წმინდა და ნეტარი მამა გრიგოლის, არქიმანდრიტის, ხანძთისა და შატბერდის აღმაშენებლის, ღირსეული ცხოვრების შრომა და მოღვაწეობა, და მასთან ერთად მრავალი ნეტარი მამის ხსენება.
როგორც სოლომონმა თქვა: „ბრძნული საუბარი სუფთა ვერცხლია, ხოლო დუმილი – რჩეული ოქრო“.
მაგრამ ახლა მე, რადგან არ შემიძლია განუწყვეტლივ ლოცვა და ყველა სულელზე უარესი ვარ, ჩემი ნაკლოვანება არ მაძლევს საშუალებას, გავჩუმდე. ამიტომ უკეთესად მივიჩნიე, რომ მეთქვა ღმერთშემოსილი ადამიანების, ჩვენი ნეტარი მამა გრიგოლის და მისი მეგობრებისა და მოწაფეების ღირსეული ცხოვრების შესახებ. ღვთის მადლითა და შეწევნით, რამდენადაც შევძლებ, მსმენელებს ჭეშმარიტად მოვუყვები იმას, რაც მისი წმინდა მოწაფეებისა და მოწაფის მოწაფეებისგან მსმენია. იმ ნეტარ მამათა ლოცვით, ამ სიტყვების დაწერით, ორივე მხრიდან (სულიერად და ფიზიკურად) შვებას ვიპოვი ჩემი უძლურებებისგან.
კლარჯეთის დიდებულ უდაბნოებში პირველად დამკვიდრებულ იმ დიდებულ მეუდაბნოე წმინდა მამათა, ღირსეულად მცხოვრებთა, მოთმინების სიმტკიცე, უფლისთვის სათნო და წმინდა შრომა და მათი სასწაულების სიმრავლე ქართლის მიწაზე აღუწერელი დარჩა. ეს იმიტომ მოხდა, რომ მათი დაწერა, რაზეც ზემოთ ვახსენე, საჭირო იყო, რათა თაობიდან თაობას, უკუნისამდე მოთხრობილიყო ყველასთვის, რათა მომავალმა თაობამ უფალი მათი ხსენების დღესასწაულზე განადიდოს.
მაგრამ ახლა მათი სასწაულები დროის სიმრავლის გამო დავიწყების სიღრმეში გადავიდა. იმ ყოვლად მოსახსენებელი, საკვირველი ნეტარი ადამიანების კეთილი საქმეები და უბიწო ცხოვრება, რომლებიც ბრწყინავდნენ, როგორც ვარსკვლავები ზეცის სამყაროში, ამ ხილული და წარმავალი მზის ქვეშ, ახლა სულით ბრწყინავენ და უსასრულო ნათელში ხარობენ. ისინი ყოველთვის შუამდგომლობენ ჩვენთვის, გახარებულნი ქრისტეს აღთქმული ჯილდოს მიღებით, რადგან თავიანთი შრომის სანაცვლოდ ზეცაში მიიღეს უსაზღვრო, განუწყვეტელი და გამოუთქმელი სიხარული და მხიარულება.
ამ ნეტარ მამათა შორის გამობრწყინდა მადლით სავსე, სიბრძნით სრულყოფილი, დიდი მღვდელი და მოღვაწე, რომელიც კარგად განაგებდა მონასტრებს, უდაბნოებს ქალაქებად აქცევდა, ზეცის კაცი და მიწის ანგელოზი – სანატრელი გრიგოლი. ის იყო ხანძთისა და შატბერდის, ამ ორი დიდებული მონასტრის სულიერი მამა, წინამძღვარი და აღმაშენებელი. ის გახდა კეთილი მაგალითი იმ დროის ყველა მეუდაბნოე მამისთვის, მათი ახალი მშენებლობისას.
გრიგოლი იყო წარჩინებული, დიდებული და მართლმორწმუნე მშობლების შვილი. ის აღიზარდა დიდი ერისთავის, ნერსეს სამეფო სახლში, კეთილად მსახური დედოფლის, ნერსეს ცოლის ხელით, რომელმაც ის იშვილა, რადგან ის მისი დისშვილი იყო. დედის საშოდანვე ღმერთს იყო შეწირული თავისი დედის მიერ, ისევე როგორც წინასწარმეტყველი სამუელი. ის მარხვებში იზრდებოდა, იოანე ნათლისმცემლის მსგავსად, რადგან ბავშვობიდანვე ღვინო და ხორცი არ შეხებია მის პირს. რადგან თავისი სული ქრისტეს განუკუთვნა სამკვიდრებლად, მონაზვნობის სახეც ემოსა, რადგან თავისუფალი იყო ბავშვების სიმღერისაგან და ადამიანთა ყოველგვარი არევ-დარევისგან. ის მარტო იმყოფებოდა თავის განკუთვნილ ადგილას, ამიტომაც მას დაყუდებული უწოდეს.
მისი სწავლის უნარი საოცარი იყო, რადგან სწრაფად ისწავლა „დავითნი“ და ხმით სასწავლებელი საეკლესიო სწავლება. ქართულ ენაზე ყველაფერი ისწავლა, ასევე მრავალ ენაზე წერა-კითხვა ისწავლა და საღმრთო წიგნები ზეპირად შეისწავლა. ამქვეყნიური სიბრძნეც, ფილოსოფოსთა სწავლებაც კარგად შეისწავლა. კარგ სიტყვას იღებდა, ხოლო უვარგისს უარყოფდა. მისი სრულყოფილება ყველას შორის სახელოვნად გავრცელდა. ამქვეყნიურ სიბრძნეს კი ეწინააღმდეგებოდა, მოციქულის სიტყვისამებრ, რომ „ღმერთმა გააგიჟა ამქვეყნიური სიბრძნე“.
მისი სიტყვა მადლის მარილით იყო შეზავებული. როცა ლაპარაკობდა, ბრძნულად აღებდა პირს და წესს უდგენდა თავის ენას. ასაკის მატებასთან ერთად კეთილი სათნოებაც იზრდებოდა, რადგან არ იყო, როგორც ჭაბუკი, ამაყი და გემრიელი საჭმელების მოყვარული. პირიქით, თავის თავზე დანიელ წინასწარმეტყველის სიტყვას ამბობდა: „გემრიელ პურს არ ვჭამ“. ასე იღებდა ნეტარი გრიგოლი, გულით მდაბალი და სულით ღარიბი, ქცევით მშვიდი და გონებით მოწყალე, საგლახაკო საზრდელს თავისი სხეულის გასამტკიცებლად. რადგან სიწმინდის ფესვი ყოველთვის მის გულში იყო ჩანერგილი, რომელიც ღვთისმსახურების ნერგს აღმოაცენებდა. ჭეშმარიტი სარწმუნოების ნერგი აღორძნდა მის სულში და ღვთის სიყვარულის ნაყოფი მასში გამრავლდა. ასეთი მრავალფეროვანი კეთილი განგებით ცხოვრობდა ეს სამღვდელო ჭაბუკი უფლისთვის სათნოდ. ის იყო გარეგნობით დიდი, სხეულით გამხდარი, ასაკით სრული, ყოვლად კეთილი, სხეულით სრულიად ჯანმრთელი და სულით უბიწო.