არაბეთის მეფის მიერ ვეფხისტყაოსანი ყმის ნახვა
დაინახეს, რომ წყლის პირას იჯდა უცხო ახალგაზრდა მამაკაცი და ტიროდა. მას გვერდით ედგა შავი ცხენი, რომელიც ლომს ჰგავდა თავისი სადავით და გმირს ეკადრებოდა. ცხენის ლაგამზე, აბჯარზე და უნაგირზე ბევრი მარგალიტი იყო დამაგრებული. ყმა ტიროდა, მისი ცრემლები ვარდივით ნაზ სახეზე ეცემოდა, გული კი ძლიერად, მდუღარედ ტიროდა.
მას ეცვა კაბა, რომლის გარედან ვეფხის ტყავის ბეწვი იყო. ვეფხის ტყავის ქუდი ეხურა თავზე. ხელში ეჭირა ნაჭედი მათრახი, რომელიც ძლიერი მკლავისთვის იყო განკუთვნილი. მეფემ და მისმა ამალამ ის დაინახეს და მოუნდათ ამ უცხო სანახაობის ახლოს ნახვა.
მეფემ თქვა: „ვინ არის ეს უცხო ადამიანი, ასეთი უცნაური გარეგნობითა და ტანით?“ მან ერთ მონას უბრძანა: „წადი სწრაფად და ენერგიულად! უთხარი, რომ მეფე უბრძანებს, რომ ვერ ცნობს მას თავის ლაშქარში. ვინც არ უნდა იყო, მოდი ჩვენთან, რადგან ჩვენ მოგიწვიეთ!“
მონა წავიდა იმ ყმასთან სასაუბროდ, რომლის გულიც ძლიერად ტიროდა. ყმა თავჩაღუნული ტიროდა და არავის უყურებდა, არც მაამებლად. იქ, სადაც ის იჯდა, თითქოს ბროლის წვიმა მოდიოდა და გიშრისფერი ცრემლების ღარი იდგა. მონა ახლოს მივიდა, მაგრამ სიტყვის თქმა ვეღარ შეძლო.
მონამ ვერ გაბედა მასთან საუბარი, რადგან ყმა მეტად შეაშინა. დიდხანს უყურებდა გაკვირვებით, თუმცა გული მტკიცე ჰქონდა. ბოლოს მოახსენა: „მეფე გიბრძანებთო“, ახლოს მივიდა და დაწყნარდა. ყმა ტიროდა და არ ესმოდა მონის ნათქვამი, თითქოს არც კი იცოდა, რომ იქ იყო.
მას არ ესმოდა მონის სიტყვა, არც ნათქვამი. ლაშქრის ყვირილის მიმართაც სრულიად უგრძნობელი იყო. გული უცნაურად, ცეცხლმოდებულივით ჰქონდა შეკუმშული. ცრემლს სისხლი ერეოდა და ნაკადულივით მოედინებოდა.
მისი გონება სხვაგან იყო, საკუთარი თავის ტვირთის ქვეშ! მონამ მეფის ეს ბრძანება კიდევ ერთხელ უთხრა. მაგრამ ყმამ არც ტირილი შეწყვიტა და არც არაფერი გაიგონა. არც ვარდივით წითელი ბაგეები გაუხსნია.
რადგან პასუხი არ გასცა, მონა უკან შემობრუნდა. როსტანს მოახსენა: „მივხვდი, რომ მას თქვენი არაფერი უნდა. მისმა მზესავით თვალებმა გამაოგნა, გული მეტად შემიძრწუნდა. ვერ შევძელი მასთან საუბარი, ამიტომ დავყოვნდი იქ.“
მეფე გაკვირდა და გაბრაზდა, გული მისთვის მწყრალი ჰქონდა. გაგზავნა თორმეტი მონა, რომლებიც მის წინაშე იდგნენ. უბრძანა: „აიღეთ თქვენი საომარი აბჯარი ხელში, მიდით და აქ მომიყვანეთ, ვინც იქ ზის.“
მონები მიუახლოვდნენ, მივიდნენ, აბჯრის ჩხრიალი გაისმა. მაშინღა შეკრთა ის ყმა, რომელიც ისევ ძლიერად ტიროდა. თვალები მოავლო ყველგან, დაინახა ლაშქრის ჯარი. ერთხელ თქვა: „ვაი მეო“, სხვა არაფერი უთქვამს.
ხელი თვალებზე გადაისვა, ცხელი ცრემლები მოიწმინდა. ხმალი და კაპარჭი მოიმაგრა, მკლავები გაიმამაცა. ცხენზე შეჯდა – მონებს რატომ უნდა მოესმინათ მისი საუბარი! – სხვა მხარეს გაემართა, მათი გასაჭირი არ განკურნა.
მონებმა ხელი გაიწვდინეს იმ ყმის დასაჭერად. მან, საწყალმა, ისინი ისე დაამარცხა, რომ მტრებსაც კი შეეცოდებოდათ: ერთმანეთს დაახეთქა, დახოცა ისე, რომ ხელის აწევაც ვერ მოასწრეს. ზოგს მათრახი ისე გადაჰკრა, რომ მკერდამდე გააპო.
მეფე გაბრაზდა, გაგულისდა, ლაშქარიც შეუძახა. მან მდევრებს მიწევნამდე არც შეხედა, არც დაინახა. რამდენიც მიეწია, ყველა მკვდრებს მიუმატა. კაცი კაცს ესროდა, ამის გამო როსტანი გლოვობდა.
მეფე და ავთანდილი ცხენებზე შესხდნენ, რათა იმ ყმას დაეწივნენ. ის ამაყი და უშიშარი მიდიოდა, ტანს აქნევდა. თავის ტაიჭს მერანივით მიაქროლებდა, მზე ველზე იფინებოდა. მიხვდა, რომ მეფე მის უკან მოყვებოდა.
როდესაც გაიგო, რომ მეფე მოვიდა, მათრახი დაჰკრა ცხენს. იმავე წამს გაქრა, ჩვენს თვალს აღარ უნახავს. ქვესკნელში ჩაძირულს ან ზეცად აფრენილს ჰგავდა. ეძებდნენ და ვერ პოულობდნენ მის მიერ დატოვებულ კვალს.
კვალს ეძებდნენ და უკვირდათ, რომ ვერ პოულობდნენ. ისე უკვალოდ გაქრა ადამიანი, როგორც დევი. ლაშქარი მკვდრებს დასტიროდა, დაჭრილებს კი ჭრილობების შეხვევა სჭირდებოდათ. მეფემ თქვა: „ვნახეო ჩემი სიხარულის დასრულების მიზეზი.“
თქვა: „ღმერთს მოეწყინა ჩემი აქამდე არსებული ბედნიერება, ამიტომ მომცა სიმწარით სიხარულის გაუფერულება. სიკვდილამდე დამჭრა, ვერავინ შეძლებს ჩემს განკურნებას. მასვე მადლობა! ეს იყო მისი სურვილი და ნება.“
ეს თქვა და შემობრუნდა, დაღრეჯილი წამოვიდა. აღარც ასპარეზზე გასულა, დარდი დარდს ემატებოდა. ყველაფერი მოიშალა, სადაც ვინმე ნადირობდა. ზოგმა თქვა: „მართალია“, ზოგმა კი: „ღმერთო!“ – უსაყვედურა.
მეფე საწოლში შევიდა სევდიანი, დაღრეჯილი. მის გარდა არავინ გაჰყვა, ავთანდილი კი შვილივით ახლდა. ყველა გაიყარა, მოსამსახურეებიც კი არ ჩანდნენ. სიხარული, ჩაღანა და ტკბილი ჩანგი გაჩუმდა.
თინათინს ესმა მამის ასეთი დაღრეჯილობა. ადგა და კართან მივიდა – ის მზესაც კი ეცილებოდა სილამაზით. მოლარე იხმო და უბრძანა: „მამაჩემს სძინავს თუ ფხიზლადაა?“ მან მოახსენა: „დაღრეჯილი ზის, ფერი შეცვლილი აქვს.“
„მხოლოდ ავთანდილი ახლავს, მის წინ სკამზე ზის. უცხო ყმა უნახავს და ამის გამოა ასე დაღრეჯილი.“ თინათინმა თქვა: „ახლა წავალ, ჩემი შესვლა ახლა არ არის დროული. თუ მკითხავს, უთხარი, რომ აქ ვიყავი ერთი წამით.“
გავიდა დრო, მეფემ იკითხა: „ნეტავ, რას აკეთებს ჩემი ქალი, ჩემი სიხარული და სიმდიდრე, ჩემი სიცოცხლის წყარო?“ მოლარე მოახსენებს: „ახლახანს მოვიდა, ფერდაკარგული. დაღრეჯილი გნახათ და უკან გაბრუნდა, სანამ მოვიდოდა.“
მეფემ უბრძანა: „წადი, უხმე! უმისოდ როგორ გავძლებ? მოახსენე: „რატომ დაბრუნდი, მამის სიცოცხლევ? მოდი, დარდი გამიქარვე, დაჭრილ გულს წამალივით მოეფერე. მოგიყვები ჩემს მიზეზს, მე თუ რატომ დავკარგე სიხარული.“
თინათინ ადგა, მივიდა, დაემორჩილა მამის ნებას. მისი სახის სინათლე მთვარის ნათებას ჰგავდა. მამამ გვერდით დაისვა, ნაზად აკოცა. უბრძანა: „რატომ არ მახლავ, რატომ მელოდები მოყვანებას?“
ქალმა მოახსენა: „ხელმწიფეო, ვინც დაღრეჯილს გიცნობთ, ვინ გაბედავს თქვენთან მოსვლას, რაც არ უნდა ამაყი იყოს! თქვენი ასეთი დაღრეჯილობა მნათობებსაც კი დაამხობს! კაცმა საქმე უნდა მოაგვაროს, ვფიქრობ, ეს სჯობს დარდს.“
მეფემ უბრძანა: „შვილო, რაც არ უნდა მძიმე საქმე მჭირდეს, შენი ყურება და სიახლოვე სიხარულად მიმაჩნია, სევდის გამქარვებლად, მართლაც, როგორც წამალი. ვფიქრობ, როცა გაიგებ, შენც დამეთანხმები ჩემს სულთქმასა და ვაებას.“
„უცხო და საკვირველ ყმას გადავეყარე. მისმა ნათებამ გაანათა სამყარო და დედამიწის კიდეები. რა უმძიმდა, არ ვიცოდი, ან ვისთვის ტიროდა. ჩემს სანახავად არ მოვიდა, გავბრაზდი, წავეკიდე.“
„როცა დამინახა, ცხენზე შეჯდა, ცრემლები მოიწმინდა. დასაჭერად ლაშქარი შევუძახე, მან კი ყველა ჩემი მეომარი დახოცა. როგორც ეშმაკი, ისე გამექცა, არაკაცურად არ მომექცა. ახლაც არ ვიცი, ცხადი იყო თუ მეჩვენა.“
„ახლა ეს მიკვირს, რა იყო, ან რა სიზმარი ვნახე! მან ჩემი ლაშქარი დახოცა, სისხლი ღვარად ადინა. როგორ შეიძლება ადამიანის ხორცის შესახებ ითქვას, რომ ასე თვალთაგან დაიმალოს?! უცილოდ ღმერთს მოვძულდი მე, აქამდე მხიარული.“
„მისი ტკბილი წყალობანი ბოლოს ასე გამიმწარდა, დამავიწყდა ყველა ის დღე, რაც მხიარულად გავატარე. ყველა მეტყვის, რომ საწყალი ვარ, ვეღარავინ გამაბედნიერებს. სანამ დღეები მექნება, ვეღარაფერი გამახარებს!“
ქალმა მოახსენა: „მოგახსენებთ სიტყვას, რომელიც დასაფიქრებელია: ჰე, მეფეო! რატომ ემდურვით ან ღმერთს, ან ბედს? რატომ აბრალებთ სიმწარეს მას, ვინც ყველაფერს ტკბილად ხედავს? რატომ უნდა შეექმნა ბოროტი მას, ვინც სიკეთის შემოქმედია!“
„მე ამას ვარჩევ: მეფე ხართ, მეფეებზე მბრძანებელი, თქვენი საზღვარი შორს არის, ბრძანება კი – უთქმელი. გაგზავნეთ ხალხი ყველგან, რათა მისი ამბები გაიგონ. მალე გაიგებთ, არის თუ არა ის ყმა დაბადებული თუ ზეციდან მოვლენილი.“
როსტანს ასულის სიტყვა მოეწონა, მოუხდა კიდეც. ხელი პირზე დაადო, კიდევ და კიდევ აკოცა. უბრძანა: „თუ დაგემორჩილები, რასაც მითხარი, ისე მოვიქცევი. ის არის ჩემი მხსნელი, ვინც მიწა ადამიანად მაქცია.“
გაგზავნეს კაცები, ოთხივე მხარეს, ცის კიდეებამდე. უბრძანეს: „წადით, რატომ უნდა შეუშინდეთ ტანჯვას? მოძებნეთ, ეძებეთ ის ყმა, სხვა არაფერზე მოიცალოთ. მისწერეთ წერილი, სადაც ვერ მიხვალთ, ვერ მიწვდებით.“
კაცები წავიდნენ, იარეს ზუსტად ერთი წელიწადი. მოძებნეს, ეძებეს ის ყმა, ბევრჯერ იკითხეს. ვერც ნახეს ის ღმერთისგან შექმნილი არსება. ამაოდ ნაშრომები დაბრუნდნენ, გულში დარდით.
მონებმა მოახსენეს: „მეფეო, ჩვენ დედამიწა მოვიარეთ, მაგრამ ვერ ვიპოვეთ ის ყმა, ამიტომ ვერ გავიხარეთ. მისი მნახველი ცოცხალი ადამიანი ვერ შეგვხვდა. ჩვენ ვერაფერში გამოგადგებით, სხვა საქმეები მოაგვარეთ.“
მეფემ თქვა: „მართალი იყო ჩემი ასული და ჩემი შვილი. ვნახე რაღაც ეშმაკის სიცრუე და სიბილწე, ჩემს მტრად წამოსული, ზეციდან ჩამოსული. შეჭირვება გამიარა, აღარაფერი მადარდებს.“
ეს თქვა და სიხარულით თამაშობა გააძლიერა. მგოსანი და მუსიკოსი იხმო, იპოვეს რაც სადმე იყო. ბევრი საჩუქარი გასცა, ყველა დარბაზში შემოიყვანა. მისი მსგავსი სიუხვით ღმერთს სხვა ვინ უნდა შეექმნა!