ფატმანის მიერ ნესტან-დარეჯანის ამბის მოყოლა (გაგრძელება)
დიდმა ხელმწიფემ უთხრა უჭკუო და ნასვამ უსენს: „ძალიან მიკვირს, საიდან მოიტანე ასეთი ძვირფასი ქვა, ასეთი დიდი მარგალიტი და უბადლო ლალი ჩვენთვის საჩუქრად? ჩემი თავის ჭირიმე, შენი ძღვენის მეათედსაც კი ვერ გადავიხდი“.
უსენმა თაყვანი სცა და უთხრა: „ჰეი, მაღალო ხელმწიფეო, ვინც ზეციდან შუქს აფრქვევ, არსებათა მფარველო და მზეო! რაც სხვა მაქვს, ვისია, ოქრო იქნება თუ განძეული? დედის მუცლიდან რა გამომყვა? ყველაფერი თქვენგან მაქვს ნაჩუქარი.
ამას გეტყვით, თქვენი თავის ჭირიმე, ამ ძღვენისთვის მადლობა არ გმართებთ; სხვა რამეს გეტყვით თქვენს საცოლეზე, რომელიც თქვენს შვილს უნდა შეირთოს; ამისთვის უცილოდ მადლობას მეტყვით, როცა მზის მსგავსს ნახავთ. მაშინ კიდევ უფრო გაამრავლებთ თქვენს ბრძანებებს, რაც ბედნიერებას მოგიტანთ“.
რას ვაგრძელებდი! უსენმა დაარღვია ფიცი და რჯულის სიმტკიცე, მოუყვა მეფეს იმ ქალის პოვნის ამბავი, რომელსაც მნახველები მზეს ამსგავსებდნენ. მეფეს ძალიან ესიამოვნა, გული გაუხარდა. უბრძანა, დარბაზში მოეყვანათ და უსენის ნათქვამი შეესრულებინათ.
მე აქ ჩემთვის მშვიდად ვიჯექი, მანამდე არ მიკვნესია. მეფის კართან მოვიდა მონათა უფროსი. თან სამოცი მონა ახლდა, როგორც ხელმწიფეების წესია. მოვიდნენ; ძალიან გამიკვირდა, ვთქვი: „რაღაც უჩვეულო საქმეა“.
მომესალმნენ და მითხრეს: „ფატმან! ღმერთის სწორი მეფის ბრძანებაა: დღეს უსენმა რომ ქალი შესწირა, ორი მზის მსგავსი, ახლა მოგვგვარე, წავიყვანოთ, შორ გზებზე სიარული არ გვინდა“. ეს რომ გავიგე, ცა დამემხო, ღმერთის რისხვა დაატყდა ჩემს თავს.
გაკვირვებულმა ისევ ვკითხე: „რა ქალი გინდათ, რომელი?“ მათ მითხრეს: „უსენმა შემოგვწირა ელვასავით მოციმციმე სახის მქონე ქალი“. არაფერი მიშველიდა, ჩემი სიცოცხლის ბოლო დღე დადგა, სულს მიხუთავდა. ავკანკალდი, ვეღარ ავდექი, ვერც დავჯექი.
შევედი, ვნახე ის მშვენიერი ქალი ატირებული და ცრემლებში გახვეული. ვუთხარი: „მზეო, ხედავ, როგორ მიღალატა ჩემმა შავმა ბედმა, თითქოს მეძინა! ცა რისხვით შემობრუნდა ჩემკენ, გამანადგურა, სრულიად ამომძირკვა. დამასმინეს, მეფე გთხოვს და ამის გამო გულმოკლული ვარ“.
მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს, ეს რაც არ უნდა ძნელი იყოს! ჩემი უბედო ბედი ყოველთვის ცუდს მიკეთებს. კარგი რამე რომ დამემართოს, მაშინ გაგიკვირდეს, ცუდი რა საკვირველია! სხვადასხვა უბედურება ჩემთვის ახალი არ არის, ძველია“.
თვალებიდან მარგალიტებივით გადმოყარა ხშირი ცრემლი. ადგა ისე უშიშრად, თითქოს ვეფხვი ან გმირი ყოფილიყო. სიხარულს სიხარულად არ მიიჩნევდა, მართლაც, ტკივილსაც ტკივილად არ თვლიდა. მთხოვა, გარეთ აჯიღით მოეფარა ტანი და სახე.
შევედი საგანძურში, რომელსაც ფასი არ ედებოდა. ავიღე ძვირფასი ქვები და მარგალიტები, რამდენიც შემეძლო. თითოეული მათგანი მთელ ქალაქს ფასობდა. მივეცი, წელზე შემოვარტყი იმას, ვისთვისაც შავგული კვდებოდა.
ვუთხარი: „ჩემო, ეს ასეთი რამ სადმე კიდევ გამოგადგება“. იმ მონებს ხელში მივეცი ის მზის მსგავსი სახე. მეფემ გაიგო, შეეგება; დაჰკრეს ტაბლაკს, ატყდა ზარი; ის მიდიოდა თავდახრილი, წყნარი, არაფრის მთქმელი.
მას უამრავი მნახველი მოაწყდა, ატყდა ხმაური და ზარები. სარანგები ვერ იჭერდნენ თავს, იქ არ იყო სიმშვიდე. მეფემ რომ დაინახა ის ნარინჯის ხესავით მოხდენილი ქალი, გაკვირვებით უთხრა: „ჰეი, მზეო, აქ როგორ მოხვდი?“
მან, როგორც მზემ, თავისი მნახველები თვალის მფახველებად აქცია. მეფემ თქვა: „ნანახი უნახავად გამიხადა. ღმერთის გარდა ვინ იქნებოდა ამის შემქმნელი! ამის მიჯნურებს ეკუთვნით, რომ ხელები, ვაი, ველად დარბოდნენ!“
გვერდით დაისვა, ტკბილი საუბრით ელაპარაკებოდა: „მითხარი, ვინ ხარ, ვისი ხარ, რომელი გვარიდან ხარ მოსული?“ მან პირით, მზის მსგავსი სახით, პასუხი არ გასცა; თავდახრილი, დაღრეჯილი, ჩუმად იჯდა.
მეფისას არ უსმენდა, რასაც არ უნდა ებრძანებინა. მისი გული სხვაგან იყო, სხვა რამეს ფიქრობდა; ვარდი ერთგან მიწებებული ჰქონდა, მარგალიტს არ იღებდა. მისმა მნახველებმა გაკვირვებულებმა, რას იფიქრებდნენ!
მეფე ბრძანებს: „რა გავიგოთ, ჩვენი გული რით გადარჩება? ამ ორის გარდა სხვა აზრი არ არსებობს: ან ვიღაცის მიჯნურია, საყვარელი ჰგონია, მის გარდა არავისთვის სცალია, არც არავის ელაპარაკება.
ან ბრძენი ვინმეა, ამაღლებული და მაღლა მჭვრეტელი, არც სიხარულს მიიჩნევს სიხარულად, არც ტკივილს ზედიზედ; როგორც ზღაპარი, ისე ესმის უბედობა, თუნდაც ბედი. სხვაგან არის, სხვაგან დაფრინავს, გონება მტრედივით აქვს.
ღმერთმა ქნას, ჩემი გამარჯვებული შვილი შინ მოვიდეს, მე დავუნიშნო ეს მზე, მისთვის გამზადებული; იქნებ მან ათქმევინოს რამე, ჩვენც გავიგოთ გაცხადებული. მანამდე მთვარე შუქ-კრთომით იჯდეს, მზისგან მოშორებული“.
ხელმწიფის შვილზე გიამბობთ, კარგ ვაჟკაცზე, გულოვანზე, უბადლო ზნითა და გარეგნობით, მშვენიერი სახითა და ტანით. მაშინ ლაშქარში იყო წასული, იქ დიდხანს ატარებდა დროს. მამა მისთვის ამზადებდა მას, მნათობთა მსგავსს.
მოიტანეს, ქალის შესამოსელი ჩააცვეს. მასზე მრავალი შუქი ჩანდა, როგორც მნათობი ვარსკვლავის. თავზე დაადგეს გვირგვინი, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული. იქ ვარდს ფერს უმშვენებდა ბროლის გამჭვირვალობა.
მეფემ ბრძანა: „მოკაზმეთ უფლისწულის საწოლი!“ დაუდგეს ოქროს ტახტი, წითელი მაღრიბული ქსოვილით. ადგა თვითონ დიდი ხელმწიფე, სრული კარის პატრონი, მასზე დასვა ის მზე, მნახველთა გულის სიხარული.
უბრძანა ცხრა ხადუმს, კარის მცველად დამდგარიყვნენ; ხელმწიფე დაჯდა სადილად, მათი გვარის შესაბამისად; უსენს უზომო ჯილდო უბოძა იმ მზის მსგავსი ქალისთვის. უკრავდნენ ბუკსა და ტაბლაკს ხმაურის გასამრავლებლად.
გააგრძელეს ნადიმი, სმა მეტად გაგრძელდა. მზესავით სახის მქონე ქალი თავის ბედს ეუბნებოდა: „რა ბედი მაქვს, ჩემი მკვლელი! საიდან სად მოვედი, ვის შევხვდები, ვისთვის ვარ განკუთვნილი, რა ვქნა, რა მოვიმოქმედო, რა მერგება, სიცოცხლე მეტად მიჭირს!“
კვლავაც ამბობს: „ნუ დავაჭნობ ვარდის ფერის სილამაზეს, ვეცდები რამეს, იქნებ ღმერთმა მომარიოს ჩემს მტერს! სიკვდილამდე ვის მოუკლავს თავი ჭკვიან კაცს? როცა გაუჭირდება, მაშინ უნდა გამოავლინოს გონიერმა გონება!“
ხადუმებს დაუძახა, უბრძანა: „მისმინეთ, მოდით გონს! მოღორებულები ხართ, შემცდარხართ ჩემს პატრონობაში. შემცდარა თქვენი პატრონიც, თუ ჩემს დამარცხებას ლამობს. ჩემთვის ბუკსა და ტაბლაკს ტყუილად, ვაი, უკრავენ, უშედეგოდ.
არ ვარ თქვენი დედოფლობის ღირსი, ჩემი გზა სხვაა; ღმერთმა დამაშოროს მამაცი, მზესავით სახის მქონე, ნარინჯის ხესავით ტანადი! სხვას რად მნუკევთ საქმეს? ჩემი საქმეები სხვანაირია! თქვენთან ჩემი სიცოცხლე ჩემი შესაფერისი არ არის.
უეჭველად თავს მოვიკლავ, გულში დანას დავირტყამ. თქვენ დაგხოცავთ თქვენი პატრონი, დიდხანს ვერ იცოცხლებთ. ეს სჯობს: მოგცემ საგანძურს, მძიმედ მაქვს ტანზე. მე გამაპარეთ, გამიშვით, თორემ ინანებთ“.
მოიხსნა მარგალიტი, რაც კი ძვირფასი ქვა ერტყა, მოიხადა გვირგვინიც, გამჭვირვალე, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული; მისცა, უთხრა: „გამომიშვით, გევედრებით გულმხურვალედ, მე გამიშვით, ღმერთს თქვენსას მიაბარეთ დიდი ვალი“.
მონებს სიხარბემ მოიცვა იმ ძვირფასი საგანძურის გამო. დაავიწყდათ მეფის შიში, როგორც ერთი გზირის შიში. გადაწყვიტეს იმ უბადლო ქალის გაპარება. ნახეთ, რას აკეთებს ოქრო, ეშმაკთა ფესვის კვერთხი!
ვაი, ოქრო თავის მოყვარულებს არასოდეს არ მისცემს სიხარულს. სიკვდილამდე სიხარბე კბილების ღრჭენას აიძულებს: შემოდის და გადის, აკლია, ემდურის ბედისწერის სვლას, კვლავ აქ აბამს სულს, უშლის ზევით აფრენას.
როცა ხადუმებმა შეუსრულეს მისი სასურველი საქმე, ერთმა ტანზე გაიხადა და თავისი ტანსაცმელი მისცა. სხვებმა კარები გააღეს, დარბაზში მსმელები ხმაურობდნენ. დარჩა სავსე მთვარე, გველისგან ჩაუყლაპავი.
მონებიც გაიქცნენ, გაიპარნენ მასთან ერთად. ქალმა კარზე დამირეკა, ფატმანობა ჩემი ბრძანა. გავედი, ვიცანი, მოვეხვიე, მეც გამიკვირდა განა! შინ არ შემომყვა: „რატომ მაწუხებო?“, შემომჩივლა.
მითხრა: „თავი ვიყიდე შენს მიერ მოცემულით, ღმერთმა ზეციური წყალობით აგინაზღაუროს! ვეღარ დამმალავ, გამიშვი, სასწრაფოდ გამგზავნე ცხენით, სანამ ხელმწიფე გაიგებს და ხალხს გამომადევნებს“.
სასწრაფოდ შევედი საჯინიბოში, ავხსენი საუკეთესო ცხენი, შევუკაზმე, ზედ შევსვი მხიარული, არ მოკვნესა; ჰგავდა, როცა ლომს შეაჯდება მზე, მნათობთა შორის საუკეთესო. წახდა ჩემი ნაშრომი, ვერ მოვიმკე, რაც დავთესე.
დღე მიილია, ხმა გავრცელდა, მოვიდა მისი მდევარი, მოიცვეს ქალაქი, დაიწყო დევნა; მე მკითხეს, ვუთხარი: „თუ იპოვით იქ სახლში, სადაც მე ვარ, მეფეების შემცოდე ვიყო და მათი სისხლის მზღვეველი!“
მოძებნეს, ვერაფერი გაიგეს, უკან დაბრუნდნენ დაწბილებულნი. მას შემდეგ გლოვობს ხელმწიფე და ყველა მისი თანმხლები. დახედეს დარბაზის ხალხს, შევიდნენ ისრით მიღებულნი: „მზე მოგვეშორა, მას შემდეგ ჩვენ სინათლედაკარგულები ვართ.
იმ მთვარის ადგილსამყოფელს კიდევ გიამბობ, საქმე კვლავაც გრძელდება; ახლა წინასწარ ამას გეტყვი, რასაც ის კაცი მემუქრებოდა: მე, საწყალი, მისი ნეზვი ვიყავი, ის კი ჩემი ვაცი იყო. კაცს უგულობა აბინძურებს, ქალს კი ბოზი ნაცი.
ამიტომ არ ვარ ჩემი ქმრისთვის სასურველი, გამხდარია და თვალებჩაცვენილი. ის კაცი, ჭაშნაგირი, დარბაზში მეტად გამორჩეული იყო; ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარდა, თუმცა ფლასი არ მაცვია, ნეტავ ვინ დამალევინებდა მისი სისხლის ერთ თასს!
ეს ამბავი მასთან ერთად ვთქვი ქალური, ეშმაკური გზით: ჩემი მოსვლა იმ მზის მსგავსი ქალის გამო და მისი გაპარება მელასავით. გამჟღავნებას მემუქრებოდა არა მოყვრულად, არამედ მტრულად. ახლა ის მკვდარი მგონია, იშ, თავი ვისსენ მე რულად!
მემუქრებოდა, რამდენჯერაც წავეკიდებოდით ერთმანეთს. როცა დამიძახა, არ მეგონა, რომ ის შინ იქნებოდა; მოსულიყო, მოსვლა ეთქვა; შენც მოხვედი, შემეშინდა, ამიტომ გითხარი: „ნუ მოხვალო“, მონა გამოგაგებე წინ.
აღარ დაბრუნდით, მოხვედით, თქვენი შუქები ჩემთვის არ იყვნენ; შეიყარეთ ორივე, ჩემზე დაიჯარეთ; ამიტომ შევშინდი, ღონე ვეღარ მოვიგვარე. იმას, საწყალს, ჩემი სიკვდილი გულით უნდოდა, არა ენით.
თუმცა ის რომ არ მოგეკლა, დარბაზში მისულიყო, ჯავრიანი დამასმენდა, გული ცეცხლივით ედო წვითი; გაბრაზებული მეფე ჩემს სახლს გადაწვავდა, შვილებს, ღმერთო, შემაჭმევდა, მერე ქვებით ჩამქოლავდა!
ღმერთმა აგინაზღაუროს! – მადლობას რას გეტყვი – ვინც მშვიდობით დამიხსნა იმ გველის მზერისგან! ახლა ამის შემდეგ ვინატრებ ჩემს ბედს და წერას, აღარ მეშინია სიკვდილის, ჰაი, რას ჩავიჭერ ქვეყნად!“
ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, წიგნშიც ასე წერია: მოყვარე მტერი ყველა მტერზე უფრო მტერია; გულით არ ენდობა, თუ კაცი ჭკვიანია. ნუღარ გეშინია მისგან, ახლა ის მკვდრებს ეკუთვნის“.
ისევ მითხარი, მას შემდეგ, რაც ქალი გაგზავნე, რაც კი ამბავი იცი, ან რა გსმენია მის შესახებ“. კვლავ ტირილით ამბობს ფატმანი, კვლავ თვალებიდან ცრემლი სდიოდა: „წახდნენო შუქები, რომლებიც მზესავით ველებს აფრქვევდნენ!“