ავთანდილი, რომელიც სამოცდაათი დღე ტიროდა, ზღვის პირას მიდიოდა. შორიდან დაინახა ნავები, რომლებიც ზღვაში მოდიოდნენ. დაელოდა და ჰკითხა: „ვინ ხართ? გთხოვთ, მითხრათ, ვისია ეს სამეფო, ან ვის ემორჩილება?“
მათ უპასუხეს: „ო, მშვენიერო გარეგნობითა და აღნაგობით! უცხო ხარ ჩვენთვის და მოგვეწონე, ამიტომ ქებით გესაუბრებით. აქამდე თურქების საზღვარი იყო, ახლა კი ფრიდონის სამეფოს ესაზღვრება. ჩვენც გეტყვით, ვისი ქვეშევრდომები ვართ, თუ თქვენი დანახვით გონება არ დაგვებინდება.“
„ჩვენი ქვეყნის მეფე ნურადინ-ფრიდონია. ის არის მამაცი, ხელგაშლილი, ძლიერი ჭაბუკი, რომელიც სწრაფად ხტება ცხენზე. ვერავინ შეედრება მის მშვენებას, ის ჩვენი პატრონია, ცაზე შუქის გამფრქვევი მზის მსგავსი.“
ავთანდილმა უთხრა: „ჩემო ძმებო, კარგ ადამიანებს შევხვდი. მე თქვენს მეფეს ვეძებ, მასწავლეთ, საით წავიდე, რამდენი ვიარო, როდის მივალ, ან რა სიგრძისაა გზა?“ მენავეებმა უწინამძღვრეს და გზის ბოლომდე არ მიატოვეს.
მათ უთხრეს: „ეს გზა მულღაზანზარისკენ მიდის. იქ დაგხვდება ჩვენი მეფე, რომელიც სწრაფად ისვრის მშვილდით და კარგად ფლობს მახვილს. აქედან ათ დღეში მიხვალ. შენი ტანი კვიპაროსს ჰგავს, ფერი კი ლალს. ვაი, რატომ გვწვავ, უცხო ადამიანს რატომ მოგვიტანე ცეცხლივით ალი?“
ავთანდილმა უთხრა: „მიკვირს, ძმებო, რატომ ხართ ჩემ გამო გულმოკლულნი, ან როგორ მოგეწონათ ზამთრის ვარდები, რომლებსაც ფერი აკლია! თქვენ მაშინ უნდა გენახეთ, როცა თავისუფლად ვიდექით და არა დატყვევებულნი! ჩვენი მნახველები აღფრთოვანებულები რჩებოდნენ, ჩვენგან მხიარულები მიდიოდნენ.“
ისინი წავიდნენ; ავთანდილი თავის გზას დაუბრუნდა. მისი ტანი კვიპაროსს ჰგავს, გული კი რკინას. ის მიდის და თავის წარსულ ბედნიერებას იხსენებს, ნარგიზებივით თვალებიდან ცრემლები წვიმს, რომლებიც ბროლსა და მინას ასველებს.
ვინც კი უცხო გზაზე შეხვდებოდა, ემსახურებოდნენ, ემორჩილებოდნენ, მოდიოდნენ მის სანახავად და აღფრთოვანებულები იყვნენ. უჭირდათ მისი გაშვება, განშორებას ძლივს ეგუებოდნენ. გზის გამყოლს აძლევდნენ და რასაც ჰკითხავდა, უამბობდნენ.
მულღაზანზარს მიუახლოვდა, სწრაფად გაიარა გრძელი გზა. მინდორში დაინახა ლაშქარი, რომელიც ნადირის მკვლელებს ჰგავდა. ყველგან ალყა შემოერტყა, მინდორს გარს შემოჰკვროდა. ისრებს ისროდნენ და ყვიროდნენ, მხეცებს ჭრიდნენ, როგორც მჭიდროდ შეკრულ ბადეს.
კაცი შეხვდა; მას ჰკითხა ამ ლაშქრის ამბავი, უთხრა: „ვისია ეს ხმაური და ზარი?“ მან უთხრა: „ეს ხელმწიფე ფრიდონია, მულღაზანზარის მეფე. ის ნადირობს, შეუკრავს ველისა და ჭაობების ნაპირი.“
ის იმ უცნაური ქცევით წავიდა იმ ლაშქრისკენ. გამხიარულდა; როგორ აღვწერდი იმ ჭაბუკის მშვენებას! მისი გამცილებლები სევდას მოეცვა, შემხვედრებს კი მზესავით წვავდა. მისი დანახვა მნახველებს აგიჟებდა, მისი ტანი ლერწამივით ირხეოდა.
იმ ლაშქრის შუაგულში სადღაც არწივი ჩამოფრინდა. ავთანდილმა ცხენით შეუტია, გაამაყდა და არ შეშინდა. ისარი ესროლა და ჩამოაგდო, დაეცა და სისხლი სდიოდა. ცხენიდან ჩამოვიდა, ფრთები მოაჭრა, მშვიდად შეჯდა, არც კი ამოისუნთქა.
ეს რომ ნახეს, მსროლელებმა სროლა შეწყვიტეს. ალყა დაშალეს, მოვიდნენ, გარს შემოეხვივნენ, გაოცებულები იყვნენ. აქეთ-იქით უვლიდნენ, ზოგი უკან მიჰყვებოდა. ვერც ეკადრებოდნენ: „ვინ ხარო“, ვერც ვერაფერს ეუბნებოდნენ.
მინდვრის შუაგულში გორა იდგა, ფრიდონი მასზე იდგა. მასთან ერთად ორმოცი ღირსეული კაცი ისროდა. იქით წავიდა ავთანდილი, მასთან ერთად მთელი ლაშქარი მიჰყვებოდა. ფრიდონს უკვირდა: „რა ქნესო“, თავის ჯარს ებრაზებოდა.
ფრიდონმა მონა გაგზავნა: „წადი, ნახე ის ჯარი, რა ქნეს, ალყა რატომ დაშალეს, სად მიდიან, როგორც ბრმები?“ მონა სწრაფად მიეგება, ნახა კვიპაროსივით მაღალი, მოხდენილი ტანი. გაჩერდა, თვალები გაუფართოვდა, სიტყვის თქმა დაავიწყდა.
ავთანდილმა იცნო, რომ „ის ჩემთვის გამოგზავნილი მაცნეა.“ უთხრა: „წადი, უთხარი პატრონს ეს ჩემი დავალება: მე ვარ უცხო, ღარიბი ადამიანი, ჩემი საცხოვრებელი ადგილიდან მოშორებული, ტარიელის ძმადნაფიცი, თქვენთან გამოგზავნილი.“
მონა წავიდა ფრიდონთან ამ ამბის მოსაყოლად. უთხრა: „მზე ვნახე მოსული, დღის მანათობელს ჰგავს. ვფიქრობ, ისიც გაგიჟდება, თუ ბრძენები მას სადმე ნახავენ. „მე ტარიელის ძმა ვარ, ფრიდონთან შესახვედრად მოვედი.“
როდესაც „ტარიელი“ მოისმინა, ფრიდონს ტკივილი შეუმსუბუქდა, თვალებიდან ცრემლები გადმოსცვივდა, გული უფრო აუჩქარდა. მონაქროლმა ქარმა ვარდი შეარხია, წამწამებიდან ცრემლები წვიმასავით წამოვიდა. შეხვდნენ ერთმანეთს, ერთმანეთი შეაქეს და არ გაუწყრნენ.
სწრაფად ჩამოიარა ის ქედი, ფრიდონი წინ მიეგება. როდესაც შეხედა, თქვა: „თუ მზე არ არის, მაშინ ვინ არის ეს?“ ის კიდევ უფრო მეტად მოეწონა, ვიდრე მონისგან მოსმენილი ქება. ერთმანეთს გადაეხვივნენ, სიხარულმა ცრემლები აფრქვევინა.
ერთმანეთს გადაეხვივნენ, უცხოობის გამო არ მოერიდათ. ფრიდონს ის ჭაბუკი მოეწონა, ჭაბუკს კი ფრიდონი. მნახველები რომ ნახავდნენ, მზეს მათთან შედარებით გააუფერულებდნენ. მომკალი, ბაზარში სხვა მათნაირი ვინ უნდა იყიდონ ან გაყიდონ.
ფრიდონის მსგავსი ჭაბუკები ვინ უნდა შეხვდეს! მაგრამ მას ქება ახლავს, მართლაც მეტი არ მიუვა. მზე აუფერულებს მანათობლებს, როცა ახლოს არიან. დღისით სანთელი არ ანათებს და ღამით ვარსკვლავების შუქი კრთის.
ცხენებზე შესხდნენ, გაემართნენ, ფრიდონის სასახლისკენ მიდიან. ნადირობა დაიშალა, მხეცების ხოცვა შეწყვიტეს. ავთანდილის სანახავად ჯარი აქეთ-იქით ირეოდა. თქვეს: „ასეთი ხორციელი როგორ შექმნა ღმერთმა?“
ავთანდილი ფრიდონს ეუბნება: „ვიცი, რომ ამბის მოყოლა გეჩქარება. გიამბობ, ვინ ვარ, საიდან მოვდივარ, რადგან ცნობა გსურს, ან საიდან ვიცნობ ტარიელს, ან რატომ ვამბობ ძმობას. ის ძმად მიხმობს, მეუბნება, ძმა ხარო, თუმცა ძლივს ვარ ღირსი მისი ყმობისა.“
„მე ვარ მეფე როსტანის ყმა, არაბეთში აღზრდილი ჭაბუკი, დიდი სპასპეტი, სახელად ავთანდილს მეძახიან. დიდებული, წარჩინებული გვარის შვილი ვარ, მეფეების შვილებივით აღზრდილი. საპატივცემულო და ხელშეუხებელი, არავისგან ცილისწამებული.“
„ერთ დღეს მეფე ცხენზე შეჯდა, სანადიროდ გამოვიდა. მინდორში ვნახეთ ტარიელი, ცრემლებს ღვრიდა, ველებს რწყავდა. გაგვიკვირდა, უცხოდ მოგვეჩვენა, მივუახლოვდით, მაგრამ არ მოვიდა. ჩვენ გვეწყინა, არ ვიცოდით, რა ცეცხლი ეკიდა მას.“
„მეფემ ჯარს მისი შეპყრობა უბრძანა და გაბრაზებული იყო. მან უპრობლემოდ დახოცა ისინი, ომი არ გასჭირვებია. ზოგს მხარი და თეძო დაუმტვრია, ზოგს სული ამოხდა. მაშინღა მიხვდნენ, რომ მთვარის ეტლი არ დაბრუნდებოდა.“
„მეფეებმა, რომლებიც ძალიან გაბრაზებულები იყვნენ, იცოდნენ, რომ ჯარმა ვერ შეიპყრო. თვითონ შესხდნენ ცხენებზე და შეუტიეს ამაყებსა და არაფრის მერიდებლებს. როდესაც ტარიელმა მეფე იცნო, მაშინ შეკრთა მათი ხმლებისგან. ცხენს სადავეები მისცა და თვალთახედვიდან გაგვიქრა.“
„ვეძებეთ და კვალი ვერ ვიპოვეთ, ეშმაკობას დავაბრალეთ. მეფე დაღონდა, შეწყვიტა სმა, ნადიმი და ქეიფი. მე ვეღარ ავიტანე მისი ამბის გაურკვევლობა, გამოვიპარე საძებრად: ცეცხლი და ტკივილი მწვავდა.“
„მას სამი წელი ვეძებდი, არც ძილი მიხაროდა. მისი დაჭრილი ხატაელები ვნახე, მათ მასწავლეს. ვიპოვე მოყვითალო, შუქჩამქრალი და ფერდაკარგული ვარდი. შემიყვარა და შემიწყნარა, როგორც ძმა და როგორც შვილი.“
„მან დევების გამო ქვაბები გაანადგურა, სრულად გაასისხლიანა. იქ ასმათი ახლავს მარტო, სხვა არავინ უახლოვდება. მას მუდამ ძველი ცეცხლი წვავს, არც ახალი, არც განახლებული. ვაი მისგან გაყრილს, შავი ღრუბელი ადგას თავს.“
„ქალი მარტო ზის ქვაბში, ტირის, ცრემლებით დასველებული. ჭაბუკი ნადირს ნადირობს, ლომის ბოკვერს ლომივით, მიართმევს და ასე არჩენს ის, ვინც ერთ ადგილას ვერ ჩერდება. მის გარდა არავის ნახვა არ უნდა ადამიანთა მოდგმიდან.“
„მან მე, უცხო ადამიანს, სანატრელი ამბის მოსმენა მანატრა. მითხრა მისი და მისი სასურველის ამბავი. რა ტანჯვა დაითმინა, ამჟამად ამ ენას არ შეუძლია თქმა. მას კლავს სურვილი და მისი დამმარხველის ვერ-დანახვა.“
„როგორც მთვარე დაუდგომლად დადის, არ ჩერდება; იმავე ცხენზე ზის, არასოდეს ჩამოვა; არავის ნახავს, ვინც ლაპარაკობს, ნადირივით კაცებისგან კრთის. ვაი მე, მის მგონებელს, ვაი მას, ვინც მისთვის კვდება!“
„იმ ჭაბუკის ცეცხლი მეკიდება, ცხელი ცრემლებით ვტირი. შემებრალა და გავგიჟდი, გული გამიხდა ხელისგულივით. მომინდა მისი წამლების ძებნა ზღვითა და ხმელეთით. დავბრუნდი, ვნახე მეფეები, რომელთა გული ბნელი იყო.“
„დავემშვიდობე და გამიწყრა, მეფე მწუხარებას მიეცა. დავტოვე ჩემი ლაშქარი, ამიტომ ყვირიან იქ. გამოვიპარე, თავი დავაღწიე სისხლის ცრემლების ღვრას. ახლა მის წამლებს ვეძებ, აქეთ-იქით დავდივარ.“
„შენი ამბავი მან მითხრა, რომ მისი ძმა ხარ. ახლა გიპოვე, უბადლო ხარ, შენ, საქებარი ენისა. მირჩიე, საით მირჩევნია იმ ზეციური მზის ძებნა, მისი მნახველების სიხარულისა, ვერ-მნახველების ამაზრზენისა.“
ახლა ფრიდონი იწვის იმ ჭაბუკის ნათქვამი სიტყვებით. ორივე ერთნაირად გულამოსკვნილნი ტიროდნენ, ვერ ითმენდნენ, იქ ვარდს ცხელი წყლით რწყავდნენ, რომელიც ტევრებში გუბდებოდა.
ლაშქარში დიდი ტირილის ხმა ატყდა, ზოგი სახეს იხოკავდა, ზოგი თავსაბურავს იგლეჯდა. ფრიდონი ტირის, ხმამაღლა გოდებს, შვიდი წლის განშორებული: „ვაი, დროის უსამართლობასა და სიცრუეს, ვაი, მუხანათ სამყაროს!“
ფრიდონი გოდებს: „როგორ შეგაქო, ვერ-საქებო, ვერ-სათქმელო! ხმელეთის მზეო, სამყაროს მზის ეტლების გადამფარველო, ახლობლების სიხარულო, სიცოცხლევ, სულთა მბინადრო, ცის ეტლების სინათლევ, დამწვავო და დამანთქმელო!“
„როგორც კი მოგშორდი, მას შემდეგ სიცოცხლე შემძულდა. თუმცა შენ ჩემთვის არ გცალია, მე შენთვის მსურს. შენ უჩემობა სიხარულად მიგაჩნია, მე ძალიან მიჭირს. უშენოდ სიცოცხლე უნაყოფოა, სამყარო გამიმწარდა!“
ფრიდონმა ეს სიტყვები მშვენიერი გოდებით თქვა. სული მოითქვეს, დადუმდნენ, მიდიან, მაგრამ არა სიმღერით. ავთანდილი მნახველებს აოცებს თავისი მშვენიერი, ფერადი გარეგნობით, მელნის ტბების მსგავსი შავი თმებით, რომლებიც გიშრის ჭერს ჰგავს.
ქალაქში შევიდნენ, იქ დახვდათ სრულად მორთული სასახლე, ყველა სამეფო ნივთით სავსე. მონები ლამაზად ჩაცმულები იყვნენ წესისამებრ! ავთანდილს აღფრთოვანებულები უყურებდნენ, სული წასული ჰქონდათ.
შევიდნენ და დიდი ქეიფი გამართეს, არა განმარტოებით: აქეთ-იქით დიდებულები ათ-ათად ისხდნენ. თვითონ ორივე ერთად დასხდნენ; ვინ იტყვის მათ ქებას! ბროლსა და ბალახშს ზოგან მინა, ზოგან სათი ალამაზებდა.
დასხდნენ, დაიწყო ქეიფი, ბევრ საჭმელს ამზადებდნენ, ავთანდილს მასპინძლობდნენ, როგორც მასპინძელი სტუმარს. მოჰქონდათ ლამაზი, ახალ-ახალი ჭურჭელი. მაგრამ იმ ჭაბუკის მნახველებს გული, ვაი, ცეცხლში ჰქონდათ.
იმ დღეს სვეს, ჭამეს, ნადიმი დასრულდა. გათენდა, ავთანდილი დაბანეს, იქ ატლასის უამრავი რაოდენობა იყო. ათასობით დრაჰკნის ღირებულების სამოსი ჩააცვეს, წელზე შემოარტყეს სარტყელი, რომლის ფასიც არ არსებობდა.
ჭაბუკმა რამდენიმე დღე დაჰყო, თუმცა ლოდინს ვერ ითმენდა. ფრიდონთან ერთად ნადირობდა და თამაშობდა, თანაბრად ხოცავდა შორსაც და ახლოსაც, რასაც კი ხელს მოჰკიდებდა. მისი სროლა ყველა მშვილდოსანს აწბილებდა.
ჭაბუკი ფრიდონს ეუბნება: „მისმინე ჩემი ნათქვამი: შენი გაყრა სიკვდილად მიმაჩნია და ამით თავს ვიტანჯავ, მაგრამ არ მცალია, ცეცხლი მწვავს მოუთმენლად. გრძელი გზა და სასწრაფო საქმე მაქვს, ძალიან დავყოვნდები.“
„მართალია, შენი გამცილებელი თვალი ცრემლებს თუ ღვრის. დღეს ვერ წავალ, ამიტომ სხვა ცეცხლიც მწვავს. მგზავრის დგომა შეცდომაა, კარგად იქცევა, ვინც თავს ავარჯიშებს. სად გინახავს ის მზე, წამომყევი ზღვის პირას.“
ფრიდონმა უთხრა: „ჩემგან დასაშლელი არაფერი გეთქმის. ვიცი, რომ აღარ გცალია, სხვა ტკივილი გტანჯავს. წადი, ღმერთი გიწინამძღვრებს, შენი მტერი დაემხობა, მაგრამ მითხარი, უშენობას მე როგორ ავიტან?“
„ამას გეტყვი, არ შეიძლება მარტო წასვლა. თან გამოგაყოლებ ყმებს, იმსახურე, დაიახლოვე, აბჯარი და საგებელი, ერთი ჯორი, ერთი ცხენი. თუ არ წაიღებ, გაწვალდები, ვარდისფერო ლოყებო, ცრემლების მღვრელო.“
მოიყვანა ოთხი მონა, გულით სანდოები, სრული ჯავშანი კაცისთვის, ქაფითა და საბარკულით, სამოცი ლიტრა წითელი ოქრო წონით, არანაკლები, ერთი უბადლო ტაიჭი, სრული უნაგრით.
ერთ ძლიერფეხება ჯორს საგებელი აჰკიდა. ავთანდილი წავიდა და ფრიდონი ცხენზე შეჯდა, მასთან ერთად გამოვიდა. ახლა განშორების მომლოდინეს ცეცხლი ეკიდა, წვავდა, გოდებდა: „თუმცა მზე გვახლდა, ჩვენ ზამთარი ვერ დაგვაბერებდა.“
ამ ჭაბუკის წასვლის ზარი გაისმა, მწუხარებას მიეცნენ. მოქალაქეები მოაწყდნენ, ვინც ლარს ყიდდა, ვინც ხილს. მათი ყვირილის ხმა ჰაერის ქუხილს ჰგავდა. ამბობდნენ: „მზეს მოვშორდით, მოდით, თვალები მივცეთ მწუხარებას!“
ქალაქი გაიარეს, მივიდნენ დიდი ზღვის პირას, იქ, სადაც ფრიდონმა მზის მსგავსი ტყვე ნახა და დასვა. იქ სისხლის ცრემლების ტბა ადინეს. ფრიდონი უამბობს იმ მანათობელი ტყვის ამბავს:
„აქ იმ ზანგმა მონებმა მზე ნავით მოიყვანეს, თეთრკბილა, ბალახშისფერბაგეებიანი, შავსახიანი. ცხენი გავაქუსლე, წაგვრა დავაპირე ხმლითა და მკლავით. შორიდან დამინახეს, სწრაფად გამექცნენ, ნავი მფრინავივით ჩანდა.“
ერთმანეთს გადაეხვივნენ, ცრემლების ღვრა გაამრავლეს, აკოცეს და გაუახლდათ მათ ორივეს მათი ტკივილები. გაიყარნენ გაუყრელნი, ძმადნაფიცნი და როგორც ძმები. ფრიდონი დარჩა, ჭაბუკი წავიდა, მნახველთა მკვლელი ტანით.