იმ დღეს ავთანდილი მასპინძელივით იჯდა, მეფე კი მასზე მაღლა. მის გვერდით მჯდომ ტარიელს სინაზე ამშვენებდა. ნესტან-დარეჯანი თინათინთან ერთად იყო, ისეთი ლამაზი, რომ მნახველებს აოცებდა. თითქოს ცა დახრილიყო მიწაზე და ოთხი მზე შეკრებილიყო ერთად.
მეფის ლაშქარმა საჭმლის მორთვა დაიწყო. უამრავი ხარი და ცხვარი იყო დაკლული, იმაზე მეტი, ვიდრე მჭამელი. დაიწყო ძღვენის გაცემა, ისეთი, როგორიც მათ შეეფერებოდათ. ყველას სახე მზესავით ანათებდა.
იყო იაგუნდის თასები და ლალის ჭიქები. სხვადასხვა უცხო ჭურჭელზე უცხო, ლამაზი ორნამენტები იყო გამოსახული. ამ ქორწილის ქება მხოლოდ ბრძენ კაცს შეეძლო. მნახველი გულში იტყოდა: „ნუ აეხსნები, აქ დარჩი, აქაა ბედნიერება!“
მუსიკოსები ყველგან იდგნენ, ისმოდა წინწილების ხმა. ოქროსა და ბალახშისგან გამოთლილი გორა იდგა შეკრებილი. მსმელებისთვის ღვინის წყარო ას ადგილას მოედინებოდა, მილის მსგავსად. ბინდიდან ცისკრამდე სმა იყო, დილის დროც კი გავიდა.
არ დარჩა არც კოჭლი და არც ავადმყოფი, ვისთვისაც საჩუქარი არ მიეცათ. მარგალიტი მოფანტული და მონაყარი იყო. ატლასი და მყარი ოქრო გაბედულად მიჰქონდათ. სამი დღე ინდოეთის მეფე ავთანდილის მაყარივით იყო.
მეორე დღეს არაბთა მეფე ისევ ქეიფობდა, არ ისვენებდა. ტარიელს უთხრა: „შენი მზე სანახავად მშვენიერია. შენ ყველა მეფის მეფე ხარ და ის დედოფალია. ჩვენთვის საყურადღებოა თქვენი ნატერფალი, ანუ თქვენი კვალი.“
„ახლა, მეფეო, არ შეგვფერის ჩვენი თქვენთან თანასწორად ჯდომა.“ მან სამეფო ტახტი და სხვა საჯდომი მოაშორა. ავთანდილი და მისი ცოლი მათ გვერდით დასვა. პირველად ძღვენი ტარიელისთვის მოიტანეს და გორად დადეს.
არაბთა მეფე მასპინძლობდა, მხოლოდ თავაზიანობას იჩენდა. ზოგჯერ მათთან იყო, ზოგჯერ სხვებთან, არ იყენებდა თავის სამეფო ძალაუფლებას. ყველას უქებდა მის სიუხვე-კეთილშობილებას. ფრიდონი ავთანდილთან ახლოს იჯდა, რადგან თვითონაც მეფობას იყო მიჩვეული.
ინდოეთის ქალს (ნესტან-დარეჯანს) ქმართან ერთად დიდი პატივი ჰქონდა. სიყვარულითა და ჩუქებით, როგორც სიძესა და პატარძალს. ისეთი ძღვენი აჩუქეს, რომ მისი თქმაც კი შეუძლებელია – თითო სკიპტრა, პორფირი და თვლებით შემკული გვირგვინები.
კვლავ აჩუქა ძღვენი ორივეს, მათი ბედის შესაფერისი: ათასი ძვირფასი ქვა, რომელიც რომანულ დედამიწაზე იყო ნაპოვნი, ათასი მარგალიტი, მტრედის კვერცხის მსგავსი, ათასი ტაიჭი, მთის მსგავსი სიდიდით.
ფრიდონს აჩუქა ცხრა ტაბაკი (ლანგარი) თავზე დადგმული მარგალიტი, ცხრა ტაიჭი, ძვირფასი უნაგირებით შეკაზმული. ინდოეთის მეფე (ტარიელი) თაყვანს სცემდა, ამაყი, ბრძენი, მაგრამ არა თავხედი. მადლობა გადაუხადა ფხიზელივით, თუმცა ღვინო ჰქონდა დალეული.
რატომ ვაგრძელებდე? ერთი თვის დღეები გავიდა. თამაშობდნენ, სმისგან არასდროს წყდებოდნენ. ტარიელს უცხო, ლალის ქვების თვლები აჩუქეს. მათი ელვარება მზის შუქსაც კი ფარავდა.
ტარიელი ვარდს ჰგავდა და ფიფქივით ნაზი იყო. ავთანდილი როსტანთან გაგზავნა დასათხოვად. შეუთვალა: „შენი სიახლოვე ჩემთვის საკმარისია ყოველგვარი ლხინისთვის. ჩემი სამეფო მტრებს აქვთ დაკავებული, ვიცი, რომ იქ ძარცვავენ.“
„მოულოდნელ მტრებს მცოდნეთა ცოდნა და ხელოვნება ანადგურებს. ვეჭვობ, ჩემმა ტანჯვამ თქვენც მოგიტანათ მწუხარება. წავალ, აქ დაყოვნებამ ცუდი არ გამიკეთოს. და მალე კვლავ გნახავთ გაბრწყინებულებს, თუ ღვთის ნება იქნება.“
როსტევანმა უთხრა: „მეფეო, რატომ ხართ ასეთი მორცხვი? რაც გირჩევნიათ, ის გააკეთეთ, გაიაზრეთ, გამოსცადეთ. ავთანდილიც თან გამოგყვეს, წადით დიდი ლაშქრით. თქვენს მტრებსა და ორგულებს დაჰფლითეთ და დაჭერით.“
ავთანდილმა ტარიელს ეს სიტყვები უთხრა. მან უთხრა: „ასე ნუ ლაპარაკობ, ბროლის ყორებივით ლამაზო. ახლად დაქორწინებულ მთვარეს, მზეო, როგორ მოშორდები?“ ავთანდილმა უთხრა: „მაგით შენგან არ მოვიღორები (არ დავრჩები).“
„არ გინდა, რომ მიმატოვო და ჩემს განმკითხველად წახვიდე! ‘ცოლი უყვარსო, გამწირაო’, ეს ჩემს დასახატად იქნებოდა. მე დავრჩე შენი გაყრილი და თავს ვუჩიოდე? კაცს მეგობრის გაწირვა, ახ, როგორ არ შეეფერება, ახ, რა ცუდია!“
ტარიელის სიცილი ბროლის ვარდების ფრქვევას ჰგავდა. უბრძანა: „უშენოდ შენზე მეტს ვიტყვი. რადგან გინდა, გამომყევი, ნურაფერში ნუ დამადანაშაულებ.“ ავთანდილმა ბრძანა, რომ ლაშქარი ყველგან მასთან შეკრებილიყო.
არაბეთში ჯარი შეკრიბეს, აღარ დააყოვნეს. ოთხმოცი ათასი კაცი, ყველა დაკაზმული. კაცსა და ცხენს ხვარაზმული აბჯარი ემოსა. არაბთა მეფე მათ გაყრას განიცდიდა.
ორივე ქალი, დობილები, ერთმანეთს გაშორდნენ. ერთმანეთის და-ფიცნი, სიტყვის გამონდობილნი. მკერდით მკერდზე მიკრულნი, ყელით გადაჭდობილნი. ტიროდნენ; მათ მნახველებს გულები რკინის უნდა ჰქონოდათ.
როგორც მთვარე ცისკრის ვარსკვლავს თანასწორად ანათებს, შემდეგ კი შორდება; არა თუ ის შორდება, არამედ ცა აშორებს. მათ სანახავად მნახველმა თავი უნდა გაიჭიმოს.
მათივე სახედ, ვინც ისინი შექმნა, ისვე აშორებს მათ, სიშორე კი მათ ნებით არ სურთ. ვარდს ჭრიან და აპობენ, ტირიან და ცრემლები ჩამოსდით. მათ გამყოფელებს არ უნდა ჰქონდეთ სიცოცხლე.
ნესტან-დარეჯანმა თქვა: „ნეტავ საერთოდ არ შემომცნობოდი, მზისგან განშორებული ახლა ასე არ დავდნებოდი. ამბავს გაიგებდი, მაცნობებდი, წიგნით მელაპარაკებოდი. როგორც მე ვარ შენთვის დამწვარი, ისე შენც ჩემთვის დნებოდი.“
თინათინმა უთხრა: „ჰე, მზეო, შენთა მნახველთა სიხარულო, რატომ გაგწირავდი, როგორ მოვითმენ გაყრას! ღვთისგან დღეების თხოვნის ნაცვლად სიკვდილს ვარჩევდი. ასე მოვიქცევი, რამხელა ცრემლსაც დავღვრი!“
კვლავ აკოცეს ერთმანეთს, გაიყარნენ ის ქალები. ქვემოთ მდგომმა მიმავალს თვალი ვერ მოსწყვიტა. ის უკან იხედებოდა, ამით ცეცხლი ედებოდა. რაც მინდოდეს, ვერ დავწერ იმ უთქმელ სიტყვებს.
როსტანი მათ გაყრას კიდევ უფრო განიცდიდა. ათასჯერ იტყოდა ‘ვაგლახს’, არც ერთხელ არ ამოიოხრებდა. ცხელი ცრემლის წყარო სდიოდა, როგორც ქვაბი ცხელდება. ტარიელი დაღრეჯილია, ფიფქივით ნაზი და თხელი ხდება.
მეფე (როსტანი) ტარიელს ვარდს (ანუ მის სახეს) კოცნითა და ჩახუტებით უჭკნობდა. იტყოდა: „თქვენი სიახლოვე აქამდეც ოცნებად მიმაჩნდა. რადგან მოგშორდი, ტანჯვა ასჯერ გამიორმაგდება. შენგან მოგვეცა სიცოცხლე და შენგანვე დავიხოცებით.“
ტარიელი ცხენზე შეჯდა, მეფეს დაემშვიდობა. მთელ ლაშქარს ცრემლი სდიოდა, მინდვრებს ალამებდა: „მზე შენ გლამობს საომრად და თავი შენ მას ალამებ.“ უბრძანა: „თქვენთვის მტირალს საერთოდ არაფრად მიმაჩნდეს ჩემი თავი!“
გაემართნენ და წავიდნენ დიდი ჯარითა და ბარგით. ტარიელი, ფრიდონი, ავთანდილი, თავისი დიდებული გულით. ოთხმოცი ათასი კაცი ჰყავდათ კარგი ცხენებით. სამივე მიდიოდა გულით ერთმანეთისთვის ძვირფასი.
სამი თვე იარეს – ღმერთმა მათნაირი სხვა არავინ შექმნას! მტრები მათ ვერ შეხვდებოდნენ, ვერავინ გაბედავდა მტრობას! მინდორში სადილად გაჩერდნენ, უდროოდ. როგორც შეეფერებოდათ, ქეიფობდნენ, ღვინოს სვამდნენ, არ ისვენებდნენ.
**ტარიელისგან ინდოეთის მეფის სიკვდილის ცნობა**
ქედზე დიდი ქარავანი გამოჩნდა. კაცები და აქლემები სულ შავებში იყვნენ. ირგვლივ თმები მოკვეცილი ჰქონდათ. მეფემ ბრძანა: „მოიყვანეთ, ჩვენ აქ დავყოვნდეთ ცოტა ხნით.“
მოიყვანეს ის ვაჭრები და მათი უხუცესი. უბრძანა: „ვინ ხართ, რატომ გაქვთ ტანი შავებით შემოსილი?“ მათ მოახსენეს: „საიდანაც მოვდივართ, იქ ასეა დაწესებული. ინდოეთიდან მოსულებს ყველაზე გრძელი გზა გვივლია.“
უბრძანეს: „გვითხარით, ვაჭრებო, ინდოეთის ამბავი.“ მათ მოახსენეს: „ზეციდან მოვიდა ინდოეთში ზეცის რისხვა. დიდსა და პატარას ყველას ცრემლი სდის წვეთის მსგავსად. იქ მყოფ ბრძენსაც კი გონება არეული აქვს, როგორც შეშლილს.“
თვითონვე უყვებოდნენ თავიანთ ამბავს, ცრემლიანები იყვნენ: „ფარსადანი, ინდოეთის მეფე, ბედნიერი ხელმწიფე იყო. მას ჰყავდა ქალი, მნათობი, მზეზე უფრო მზიანი. კბილ-მარგალიტი, ტან-ალვა, ღაწვ-ბალახშ, ყორნისფერი თმებით.“
„ამ ქალს და ამირბარს ერთმანეთი შეუყვარდათ. ამირბარმა სიძე მოკლა, ამბავი მეფეს მიუვიდა. ის პატარა ქალი მამიდამ გაზარდა. მისგან მონაქროლმა ქარბუქებმა ინდოეთი გადააქცია.“
„მამიდა ქაჯი იყო, გრძნეულობა კარგად იცოდა. ამით საშინელი რამ ჩაიდინა, მზე მიწას დაუკარგა. თვითონაც მოკვდა უბედური, სიცოცხლედ არაფრად ვარგოდა. ის ქალი დაიკარგა, ალვის ნერგი სხვაგან დარგა.“
„ამირბარმა გაიგო, წავიდა ლომივით იმ მზის საძებნელად. ისიც დაიკარგა, ინდოეთში მთვარე და მზე დაბნელდა. ორივე გადაიკარგა, მათი პოვნა ახლა ძნელია. მეფემ ბრძანა: ‘ჰე ღმერთო, რატომ მიკიდებ ცეცხლს ნელ-ნელა?’“
„მეფე გაგიჟდა მათი უიმედო ძებნით. მალე შეიცვალა ინდოეთში წინწილებისა და მუსიკის ხმა. ცოტა ხანს გაუძლო ცეცხლის დანთების ტანჯვას. ახლა თვითონაც მოკვდა, ყველაფრის დასასრული და განადგურება დადგა.“
როდესაც ვაჭარმა ეს სიტყვები თქვა, საქმეები გაუარესდა. ქალმა (ნესტან-დარეჯანმა) დიდი კივილი დასცა, სწრაფად მოიხადა თავსაბურავი. ტარიელმაც დაიძახა, დაფარული გააცხადა. ნარგიზებიდან (თვალებიდან) ნაწვიმარი ღვარი მოედინებოდა, თოვლი გადნა.
ქალი საცოდავად ტიროდა მამას, ბულბულის მსგავსად. თმა გაიგლიჯა, გაფანტა, ღაწვი ცრემლით აევსო. ვარდი ზაფრანად გადაიქცა, ლალი კი ხავსივით გახდა. მზეს ღრუბელი ეფარება, ამიტომ ნათელი დავსია.
იხოჭავდა და იგლეჯდა, ყვირილით ტიროდა უარესი, გაბმული სიტყვებით. სისხლი და ცრემლი თვალებიდან ჩამოსდიოდა უარესად: „მოვკვდი, მამაო, მე შენთვის ყველა შვილზე უარესი. ვერ გემსახურე ასულმა, ვერც ვერაფერი შეგაგუე.“
„ჩემთვის დაბნელებულო მამაო, ჩემო თვალთა ნათელო, ჩემს გულში შენთვის რა ამბებია, რა გრძნობებია! მზეო, რატომ გაქვს კიდევ სინათლე, რატომ ანათებ ქვეყნებს? რატომ არ დაინგრა, ქვეყანავ, რატომ დგახარ კიდევ მაღლა, მთაო?“
ტარიელი მოთქვამდა: „გამზრდელო, ჰაი, რა ამბავი მომისმენია! მიკვირს, მზე რატომ ანათებს კიდევ, რატომ არ დაბნელებულა?! მზე მოკვდა ყველა ცოცხალი არსებისთვის, სამყარო აღარ არის შენი. ღმერთს მიჰმადლე, შემინდე, რაც შენ ჩემგან გწყენია.“
კვლავ უბრძანებდნენ: „გვიამბეთ დარჩენილი ამბავი.“ მათ მოახსენეს: „ბატონო, ინდოეთში დიდი ომია. ხატათის ლაშქარი მოსულა, ქალაქს ალყა შემოარტყა. რამაზი არის ვიღაც ხელმწიფე, მათ პატრონად ზის.“
„ჯერ დედოფალი (ნესტან-დარეჯანი) ცოცხალია, მაგრამ მკვდრებზე უფრო მკვდარია. ინდოეთის ლაშქარი იბრძვის, თუმცა იმედგადაწყვეტილია. გარე ციხეები წაუხდათ, ყველაფერი დანგრეულია. მზეებო, თქვენ შუქი მიჰფინეთ, ჰაი, რა ცუდი ამინდია!“
როდესაც ტარიელმა ეს გაიგო, ძალიან სწრაფად აიყარა. სამი დღის სავალი ერთ დღეში გაიარა. მისი დროშა აღიმართა, წინ არაფერი აუფარებია. ახლა ნახეთ, გოლიათი გული როგორ გამაგრდა!