თავი I
წმინდა დედოფალ შუშანიკის წამება.
ახლა დანამდვილებით გეტყვით წმინდა და სანატრელი შუშანიკის გარდაცვალების ამბავს:
I. ეს მოხდა სპარსთა მეფის მეფობის მერვე წელს. ვარსქენ პიტიახში, არშუშას ძე, სამეფო კარზე მივიდა. ის თავდაპირველად ქრისტიანი იყო, ქრისტიანი მშობლების შვილი. მისი ცოლი იყო ვარდანის, სომეხთა მხედართმთავრის ასული, რომლის შესახებაც უკვე მოგწერეთ. მამის მიერ მას ვარდანი ერქვა, ხოლო სიყვარულით, მოფერებით მისი სახელი შუშანიკი იყო. ის ღვთის მოშიში იყო, როგორც უკვე ვთქვით, თავისი სიყრმიდანვე.
შუშანიკი მუდამ შეფიქრიანებული იყო ქმრის, ვარსქენის, მზაკვრული ბუნების გამო. ის ყველას ევედრებოდა, რომ ელოცათ მისთვის. ლოცულობდა, რომ ღმერთს შეეცვალა ვარსქენის უგუნური ბუნება და ქრისტეს ცნობას მოაგებდა, ანუ ქრისტეს აღიარებდა.
მაგრამ როგორ თქვას ვინმემ ამ საბრალო, სამგზის საცოდავი და სრულიად განწირული ვარსქენის ამბავი? როგორ უარყო მან ქრისტეს სანატრელი იმედი, რწმენა? ან ვინ არ იტირებდა მის გამო, ვისაც ქრისტესთვის არც გასაჭირი ენახა, არც შიში, არც მახვილი, არც პატიმრობა?!
რადგან როდესაც ის სპარსთა მეფის წინაშე წარდგა, ეს არ იყო დიდების მისაღებად. პირიქით, ის მეფეს ძღვნად შესწირავდა თავს, ანუ სრულ მორჩილებას აღუთქვამდა. მან უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი და ეთაყვანებოდა ცეცხლს. ამით მან სრულიად განაგდო თავი ქრისტესგან.
ეს საწყალობელი ვარსქენი სპარსთა მეფისგან ცოლს ითხოვდა, რათა მეფეს მოსწონებოდა. ის ასე ეუბნებოდა მეფეს: „ჩემი კანონიერი ცოლი და შვილები, მათაც ისევე მოვაქცევ შენს სჯულზე, როგორც მე მოვექეცი“. ამას ჰპირდებოდა მეფეს, რისი დასტურიც არ ჰქონდა შუშანიკისგან. მაშინ მეფემ გაიხარა და ბრძანა, რომ მისი ცოლი მეფის ასული ყოფილიყო.
თავი II
პიტიახში სპარსეთის მეფეს გამოეთხოვა და განშორდა. როდესაც ის ქართლის საზღვრებს მიაღწია, ჰერეთის მხარეში, განიზრახა, რომ შეეტყობინებინა და შეხვედროდნენ მას აზნაურები, მისი შვილები და მსახურები, რათა მათი მეშვეობით, როგორც გველი, ისე შესულიყო ქვეყანაში. მან თავისი მსახური სადესპანო ცხენით გაგზავნა. მსახური მივიდა დასახლებულ ადგილას, რომელსაც ცურტავი ჰქვია.
როდესაც მსახური მივიდა და შევიდა ჩვენს დედოფალ შუშანიკთან, მოიკითხა იგი. სანატრელმა შუშანიკმა, როგორც წინასწარმეტყველმა, უთხრა: „თუ ის სულიერად ცოცხალია, ცოცხლები იყავით ისიც და შენც. თუ სული წაიწყმიდეთ, ეგ შენი მოკითხვა შენვე მოგიბრუნდეს!“ მსახურმა ვერ გაუბედა მასთან ლაპარაკი. წმინდა შუშანიკი კი აფიცებდა და დაჟინებით ეკითხებოდა. მაშინ მსახურმა სიმართლე უთხრა და უთხრა, რომ ვარსქენმა უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი.
როდესაც ნეტარმა შუშანიკმა ეს მოისმინა, მიწაზე დაეცა, თავს დაბლა სცემდა და მწარე ცრემლებით ამბობდა: „საწყალობელი გახდა უბედური ვარსქენი, რადგან უარყო ჭეშმარიტი ღმერთი, აღიარა ცეცხლთაყვანისმცემლობა და შეუერთდა უღმერთოებს“.
შემდეგ ადგა, დატოვა თავისი სასახლე და ღვთისმოშიშებით შევიდა ეკლესიაში. თან წაიყვანა სამი ვაჟი და ერთი ასული და დააყენა ისინი საკურთხევლის წინაშე. ასე ლოცულობდა და ამბობდა: „უფალო ღმერთო, შენი მოცემულნი არიან და შენ დაიცავი ისინი, წმინდა ემბაზისგან განათლებულნი, სულიწმინდის მადლით, რათა იყვნენ ერთი სამწყსო ერთი მწყემსის – ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს!“
როდესაც საღამოს ლოცვა შეასრულეს, ეკლესიასთან ახლოს ერთი პატარა სახლი ნახა. შიგ შევიდა, სიმწარით სავსე, მიეყრდნო ერთ კუთხეს და მწარე ცრემლებით ტიროდა.
თავი III
პიტიახშის სახლის ეპისკოპოსი, რომელსაც აფოცი ერქვა, იმ დროს იქ არ იმყოფებოდა. ის ერთ წმინდა კაცთან იყო წასული რაღაცის საკითხავად. მეც, დედოფალ შუშანიკის მღვდელი, მას ვახლდი. უცებ ჩვენთან შინიდან დიაკვანი მოვიდა და ყველაფერი მოგვიყვა: პიტიახშის დაბრუნება და დედოფლის ამბები. ჩვენ ძალიან დავმწუხრდით და მწარედ ვტიროდით, რადგან ვფიქრობდით, რომ ეს ჩვენი ცოდვების გამოვლინება იყო.
მე მაშინვე დავეთხოვე ეპისკოპოსს და მივედი იმ სოფელში, სადაც ნეტარი შუშანიკი იმყოფებოდა. როგორც კი დავინახე იგი განაწამები, მეც მასთან ერთად ვტიროდი. ნეტარ შუშანიკს ვუთხარი: „დედოფალო, დიდი განსაცდელი გელის! გაუფრთხილდი ქრისტეს სარწმუნოებას, ვაითუ ეშმაკმა, როგორც კანის დაავადებამ (სირსვილმა), საზრდო ნახოს შენში (გაცთუნოს).“ წმინდა შუშანიკმა მიპასუხა: „ხუცესო, მეც დიდი განსაცდელისათვის მზად ვარ.“ მე ვუთხარი მას: „ასეა. მამაცი იყავი, მომთმენი და სულგრძელი.“ მან კი მიპასუხა: „ეს გასაჭირი მხოლოდ ჩემთვისაა (მხოლოდ ჩემი გადასატანია)!“
მე ვუთხარი მას: „შენი გასაჭირი ჩვენი გასაჭირია და შენი სიხარული ჩვენი სიხარულია. შენ ჩვენი მხოლოდ დედოფალი კი არ იყავი, არამედ ჩვენ ყველას, როგორც შვილებს, გვპატრონობდი.“
მე ვუთხარი სანატრელ დედოფალს: „საიდუმლოდ მითხარი, რას აპირებ, რომ ვიცოდე და აღვწერო შენი ღვაწლი.“ მან მიპასუხა: „რატომ მეკითხები ამას?“ მე მივუგე და ვუთხარი: „მტკიცედ დგახარ?“ მან კი მიპასუხა: „ღმერთმა დამიფაროს, რომ ვარსქენის საქმეებსა და ცოდვებს ვეზიარო!“ მე მივუგე და ვუთხარი: „მას ბოროტი განზრახვა აქვს, ის დიდ ცემასა და ტანჯვას მოგაყენებს.“ მან კი მიპასუხა: „მირჩევნია მისი ხელით მოვკვდე, ვიდრე ჩემი და მისი შეერთება მოხდეს და ჩემი სული დაიღუპოს, რადგან მსმენია პავლე მოციქულისგან: „ძმა ან და დამონებული არ არის, არამედ განეშოროს (ურწმუნო მეუღლეს).“ მე ვთქვი: „ასეა.“
სანამ ჩვენ ამ საუბარში ვიყავით, ერთი სპარსი კაცი მოვიდა და შევიდა ნეტარი შუშანიკის წინაშე. ტირილით ამბობდა: „ესეთი მშვიდობიანი სახლი როგორ გახდა საწყალობელი და სიხარული მწუხარებად გადაიქცა.“ ის ვარსქენის თანამზრახველი იყო და მზაკვრულად ამბობდა ამას. მას ნეტარი შუშანიკის გულის მოგება უნდოდა. წმინდა დედოფალმა კი მიუხვდა მის მზაკვრულ განზრახვას და მტკიცედ დაიცვა თავი.
თავი IV
სამი დღის შემდეგ ვარსქენ პიტიახში მოვიდა. ერთმა სპარსმა ფარულად უთხრა ვარსქენს: „როგორც შევიტყვე, შენი ცოლი განგეშორა. მე გეუბნები: მკაცრად ნურაფერს ეტყვი, რადგან ქალის ბუნება სათუთია და ადვილად შეიძლახება.“
მეორე დღეს, როგორც კი პიტიახში ადგა, ჩვენ, ხუცესებს, გვიხმო. მივედით მასთან. სიხარულით შეგვხვდა და გვითხრა: „ახლა ნურაფერს მერიდებით და ნუღარ გძულვართ.“ ჩვენ მივუგეთ და ვუთხარით: „შენ თავი დაიღუპე და ჩვენც დაგვღუპე.“ მხოლოდ მაშინ დაიწყო ვარსქენმა ლაპარაკი და თქვა: „როგორ გაბედა ჩემმა ცოლმა, ასე მომქცეოდა? ახლა მიდით და უთხარით, რომ შენ ჩემი ოჯახის ღირსება დაამხე. ჩემი სარეცელი შეურაცხყავი, მეუღლეობა ურყავი. შენი ადგილი, სასახლე, დაგიტოვებია და სხვაგან წასულხარ.“
წმინდა შუშანიკმა კი თქვა: „მე არ აღმიმართავს ის ხატი, მე რომ დამემხო! შენმა მამამ მარტვილთა სახელზე ააგო სამლოცველოები და ეკლესიები ააშენა, შენ კი მამაშენის ნამოქმედარი წაახდინე და მისი კეთილი საქმეები შეცვალე. შენმა მამამ წმინდანები შემოიკრიბა თავის სახლში, შენ კი ეშმაკები შემოიყვანე. მან აღიარა და ირწმუნა ცისა და მიწის ღმერთი, შენ კი უარყავი ჭეშმარიტი ღმერთი და ცეცხლს ეთაყვანე. როგორც შენ უარყავი შენი შემოქმედი, ისე მეც არად ჩაგაგდე. და, თუნდაც უამრავი ტანჯვა მომაყენო, მე არ შევიქნები შენი თანამოაზრე და არ ვეზიარები შენს საქმეებს!“
ჩვენ ეს ყველაფერი ვუამბეთ პიტიახშს. მან კი გული მოუვიდა და მრისხანებდა შუშანიკის გამო.
თავი V
შემდეგ ვარსქენმა გაგზავნა თავისი ძმა ჯოჯიკი, ჯოჯიკის ცოლი (ანუ თავისი რძალი) და თავისი სასახლის კარის ეპისკოპოსი. ვარსქენმა უთხრა მათ: „ასე უთხარით შუშანიკს: ადექი და მოდი შენს ადგილას. გონს მოეგე და ნუ გაქვს ეგეთი აზრები. თუ არადა, თრევა-თრევით მოგიყვან!“
როგორც კი მივიდნენ და შევიდნენ დედოფალთან, ბევრს არწმუნებდნენ მას. მაშინ წმინდა შუშანიკმა უთხრა მათ: „ბრძენო ხალხო, თქვენ სიკეთით ამბობთ, მაგრამ ნუთუ გჯერათ, რომ მე მისი ცოლი კიდევ ვიქნები? მეგონა, რომ მას ჩემს რჯულზე მოვაქცევდი და ჭეშმარიტ ღმერთს აღიარებდა. ახლა კი თქვენ მაიძულებთ ამის გაკეთებას?! არასოდეს მოხდეს ეს ჩემთვის! და შენ, ჯოჯიკ, აღარ ხარ ჩემი მაზლი და აღარც მე ვარ შენი ძმისცოლი. არც შენი ცოლია ჩემი და, რადგან თქვენ მისი მომხრენი და მისი თანამოაზრენი ხართ.“ ჯოჯიკმა უთხრა მას: „ვიცი, ახლა გამოგზავნის მსახურებს და თრევა-თრევით წაგიყვანს.“ წმინდა შუშანიკმა კი უთხრა: „თუ შემიპყრობს და წამათრევს, მიხარია, რადგან ამგვარად მოხდება ჩემი და მისი განშორება.“
როდესაც ეს გაიგონეს მისგან, ყველანი ტიროდნენ. ჯოჯიკი ადგა და ცრემლებით გავიდა გარეთ. წმინდა შუშანიკმა კი ეპისკოპოსს უთხრა: „როგორღა მელაპარაკები ჩემს დასარწმუნებლად, როცა მან ღმერთი უარყო?!“ ჯოჯიკი ევედრებოდა და ეუბნებოდა: „ჩვენი და ხარ შენ, ნუ დაღუპავ ამ სადედოფლო სახლს.“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა მას: „ვიცი, რომ და ვარ და ერთად ვართ გაზრდილნი, მაგრამ მაგას ვერ ვიზამ, რომ დანაშაული მოხდეს და მასში თქვენც ბრალეულნი იყოთ.“
და როდესაც ძალიან აწუხებდნენ მას, ადგა წმინდა და ნეტარი შუშანიკი და თან წაიღო თავისი სახარება. ტირილით ასე ამბობდა: „უფალო ღმერთო, შენ იცი, რომ მე ნამდვილად სასიკვდილოდ მივდივარ.“
ეს თქვა და წავიდა მათთან ერთად. თან წაიღო თავისი სახარება და მოწამეთა ღვაწლის ამსახველი წიგნები. როდესაც ის ტაძარში შევიდა, თავის სადედოფლო ტახტზე არ დაჯდა, არამედ პატარა ოთახში. წმინდა შუშანიკმა ხელები ზეცისკენ აღაპყრო და თქვა: „უფალო ღმერთო, არც მღვდელთაგან აღმოჩნდა ვინმე გულშემატკივარი. არც საერო პირი გამოჩნდა ამ ხალხში. არამედ ყველამ სასიკვდილოდ მიმცა ღვთის მტერს, ვარსქენს.“
თავი VI
ორი დღის შემდეგ ვარსქენი, „მგელი“, სასახლეში დაბრუნდა და თავის მსახურებს უთხრა: „როცა მე, ჯოჯიკი და მისი ცოლი ერთად ვჭამთ, სხვას ნურავის მისცემთ ჩვენთან შემოსვლის ნებას“. საღამოს, როცა დაღამდა, ჯოჯიკის ცოლს დაუძახეს და გადაწყვიტეს ერთად ეჭამათ. მათ უნდოდათ, წმინდა შუშანიკიც მოეყვანათ. როცა პურობის დრო მოახლოვდა, ჯოჯიკი და მისი ცოლი წმინდა შუშანიკთან შევიდნენ, რათა მისთვისაც ეჭმიათ პური, რადგან ის მთელი ეს დღეები უჭმელად იყო. ძალიან აიძულეს და ძალით წაიყვანეს სასახლეში, მაგრამ შუშანიკმა არაფერი გასინჯა, პირი არაფერს დააკარა. ჯოჯიკის ცოლმა მას ღვინო მიართვა ჭიქით და აიძულებდა, რომ ეს მაინც შეესვა. წმინდა შუშანიკმა განრისხებულმა უთხრა მას: „აქამდე როდის ყოფილა (სად გაგონილა), რომ მამაკაცებსა და ქალებს ერთად ეჭამათ?!“ მან გაშალა ხელი, ჭიქა სახეში შეალეწა ვარსქენს და ღვინო დაიქცა.
მაშინ ვარსქენმა დაიწყო უმსგავსო გინება და ფეხით თელავდა მას. აიღო ცეცხლის საჩხრეკი რკინა (ასტამი) და თავში ჩაარტყა, ჩაჰფლა, რის გამოც ერთი თვალი დაუსივა. უმოწყალოდ ურტყამდა სახეში მუშტით და თმით დაათრევდა. გაცოფებული მხეცივით ყვიროდა და ღრიალებდა, როგორც გიჟი. მაშინ მის საშველად წამოიმართა მისი ძმა ჯოჯიკი. ისინი იბრძოდნენ, სანამ ვარსქენმა მასაც არ სცემა. თავში ჩაარტყა და გაჭირვებით, როგორც კრავს მგელი, გამოგლიჯა ასტამი ხელიდან. წმინდა შუშანიკი მკვდარივით იწვა მიწაზე. ვარსქენი აგინებდა მის ნათესაობას, ჯილაგს და ოჯახის დამაქცეველს უწოდებდა მას. ბრძანა მისი შეკვრა და ფეხებზე ბორკილების დადება.
როცა ვარსქენი ოდნავ დაცხრა გულისწყრომისგან, მოვიდა სპარსი და მხურვალედ ევედრებოდა მას, რომ წმინდა შუშანიკი ბორკილთაგან გაეთავისუფლებინა. რაკი ძლიერ ევედრებოდა, ვარსქენმა ბრძანა მისი განთავისუფლება, ერთ სენაკში შეყვანა და საგულდაგულოდ დაცვა ერთი მსახურით. ასევე, სხვას ნურავის მისცემდნენ ნებას, შესულიყო მის სანახავად – არც მამაკაცს, არც ქალს.
როცა ოდნავ ირიჟრაჟა, ვარსქენმა იკითხა და თავის მსახურს უთხრა: „როგორ არის იმ ჭრილობისგან?“ მსახურმა უპასუხა: „ვერ გადარჩება“. მაშინ ვარსქენი თავად შევიდა და ნახა იგი. გაუკვირდა მისი დიდი სიმსივნე. მსახურს უთხრა და ამცნო: „ნურავინ შევა მის სანახავად“. შემდეგ კი თავად სანადიროდ წავიდა.
თავი VII
მე ავდექი, მივედი და მცველს ვუთხარი: „მარტო მე შემიშვი, რომ მისი ჭრილობები ვნახო.“ მან კი მითხრა: „ეგებ გაიგოს და მომკლას მე?“ მე კი ვუთხარი: „უბადრუკო, განა მისი გაზრდილი არ ხარ? თუ მის გამო მოგკლავს, რა მოხდა?“ მაშინ მან ფარულად შემიშვა.
როგორც კი შიგნით შევედი, დავინახე მისი სახე დამსკდარი და დასიებული. ხმით ავტირდი. წმინდა შუშანიკმა კი მითხრა: „ნუ ტირი ჩემთვის, რადგან ეს ღამე ჩემთვის სიხარულის დასაწყისად იქცა.“ მე ვუთხარი წმინდა შუშანიკს: „მიბრძანე, მოგბანო სისხლი პირზე, თვალებში ჩაცვენილი ნაცარი მოგაშორო, მალამო და წამალი დაგადო, იქნებ განიკურნო.“ წმინდა შუშანიკმა კი მითხრა: „ხუცესო, მაგას ნუ ამბობ, რადგან ეს სისხლი ჩემი ცოდვების განმწმენდელია.“
მე ოდნავ ძალა დავატანე, რომ მიეღო საჭმელი, რომელიც სამოელ ეპისკოპოსსა და იოვანეს გამოეგზავნათ, რადგან ისინი ფარულად ზრუნავდნენ და ანუგეშებდნენ მას. მაშინ წმინდა შუშანიკმა მითხრა: „ხუცესო, არ შემიძლია გემოს გასინჯვა, რადგან ყბები და ზოგი კბილი სანახევროდ ჩამტვრეული მაქვს.“ მაშინ მე ავიღე მცირეოდენი ღვინო, პური დავალბე და მან მცირედ გემო გაუსინჯა. მე ვჩქარობდი გამოსვლას.
მაშინ წმინდა შუშანიკმა მითხრა: „ხუცესო, გავუგზავნო ვარსქენს მისი სამკაული? ეგებ მოითხოვს, რადგან მე ამქვეყნად აღარ გამომადგება!“ მე კი ვუთხარი: „ნუ ჩქარობ, იყოს შენთან.“ ვიდრე ამ საუბარში ვიყავით, მოვიდა ვიღაც ჭაბუკი და თქვა: „იაკობ მანდაა?“ მე ვუთხარი: „რა გინდა?“ მან მითხრა: „პიტიახში გიხმობს.“ მე გამიკვირდა, რისთვის მიხმობს ასეთ დროს?! ვიჩქარე და მივედი. მან მითხრა: „იცი, ხუცესო, მე ჰუნების წინააღმდეგ საბრძოლველად მივდივარ? ჩემს სამკაულს მას არ დავუტოვებ. რადგან ის ჩემი ცოლი აღარ არის, გამოჩნდება ვინმე, ვინც გაცვეთს მას. მიდი და მომართვი ყველაფერი, რაც კი არის!“ მე კი მივედი და ვუთხარი წმინდა შუშანიკს. მან ძალიან გაიხარა და ღმერთს მადლობა შესწირა, შემდეგ კი ყველაფერი მომცა. მე მივართვი პიტიახშს და მან მიიღო ჩემგან, დაათვალიერა და ნახა, რომ ყველაფერი უკლებლად იყო. ისევ თქვა: „მერეც გამოჩნდება ვინმე, ვინც ამას შეიმკობს.“
თავი VIII
როდესაც დიდი მარხვა დადგა, ნეტარი შუშანიკი წმინდა ეკლესიის მახლობლად მივიდა. მან იქ პატარა ოთახი მონახა და განმარტოვდა. ამ ოთახში პატარა სარკმელი იყო, რომელიც მან დახშა. შუშანიკი სიბნელეში მარხულობდა, ლოცულობდა და ტიროდა. ერთმა მისმა მახლობელმა პიტიახშს უთხრა: „ამ წმინდა მარხვის დროს ნურაფერს ეტყვი მას.“
როდესაც აღდგომის ორშაბათი დადგა და პიტიახში ჰონებთან ბრძოლიდან დაბრუნდა, ეშმაკი უმღვრევდა გულს. ის ადგა, ეკლესიაში მივიდა და ეპისკოპოს აფოცს უთხრა: „დამიბრუნე ჩემი ცოლი, რატომ მაშორებ მას?“ შემდეგ მან სასტიკად დაიწყო ღვთის გინება და გმობა. ერთმა ხუცესმა უთხრა მას: „უფალო, რატომ სჩადიხარ ამას, რატომ ამბობ ასეთ ბოროტებას და აგინებ ეპისკოპოსს, და წმინდა შუშანიკს ბრაზით ელაპარაკები?“ პიტიახშმა კვერთხი ჩაარტყა ამ ხუცესს ზურგში. ხუცესმა ვეღარ გაბედა ხმის ამოღება.
პიტიახშმა წმინდა შუშანიკი ტალახსა და ეკლებზე ათრია, ეკლესიიდან სასახლემდე, როგორც მკვდარი. ალაგ-ალაგ მიწაზე ეკალბარდი ეფინა. პიტიახში თვითონ ფეხს დგამდა ამ ეკალბარდზე, ხოლო შუშანიკის სამოსელი და ხორცი წვრილ-წვრილად დაეკაწრა ეკალბარდს. ასე მიიყვანეს ის სასახლეში.
პიტიახშმა მისი შეკვრა და ცემა ბრძანა. ის ბრაზობდა და ამბობდა: „აი, აგერ, არ წაგადგა შენი ეკლესია და არც ის ქრისტიანები, რომლებიც ზურგს გიმაგრებენ, და არც მათი უფალი!“
როდესაც მას სამასიოდე კვერთხი დაარტყეს, არ დასცდენია მის პირს ვაება და არც კვნესა. მაშინ წმინდა შუშანიკმა ურჯულო ვარსქენს უთხრა: „უბედურო, შენ თვითონ არ შეიწყალე თავი და განუდექი ღმერთს, მე შემიწყალებ?!“
როდესაც ვარსქენმა დაინახა ის დიდძალი სისხლი, რომელიც მის ნაზ ხორცს ჩამოსდიოდა, მაშინ უბრძანა, კისერზე ჯაჭვი დაედოთ. მან ერთ მესაწოლეს უბრძანა, რომ წმინდა შუშანიკი ციხეში წაეყვანათ და ბნელ საპყრობილეში ჩაეგდოთ, რათა მომკვდარიყო.
იმ ეპისკოპოსის ერთი დიაკონი იდგა წმინდა შუშანიკთან იმ დროს, როდესაც მას სასახლიდან გამოჰყავდათ. მას უნდოდა ეთქვა: „მტკიცედ იდექი!“ მაგრამ პიტიახშმა თვალი მოჰკრა. დიაკონს სხვის არაფრის თქმა აღარ დასცალდა, მხოლოდ ესღა უთხრა: „მტკი...“ და დადუმდა, შემდეგ კი სწრაფად გაიქცა.
მაშინ წმინდა შუშანიკი გამოიყვანეს და მოჰყავდათ ფეხშიშველი და თავდაუბურავი, როგორც ვინმე მდაბიოთაგანი. ვერავინ გაბედა მისთვის თავზე დახურვა, რადგან პიტიახში ცხენზე ამხედრებული მიჰყვებოდა მის კვალდაკვალ და მრავალი გინებით აგინებდა მას.
წმინდა შუშანიკს თან მიჰყვებოდა დიდძალი ხალხი, ურიცხვი სიმრავლე ქალებისა და მამაკაცებისა, რადგან უკან მიჰყვებოდნენ, ხმა აღემაღლებინათ და ტიროდნენ. ისინი ლოყებს იხოკავდნენ და საცოდავად ღვრიდნენ ცრემლს წმინდა შუშანიკის გამო. წმინდა შუშანიკმა უკან მოხედა ხალხს და უთხრა მათ: „ნუ სტირით, ჩემო ძმებო, დებო და შვილებო, არამედ ლოცვით მომიხსენიეთ. მე თქვენგან განშორებული ვიქნები ამიერიდან, რადგან ცოცხალს ვეღარ მნახავთ ციხიდან გამოსულს.“ როდესაც პიტიახშმა დაინახა ის ხალხის სიმრავლე და ქალების, მამაკაცების, მოხუცებულებისა და ყრმათა ტირილი, ცხენით დასდევდა და ფანტავდა მათ ყველას. როდესაც ციხის ხიდს მიაღწიეს, პიტიახშმა წმინდა შუშანიკს უთხრა: „შენ ეგდა დაგრჩა ფეხით სიარული, რადგან ცოცხალი ვეღარ გამოხვალ, არამედ ოთხი (კაცი) გამოგიტანს.“
თავი IX
როდესაც ციხეში შევიდნენ, იპოვეს ერთი პატარა, ბნელი ოთახი ჩრდილოეთის მხარეს. იქ დაამწყვდიეს წმინდა შუშანიკი. ის ჯაჭვი, რომელიც კისერზე ედო, ისევ ისე ედო. ურჯულო ვარსქენმა საკუთარი ბეჭდით დალუქა ოთახი. წმინდა შუშანიკმა თქვა: „ეს მახარებს, რომ აქ, ამქვეყნად დავიტანჯები და იქ, საიქიოში დავისვენებ“. პიტიახშმა უთხრა მას: „ჰო, ჰო, დაისვენე!“
შემდეგ ვარსქენმა მცველები დააყენა შუშანიკთან და უთხრა მათ, რომ შიმშილით მოეკლათ იგი. ასე ეუბნებოდა მათ: „გეუბნებით თქვენ, თუ ვინმე შევა მასთან, მამაკაცი თუ ქალი, თავს მიხედეთ! გაუფრთხილდით თქვენს ცოლებს, შვილებს და სახლებს! ჩემი ბრალი არ იქნება, რასაც დაგმართებთ!“ ამის შემდეგ ციხიდან გამოვიდა.
მესამე კვირას ვარსქენმა ერთ-ერთ მცველს მოუწოდა, ჰკითხა მას და უთხრა: „აქამდე ცოცხალია კიდევ ის საწყალობელი?“ მცველმა უთხრა: „უფალო, მოკვდავს უფრო ჰგავს, სასიცოცხლო პირი არ უჩანს, რადგან უფრო შიმშილით კვდება, რადგან არაფერს ჭამს“. ვარსქენმა უთხრა: „ნუ გენაღვლებათ, დაე, მოკვდეს!“
მე კი მრავალი ვედრებით ვთხოვე იმ მცველს და დავპირდი მას ერთი საჩუქარი. მან ძლივს იკისრა ჩემი შეშვება და მითხრა: „როგორც კი დაღამდება, მარტო მოდი შენ“. როგორც კი იმ მცველმა შემიყვანა და ვიხილე ქრისტეს ის ტარიგი, მშვენიერად, როგორც საპატარძლო, ბორკილებითა და ჯაჭვით დამშვენებული, მე რაკი ვეღარ მომითმინა გულმა, მწარედ ვტიროდი. წმინდა შუშანიკმა კი მითხრა: „კეთილი საქმისთვის სტირი, ხუცეს?“ იმ მცველმა კი მითხრა: „ეს რომ მცოდნოდა, არ შეგიშვებდი შენ“. მე დავიწყე მასთან საუბარი და მისი გამხნევება, იმდენი, რამდენიც ღმერთმა მომცა სათქმელად. შემდეგ დავემშვიდობე მას და სწრაფად წავედი ჩემს მონასტერში.
თავი X
პიტიახში ჩორში გაემართა. მისი ძმა, ჯოჯიკი, არ იმყოფებოდა იქ, როცა ეს ამბავი წმინდა შუშანიკს შეემთხვა. როდესაც ჯოჯიკი დაბრუნდა, ის პიტიახშს გაეკიდა. ჰერეთის საზღვრებთან დაეწია და ძალიან ევედრებოდა, რომ შუშანიკი ბორკილებისგან გაეთავისუფლებინა. რაკი ჯოჯიკმა ძალიან შეაწუხა, პიტიახშმა ბრძანა, რომ მხოლოდ ბორკილები მოეხსნათ. როცა ჯოჯიკი მოვიდა, მან შუშანიკს კისრიდან ჯაჭვი მოხსნა, მაგრამ წმინდა შუშანიკმა ბორკილების მოხსნა არ ისურვა და სიკვდილამდე მათთან ერთად დარჩა. ის ექვსი წელი გაატარა იმ ციხეში და ღვთაებრივი ცხოვრების წესით ყვაოდა: მუდამ მარხულობდა, ღამეს ათევდა, ფეხზე იდგა, განუწყვეტლივ ლოცულობდა და დაუსრულებლად კითხულობდა წიგნებს. მან მთელი ციხე გაანათა და გაამშვენიერა თავისი სულიერი გალობით. იმ დროიდან მთელ ქართლში გახმაურდა მისი ამბავი. მამაკაცები და ქალები მოდიოდნენ აღთქმულ შესაწირავად და ვისაც რა სჭირდებოდა, ნეტარი შუშანიკის წმინდა ლოცვით ენიჭებოდა, რასაც კაცთმოყვარე ღმერთი აძლევდა მას: უშვილოებს – შვილს, სნეულებს – განკურნებას, ბრმებს – თვალის ახელას. იყო ერთი სპარსი მოგვი ქალი, რომელსაც ეშმაკისგან შეპყრობილობა სტანჯავდა. ის წმინდა შუშანიკთან მივიდა, შუშანიკი კი მას ასწავლიდა, რომ მოგვთა სარწმუნოება დაეტოვებინა და ქრისტიანი გამხდარიყო. ამ ქალმა მაშინვე მიიღო ეს. შუშანიკი ასწავლიდა ქალს და ეუბნებოდა: „წადი იერუსალიმში და განიწმინდე შენი ეშმაკეულობისგან.“ მან გულმოდგინედ მიიღო ეს რჩევა და ჩვენი უფლის, იესო ქრისტეს სახელით გაემართა გზაზე. ის განიკურნა თავისი სნეულებისგან. როცა ის დიდი სიხარულით დაბრუნდა და იმავე ადგილას მოვიდა, წმინდა შუშანიკთან მივიდა მადლობის სათქმელად და განკურნებული, სიხარულით წავიდა თავის სახლში. წმინდა შუშანიკმა კი აბრეშუმით ხელსაქმობის ნაცვლად დიდი გულმოდგინებით ხელში აიღო ფსალმუნები და რამდენიმე დღეში ის ასორმოცდაათი ფსალმუნი დაიზეპირა, რომლითაც დღე და ღამე ზეციური სამყაროს უფლის მიმართ ღვთის სასურველ გალობას შესწირავდა ცრემლით. ნეტარ შუშანიკს უთხრეს: „შენი შვილები მოგვთა სარწმუნოებაზე მოაქციეს.“ მაშინ მან დიდი ტირილით დაიწყო ღმერთის თაყვანისცემა და თავს მიწაზე ურტყამდა, ამოიკვნესა და თქვა: „გმადლობ შენ, უფალო ღმერთო ჩემო, რადგან ისინი არასოდეს ყოფილან ჩემები, არამედ შენგან იყვნენ მოცემულნი. როგორც გნებავს, იყოს ნება შენი, უფალო, და დამიფარე მე ეშმაკის საქმეებისგან.“ მე მივედი და ვიხილე წმინდა შუშანიკი ტირილისგან გამშრალი და დასიებული. წმინდა ეპისკოპოსს საჭმელი მოეკითხა, და რაკი ძალიან ვაიძულე, ცოტაოდენი გემო იხილა და ღმერთს ვმადლობდით. იმ დრომდე მისი შვილები მოდიოდნენ დედის სანახავად, მაგრამ როცა ისინი განუდგნენ და ღმერთი უარყვეს, ვეღარ გაბედეს მისი ნახვა, არამედ მათი სახელის გაგონებაც კი ეზარებოდა. შემდეგ პიტიახშმა შუამავლები მიუგზავნა და შეუთვალა: „ან ჩემი ნება შეასრულე და მოდი სასახლეში, თუ არ მოხვალ სახლში, ჩორს გაგაგზავნი, ან მეფის კარზე, ვირით.“ წმინდა შუშანიკმა ასე შეუთვალა: „უბედურო და უგნურო! მე თუ მეფის კარზე გამგზავნი, ნუ ჩორს გამგზავნი. ვინ იცის, იქ რაიმე სიკეთეს ვეწიო და ამ ბოროტებას გადავურჩე.“ პიტიახში გულში ამ სიტყვების გამო ამბობდა, რაც მან უთხრა, რომ „ვინ იცის, რაიმე სიკეთეს ვეწიო,“ – რადგან ეგონა, რომ ვინმე მთავარს გაჰყვებოდა ცოლად, და იმ დღიდან აღარავინ მიუგზავნია მასთან. წმინდა შუშანიკი კი სასტიკ ტანჯვათა მოთმენის გამო ამბობდა ამას, რათა ღვთის სასურველი ყოფილიყო. პიტიახშმა თავისი დაახლოებული ძიძიშვილი შეარჩია, რათა ის სასახლეში მოეყვანა. როცა იმ კაცმა უთხრა: „მომისმინე და ჩამოდი სასახლეში, ნუ ააოხრებ თქვენს სახლს,“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა მას: „უთხარი იმ უღმერთოს: „შენ მომკალი და მითხარი: ცოცხალი (შენი ფეხით) ვერ გამოხვალ მაგ ციხიდან. ახლა კი, თუ მკვდრის გაცოცხლება შეგიძლია, ჯერ შენი დედა გააცოცხლე, რომელიც ურდშია დამარხული. თუ მისი გაცოცხლება არ შეგიძლია, ვერც ჩემი გაყვანა ძალგიძს (ციხიდან), თუ არა თრევა-თრევით გამიყვან.“ როცა პიტიახშს ეს ნათქვამი უთხრეს, მან თქვა: „ნამდვილად ვთქვი ეგ.“ მეორე დღეს ვიღაც შემოვიდა და წმინდა შუშანიკს უთხრა: „კარგად უპასუხე მას, რადგან მაგნაირად აპირებდა შენს შეტყუებას, და მას შენთვის სხვა ავი განზრახვა ჰქონდა გულში.“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა მას: „ნუ გგონია, რომ ღმერთს სძინავს, რომელმაც სათქმელს განუმზადებს ადამიანს. რადგან თვით უფალი ამბობს: „მე მივუგებ თქვენ ნაცვლად.“
თავი XI
XI.
როცა სრულდებოდა მეექვსე წელი იმ საპყრობილეში, შუშანიკის სხეულს, მისი სიმამაცის გამო დაუღალავი შრომის შედეგად, ავადმყოფობა შეეყარა. მე წინასწარ ვეუბნებოდი და ვუყვიროდი მას: „ნუ იღლი ასე თავს, რადგან ამძიმებ შენს სხეულს, ის ვერ გაგიძლებს და მერე ვეღარ შეძლებ რაიმე კარგის გაკეთებას ამდენი მკაცრი მარხვით, მუდმივი ფეხზე დგომით და ყოველღამე ფსალმუნებითა და გალობით შრომით“. მაგრამ მან არც ოდნავ არ დაასვენა თავისი სხეული და ჩაიფერფლა, როგორც ფერფლი.
ექვსი წლის განმავლობაში, დიდი მარხვების აღდგომამდე, არც დღისით, არც ღამით არასდროს არ დაჯდებოდა, არც დაიძინებდა, არც საჭმელს მიიღებდა, გარდა კვირა დღისა, როცა ეზიარებოდა ჩვენი ღმერთის, ქრისტეს ხორცსა და სისხლს. ის მიიღებდა მხოლოდ მცირე რაოდენობით მსხლის წვენს, ისიც ცოტას, პურის გემოს კი აღდგომამდე არ ნახავდა.
იმ დღიდან, რაც ციხეში ჩასვეს, თავი ბალიშზე არ დაუდია, მხოლოდ ერთი გამოუწვავი აგური ედო სასთუმლად. ქვეშაგებად კი ძველი გირჯაკი (ნაბადი) ჰქონდა. ხალხის დასანახად, სასთუმლის მხარეს, ერთი პატარა ბალიში ედო წამოსასხამისაგან (ხალენისგან) გაკეთებული. თაყვანისსაცემად კი პატარა კილიკი (ბეწვიანი ტყავის ნაგლეჯი) ჰქონდა ქვეშ დაგდებული. იმ ადგილას უთვალავი რწყილი და ტილი იყო.
ზაფხულის დროს, ცეცხლივით მწველი მზის სიცხე, ცხელი ქარები და მავნე წყლები, იმ ადგილის მკვიდრნიც ავადმყოფობით იყვნენ სავსენი: წყლით დასიებულნი და გაყვითლებულნი, დაწინწკლულნი და დამშრალნი, დამუნიანებულნი, დამუწუკებულნი, სახედასიებულნი და დღემოკლედ ცხოვრებულნი. იმ მხარეში მოხუცებული არავინაა, კაცი ვერ აღწევს მოხუცებულობამდე. ასეთ ციხეში იყო შუშანიკი ექვსი წელი და მძიმე ბორკილებში ადიდებდა ღმერთს.
როცა მეშვიდე წელი დადგებოდა, წმინდა და სამგზის სანატრელ შუშანიკს სხეულიც დაუწყლულდა. დაუცხრომელი შრომის გამო ფეხები დაუსივდა და ადგილ-ადგილ წყლულებიდან თხრამლი (ჩირქი) გამოსდიოდა. წყლულები დიდი იყო და მატლიც დასხმოდა. შუშანიკმა ის მატლი თავისი ხელით აიღო, მაჩვენა და ღმერთს მადლობდა. მან მითხრა: „ხუცესო, ნუ გიჭირს ეს, რადგან ის მატლი უფრო დიდია და არ კვდება“. მე, როგორც კი ის მატლი დავინახე, უთქმელად ძალიან დამწუხრდი და ბევრს ვტიროდი. მან ისევ მითხრა გაბრაზებით: „ხუცესო, რატომ ხარ მოწყენილი? უკვდავი მატლების შეჭმას აქ, ამ ცხოვრებაში, ამ მოკვდავების შეჭმა სჯობს“. მე მივუგე და ვუთხარი: „ძაძის სამოსელი ცოტად თუ ჩაგითვლია სატანჯველად? და ახლა იმ მატლების გამო მხიარული ხარ!“ მან მითხრა თხოვნით: „არავისთან არ თქვა ჩემი ცხოვრების ძაძის სამოსელის შესახებ, რადგან მალე მოხდება ამ უბადრუკი სხეულის დატოვება“. რადგან შინაგანად ძაძა ემოსა, და ჩემს გარდა არავინ იცოდა ეს, ხოლო გარედან, ხალხის დასანახად, ანტიოქიის პალეკარტი (უსახელო წამოსასხამი) ემოსა.
თავი XII
როდესაც ჯოჯიკმა გაიგო, რომ ნეტარი დედოფალი, წმინდა შუშანიკი, სიკვდილის პირას იყო, ის მაშინვე წავიდა. თან წაიყვანა თავისი ცოლი, შვილები და მსახურები. მივიდა ციხეში, რათა ენახა სანატრელი მოწამე შუშანიკი. როგორც კი მივიდა, ძალით შევიდა შიგნით, თაყვანი სცა პატიოსან ჯვარს და მოიკითხა წმინდა შუშანიკი. გვერდით მიუჯდა და ეკითხებოდა მის ტკივილებზე. წმინდა შუშანიკმა უპასუხა: „კარგად ვარ, როგორც ღმერთს სურს, მაგრამ მეც მივდივარ იმ გზით, რომლითაც ყველა მიდის.“
ჯოჯიკი მაშინვე წამოდგა, აღიარა თავისი ადრინდელი ურიგო საქმეები (ცოდვები) და ევედრებოდა წმინდა შუშანიკს. ეუბნებოდა: „ქრისტეს საპატარძლო და მსახურო, შესთხოვე ღმერთს, რომ მომიტევოს ჩემი მრავალი ცოდვა.“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა: „თუ შენ სხვაგვარად, ბავშვივით, არაფერს გააკეთებ (ანუ აღარ შესცოდავ), ღმერთი მოგიტევებს.“ ჯოჯიკმა უპასუხა: „სწორედ ამისთვის მოვედი შენთან, რომ აღარ გავაკეთო ის, რაც ღმერთს არ მოსწონს.“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა: „თუ ასე მოიქცევი, ამ სიტყვით უკვდავს გამხდი და ღმერთი შეგმატებს სიცოცხლის დღეებს.“
შემდეგ, როდესაც ჯოჯიკმა მიხვდა, რომ წმინდა შუშანიკი იმ დღეს დატოვებდა ამ სხეულს, უთხრა: „დამლოცე მე, ჩემი ცოლი, შენი მსახური, ჩემი შვილები და ჩემი მსახურები. თუ რამე შეგცოდეთ, როგორც წუთიერ, წარმავალ სოფელს მინდობილმა და ამ ქვეყნის მოყვარულმა ადამიანებმა, შეგვინდე და ნუ გაიხსენებ ჩვენს უმოქმედობასა და სიზარმაცეს.“ წმინდა შუშანიკმა ჯოჯიკსა და მის ცოლს უთხრა: „დაუდევრად, უსულგულოდ მომექეცით ამ საქმეში, რადგან არავინ აღმოჩნდა ადამიანთაგან, რომელიც შემიბრალებდა და ტკივილს იგრძნობდა ჩემთვის, რომელიც დაარწმუნებდა იმ უღმერთო ამქვეყნიურ მეუღლეს (ვარსქენს).“ მათ უპასუხეს: „ჩვენ უშენოდ ძალიან ვეცადეთ, მაგრამ არც არაფერი ისმინა და არც არაფერი თქვა.“ მაშინ წმინდა შუშანიკმა თქვა: „მე და ვარსქენ პიტიახში განვიკითხებით იქ, სადაც არ არის მიკერძოება უმაღლესი მსაჯულისა და უზენაესი მეუფის (ქრისტეს) წინაშე, სადაც არ არის მამაკაცისა და დედაკაცის გარჩევა, სადაც მე და ის თანასწორად ვილაპარაკებთ ჩვენი ღმერთის, იესო ქრისტეს, წინაშე. უფალმა მიუზღოს მას, რადგან მან უდროოდ მომისპო ბოლო, ჩააქრო ჩემი სანთელი, დააჭკნო ჩემი ყვავილი, დააბნელა ჩემი სილამაზე და დაამდაბლა ჩემი დიდება. ღმერთი იქნება მსაჯული ჩემსა და მას შორის. მე კი ახლა ამისთვის ვმადლობ ღმერთს, რადგან მისი ტანჯვით მე შვებას ვპოვებ, მისი ცემისა და თრევის გამო მე განვისვენებ, მისი უგუნურებისა და შეუბრალებლობის გამო კი წყალობას მოველი იესო ქრისტეს, ჩემი უფლის, მეშვეობით.“
ისინი ამ ყველაფერზე მწარედ ტიროდნენ და უთხრეს: „შეგვინდე ჩვენი ცოდვები და დაგვლოცე, წმინდაო მოწამეო და სანატრელო ქრისტეს ღმერთის მარტვილო.“ წმინდა შუშანიკმა უთხრა: „ღმერთმა მოგიტევოთ, რაც ჩაიდინეთ.“ მხოლოდ ამის შემდეგ დალოცა ჯოჯიკი, მისი ცოლი, მისი შვილები და მისი მსახურები, და მთელი მისი სახლ-კარი. მოძღვრავდა მათ ღვთის გზაზე სვლას და ეუბნებოდა, რომ: „ეს მთელი ამქვეყნიური ცხოვრება, მინდვრის ყვავილივით, წარმავალი და ცვალებადია. ვინც დათესა, იმან მოიმკო, ვინც დაურიგა (ქონება) უპოვართ, მან დააგროვა (სულიერი სიმდიდრე), და ვინც თავს დაიღუპავს (მსხვერპლად გაიღებს თავს), იგი იპოვის ღმერთს, რომელიც განადიდებს მას.“ შემდეგ დაემშვიდობა და მშვიდობით გაისტუმრა ისინი.
ჯოჯიკის წასვლის შემდეგ მოვიდა მთავარეპისკოპოსი სამოელი და ეპისკოპოსი იოვანე, მისივე ნათესავი. ისინი იყვნენ მისი გამამტკიცებლები და დიდად დამაშვრალნი, ოჯახითურთ მასთან ერთად იყვნენ, მისი მსახურები და თანამონაწილეები იყვნენ მის ღვაწლში. მადლობით აცილებდნენ მას მაცხოვრის საუფლოში. ასევე, ამგვარადვე მოვიდნენ დიდ-დიდი დიდებულები და დიდგვაროვანი ქალები, აზნაურები და დაბალი სოციალური ფენის წარმომადგენლები ქართლის ქვეყნიდან. ისინი გულმოდგინედ მონაწილეობდნენ მის ღვაწლში და სანატრელად, როგორც ძლიერ და მამაც ადამიანს, ქრისტეს მიანდობდნენ.
ყველა ეპისკოპოსი და აზნაური ერთად ერთ თხოვნას სთხოვდნენ მას: ბრძანებულიყო ფეხის ბორკილი საცოდად და ნაკურთხევად ყველასთვის. რაზეც წმინდა შუშანიკმა უპასუხა: „მე რა ვარ, ეს უღირსი? მაგრამ თქვენი ღვთისმოყვარეობის გამო, მღვდელმა აგისრულოთ თქვენი სურვილი ამის შესახებ. მე კი რა შემიძლია? არამედ ყოვლად სავსე ქრისტემ აგავსოთ თქვენ ყოველი სიკეთით, ვინც ჩემთვის მოშრომდით და ეზიარეთ ჩემს ამ ვნებებს, ჭირსა და ტანჯვას. მე კი, საყვარელნო, აი, მივდივარ ჩემს წინასწარ გამზადებულ საუკუნო გზაზე. ამ ჩემი ჭირის სანაცვლოდ ქრისტემ მომმადლოს სიხარული, ამ სატანჯველების სანაცვლოდ – განსვენება; ამ ჩემი ცემისა და თრევის, შეურაცხყოფის სანაცვლოდ – მე მივიღებ დიდებასა და პატივს ცათა შინა დაუსრულებელს.“ ისინი კი, დამშვიდებულნი, ცრემლებით სავსენი, მისი გამარჯვებისთვის ღმერთს დიდებას შესწირავდნენ. შემდეგ გამოვიდნენ ციხიდან და წავიდნენ.
თავი XIII
დადგა მისი გარდაცვალების დღე. მან თავის სახლის ეპისკოპოსს, აფოცს, უხმო და მადლობას უძღვნიდა მას მისი გულშემატკივრობისათვის. შუშანიკმა აფოცი მამასა და გამზრდელს შეადარა და მას შემავედრა მე, ცოდვილი და ღარიბი კაცი. მან აფოცს თავისი ძვლების ნეშტიც შეავედრა და უბრძანა, დაესვენებინათ ისინი იმ ადგილას, საიდანაც ის პირველად გამოათრიეს. შუშანიკი ეუბნებოდა: „თუკი მე, ვენახის უკანასკნელი, მეთერთმეტე მუშაკი, რაიმეს ღირსი ვარ, იყავით ყველა კურთხეული უკუნისამდე ჟამთა“. შემდეგ ღმერთს მადლობა შესწირა და თქვა: „კურთხეულია ჩემი უფალი ღმერთი, რადგან მშვიდობით დავწვები მასზე და დავიძინებ“. მან თავისი სული ყოვლადმოწყალე უფალს შეავედრა.
მაშინვე, სწრაფად, სანატრელმა ეპისკოპოსმა იოვანემ მოიტანა წმინდა სუდარი, რათა მისი წმინდა და ძვირფასი ნეშტი შეეხვიათ. ასე, სხვებმაც ავიღეთ მისი ძლიერ დაღლილი და მატლებით დაჭმული სხეული. განვბანეთ ის მატლისგან, მიწისა და ტალახისგან, და შევმოსეთ იმ სუდარით.
შემდეგ ორივე ეპისკოპოსმა, იოვანემ და აფოცმა, როგორც ძლიერმა ხარებმა, დაუღლელი სულიერი ძალით და ანთებული დიდი სანთლებით, სურნელოვანი საკმევლით ავიღეთ ძვირფასი ძვლები და წმინდა ეკლესიაში შევიტანეთ. დავასვენეთ წმინდა, დიდებული და პატივცემული ნაწილები წმინდა შუშანიკისა განმზადებულ ადგილას. იმ ღამეს, ანგელოზთა მსგავსად გავათიეთ ღამე და დავითის ქნარით ვადიდებდით ყოვლადძლიერ ღმერთს და მის ძეს, ჩვენს უფალს, იესო ქრისტეს, რომელიც ყოვლითურთ ყოველთა მიმართ შემძლებელია და აძლიერებს როგორც მამაკაცებს, ისე ქალებს, და თავის ერთგულებს თავისი ძლიერების გამარჯვებას ანიჭებს ყველას, ვინც მას ერთი გულით ეძებს.
წმინდა შუშანიკის ტანჯვის დასაწყისი იყო აპნისის თვის მერვე დღეს, ოთხშაბათს; მისი მეორედ ცემა — აღდგომის შემდგომ ორშაბათს; და კვლავ ტანჯვა ვარდობის თვის ცხრამეტში; მისი აღსრულება კი — იკდონბერის თვის ჩვიდმეტში, წმინდა და სანატრელი მოწამეების კოზმასა და დამიანეს ხსენების დღეს.
ხუთშაბათი დღე იყო, რომელსაც დავაწესეთ წმინდა შუშანიკის ხსენების დღე ღმერთის, მამისა და ძისა და სულიწმინდის სადიდებლად და საქებრად, რომელსაც შეეფერება დიდება მარადისობიდან მარადისობამდე, ამინ.