ვინც შექმნა სამყარო თავისი ძლიერი ძალით, ვინც ზემოდან, ზეციდან შთაბერილი სულით შექმნა ყველა არსება, ჩვენ, ადამიანებს, მოგვცა დედამიწა, რომელიც უთვალავი ფერით არის სავსე. ყველა ხელმწიფე მისი სახით და მისი ნებით არსებობს.
ჰე, ერთო ღმერთო, შენ შექმენი ყველა სხეულის სახე. შენ დამიფარე, მომეცი გამარჯვება, რომ სატანა დავამარცხო. მომეცი ისეთი სიყვარულის სურვილი, რომელიც სიკვდილამდე გამყვება, და შემიმსუბუქე ცოდვები, რომლებიც იქ, იმ ქვეყნად, თან წამყვება.
ვისაც უხდება ლომს შუბის, ფარისა და ხმლის ხმარება, ის არის მეფე თამარი, მზესავით მბრწყინავი, რომლის ლოყები ბალახშის ქვისფერია და თმები – გიშრისფერი. მე არ ვიცი, როგორ შევბედო მას ქება-დიდება, რადგან მისი მჭვრეტელებისთვის ღვინო მართლაც უნდა მიერთმიათ, რომ გაეძლოთ.
თამარ მეფეს ვადიდებ, სისხლის ცრემლებით დაღვრილი. მე, არაფრით გამორჩეული, მის ქებებს ვიტყვი. მელნად გიშრის ტბა გამოვიყენე, კალმად კი ლერწამი. ვინც ამას მოისმენს, გულში ლახვარივით ჩაესობა.
მიბრძანეს, რომ მის საქებრად ტკბილი ლექსები მეთქვა, მეკითხა მისი წარბების, წამწამების, თმებისა და ბაგე-კბილების ქება. მისი კბილები ბროლისა და ბადახშისგან გამოთლილს ჰგავს, ერთმანეთზე ლამაზად მიწყობილს. რბილი ტყვიის გრდემლი მაგარ ქვასაც კი გატეხს.
ახლა მინდა, რომ ენა, გული და ხელოვნება გამოვხატო. მომეცი ძალა და შენგან მაქვს შეწევნა, რომ გონება მივცე ამ საქმეს. ამით შევეწევით ტარიელს, რომლის ხსენებაც ლამაზად უნდა მოხდეს. ამ სამ გმირს, მნათობებს, ერთმანეთის მონება სჭირს.
მოდით, დავსხდეთ, ტარიელისთვის ცრემლი გვდის, რომელიც არასოდეს შრება. ნეტავ, ვინ დაბადებულა მისნაირი? დავჯექი, რუსთაველმა დავწერე ლექსად, მისთვის, ვის გამოც გულში ლახვარი მაქვს ჩასობილი. აქამდე ამბად ნათქვამი, ახლა მარგალიტივით დაწყობილია.
მე, რუსთაველი, ჩემი ხელობით ამ საქმეს ვაკეთებ: ვისაც ჯარების სიმრავლე ემორჩილება, მისთვის ვშრომობ, მისთვის ვკვდები. დავუძლურდი, შეყვარებულთათვის წამალი არსად არის. ან მომეცი განკურნება, ან სამარის მიწა.
ეს სპარსული ამბავი, ქართულად ნათარგმნი, ობოლი მარგალიტივით, ხელიდან ხელში გადასაცემი, ვიპოვე და ლექსად გადმოვთქვი, რთული საქმე გავაკეთე. ჩემმა ხელოვანმა შემოქმედმა, ლაღმა და ლამაზმა, დამლოცოს.
ჩემს თვალებს, რომლებიც მის გარეშე უნათლონი არიან, ნეტავ, ახლიდან გამოჩენა ენატრებათ. აჰა, გული შეყვარებულია, მიხვდა, რომ ველებზე სირბილი სჭირდება. ვინმემ შეევედრეთ, ხორცის დაწვა საკმარისია, სულებს მიეცეს შვება. სამი ფერის საქებრად ლექსებს უნდა მივმართო.
რაც ვისაც ბედმა მისცა, იმით უნდა დაკმაყოფილდეს და იმას ლაპარაკობდეს: მუშა მუდამ მუშაობდეს, მეომარი გულოვნად იბრძოდეს. ასევე, შეყვარებულს სიყვარული უყვარდეს და იცნობდეს მას, არც არავისგან დაიწუნოს და არც სხვას უწუნებდეს.
პოეზია თავიდანვე სიბრძნის ერთი დარგია, ღვთაებრივი, ღვთაებრივად გასაგები, მსმენელთათვის ძალიან სასარგებლო. აქაც სიამოვნებს, ვინც ღირსეული კაცია და მოისმენს. გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, ამიტომაც არის პოეზია კარგი.
როგორც გრძელი გზა და დიდი სირბილი გამოსცდის ცხენს, მოედანი გამოსცდის მოთამაშეს, მართლად დარტყმა და მარჯვედ ქნევა, ზუსტად ასევე მელექსეს – ტკბილი საუბრების ფრქვევა. როცა საუბარი გაუჭირდება და ლექსი ამოეწურება,
მაშინ ნახეთ მელექსე და მისი პოეზია, როცა ვეღარ გაიგებს ქართულს და ლექსი გაუძვირდება. არ შეამოკლოს ქართული, არ თქვას ცოტა სიტყვა, მარჯვედ ურტყამდეს ჩოგანს და გამოიყენოს დიდი გმირობა.
მოშაირე არ ჰქვია მას, ვინც ერთ ან ორ ლექსს იტყვის. თავი არასოდეს არ ეგონოს კარგ მელექსეთა სწორი. თუნდაც თქვას ერთი-ორი უგემოვნო და შორი-შორი ლექსი, მაინც იტყვის: „ჩემი სჯობსო“, და ჯორივით ჯიუტობს.
მეორე ტიპის ლექსი ცოტაა, მოშაირეთა ნაწილის მიერ შექმნილი. მათ არ შეუძლიათ სიტყვების სრულყოფილად თქმა, გულის გასაგმირად. მათ მშვილდს ვამსგავსებ ყმაწვილი მონადირეების ბედით მშვილდს: დიდ ნადირს ვერ მოკლავენ, მხოლოდ პატარა ნადირების ხოცვა შეუძლიათ.
მესამე ტიპის ლექსი კარგია საქეიფოდ, სამღერლად, სააშიკოდ, სალაღობოდ, მეგობრების გასართობად. ჩვენ მათი ნათქვამიც გვსიამოვნებს, რაც კი ნათლად იტყვიან. მოშაირე არ ჰქვია მას, ვისაც გრძლად არაფრის თქმა არ შეუძლია.
მელექსეს მართებს, რომ თავის ტანჯვას ტყუილად არ აბრკოლებდეს, ერთი ჰყავდეს საყვარლად, ერთს ეტრფოდეს. ყველაფერს მისთვის აკეთებდეს, მას აქებდეს, მას ამკობდეს. მის გარდა არაფერი უნდოდეს, მისთვის ენა მღეროდეს.
ახლა ყველამ გაიგეთ ჩემი ნათქვამი, მე მას ვაქებ, ვინც უკვე ვახსენე. ეს ჩემთვის დიდი პატივია, თავი არ გამიქიქია! ის არის ჩემი სიცოცხლე, უწყალო, როგორც ჯიქი. მისი სახელი ფარულად ქვემოთ ვახსენე, ვახსენე.
ვთქვა პირველ სიყვარულზე და ზეციურ გვარებზე, რთულად სათქმელზე, ენებისგან საჭირო გამოსახატავზე. ის არის ზეციური საქმე, აღმაფრენის მომცემი. ვინც ეცდება, მოთმინება უნდა ჰქონდეს მრავალი წყენის მიმართ.
ამ ერთ სიყვარულს ჭკვიანები ვერ მიხვდებიან, ენა დაიღლება, მსმენელის ყურებიც დავალდებიან. ვთქვა მიწიერ ხელობებზე, რომლებიც ხორცს ეხება. ისინი მასვე ბაძავენ, თუ მხოლოდ არ სძულთ, შორიდან ეთაყვანებიან.
შეყვარებულს არაბული ენით შმაგი ჰქვია, რადგან შმაგობს იმის გამო, რომ ვერ მიხვდა თავის საყვარელს. ზოგს ღვთაებრივი სიახლოვე აქვს, დაიღლება აღმაფრენით. ზოგს კი დაბალი ბუნება აქვს, ლამაზმანებზე ფრენით.
შეყვარებულს მართებს, რომ გარეგნულად ლამაზი იყოს, მზესავით ბრწყინავდეს. სიბრძნე, სიუხვე, სიმდიდრე, სიყმაწვილე და მოცალეობა, ენა, გონება, მოთმინება, მებრძოლთა შორის გამარჯვებული – ეს ყველაფერი უნდა ჰქონდეს. ვისაც ეს სრულად არ აქვს, აკლია შეყვარებულთა ზნეობა.
სიყვარული მშვენიერია, მაგრამ მისი გაგება რთული საქმეა. სიყვარული სხვა რამეა, არ არის სიძვის მსგავსი. ის სხვაა, სიძვა სხვაა, მათ შორის დიდი ზღვარია. ნურავინ ნუ აურევთ ერთმანეთში, გაიგეთ ჩემი ნათქვამი!
შეყვარებული უნდა იყოს ერთგული, არ იყოს მეძავი, ბილწი, მრუში. როცა საყვარელს მოშორდება, ბევრს უნდა ოხრავდეს, წუხდეს. გული ერთს უნდა დააჯეროს, თუნდაც გაბრაზებული იყოს, თუნდაც მოწყენილი. მძულს უგულო სიყვარული, ჩახუტება, კოცნა, უაზრო ფაციფუცი.
მას ცოცხალი ნუ მოაკლდება ის, ვინც პირველად შეუყვარდა. ნუ გააზვიადებს სიხარულს და ნუ შეშინდება ჭირისგან. მისთვის ყველაფერი უნდა დათმოს, მისთვის ველებზე უნდა გამოვარდეს. არაფერი არ უნდა გაუშვას, თუნდაც მთელი სამყარო მის წინააღმდეგ აღსდგეს.
ამ საქმეს შეყვარებული ნუ უწოდებს სიყვარულს: დღეს ერთი უნდოდეს, ხვალე სხვა, გაყრის მოთმინებას თმობდეს. ეს ბედით სიმღერას ჰგავს, ყმაწვილი ვაჟკაცების საქციელს. კარგი შეყვარებული ის არის, ვინც სამყაროს ცდუნებებს თმობს.
პირველი სიყვარული არის ტანჯვის არგამოჩენა, დამალვა. თავისთვის უნდა იგონებდეს, მუდამ უნდა ჰქონდეს ტკბილი ფიქრები. შორიდან ბნედა, შორიდან კვდომა, შორიდან დაღლა, შორიდან ტანჯვა. უნდა დაითმინოს საყვარლისგან წყენა, მისი შიში და კრძალვა უნდა ჰქონდეს.
მართებს, რომ თავის საიდუმლოს არავისთან ამჟღავნებდეს. ტყუილად არ იძახდეს „ვაი“-ს, საყვარელს არ აწუხებდეს. არსად არ უნდა გამოაჩინოს სიყვარული, არასად არ უნდა იტრაბახოს. მისთვის ტანჯვა სიხარულად უნდა მიაჩნდეს, მისთვის ცეცხლს უნდა მოედოს.
მას, უგუნურს, როგორ უნდა ენდოს, ვინც საყვარელს გაამჟღავნებს? ამის მეტი რაღა სარგებელი ექნება: მას ავნებს და თვითონაც იტანჯება. რატომ უნდა ასახელოს, რა სიტყვით უნდა ატკინოს? რას ჰგავს, თუ კაცმა საყვარელს გული არ ატკინოს!
მიკვირს, კაცი რატომ ტრაბახობს საყვარლის სიყვარულით: ვინც უყვარს, რატომ აწუხებს მისთვის მომკვდარს, მისთვის დაჭრილს? თუ არ უყვარს, რატომ არ სძულს? რატომ აწუხებს, რაც არ სძულს?! ავს კაცს ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა და გულს.
თუ საყვარელი საყვარლისთვის ტირის, ტირილი ემართლება. სიარული, მარტოობა უხდება, გმირობად ეთვლება. უნდა იგონებდეს, მის გარდა არასოდეს არაფრისთვის არ მოიცალოს. არ გამოაჩინოს სიყვარული, სჯობს, თუ ხალხს ემალება.