ამ წმინდანის დროს, ხელმწიფე აშოტ კურაპალატმა დაიპყრო მრავალი ქვეყანა და ააშენა არტანუჯის ციხე თავისი მეუღლის, დედოფლის საცხოვრებლად. დედოფალი იქ კარგად ცხოვრობდა მრავალი წლის განმავლობაში. მაგრამ მტერმა (ეშმაკმა) აცდუნა ხელმწიფე და მან ციხეში მოიყვანა მეძავი ქალი, რომელთანაც მრუშობდა. ვნების ეშმაკი ძლიერ აღაგზნებდა მას, თუმცა მანამდე ასეთი ჩვევა არ ჰქონია, მაგრამ ამ ბოროტმა ცოდვამ ის დაამარცხა. როდესაც ნეტარ გრიგოლს ეს სულის დამღუპველი ამბავი ესმა, ძალიან შეწუხდა. მან ეს ამბავი აცნობა წმინდა გრიგოლს, დიდ მოხუცებულს, რომელიც ეკლესიებში ცხოვრობდა, რადგან ის სასწაულმოქმედი იყო და ღვთისა და ადამიანებისგან პატივცემული. მისი რჩევით, გრიგოლმა პირისპირ ამხილა ხელმწიფე. ხელმწიფემ აღუთქვა, რომ ამ ცოდვას მიატოვებდა და იმ ქალს უკან გაუშვებდა, საიდანაც მოიყვანა. მაგრამ თავისი დაპირება ვერ შეასრულა, ვერ გაუშვა ის ქალი, რადგან ვნებას დაემონა.
ნეტარმა გრიგოლმა შესაფერისი დრო იპოვა. როდესაც კურაპალატი შორს იყო, ერთ დღეს შატბერდიდან არტანუჯში წავიდა და საღამოს ციხის ძირას მივიდა. მან კაცი გაუგზავნა იმ ქალს საჭმლის სათხოვნელად და იქ დარჩენის მიზეზიც შეუთვალა. ქალმა დიდი სიხარულით გაიხარა და მრავალნაირი საჭმელი გაუგზავნა წმინდანს და მის მოწაფეებს. როდესაც გათენდა, კვლავ გაუგზავნა კაცი, რათა მასთან მისულიყო. მაშინ ქალი კიდევ უფრო გახარებული სწრაფად მივიდა წმინდანთან თავის ორ მხევალთან ერთად, რათა ნეტარი კაცის ჯვრისწერის ღირსი გამხდარიყო. მაგრამ გრიგოლმა ჯვარი არ დასწერა, არამედ უბრძანა, განცალკევებით დამჯდარიყო. მოწაფეებიც მაშინვე განზე გადგნენ თავიანთი მოძღვრის მითითებით, ასევე ის ქალი მსახურებიც, რადგან წმინდანის შიში ყველას მოეცვა. მაშინ ნეტარმა გრიგოლმა უთხრა მას: „ჰოი, საწყალობელო! რატომ ჩაერიე ცოლ-ქმარს შორის, რათა სამუდამოდ დაიღუპო იმ ბოროტი ცოდვით, რომლითაც ეშმაკს დაემონე და უაზრო მიზეზით დიდი ხელმწიფისთვის მახე გახდი?“
ქალმა ცრემლებით უთხრა: „ღმერთის წმინდაო კაცო, მე ჩემს თავს ვერ ვმართავ, რადგან კურაპალატს ჩემდამი გადაჭარბებული სიყვარული აქვს. ახლა არ ვიცი, რა ვქნა, რადგან შენმა სიტყვებმა ძალიან შემაძრწუნა.“ წმინდანმა უთხრა: „შვილო, სრულად დაემორჩილე ჩემი, გლახაკის სიტყვებს, და მე ქრისტესთან თავდებად დაგიდგები, რათა მან თავად მოგიტევოს ყველა შენი დანაშაული.“ ქალმა უთხრა: „წმინდაო მამაო, თქვენს ხელში ვარ, ჩემს სულზე უკეთ იზრუნეთ.“ მაშინღა დასწერა ჯვარი და აკურთხა ლოცვით, აღავსო მადლით და მისცა თავისი თოკის ქამარი, რათა ქამრად შემოერტყა. მანაც ასე მოიქცა.
წმინდანმა უთხრა: „შვილო ჩემო, დღეს მოხდა შენი სულის გადარჩენა, რადგან სანატრელი დედა ფებრონიასთან მიგიყვან.“ ქალმა ძალიან გაიხარა. ნეტარმა გრიგოლმა თავის მხევლებს უბრძანა, ციხეში დაბრუნებულიყვნენ, ქალს კი უთხრა: „შვილო ჩემო, წადი და ჩვენს წინ იარე!“ ასე მიიყვანა იგი მერეს მონასტერში, რადგან მანამდე უკვე შეთანხმებული იყო ნეტარ დედა ფებრონიასთან. გრიგოლმა მას ქალი ჩააბარა და უთხრა: „იზრუნე ამაზე, როგორც საჭიროა, და როდესაც კურაპალატი მის ძებნას დაიწყებს, რადგან ხედავ, მისი გული დამსხვრეულია.“ ფებრონიამ თქვა: „ქრისტემ კარგად იზრუნოს თავის მხევალზე, რომელიც თქვენ იპოვეთ, ღირსო მამაო.“
დიდხანს ეს ნეტარები მარტო საუბრობდნენ. ასეთი იყო იმ დროის წინამძღვარი მამების ჩვეულებაც, რომ დედა ფებრონიასთან შეუთანხმებლად არაფერს აკეთებდნენ. ვიღაც დათაგანი მათ მახლობლად გადიოდა და ერთი სიტყვა მოისმინა, მაგრამ სხვის მოსმენას ვეღარ გაბედა, რადგან წმინდა გრიგოლმა ნეტარ ფებრონიას უთხრა: „რა გითხრა ანგელოზმა?“ რადგან ღმერთი ყოველთვის მათ შორის იყო.
როდესაც კურაპალატი ციხეში მივიდა, იმ ქალზე იკითხა და რადგან ვერ იპოვა, ძალიან შეწუხდა, მიხვდა რა მომხდარ ამბავს. ხელმწიფე მის მიმართ ადამიანური ხრიკებით კი არ იყო შეყვარებული, არამედ ეშმაკის მანქანებით იმდენად იყო დამარცხებული, რომ თავმოყვარეობა დაავიწყდა და სწრაფად მივიდა მერეს მონასტერში. ნეტარმა ფებრონიამ კი ის ქალი დამალა.
როდესაც კურაპალატმა წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიაში ილოცა და დედა ფებრონიას ლოცვა მიიღო, მაშინ დაიწყო საუბარი: „იცი, დედაო, რატომ მოვედი ახლა?“ მან უთხრა: „უფალმა იცის, რატომ ბრძანეთ აქ მოსვლა.“ კურაპალატმა უთხრა: „ამ მიზეზით მოვედი, რომ ჩვენი სახლის მეჭურჭლე ქალი იყო და მთელი ჩვენი ქონება მის ხელში იყო, მამა გრიგოლს კი აქ მოუყვანია და ჩვენი განძეულიდან ბევრი დაგვაკლდა. ახლა უბრძანეთ, რომ ერთხელ ციხეში მოვიდეს და ყველაფერი ჩაგვაბაროს, შემდეგ კი ისევ თქვენთან მოვიდეს, როგორც მოესურვება.“
ფებრონიამ მკვეთრად უთხრა მას: „ცოდვის მიზეზებს ეძებენ ადამიანები, რომლებიც უკანონობას სჩადიან.“ ეს რომ კურაპალატმა მოისმინა, ამხილებისგან შერცხვა და დიდხანს გაჩუმდა, როგორც დამარცხებული, რადგან ხორციელად ძლიერ ხელმწიფეს სულით ძლიერმა ადამიანებმა სძლიეს, რომლებიც ღვთიური შურით იყვნენ აღჭურვილნი. შეწუხებულმა კურაპალატმა გულის ტკივილისგან თქვა: „ნეტარ არს ის კაცი, ვინც ცოცხალი აღარ არისო.“ და სწრაფად წამოდგა და წავიდა. მაშინ ნეტარი ფებრონია მშვიდი სულით აჩერებდა, რათა სტუმრად მიეღო, მაგრამ ის არ დაემორჩილა, რადგან თავისი გონება ამხილებლად ჰქონდა და ხორცის სიყვარულის სურვილი მოშორდა, თავისი სირცხვილი გააცნობიერა. სულით კი ხარობდა, რადგან სიბრძნემ განდევნა ის მავნებელი სულმოკლეობა და აქებდა წმინდანთა ძლევამოსილებას, უფრო მეტად კი გამარჯვების მომნიჭებელ ღმერთს. სიხარულით წავიდა, რადგან წმინდა გულით პატივს სცემდა ნეტარებს, როგორც მისი სულის სამუდამოდ გვირგვინოსან მყოფელებს.
მაგრამ მტერმა ადარნერსე ხელმწიფეს, რომელიც აშოტ კურაპალატის ძე იყო, უფრო დიდი უბედურება შეამთხვია. რადგან მეძავი ქალის ცილისწამებით, რომელთანაც მრუშობდა, უსამართლოდ, სიძვის სიცრუით განშორდა თავის ერთგულ ცოლს და გაგზავნა თავის ქვეყანაში, აფხაზეთში, საიდანაც მოიყვანა. ქრისტემ კი თავის მონა გრიგოლს გამოუცხადა მთელი ის უსამართლობა, რომელიც უდანაშაულო დედოფალს შეამთხვიეს. ამიტომაც ნეტარმა გრიგოლმა მრავალჯერ ამხილა ადარნერსე. მაგრამ ხელმწიფე ამაო თავმოყვარეობით დამარცხდა და მართალი კაცის მხილება არ მიიღო, არამედ ბოროტებას ბოროტება დაუმატა და სხვა ცოლი შეირთო. მაშინ მამა გრიგოლმა უწინასწარმეტყველა მას იმ დანაშაულების გამო, რაც ღვთის ნებით უნდა შეემთხვეოდა. და უთხრა ასე: „ჩემი, გლახაკის სიტყვების არმოსმენის გამო, ბოროტ სნეულებებს მიეცემი, და შენი ახლანდელი შვილები ეშმაკებისგან იტანჯებიან, და ვერ განიკურნები შენ და ვერც შენი შვილები, სანამ არ შეუნდობთ იმ დედოფალს, ღვთის უსამართლოდ გაძევებულ მხევალს. თუნდაც ის ხორციდან განვიდეს (მოკვდეს), მაინც მისი საფლავიდან შეუნდობენ შენს შვილებს. ხოლო ის ცილისმწამებელი მეძავი ქრისტემ მალე გააქიქოს ყველა შემცდარზე მეტად თავისი სიბილწისა და უკეთურების გამო.“
ადარნერსე ნეტარი გრიგოლის სიტყვებისგან ძალიან შეშინდა და წმინდანს შეევედრა. მან კი წამოაყენა და უთხრა: „ქრისტემ მოგიტევოს დანაშაულები, მაგრამ ეს იცოდე: ჩემი ნათქვამი თავის დროზე აღსრულდება, რათა ყველამ გაიგოს ურჩობის ნაყოფი.“ მცირე ხნის შემდეგ ადარნერსეს შეემთხვა მწვავე სნეულება, რომელსაც ნიკრისი ჰქვია (ტეხი). ტკივილებისგან მწარედ იტანჯებოდა, რადგან მანამდე სრულიად უვნებელი იყო. და სწრაფად გაგზავნა კეთილი კაცი, რომელსაც კუპრა ერქვა, დედოფალთან შენდობის სათხოვნელად. როდესაც ადარნერსეს მოციქული ფერსათს მივიდა, სადაც ახლა მისი საფლავია, და ნახა თავისი დედოფალი დიდ მონაზვნობაში, რომელიც ბაგრატ შაროელის, ხელმწიფის ასული იყო. მას სამოსლად უბრალო ჩოხა ეცვა და წმინდა სქემა ჰქონდა შემოსილი, დიდი შეშის ტვირთი ეკიდა და თავის სახლში მიჰქონდა სანატრელს, რომელსაც თავიდან ბევრელი ერქვა, შემდეგ კი ანასტასია, რადგან მან სრულიად შერცხვა ეშმაკი. ახლა მორწმუნეები მისი მადლით კურნებას პოულობენ, როდესაც მისი საფლავიდან მიწას ლოცვად მიაქვთ.
ეს რომ იმ მოციქულმა კაცმა ნახა, იცნო და ადარნერსეს მაგივრად შეევედრა და უთხრა: „ქრისტეს ნების შემსრულებელო, გევედრები, შეიწყალე ჩემი უფალი, ღვთისგან სამართლიანად დასჯილი შენს გამო, და ნუ დაწყევლი მას, არამედ შეუნდე მისი დიდი დანაშაულები.“ მან კი უთხრა: „ქრისტეს გეფიცები, არასოდეს ამოსულა წყევლა ჩემი პირიდან და არც მას ვწყევლი, ქრისტემ შეუნდოს ყველა ცოდვა და განკურნოს სულით და ხორცით.“ და სწრაფად განიკურნა ადარნერსე, რადგან იმ მოციქულმა კაცმა დაიმახსოვრა ის დრო, როდესაც მისმა უფალმა ილოცა, და როდესაც მოვიდა, ის სრულიად უვნებელი დახვდა და სიხარულით მადლობდა ქრისტეს. მაგრამ რამდენიმე წლის შემდეგ, როდესაც ადარნერსე ხელმწიფეს შვილები, გურგენ კურაპალატი და სუმბატი შეეძინა, მტრისგან (ეშმაკისგან) ძალიან იტანჯებოდნენ. და სწრაფად გაგზავნა ისინი ფერსათს გლახაკის სამოსით და სამეფო შესაწირავით სანატრელი დედოფლის საფლავზე სალოცავად, რადგან ის გარდაცვლილი იყო. და როდესაც ილოცეს, სრულიად განიკურნნენ ნეტარი გრიგოლის სიტყვისამებრ და სიხარულით წავიდნენ თავიანთ სახლში და ადიდებდნენ ქრისტეს, ყველას ღმერთს.
ხოლო ის ცილისმწამებელი ქალი ბოროტად ეშმაკეული გახდა და გაცოფდა, და სხვა განსაცდელებიც შეემთხვა მას თავისი უკეთური საქმეების გამო. მისი ხილვა და სიტყვების მოსმენა საშინელი და შემზარავი იყო. როდესაც გონს მოეგო, მაშინ მივიდა დედა ფებრონიასთან ის საწყალობელი ქალი და ცრემლებით შეევედრა, აღიარა ყველა დანაშაული და გოდებით ევედრებოდა, რომ მამა გრიგოლისთვის შუამდგომლობა ეთხოვა. მან კი წერილი მისწერა ვედრებით, მაგრამ ნეტარმა გრიგოლმა არ მოუსმინა, არამედ უთხრა: „მას უფრო მძიმე განსაცდელები დაატყდება თავს ამის გამო, რადგან ის ღვთისმოსავი ხელმწიფისთვის საცდური გახდა და მისი ერთგული ცოლი განაშორა, რადგან მისი სახელი მეძავის სახელივით გაავრცელა, და კვლავ უდანაშაულო ჭაბუკის სისხლი დაღვარა. ახლა მისი უღირსი საქმეების მსგავსად მიეგება მას სიკვდილამდე.“
ნეტარმა ფებრონიამ თქვა: „ჭეშმარიტია მამა გრიგოლის რჩევა, რადგან მან არ აიძულა ის წმინდანი, როგორც მოციქულმა თქვა: „წინასწარმეტყველთა სულები წინასწარმეტყველებს ემორჩილებიანო.“ არამედ, როგორც შეეფერებოდა, ნუგეში სცა იმ სასოწარკვეთილს, რადგან ის სავსე იყო ორივე ცხოვრების (ამქვეყნიური და სულიერი) სიბრძნით და დიდი სასწაულები ხდებოდა მის მიერ და ზოგიერთი მისი მოწაფის მიერ, და ახლა სარწმუნოებით მევედრებელთათვის მათი საფლავებიდან კურნება აღმოცენდება. ის ქალი კი სიკვდილამდე მერეს მონასტერში დარჩა, რადგან თუმცა ბოროტ ტანჯვაში იყო, მისი გონება ცოცხალი რჩებოდა. და როდესაც ის მოკვდა, დედა ფებრონიამ ბრძანა მისი დამარხვა ქრისტეს ნების შემსრულებელი დების მახლობლად, რათა ის დიდი დამნაშავე უდანაშაულოებმა გაამართლონ ქრისტეს წინაშე.
უფალმა კი სასწაული აჩვენა, რადგან სხვა მიცვალებულების დამარხვისას სამჯერ იპოვეს ის აკელდამის (საფლავის) კარის შიგნით მწოლიარე. და ვეღარ გაბედეს იმ ცოდვილი ქალის გვამის აღება, არამედ მაშინღა აცნობეს ყველაფერი ნეტარ ფებრონიას, რადგან ის ძალიან მოხუცი იყო და მიცვალებულების დამარხვაზე მისვლა არ შეეძლო. მან კი თქვა: „ეს ნეტარ გრიგოლს უნდა ეცნობოს, რადგან ის არის ამ საქმის წინამძღვარი.“ და პატივით მისწერა წერილი ასე:
„უფალმა მოიღოს ჩვენზე წყალობა თავისი წმინდა ჯვრით და შენი ღირსეული ლოცვების დახმარებით, ქრისტეს მადლით მოსილო მამაო გრიგოლ! შენ, რომელიც ყოველთვის იზიარებ ჩემი, ღარიბის ლოცვას, წმინდაო ღვთის კაცო, მტრებმა მრავალგვარი ბოროტებით დაგიგეს მახე, როგორც მონადირეები აგებენ. მათ დაიწყეს შენთან ბრძოლა უწყინრად, რადგან ვერაგულად გებრძოდნენ საოცარი სიმძაფრით და სასტიკი სახით, როგორც მხედართა გუნდი. ზოგჯერ კი როგორც მძვინვარე მხეცების სიმრავლე, მრავალჯერ საშინელი გამოცხადებებით. ასე აღძრეს შენთვის უხილავი და ხილული ღვაწლის ქარიშხალი. მაგრამ მათ ყველას სძლია შენს სხეულში დანერგილმა სიწმინდით შემკულმა სიმდაბლემ და შენმა ცეცხლისებრმა, მართალმა სულმა უკუაგდო ის მავნებელი მტრები, უხილავნი და ხილულნი. ამ მადლის გამო შენ გაქვს ღვთის ძალა, რადგან წმინდა ანგელოზების მსგავსი სიწმინდე გაქვს, რომელიც გამარჯვების სამმაგი ძალაა. ის შეზღუდულია მარადიული ლოცვითა და მარხვით, და მრავალი მუხლთდრეკით, რომელიც წმინდა ცრემლებს სწირავს შენი უძილო თვალებიდან და მღვიძარე სულიდან. შენ, წმინდაო მღვდელო, ეკლესიად წოდებულ მართალთა შორის განისვენებ. შენ ხარ საღვთო მოძღვარი, მორწმუნეთა სიმტკიცე, ხელმწიფეთა თვალუხუავად მამხილებელი და სწავლების კვერთხით განმსწავლელი. ამის გამო შენი სიტყვები წინასწარმეტყველურად სრულდება ადამიანთა შორის. მაგრამ ახლა შენდობის დროა, მოიღე წყალობა იმ განწირული ქალის მიმართ, როგორც შენს სიწმინდეს შეეფერება. ჩემი დანარჩენი სიტყვა წიგნის მიმღებისგან გაიგე. ყოველთვის შემეწიე აქაც და იმ საუკუნო ცხოვრებაშიც, ამინ.“
როდესაც ნეტარმა გრიგოლმა ფებრონიას წიგნი წაიკითხა და ყველაფერი გაიგო, ცრემლებით მადლობა შესწირა ქრისტეს და დაწერა ეპისტოლე (წერილი) იმ გარდაცვლილი დების მიმართ, ასეთი სახით:
„ქრისტეს მოყვარულებო, ამქვეყნიური წესების მიხედვით მოკლე დროში, სიყრმიდან სიკვდილამდე ქრისტესთვის მძლეველებო, მოციქულის სიტყვისამებრ: „რადგან მოკვდით და თქვენი სიცოცხლე დაფარულია ქრისტესთან ერთად ღმერთში.“ როდესაც გამოცხადდება ჩვენი სიცოცხლე, მაშინ თქვენც გამოცხადდებით საუკუნო მომავალი დიდებით. თქვენ, ბრძენთაგან ნეტარნო და უვიცთაგან უცნობნო, უხრწნელ სიმდიდრეს კეთილი ვაჭრების მსგავსად ამქვეყნიურით შემძენნო, ახლა კი სხეულით მძინარენო და სულით მღვიძარენო, მკვდრად შერაცხილნო მკვდრებისგან და უკუნისამდე ცოცხალნო ქრისტესგან სულის ტაძრით, მიწის ცად შემცვლელნო, ქალწულების ყვავილებო, ღვთისმშობლის მსგავსნო. მხიარულნო მის წინაშე, მისი ძის საუკუნოდ დიდებულ მოსვლას მომლოდინენო.
თქვენ, უძლურებისგან უცვლელ ძალას მიღწეულნო და სიკვდილის შემდეგ ყოველთვის შემძლებელნო, რომ მიაგოთ ორგვარი საზღაური ადამიანთა ქცევების მიხედვით, როგორც ეს ახლა ვიხილეთ თქვენგან სამართლიანი განაჩენი. ამის გამო მე, ღარიბი გრიგოლი, და დედა ფებრონია, მადლიერნი ვართ თქვენი თანადგომისთვის. ახლა კი გევედრებით, იმ საწყალობელი ქალისთვის ითხოვეთ ქრისტესგან მისი ცოდვების შენდობა და მისი ძვლები თქვენს ძვლებთან ერთად ღირსყავით, ხოლო მისი სული თქვენს სულთან ერთად. უფრო მეტად იღვაწეთ უფლის მეორედ მოსვლამდე, რადგან გაქვთ მადლი, რომ შეეწიოთ მორწმუნეებს და ელოდებით დაუსრულებელ დიდებასა და გამოუთქმელ სიხარულს, რომელსაც მიაღწევთ. თქვენი შუამდგომლობა ყოველთვის შემწე იყოს ჩვენთვის, რათა ჩვენც ღირსნი გავხდეთ იმ სანატრელი ცხოვრებისა მომავალ საუკუნეში, ამინ.“
როდესაც გარდაცვლილ დებს ნეტარი გრიგოლის წერილი წაუკითხეს და დედა ფებრონიას სიტყვიერი ბრძანებაც აუწყეს, მაშინღა მიიღეს ის მკვდარი ქალი თავის პირველ ადგილას, სადაც სამჯერ იყო დასვენებული, და იმ დღიდან აღარ შეუცვლიათ ადგილი. რადგან ნეტარი მამა გრიგოლი გახდა მიზეზი ჯერ ცოდვების მხილებისა, შემდეგ კი შვებისა და შენდობისა. დიდმა სინანულმაც დიდად შეუწყო ხელი იმ ცოდვილს ღვთის წინაშე, რომელსაც არ სურს ცოდვილის სიკვდილი, არამედ მისი მოქცევა და სინანული. ამის გამგებნი გაოცდნენ და ადიდებდნენ ღმერთს.