წიგნი ფატმანისა ნესტან-დარეჯანის წინაშე მიწერილი
ფატმანი წერს: „ოჰ, ჩემო ნათელო, სამყაროს ზეციურო მზეო! შენგან შორს მყოფთათვის დამწველო და ტანჯვის მომგვრელო, მჭევრმეტყველო და გონიერო, მშვენიერო და ლამაზი ენის მქონეო, ბროლო და ლალო, რომლებიც ერთად ხარ შეერთებული (შენშია გაერთიანებული)!
თუმცა შენი ამბავი შენ არ მომიყევი, მე მაინც მივხვდი სიმართლეს და ამით გული მომეალერსა. ახლა შენთვის შექმნილ ტარიელს, ამბის მოყოლით, გული მოულხინე. ორივე მიაღწევთ თქვენს სურვილს, ის გაიფურჩქნება, შენ კი აყვავდები.
შენს საძებნელად მოსულა მისი ძმადნაფიცი, ავთანდილი, არაბი ყმაწვილი, არაბეთში განთქმული. ის როსტან მეფის სპასპეტია და ვერავინ დაუწუნებს. შენ შენი ამბავი დაწერე, თამამად და გონივრულად გაგონილი.
ჩვენ ამისთვის გამოვგზავნეთ ეს მონა თქვენთან, რომ გავიგოთ ქაჯეთის ამბავი, მოსულან თუ არა ქაჯები სახლში? მანდაური მეომრების ანგარიში წვრილად გვინდა: ვინ არიან შენი მცველები, ან ვინ არის მათი თავადი?
რაცა იცი მანდაური, მოგვიწერე, გაამჟღავნე. მერე შენს საყვარელს რა ნიშანი გაუგზავნე! შენი ყველა აქამდე ნანახი ტანჯვა სიხარულით დაასრულე. ღმერთმა ინებოს, რომ შესაფერისი მოყვარენი შეგაერთოს!“
„წადი, წერილო, იჩქარე, თუ სწრაფი ფეხები გაქვს. მენატრება, რომ მიხვალ და დაგხვდება ბროლი, სათი და ლალი. ბედით შენ ჩემზე უკეთესი ხარ, წერილო, გნახავს დამწველი თვალები. შენს უკან ჩემი სიცოცხლეა, თუ გესმის, არ გეცოდები?“
ფატმანმა დაწერილი მისცა იმ გრძნეულ ხელოვანს. უთხრა: „ეს წიგნი მიართვი მზის მსგავს ქალს!“ იმ გრძნეულმა რაღაც მოლი (შელოცვილი წამალი) წაისვა ტანზე. იმავე წამს გაქრა, გადაფრინდა ბანიდან ბანზე.
წავიდა ისარივით, როგორც სწრაფი მშვილდისგან ნასროლი. როცა ქაჯეთს მიაღწია, მხოლოდ ბინდი და ბნელი იყო. შეუმჩნევლად გაიარა ყმაწვილების, კარის მცველების სიმრავლე. იმ მზეს (ნესტან-დარეჯანს) მოახსენა მისი სასურველის ამბავი.
ციხის დახშული კარები ისე გაიარა, თითქოს ღია ყოფილიყო. შევიდა შავპირა, გრძელთმიანი, ნაბდის ტანსაცმლიანი ზანგი. ის მზე (ნესტან-დარეჯანი) შეკრთა, ეგონა, რომ მისთვის რამე ზიანი იქნებოდა. ვარდი გაუყვითლდა (შეეცვალა ფერი), ლაჟვარდისფერი კი გაუფერულდა.
ზანგმა უთხრა: „ვინ გგონივარ, ან რატომ დაბნდები ასე? მე ფატმანის მონა ვარ, თქვენთან გამოგზავნილი. ამ წიგნმა გამამართლოს, ტყუილად არ გელაპარაკები. მზის შუქებო, მოიცადეთ, ვარდო, ნუ დასჭნები ადრე!“
მზისპირა ქალი გაუკვირდა ფატმანის საკვირველი ამბით. თვალები გაუფართოვდა, შავი წამწამები აუთრთოლდა. მონამ ის წიგნი თავისი ხელით მისცა. ქალი სულთქავს, კითხულობს წერილს და ცხელი ცრემლებით ასველებს.
მონას ჰკითხა: „მითხარი, ვინ არის ჩემი მძებნელი? ან ვინ იცის, რომ ცოცხალი ვარ, მიწაზე მტკებნელი (მტანჯველი)?“ მან მოახსენა: „გაბედავ და გეტყვი, რასაც ვიცი. რაც წამოსული ხარ, მას შემდეგ შენგან ჩვენი მზე ბნელია.
ფატმანის გული მას შემდეგ ლახვრებით არის დაჭრილი. მას რომ ცრემლი სდენია, ზღვებსაც კი შეერთვია. მე ერთხელ შენი ამბავი მისთვის კიდევ მიმირთმევია. ღმერთს ვიმოწმებ, მას შემდეგ ტირილი არ შეუწყვეტია.
ახლა ვიღაც ყმაწვილი მოვიდა მშვენიერი სახით. მან წვრილად მოუყვა ყველაფერი, რა გასაჭირშიც ხართ. ის არის შენი მძებნელი, გმირივით ძლიერი მკლავით. მე გამომგზავნეს, დამავალეს, რომ ძალიან მეჩქარა.“
ქალმა უთხრა: „მართალია, ყმაო, შენი ნაუბარი! ფატმანმა არ იცოდა ჩემი ამბავი, ვისი მსგავსი ვიყავი? უღონოდ არის სადმე ჩემი ცეცხლის მომდები (საყვარელი). მე მივუწერ, შენც უთხარი, რომ გულმდუღარე ვარ.“
წიგნი ნესტან-დარეჯანისა ფატმანთანა
მზისპირა ქალი წერს: „ოჰ, ხათუნო, დედაზე უკეთესო დედაო! მისგან ტყვედ ქცეულს სამყარომ რა მიყო, ამას ხედავ? მე, საწყალს, იმ ჩემს ტანჯვებს სხვაც დამემატა. ახლა ვნახე შენი წერილი და ძალიან მეიმედა.
შენ ორ გრძნეულს დამეხმარე, გამიადვილე ჭირები. ახლა აქაურ სრულ ქაჯთაგან ვარ ასე დატანჯული: ერთს მიცავს ერთი სამეფო, ბევრჯერ ათასი გმირი. ცუდად მომივიდა თათბირი და ჩემი დაპირებები!
სხვა რა ამბავი მოგიწერო აქაური? ქაჯთა მეფე არ მოსულა, არც ქაჯები მოვლენ ჯერ. მაგრამ უთვალავი ჯარი მიცავს და მათი სიძლიერე... რას ჰქვია ჩემი ძებნა? არ გამოვა, დაიჯერე!
ვინც ჩემი მძებნელი მოსულა, ამაოდ იღწვის. იტანჯება, იწვის, ენთება, ჩემი ცეცხლივით ალი სწვავს. მაგრამ მას ვნატრობ, მზე უნახავს და ამიტომ არ მომკვდარა. უმისოდ ჩემი სიცოცხლე, ვაიმე, რა დიდი ბრალია!
შენ ამბავი არ გიამბე, მაშინ ამიტომ დაგიმალე, რომ ჩემი ენა ვერ იტყოდა, თავი ჭირებს ავარიდე. გევედრები, საყვარელს შეეხვეწე, შემიბრალე. ნუ წამოვა ჩემს საძებნელად, მიუწერე, შეუთვალე.
მე რაც მჭირს, კმარა, ნუ მომკლავს ამის მსგავსი ტანჯვით: მას მკვდარს ვნახავ და მოვკვდები ორმაგი სიკვდილით. ვერავინ მიშველის, ნამდვილად ვიცი, ეს ჭორი არ არის. თუ არ დაგემორჩილება, შავი ქვის ყორით დამქოლე.
თქვი ნიშნის გაგზავნა, ახლა ამას გაგიმჟღავნებ: მისივე მოსასხამების ნაჭერი გამიგზავნია. ესენი ჩემთვის მის გამო მშვენიერი სანახავია, თუმცა ფერით ჩემი ბედის მსგავსად შავია.“
წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარელთან მიწერილი
ახლა საყვარელს მიუწერს გულამოსკვნილი, მტირალი. მისივე ცრემლმა დაუვსო, ვისაც ედებოდა ვისი ალი! დაწერა წიგნი, მსმენელთა გულის გამგმირავი. ვარდი გაუფართოვდა (სახეზე), გამოჩნდა იქ ბროლი გამომჭვირვალე.
„ჰე, ჩემო, ეს წერილი ჩემგან არის ნაწვალები. ტანი კალმად მაქვს, კალამი – ნაღველში ამოწობილი. მე შენი გული ქაღალდად ჩემსავე გულზე ვაწებებ. გულო, შავ-გულო, დაბმული ხარ, ნუ აეხსნები, ახლა მიბმული იყავი!
ხედავ, ჩემო, სამყარო რა საქმეებს სჩადის! რაც არ უნდა ნათობდეს სინათლე, ჩემთვის მაინც ბნელია. ბრძენნი იცნობენ და გმობენ მას, ამიტომ მათგან საგმობია. უშენოდ ჩემი სიცოცხლე, ვაიმე, რა დიდი ძნელია!
ხედავ, ჩემო, როგორ გაგვყარა სამყარომ და დაწყევლილმა ჟამმა? ვეღარ გნახე საყვარელი მხიარულმა მხიარული. ნეტავ, რა ქნას უშენომა გულმა, შენგან დაჭრილმა! გაგიცხადა დამალული გონებამ დაფარულმა.
შენმა მზემ, აქამდე შენ ცოცხალი არ მეგონე. ჩემი მეგონა: დასრულდა სიცოცხლე და ყოველი ღონე. ახლა რომ გავიგე, შემოქმედი ვადიდე და ღმერთს ვემორჩილე. ჩემი ყველა აქამდე ნანახი ტანჯვა სიხარულს შევადარე.
შენი სიცოცხლე მეყოფა ჩემს გულს იმედად, გულს, რომელიც სულ დაჭრილი და ასე დადაგულია! მომიგონებდე, გახსოვდე მე, შენთვის დაკარგული სადღაც. ვზივარ და ვზრდი იმ სიყვარულს, რომელიც ჩემგან არის დანერგილი.
სხვა, ჩემო, ჩემი ამბავი ჩემგან არ მოგეწერება: ენა დაიღლება, მოსმენით არავინ დაიჯერებს. ფატმანმა წამიყვანა გრძნეულებთან, ღმერთმა მას აცხონოს! ახლა ისევ ის ქნა სამყარომ, რაც მას შეეფერება.
ახლა სამყარომ უარესი ტანჯვა ტანჯვას მომისართა. არ დასჯერდა ჩემი ბედი იმ მრავალგვარ ტანჯვებს. ისევ მიმცა შესაპყრობლად ქაჯებს, ძნელად საომრებს. ბედმა გვიყო ყველაფერი, ჩემო, რაც დაგვემართა!
ციხეში ვზივარ ისეთ მაღალში, თვალები ძლივს სწვდება. გზა გვირაბით შემოდის, მცველები იქ დგანან. დღისით და ღამით ყმაწვილები მორიგეობას არ აცდენენ. მათ შემბმელებს ხოცავენ, მართლა ცეცხლივით ეკიდებიან.
ნუთუ ესენი სხვა მებრძოლთა წესით გეგონა! ნუ მომკლავ მეც ტანჯვით, ამაზე უარესით. შენ მკვდარს გნახავ და დავიწვები, როგორც კაჟის ნაპერწკალი. მოგშორდი, დამთმე გულით, კლდეზეც უმაგრესით!
შენ, საყვარელო, ნუ სწუხარ ასეთი წუხილით. ნუ იტყვი ჩემზე: სხვას შეხვდება ის ალვის ტანის ქალი. არა სიცოცხლე უშენოდ! აქამდეც ვნანობ. ან თავს კლდეებზე გადავიქცევ, ან დანით მოვიკლავ თავს.
შენმა მზემ, უშენოდ ვერავის შეხვდება შენი მთვარე. შენმა მზემ, ვერავის შეხვდება, თუნდაც სამი მზე მოვიდეს! აქედან თავს გადავიქცევ, ახლოს მაქვს დიდი კლდეები. ჩემი სული შეივედრე, ზეციდან ნუთუ ფრთები მომხვდება.
ღმერთს შევევედრე, ნუთუ ისევ დამხსნის სამყაროს შრომას, ცეცხლს, წყალს და მიწას, ჰაერებთან ერთად ძრომას. მომცემს ფრთებს და ავფრინდები, მივაღწევ ჩემს სურვილს. დღისით და ღამით ვუყურებ მზის ელვათა კრთომას.
მზე უშენოდ ვერ იარსებებს, რადგან შენ ხარ მისი წილი. რა თქმა უნდა, მას ეახლება მისი ეტლი, არ თუ ცუდი! იქ გნახავ, იქ გიხილავ, გამინათებ გულს ჩრდილს. თუ სიცოცხლე მწარე მქონდა, სიკვდილი მაინც ტკბილი მქონდეს!
მე სიკვდილი აღარ მიმძიმს, რადგან სულს შემოგვედრებ. მაგრამ შენი სიყვარული ჩავიტანე, ჩამრჩა გულში. მომაგონდება მოშორება, მემატება ჭრილობა ჭრილობას. ნუ ტირი და ნუ მიგლოვ, ჩემო, შენთვის დაკარგულს!
წადი, ინდოეთს მიმართე, უშველე ჩემს მშობელს, მტრებისგან შევიწროებულს, ყოველი მხრიდან უმწეოს. გულს მოულხინე ჩემი მოშორების ამტანს. მომიგონებდე მტირალს, შენთვის ცრემლშეუშრობელს!
რაც ვიჩივლე ჩემი ბედის შესახებ, კმარა საჩივრად. იცოდე, სამართალი მართალი გულისა, გულს რატომ მიდის. შენთვის მოვკვდები, გავხდები ყორნების დასაყივარად. სანამ ცოცხალი ვარ, გეყოფა სატირლად და სატკივარად.
აჰა, ინიშნე ნიშანი შენი მოსასხამისა! მოვჭერი ალამი, ჩემო, ერთი კიდიდან. ესღა დაგრჩეს სანაცვლოდ იმ დიდი იმედისა. რისხვით მობრუნდა ბორბალი ჩვენზე, ცის შვიდი სფეროს.“
ეს წიგნი, მის საყვარელთან მიწერილი, რა დაწერა, მაშინვე მოაჭრა იმ მოსასხამებს ერთი წვერი. თავმოხდილს დაუშვენდა თმის სისქე, სიგრძე, ფერი. ალვისგან სული მოქრის, ყორნის ფრთებივით შავი.
ის მონა წამოვიდა, გულანშაროსკენ მომავალი. მალე მივიდა ფატმანთან, არცთუ ბევრი დღე იარა. რა ავთანდილს გაუსრულდა მისი სასურველი საქმე, ხელაპყრობით ღმერთს მადლობს გონება-სრული, არა მთვრალი.
ფატმანს უთხრა: „დროულად შემისრულდა სასურველი საქმე. შენი დიდი მოჭირვება ჩემგან გადაუხდელია. წავალ, დგომისთვის აღარ მცალია, შარშანდელი დრო მოსულა. სწრაფად ქაჯეთში მოვიყვან მათ მომსპობ-ამწყვედელს.“
ხათუნმა უთხრა: „ჰე, ლომო, ცეცხლი ახლა უფრო ცხელდება. ნათელს მოშორდება, გული ამისთვის ბნელდება. იჩქარე, ჩემი ნუ გაგვა, ხელი მაინც ხელდება (დახმარება გჭირდება). თუ ქაჯები მოგასწრებენ, იქ მისვლა გაგიძნელდება.“
ყმაწვილმა ფრიდონის მონებს უხმო, მასთან მყოფებს. უბრძანა: „მკვდრები აქამდე, ახლა ვართ გაცოცხლებულები. რაც გვინდოდა, იმის გაგებით გახარებულები. ჩვენი მტრების ჭრილობები გიჩვენოთ, ამით ვაგლახ-ებულები (დამწუხრებულები)!
წადით და ფრიდონს უამბეთ ამბავი, არ-ნაცქაფავი (დაუჩქარებლად). მე ვერ გნახავთ, მეჩქარება, ჩემი გზა ნაჩქარევია. მან გაავრცელოს ხმა, კიდევ უფრო გასავრცელებელი. თქვენ მოგცემთ ყველა ლარს, რაც მე მაქვს ნალაფარდი.
ჩემზე დიდი ვალია, თქვენგან დადებული. მადლს სხვაგვარად გადავიხდი, თუ ფრიდონს შევეყრები. ახლა წაიღეთ ყველაფერი, მეკობრეების წანაღები. ამის მეტს ვერაფერს მოგცემთ, ვიცი, ამიტომ გეძუნწები.
სახლი არ მაქვს, არ მაქვს ძალა საბოძვარის გასაცემად.“ მისცა მართლაც სავსე ხომალდი, უთვალავი მშვენიერი ნივთი. უბრძანა: „წადით, წაიღეთ, გზა იმავე გზით გაიარეთ. ფრიდონს მიართვით წერილი ჩემგან, ძმადნაფიცარისგან.“
წიგნი ავთანდილისა ფრიდონს თან
დაწერა: „ფრიდონ მაღალო, ბედნიერო მეფეთ-მეფეო, ლომის მსგავსო ძალით და გულით, მზეო, შუქის მომფენო, მოვლენილო და მორჭმულო, მტრების სისხლის მჩქეფეო, უმცროსმა ძმამ შორი-შორ სალამი დავიყეფეო!
ჭირები ვნახე და მომხვდა კიდეც ჭირნახულის ნაცვალი. კარგად მოხდა ჩემი დაგეგმილი საქმე. მართლად ვიცანი მზის მსგავსი პირის ამბავი, ლომის გადამრჩენელი, რომელიც ქვესკნელში იყო დამარხული.
ის მზე ქაჯთა მეფეს ჰყავს, ქაჯეთში პატიმარია. იქ მისვლა თამაშად მეჩვენება, თუმცა გზა საომარია. ნარგიზებიდან ბროლის წვიმა წვიმს, ვარდი ნაწვიმარია. ჯერ ქალთან ქაჯები არ არიან, მაგრამ ჯარი უამრავია.
გულმხიარული ვიხარებ, ამიტომ არ მეტირება. სადაც შენ და შენი ძმა ხართ, ძნელი გაადვილდება. რაც მოგინდებათ, უცილოდ იზამთ, ის არ აგცდებათ. არადა, კაცმა რომ დაგიდგათ, ვეჭვობ, კლდეც გაგილბილდებათ.
ახლა შემინდე, ვერ გნახე, ამიტომ შორს წაგიარე. გზა-გზა ყოვნებისთვის აღარ მცალია, ის მთვარე პატიმარია. მალე მოვალთ მხიარულები, ჩვენი ნახვა გაიხარე. ამის მეტი რაღა გკადრო, ძმას ძმურად მოეხმარე.
ამ მონებზე დიდი ვალი მაქვს, თქვენგან დადებული. ასე კარგად მემსახურნენ, თქვენი გულიც მათთვის სრული იყოს! ქება რად უნდა მას, ვინც თქვენთან დიდი ხანია მსახურობს? მსგავსი ყველაფერი მსგავსს შობს, ეს ბრძენთაგან თქმულია.“
ეს წერილი დაწერა, შეკრა და შეახვია მან. მისცა ფრიდონის მონებს ვარდმა და იამან (ავთანდილმა). ზეპირად შეუთვალა, რაც სრულად იყო, მართლაც ისე, როგორც არის. მათ მარგალიტი უჩვენა ძოწის ღია კარმა.
მონახა, იპოვა ავთანდილმა თავისი მხარის ნავი. გამოემართა ის მზე, სავსე მთვარის მსგავსი პირით. მაგრამ უმძიმდა ფატმანის გულმდუღარესთან განშორება. მის გამყრელებს სისხლის ღვარი ჩასდის.
ფატმანი, უსენი და მონები ტირიან ცხელი ცრემლებით. ამბობენ: „მზეო, რა გვიყავი? დაგვწვი მწველი ცეცხლით! რატომ დაგვაბნელე შენი მოშორების სიბნელით? დაგვმარხე კიდეც ხელით, ჩვენივე დამმარხველით?“