ავთანდილი ზღვებს გემით გადაკვეთს. ის მხიარულია და მარტო მიემგზავრება. მას უხარია ტარიელის ნახვის ამბავი და გულით ღმერთს ენდობა.
ზაფხული დასასრულს უახლოვდებოდა, ბუნება მწვანდებოდა. ეს იყო ვარდების გაშლის ნიშანი, მათი შეხვედრის დრო. მზე თავის გზას იცვლიდა, სარატანი (თანავარსკვლავედი) ამოდიოდა. ავთანდილმა, რომელსაც დიდი ხანია ყვავილები არ ენახა, ამოიოხრა.
ცა დაიქუხა და ღრუბლებიდან ბროლის ცვარი წამოვიდა. ავთანდილმა ვარდებს აკოცა თავისი ვარდისფერი ბაგეებით. მან უთხრა: „თვალებით გიყურებთ, გულთბილად შემომხედვარეს. ამის სანაცვლოდ თქვენთან საუბრით დავტკბები“.
როცა საყვარელი ადამიანი გაახსენდება, მწარე ცრემლები სდის. ავთანდილი ტარიელისკენ მიდის იმ დამღლელი გზებით, რომლებიც უდაბური, უგზოუკვლევი და უცხო მხარეებია. სადაც ლომებსა და ვეფხვებს ნახავს, ჭაობებში დახოცავს.
გამოჩნდა ქვაბები. ავთანდილს გაუხარდა, იცნო და თქვა: „ეს ის კლდეებია, სადაც ჩემი საყვარელი ადამიანია და ვისთვისაც ცრემლები მდის. ნეტავ ღირსი ვიყო, პირისპირ ვნახო და ვუამბო, რაც გამიგია. თუ არ მოსულა, რაღა ვქნა? ტყუილად მივლია!“
„თუ მოსულა, უძლურად დიდხანს არ დარჩებოდა ქვაბში. სადმე მინდორში წავიდოდა, მხეცებივით ივლიდა ველებზე. სჯობს, ჭაობ-ჭაობ წავიდე“, — ფიქრობდა და ირგვლივ იყურებოდა. ეს თქვა და მინდვრებისკენ გაემართა.
ის მიდის და მხიარული გულით მღერის. ხმამაღლა, სიხარულით, სახელით უყვირის. ცოტა რომ გაიარა, გამოჩნდა მზე სრული სინათლით: ჭაობის პირას ტარიელი იდგა, ხმალამოღებული.
ტარიელს ლომი მოეკლა, ამიტომ ხმალზე სისხლი ესხა. ჭაობის პირას ფეხით იდგა... ცხენი არ ახლდა. ავთანდილის ყივილი ესმოდა და უკვირდა. შეხედა, იცნო, გაიქცა, მისკენ მირბოდა და ხტუნავდა.
ტარიელმა ხმალი გადააგდო და თავის ძმობილს მივარდა. ყმა ცხენიდან გადმოხტა, ეტლის სისწრაფეს ჰგავდა. მათ ერთმანეთს აკოცეს, ყელგადაჭდობილებს ჰგავდნენ. მათი ხმა შაქრისფერი გახდა, როგორც ხშირად გაშლილი ვარდი.
ტარიელმა ტირილით ნატიფი, მჭევრმეტყველი სიტყვები თქვა: „სისხლის ღვარმა წითლად შეღება ჩემი შავი თმები. ალვის ხეს ცრემლის წყარო რწყავს, უამრავი ნაკადი. რადგან შენ გნახე, რა მჭირს, რა მტანჯავს, რა პატიჟი უნდა მქონდეს მე!“
ტარიელი ტირის, ავთანდილი კი სიცილით ელაპარაკება. იღიმება, ძოწისფერი ბაგეები ეხსნება, კბილებიდან ელვა კრთის. ეუბნება: „ვიცი ის ამბავი, რომელიც გაგახარებს. ახლა ყვავილები კვლავ გაიშლება, ვარდი აქამდე ჭკნებოდა“.
ტარიელმა უთხრა: „ჰე, ძმაო, საკმარისია ის სიხარული, რაც დღეს მქონდა. ჩემი ყველა სიხარული ვნახე – შენი ნახვა. ღმერთმა სხვა წამალი არ ქნას, არც არაფერი მომისმენია. ნეტავ კაცმა ამქვეყნად როგორ იპოვოს ის, რაც ზეციური საქმეა!“
რადგან ტარიელი არ დაწყნარდა, ავთანდილმაც ვეღარ გაუძლო ამ ამბის დაყოვნებას, აუჩქარდა. ამოიღო ის რიდე, ვისი ბაგეებიც ვარდებივით იყო. ტარიელმა რომ ნახა, იცნო, ამოიღო და შემოეხვია.
წიგნი და რიდის ნაწილი იცნო და გაშალა. პირზე დაიდო, დაეცა, ვარდი ფერმკრთალი გახდა. სულები გაექცა, შავმა, ხვეულმა თმამ თავი დახარა. მისი ტანჯვა ვერ გაუძლო ვერც კაენმა და ვერც სალამანმა.
ავთანდილი უყურებს ტარიელს, უსულოდ დავარდნილს. შეფრინდა, შველად მივარდა მას, ტკბილად მოლაპარაკეს. ვერაფერი არგო დამწვარს, სრულად ცეცხლმოდებულს. მისი სიცოცხლის ნიშნები მისმა სულმა მიიბარა.
ავთანდილი ტირილად დაჯდა, ლამაზი ხმით ტირის. ხშირ-ხშირად ყორნისფერი თმებს იგლეჯს, ბროლისფერი სახით აფრთხობს. გაახეთქა ლალი, ანდამატის ქვით გათლილი. იქიდან წყაროები გამოხდა, ძოწს ვამსგავსებ ფერით.
პირს იხოკს, ლოყებზე სისხლი ჩამოსდიოდა მის მჭვრეტს: „რაც მე ვქენი, არც გიჟს უქნია და არც შეშლილს. რატომ დავასხი სწრაფად წყალი ცეცხლს, რომლის ჩაქრობა ძნელია! სწრაფად ეცა, გული ვერ გაუძლებს ზედმეტ სიხარულს.
მე მოვკალი ჩემი საყვარელი ადამიანი. რა მმართებს გაწბილებულს? თავს ვაბრალებ საქმეს, რომელიც წინასწარ არ გამიგია! ცრუ კაცი კარგად ვერაფერს იზამს რთულ საქმეში. ნათქვამია: „გაკიცხული სიწყნარე სჯობს ქებულ სიჩქარეს!“
უგონოდ მყოფი ტარიელი მკვდარს ჰგავს. ავთანდილი ადგა, ჭაობებში გავიდა წყლის საძებნელად. მან იპოვა ლომის სისხლი, მოაქვს ალის შესავსებად. მკერდზე დაასხა, და ლაჟვარდი ლალისფერი გახდა.
ავთანდილმა ლომის სისხლი ლომის მკერდზე დაასხა. ტარიელი შეკრთა, შეირხა, როგორც ინდოელთა ტომის ჯარი. თვალები გაახილა, ძალა მიეცა წამოსაჯდომად. მთვარის ლურჯი შუქი ჩანს, მზისგან განათებული.
ზამთარი ვარდებს ახმობს, ფურცლები ცვივა. ზაფხულის მზის სიცხე წვავს, გვალვას ჩივიან. მაგრამ მასზე ბულბულები ლამაზ ხმას ყივიან. სიცხე წვავს, ყინვა აზიანებს, ჭრილობები ორჯერვე სტკივა.
ასევე, ადამიანის გულის დამშვიდება ძნელია. ჭირსა და ლხინს ორივეს ისე ეგებება, როგორც ხელი. მუდამ დაჭრილია, მისი სიცოცხლე არასოდეს არის ჯანმრთელი. ის ენდობა ამქვეყნიურ ცხოვრებას, ვინც თავისი თავის მტერია!
ტარიელმა კვლავ ნახა მკვლელის ნაწერი. კითხულობს, თუმცა წიგნის კითხვა აბრმავებს. ცრემლმა დაუბნელა სინათლე, დღის შუქი ბნელად ჩანს. ავთანდილი ადგა და მას მწარე სიტყვების თხრობა დაუწყო.
ეუბნება: „ნასწავლი კაცისთვის არ ვარგა ნაქმარი. ახლა რაღა გვმართებს ტირილი? უნდა დავსხდეთ და ვიღიმოთ. ადექი, წავიდეთ იმ დაკარგული მზის საძებნელად! მალე მიგიყვან, მიყვანა შენგან მონდომებულია.
როგორც გვმართებს გახარება, ჯერ ისე გავიხაროთ. მერე შევსხდეთ, გავემართოთ, ქაჯეთისკენ წავიდეთ. ჩვენი ხმლები წინ წავიმძღვაროთ, მათნი ზურგით დავიყაროთ. უვნებელნი დავბრუნდეთ, ისინი კი გვამებს დავამსგავსოთ“.
მერე ტარიელი ამბავს ეკითხება, აღარ ბნელდებოდა. შეხედა, თვალები გაახილა, შავ-თეთრი ელვა კრთოდა. მზისგან ლალს ჰგავდა, ფერი ემატებოდა. ვინ არის ღირსი, რომ ცა მუდამ წყალობით ბრუნავდეს!
ავთანდილს მადლობა უთხრა, საუბარი დაიწყო: „მე შენს ქებას როგორ ვიტყვი, ბრძენთაგან საქებარს! როგორც მთის წყარომ, მომრწყე ბარის ყვავილი. შეწყვიტე ცრემლის დენა, ნარგიზებიდან გუბეებად დამდგარი.
მე ვერაფერს გიზამ სანაცვლოდ, ღმერთი გადაგიხდის ზეციდან. ზემოდან თავისი წყალობით მოგაგზავნოს ჩემს მაგივრად ჯილდო!“ შესხდნენ და შინ წავიდნენ, მათ დიდი სიხარული ჰქონდათ. ახლა ასმათიც დანაყრდა, რომელიც დიდი ხანია მშიერი იყო.
ქვაბის კართან ასმათი მარტო ზის, უბარგოდ. შეხედა, იცნო ტარიელი, თან ახალგაზრდა ყმა. ორივე ლამაზად მღეროდა, როგორც მომღერალი ბულბული. მაშინვე იცნო, წამოხტა მოშლილი, პერანგით.
აქამდე მუდამ ტირილით მოსულს ხედავდა ქვაბში. ახლა გაუკვირდა სიცილით მომღერალის დანახვა. შეშინებული წამოხტა, გონება მთვრალს ჰგავდა. და არ იცის ჯერ მისთვის სასურველი ამბის მოსმენა.
მათ რომ ნახეს, სიცილით და კბილების გამოჩენით შესძახეს: „ჰე, ასმათო, მოგვივიდა წყალობა ღმერთისგან ზეციდან. ვიპოვეთ დაკარგული მთვარე, რაც გვინდოდა, ის ვქენით. ახლა ბედისგან ცეცხლის ჩაქრობით, ჭირის ლხენით განვთავისუფლდით“.
ავთანდილი ცხენიდან გადმოხტა ასმათის ჩასახუტებლად. მან ხელი ალვის ხეს მიჰყო, ტოტი მოსარხეველად მოჰყვა. ყელსა და პირს აკოცებს, ცრემლებს ღვრის: „რა იცი, რა ქენი, მიამბე, შენი მოვალე ვტირი ველად“.
ავთანდილმა ასმათს მის აღმზრდელის წერილი მისცა, ალვის ტოტივით დამჭკნარის, მთვარისფერი დაკარგულის. უთხრა: „ნახე იმ ტანჯვაგადახდილის ნაწერი. მზე მოგვიახლოვდა, ჩრდილის მოშორება მოგვეცა“.
ასმათმა რომ ნახა წერილი, იცნო მისი დაწერილობა. გაუკვირდა, შიშმა აიტანა, ათრთოლებს, როგორც ხელობას. ტერფიდან თხემამდე მას მეტი გაკვირვება დაეუფლა. ამბობს: „რა ვნახე, რა მესმის? ნეტავ ეს სიმართლეა?!“
ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, ეგ ამბავი მართალია. სიხარული მოგვეცა, მოგვშორდა ყველა რთული ჭირი. მზე მოგვიახლოვდა, სიბნელე ჩვენთვის აღარ არის. ბოროტს სძლია კეთილმა, მისი არსებობა გრძელია!“
ინდოეთის მეფე მხიარული ასმათს რაღაცას უბრძანებდა. ერთმანეთს ეხვეოდნენ, სიხარული ატირებდა. ვარდზე ყორნის ბოლო თხელ ნამს აპკურებდა. ღმერთი ადამიანს არ გაწირავს, თუმცა ადამიანი მიიღებდა.
ღმერთს დიდი მადლობა მისცეს, თქვეს: „გვიყო ის, რაც საუკეთესო იყო. ახლა კი ვიცით, თქვენი სახე უარესს არ გააბრჭობდა“. ინდოეთის მეფე მხიარული ხელებგაშლილი ამას ხმობდა. ქვაბში შევიდნენ მხიარულები, ასმათი რაღაცას მასპინძლობდა.
ტარიელი ავთანდილს ეუბნება: „მისმინე ასეთი სიტყვა. გიამბობ რაღაც ამბავს, ნუ მეწინააღმდეგები. მე როცა ქვაბები ავიღე, დევთა დასები დავხოცე. მას შემდეგ მათი ძვირფასი საგანძური აქ დევს.
მე ისე არ მინახავს, როგორც არ მინდოდა. მოდი და გავხსნათ, გავიგოთ, რა ზომის საგანძურია“. გაუხარდათ, ადგნენ ორივე, ასმათიც არ იჯდა. ორმოცი კარი დალეწეს, მათთვის ომი არ იყო.
იპოვეს უსახური საგანძური, თვალისთვის უნახავი. იქ იდო თვლების რიყე, ხელით გაწმენდილი. ჩანს მარგალიტი, ბურთის სათამაშო ბურთის ზომის. ვინ შეძლებდა ოქროს დათვლას, არავისგან დათვლილის!
ის ორმოცივე სახლი შიგნით სავსე იყო. იპოვეს ერთი ზარადხანა, აბჯრისთვის სახლად შექმნილი. იქ ყველა აბჯარი ისე იდო, როგორც მწნილი. შიგნით ერთი კიდობანი დაბეჭდილი, გაუხსნელი.
ზედ ეწერა: „აქ დევს საკვირველი აბჯარი, ალმასის ჯაჭვ-მუზარადი, ბასრი, მჭრელი ხმალი. თუ ქაჯები დევებს შეებმებიან, ის დღე რთული იქნება! უმისჟამოდ ვინც გახსნის, მეფეთა მკვლელია“.
კიდობანი გახსნეს, იპოვეს იქ სამი ტანის აბჯარი, რასაც სამი ყმა მეომარი შეიმოსავდა: ჯაჭვი, ხმალი, მუზარადი, მათი მსგავსი საბარკული. ზურმუხტის ბუდეებით იყვნენ, როგორც ლუსკუმები.
თითოეულმა თითო ჩაიცვა, თავის თავს გამოსცდიდნენ. ჯაჭვ-მუზარადს, აბჯარს ვერაფერს აკლებდნენ. ხმალს რკინას ურტყამდნენ, როგორც ბამბის ძაფს ჭრიდნენ. მათთვის ეს მთელ ქვეყანაზე ძვირფასია, შევატყვე, არ გაყიდიან.
თქვეს: „ეს ნიშნად გვეყოფა, რომ კარგი ბედით ვართ. ღმერთმა გამოგვხედა თვალით, ზემოდან მონახედით“. აიღეს ის აბჯარი თავიანთი თავისთვის. თითო მათ, ერთი ფრიდონის საჩუქრად შეკრეს თოკით.
ოქროც წაიღეს, იშვიათი მარგალიტი. გამოვიდნენ, დალუქეს ორმოცივე საგანძური. ავთანდილმა თქვა: „ამას იქით ხმალს ნებას დავამაგრებ. ამ ღამეს არსად წავალ, რა გათენდება, არ დავდგები“.
**ტარიელისა და ავთანდილისაგან წასვლა ფრიდონისასა (ტარიელისა და ავთანდილის წასვლა ფრიდონთან)**
რა გათენდა, გაემართნენ, ასმათი თან წაიყვანეს. ნურადინის ქვეყნამდე მათ უკან მიჰყავდათ. იქ ვაჭარმა ოქროს ფასად ცხენი მისცა, არ უძღვნა. ავთანდილი საკმარისი მეგზურია, სხვა ვინღა წაიყვანდა!
იარეს და ნურადინის მეჯოგეებს შეხვდნენ. ნახეს ჯოგი, მოეწონათ, ფრიდონისთვის მოეწონათ. იქ ავთანდილს ინდოელი (ტარიელი) ეტყვის: „კარგ სიგიჟეებს გაგაკეთებინებ. მოდი, ფრიდონს გავეხუმროთ, მის ჯოგს მივადგეთ!
ჯოგი წავუღოთ, მოსულები ვართ ჯოგის წასაღებად. ის გამოემართება საომრად, ველებს სისხლით დასაღებად. უცებ გვიცნობს, შეკრთება, გულს დაღი დაესმება. კარგი ხუმრობაა, ხუმარას ხუმრობას გააკეთებინებს“.
დაუწყეს ფრიდონის საუკეთესო ტაიჭების დაჭერა. იქ მეჯოგეებს აურზაური აუტყდათ, კვესებს ურტყამდნენ. შესძახეს: „ვინ ხართ, ყმანო, ვინ აკეთებთ ასეთ საქმეს? ჯოგი იმისაა, ვინც მტერს ხმალს ურტყამს, არ აკვნესებს“.
მათ მშვილდები მოიმარჯვეს, მეჯოგეებს დაედევნენ. მეჯოგეებმა დაიძახეს, ხმები გაადიდეს: „გვიშველეთო, გვიშველეთო, მეკობრეებმა ამოგვწყვიტეს!“ ხმა ატყდა, შეიკრიბნენ, ფრიდონს შეატყობინეს, არ შეშინებიათ.
ფრიდონი შეეკაზმა, შეჯდა, შეკაზმული გამოვიდა. ხმა ატყდა, შეიკრიბნენ, ჯარმა ველები დაფარა. ის მზეები შეხვდნენ ერთმანეთს, ვისაც ზამთარი ვერ აზიანებდა. ჯავშნები ეხურათ, სახეებს უფარავდა.
ტარიელმა რომ ფრიდონი იცნო, თქვა: „ვნახე ის, ვინც მინდოდა“. მუზარადი მოიხადა, გაიღიმა, გაიცინა. ფრიდონს უთხრა: „რას აპირებ, ჩვენი მოსვლა რატომ გეწყინა? ცუდი მასპინძელივით ომად გვეგებები წინ!“
ფრიდონი სწრაფად გადმოხტა, დაეცა და თაყვანი სცა. ისინიც გადმოვიდნენ, მოეხვივნენ – აკოცეს კიდეც. ფრიდონმა ღმერთს ხელებგაშლილი უსაზღვრო მადლობა მისცა. და დიდებულები კოცნიდნენ, იცნობდნენ, ვინც იყო.
ფრიდონმა უთხრა: „რას დგახართ? გელოდებოდით წინასწარ. მე მზად ვარო, თქვენს სამსახურს რამეს დავიზარებდი!“ ჰგავდა, თითქოს ორი მზე და ერთი მთვარე შეკრებილიყვნენ. და ერთმანეთი დაამშვენეს, გაემართნენ, უკან დაბრუნდნენ.
ფრიდონის სახლში შევიდნენ ორივე, ლამაზად აშენებულში. ტარიელი დაჯდა საჯდომზე, ოქსინო-გადაფენილზე. ახლოს დასვა ავთანდილი, თავისი ძმადშეფიცებული. მათ ის აბჯარი ფრიდონს უძღვნეს, ჭაბუკად ქებულს.
უთხრეს: „ჯერჯერობით სხვა საჩუქარი არ გვაქვს შენთვის. მაგრამ ბევრი სხვა ლამაზი ნივთი გვაქვს“. მან პირი მიწას დაადო, არ დააყოვნა: „ჩემთვის ამის ბოძება თქვენი შესაფერისია“.
ის ღამე ფრიდონის მასპინძლობით დაისვენეს. აბანოში იბანავეს, შეავსო შესამოსლის ძღვენით. ლამაზ-ლამაზი ტანსაცმლით შემოსა, ერთმანეთის მოწონებით. იშვიათი თვალ-მარგალიტი უძღვნა ოქროს გობით.
უთხრა: „ეს ცუდი მასპინძლის სიტყვაა. გავს, მომბეზრებოდეს თქვენი სტუმრობა, ბრძენის ხელივით. მაგრამ ახლა დარჩენა არ ვარგა, წასვლა სჯობს გრძელი გზისა. თუ ქაჯები მოგვესწრებიან, საეჭვოა სირთულე.
დიდ ლაშქარს რას ვუზამთ? კარგები გვინდა და ცოტანი. სამასი კაცი გვეყოფა, წავიდეთ მარტოები. ჩვენ ქაჯეთში ქაჯებთან საომრად ხმლების ტარები დავაგნოთ. მას მალე ვიპოვით, ვისი ალვის ტანიც მოგვკლავს.
ქაჯეთში ერთხელ კიდევ ვყოფილვარ, ნახავთ, თქვენც გაგიმაგრდებათ. ყველგან კლდეა, გარშემო მტერი ვერ მიადგება. თუ ფარულად არ შევალთ, ღიად შებმა არ შეიძლება. ამიტომ ლაშქარი არ გვინდა – ჯარი ფარულად ვერ მოგვყვება“.
ისინიც დაეთანხმნენ მის ნათქვამს. იქ დატოვეს ქალი ასმათი, ფრიდონი საჩუქრებს მისცემს. თვითონ სამასი ცხენოსანი წაიყვანეს, გმირების მსგავსი. ბოლოს ღმერთი გაუმარჯვებს ყველას, ვინც პირველად შეშინდება.
ზღვა გადაიარეს სამივემ ერთად, ძმადშეფიცებულებმა. ფრიდონმა გზა იცის, იარეს, დღისით და ღამით ისვენებდნენ. ფრიდონმა თქვა: „ქაჯეთთან ახლოს ვართ. აქედან ღამით გვინდა სიარული, რომ არაფერი გამჟღავნდეს“.
ამ ფრიდონის რჩევას სამივე ერთად ითვალისწინებდა: რა გაუთენდებოდათ, დადგებოდნენ და ღამით სწრაფად ივლიდნენ. მივიდნენ, გამოჩნდა ქალაქი, მცველებს ვერ დათვლიდნენ. გარშემო კლდე იყო, გუშაგთა ხმა ჯარისკაცებივით გაადიდეს.
გვირაბის კართან ათი ათასი ახალგაზრდა მცველია. მათ ლომებმა ნახეს ქალაქი, მთვარე იქ ნათლად დგას. თქვეს: „როგორ ვიფიქროთ, როგორ მოვიქცეთ, ახლა არჩევა ძნელია. ასი ათასს აჯობებს, თუ გონივრულად მოქმედებს“.
**ნურადინ-ფრიდონის თათბირი (ნურადინ-ფრიდონის თათბირი)**
ფრიდონმა თქვა: „ვიტყვი სიტყვას, ვეჭვობ, ჩემი არ შემცდარა. ჩვენ ცოტანი ვართ, ქალაქი დიდებისგან საომარია. პირისპირ ომი არ შეგვიძლია, არ არის თავის მოწონების დრო. ათას წელს ვერ შევალთ, თუ კარებს დაგვიხურავენ.
ჩემს სიყმაწვილეში აღმზრდელები სამუშაითოდ მზრდიდნენ, მათ საქმეები მასწავლეს, მახტუნებდნენ, მავარჯიშებდნენ. ისე გავდიოდი თოკზე, რომ თვალს ვერ მომკიდებდნენ. ვინც მიყურებდა ახალგაზრდები, ისინიც ინატრებდნენ.
ახლა ვინც ვიცით უკეთესად საგდებლის სროლა, მან ერთ ბურჯზე გადავაგდოთ გრძელი თოკის ბოლო. მასზე გავლა ისე მეჩვენება, როგორც ველზე სირბილი. თქვენთვის გაჭირდება შიგნით ცოცხალი კაცის პოვნა.
აბჯრით გავლა არ მიჭირს, ფარის გატანა. შიგნით ჩავხტები სწრაფად, ქარივით დავეცემი. ლაშქარს დავხოცავ, გავანადგურებ, ნახავთ კარის გაღებას! თქვენც იქ მოდით, სადაც ზარის ზრიალი გესმით“.