაო მამაო, მოციქული ამბობს: „სრულმა სიყვარულმა შიში განდევნოს.“ თუ შენი სიწმინდე ბრძანებს, უშიშრად ვიტყვით, რისთვისაც მოვედით.“
მან უთხრა: „ძმებო, ჭეშმარიტად, ჩვენს შორის სიყვარული მტკიცე ფესვებზე დგას და მასში შიში არ არის. თქვით, რაც გნებავთ.“ მათ უთხრეს: „შენი ყველა საქმე უნაკლოა, გარდა იმისა, რომ ეს ყრმები მოიყვანე. შენ მიერ დადგენილი წესი შენზევე დაირღვევა მომავალში, რაც ჩვენთვის სირცხვილი იქნება. თუმცა ჩვენი გული უშიშარია ამ დროისთვის, ეს საქმე წესის გარეშეა, და ახლა ეს არის ჩვენი სათქმელი, წმინდაო ღვთისაო.“
როდესაც ეს კარგი აზრი მოისმინა, ნეტარმა გრიგოლ მამამ ცხადად გაიხარა და უთხრა მათ: „ო, ნეტარო ძმებო, არასოდეს მოხდეს, რომ მე შევცვალო ის წესი, რომელიც პირველმა წმინდა მამებმა დაადგინეს რაიმე ხორციელი მიზეზის გამო. მაგრამ ჭეშმარიტს ვიტყვი ღვთის წინაშე, რადგან არასოდეს გსმენიათ ჩემი პირიდან საპირისპირო სიტყვა. ამ ყრმების აქ მოყვანა ასე მოხდა: ქრისტემ ღმერთმა წმინდა ანგელოზის პირით მაცნობა მათი ყველა საქმე, რომ როგორც ეფრემ ასური და არსენი რომაელი, ადამიანებისგან განშორებულნი და ღმერთთან დაახლოებულნი, ასე იქნებიან ეს ღირსი ყრმები უმანკოდ აღზრდილნი ხანძთაში თავიანთი პატივის დრომდე. ახლა შეგვიძლია კი უფლის ბრძანებას შევეწინააღმდეგოთ? რადგან „უნებლიე ზედა მაც“ მოციქულის სიტყვისამებრ: „თუ არ ვიქადაგებ, ვაი მე.“ თქვენ კი ნეტარნი ხართ, რადგან უფალმა გამოგარჩიათ ამ თავის მონებისთვის. მაგრამ ამგვარი მიზეზის გარეშე, თუ ვინმე შეცვლის პირველ წესს და ყრმას მოიყვანს ამ მონასტერში ყოფნისთვის, ის ძალიან დიდ სასჯელს მიიღებს ჩვენი უფლისა და ღმერთის მეორედ მოსვლისას!“
ძმები დარწმუნდნენ და ამით გამხნევდნენ, მადლობდნენ ქრისტეს, სასწაულების მოქმედს. მაშინ თეოდორემ და ქრისტეფორემ, რადგან მათი სენაკები ერთად იყო და სხვა ძმებისგან განცალკევებული, ღვთისმოსავი ყრმები, სულიერი მამების მითითებით, თავიანთ სენაკში წაიყვანეს, ნეტარი გრიგოლ მამის მცნებისამებრ, და კარგად აღზარდეს ღვთის მადლით, როგორც რძით.