ფატმანის წერილი ავთანდილთან, სიყვარულის შესახებ
ფატმანმა დაწერა სამწუხარო წერილი, რომელიც ავთანდილისთვის იყო განკუთვნილი. ამ წერილში ის თავის სიყვარულსა და ტანჯვას უყვებოდა. ეს იყო წერილი, რომელიც მსმენელთა გულებს შეძრავდა და ააღელვებდა. ეს იყო საიდუმლო წერილი, რომელიც არ უნდა განადგურებულიყო.
„ჰე, მზეო! რადგან ღმერთს შენ მზედ უნდოდი შეექმნა, ამიტომაც შეგქმნა შენ მოშორებულთა გასახარებლად და არა სატანჯველად. ახლოს მყოფთათვის კი დამწვავ ცეცხლსავით ხარ. მნათობებს შენი დანახვა სასიამოვნოდ მიაჩნიათ და საამაყოდ.
შენ გტრფიალობენ ისინი, ვინც გხედავენ, შენთვის საბრალოდ იტანჯებიან. ვარდი ხარ, მიკვირს, ბულბულები რატომ არ გეხვევინებიან! შენი სილამაზე ყვავილებს აჭკნობს, ჩემიც ჭკნება. სრულად დამწვარვარ, თუ მზის სხივები არ მომეშველებიან.
ღმერთი მოწმად მყავს, მეშინია ამის თქვენთვის თქმისა, მაგრამ რა ვქნა მე, დღეგამოლეულმა ქალმა, სრულად დავკარგე მოთმინება. გული მუდმივად ვერ გაუძლებს შავი წამწამების ტანჯვას. თუ რამეს მიშველი, მიშველე, თორემ გონებას დავკარგავ!
სანამ ამ წერილზე პასუხი მომივიდოდეს, ან გავიგებდე, რომ ჩემი მოკვლა გინდა, ან რაიმე ჩემი გაგეწყრება, მანამდე გავუძლებ სულდგმას, რაც არ უნდა მტკიოდეს გული. ნეტავ, როდის გადაწყდება ჩემი სიცოცხლე ან სიკვდილი!“
ფატმან ხათუნმა დაწერა და გაუგზავნა ეს წერილი. ავთანდილმა ისე წაიკითხა, თითქოს ვიღაც უცხოსგან იყოს, ანდა თავისიანისგან. მან თქვა: „არ იცის ჩემი გული, ვინ ვისზეა შეყვარებული, რომ სიყვარულის წერილს მიგზავნის. რატომ უნდა შევადარო მე მას ის!“
თქვა: „ყვავი ვარდს რას უზამს, ან რა ფერი აქვს მას მისი? მასზე ბულბულს ჯერ ტკბილად არ უმღერია. ყოველი უმსგავსო საქმე ხანმოკლეა და ამიტომაც უბედური. რა უთქვამს, რა მოუგონია, რა წერილი მოუწერია!“
ასეთი საყვედური უთხრა თავის გულს. შემდეგ კი თქვა: „ჩემ გარდა ჩემი შემწე არავინაა. რისთვისაც გამოვედი, მისი ძებნა რადგან მინდა, როგორც არ უნდა ვიპოვო, იმას გავაკეთებ, გულმა სხვა-მცა რა მოისმინა!
ეს ქალი აქ ზის, ბევრ კაცს ხედავს, სტუმართმოყვარეა და მეგობრული მგზავრების მიმართ, რომლებიც ყველგან დადიან. მივყვები, ყველაფერს მომიყვება, გამვლელ-გამომვლელთა ამბებს. იქნებ რამეში გამომადგეს, მე მისი ვალი ჩემგან უნდა ვიცოდე.“
თქვა: „დიაცს, ვისაც უყვარს, გაექცევა და გულს მისცემს. შეურაცხყოფას და ჭორაობას სულაც არ მიაქცევს ყურადღებას. რაც იცის, გაუმჟღავნებს, საიდუმლოს სრულად ეტყვის. მირჩევნია, მივყვე, იქნებ კიდევ რამე დაფარული საქმე გავიგო.“
კვლავ თქვა: „ვერავინ ვერაფერს იზამს, თუ ბედი არ მოითმენს. ამიტომაც რაც მინდა, არ მაქვს, რაც მაქვს, არ მინდა. ბინდის მსგავსია ეს ქვეყანა, ალბათ ამიტომაც ბინდდება. კოკაში რაც დგას, ის გადმოედინება!“
ავთანდილის წერილი ფატმანის პასუხად
მიუწერა: „წავიკითხე შენი წერილი, ჩემი ქება. შენ მომასწარი, თორემ შენზე მეტად მე მჭირს ცეცხლის დანთება. შენც გინდა და მეც მინდა შენთან განუწყვეტელი შეხვედრა. შეხვედრა კარგია, რადგან ორივეს გვინდა.“
ფატმანის სიხარულს ვერ გიამბობ, როგორ მოემატა! მიუწერა: „კმარა, რაც უშენოდ ცრემლი ვღვარე. ახლა მარტო ვიქნები, აქ მიპოვე მარტო. დააჩქარე შენი შეხვედრა, როგორც კი შეღამდება, მოდი ღამით.“
იმ ღამითვე, როცა ავთანდილს მოსაწვევი წერილი მიართვეს, შეღამდა და წავიდა. გზაზე სხვა მონა შეხვდა, რომელმაც უთხრა: „ამ ღამით ნუ მოხვალ, ვერ გიპოვი შენთვის მზად.“ ავთანდილს ეწყინა, მაგრამ არ დაბრუნდა, თქვა: „ეს რას ჰგავსო?“
მიწვეული აღარ დაბრუნდა უკან. ფატმანი წყენით ზის. ავთანდილი მარტო შევიდა. ქალს წყენა შეატყო, ნახა მისი შესვლა, შევიდა. შიშის გამო და თავისი სურვილის გამო ვერ გაიმჟღავნა წყენა.
ერთად დასხდნენ და დაიწყეს კოცნა, მხიარულება. კართან მოვიდა ვიღაც ლამაზი, ტანადი მამაკაცი. ახლოს შემოვიდა, თან ხმალ-დარაკიანი მონა მოჰყვა. შეკრთა, როცა ავთანდილი დაინახა: „თითქოს კლდოვანი გზა იყოსო.“
ფატმანი რომ დაინახა, შეშინდა, კანკალებს და ძრწოლამ მოიცვა. მან გაკვირვებით შეხედა მათ მხიარულებასა და წოლას. უთხრა: „არ გიშლი, ქალო, ფერების ცვლასა და კანკალს, მაგრამ გამითენდება და განანებ მაგ მოყმის ყოლას!
გამკიცხე, ბოზო ქალო, და გამათრიე, მაგრამ ხვალ მიხვდები პასუხს, რომელიც ამ საქმის საფასური იქნება. მე ვარ ის, ვინც შენს შვილებს შენივე კბილებით შეგაჭმევს. დაგშლი, თმასაც კი არ დაგიტოვებ, მხოლოდ ხელებით ვირბენ მინდორში!“
ეს თქვა და კაცმა თმები მოქაჩა, კარები გაიარა. ფატმანმა თავის ცემა დაიწყო, ლოყები დანახოკარი ჰქონდა. მის ცრემლებს შეერია, წყაროსავით წკარუნებდნენ. თქვა: „მოდით, ქვებით დამქოლეთ, მომადექით, მომაკარნი.
მოთქვამს: „მოვკალი, ვაი, ქმარი, ამოვწყვიტე პატარა შვილები, გავანადგურე ქონება, დავკარგე ლამაზი თვალები. დავშორდი საყვარელ ადამიანებს, ვაი გამზრდელებს, ვაი გაზრდილებს. ბოლოს მოვუღე ჩემს თავს, ჩემი სიტყვები მწარეა.“
ამ ყველაფერს ავთანდილი გაოცებული უსმენდა. უბრძანა: „რა გჭირს, რას ამბობ, რატომ ხარ ასე შეშინებული? რას დაგემუქრა ის მამაკაცი, რა დაინახა შენგან ნაკლული? დადუმდი, მითხარი, ვინ იყო, ან რისთვის იყო ასე გაბრაზებული?“
ქალმა უთხრა: „ჰე, ლომო, ხელები ცრემლების დენით მაქვს სველი, ნურაფერს ნუ მკითხავ ამბავს, ვერაფერს გეტყვი ენით. დავხოცე შვილები ხელით, ამიტომაც არაფერი მახარებს. თავი მოვიკალი მოუთმენლად შენი სიყვარულით.
ასეთი რამ ხშირად ემართება სიტყვა-მცთარს, ენა-მეტს, საიდუმლოს ვერ-მმალავს, უჭკუოს, გაბრაზებულს, შეშლილს. ვაი, მეშველეთ, გეტყვით ყველაფერს, რაც ჩემს თავს ხდება. მკურნალმაც ვერ განკურნოს ის, ვინც თავის სისხლს სვამს.
ორიდან ერთი გააკეთე, ამის მეტს ნურაფერს ნუ მთხოვ: ან მოკალი ის კაცი, წადი, მოკალი ფარულად ღამით, ამით მე და მთელი ჩემი სახლი სიკვდილს გადავრჩებით! მოხვალ, ყველაფერს გეტყვი, როგორ გითხრა ცრემლების ღვრით?
თორემ ღამითვე შენი ტვირთი ვირით წაიღე, მიატოვე ჩემი მიდამო, სრულად შეაგროვე და წადი. ვეჭვობ, რომ ჩემი ცოდვები შენც გაგავსებენ ჭირით, თუ ის კაცი სასახლეში მივა, შვილებს პირით შემაჭმევს.“
როცა ეს მოისმინა ავთანდილმა, ლაღმა და კეთილშობილმა, ადგა და ლახტი აიღო, რაოდენ ლამაზი და მამაცი იყო! „ამ საქმის ვერ-ცნობა, – თქვა, – ჩემი სიძუნწეა.“ ნუ იეჭვებ, რომ ქვეყანაზე ვინმე მისნაირი არსებობს!
ფატმანს უთხრა: „კაცი მომეცი მასწავლებლად, წინამძღოლად, გზაზე სწორად წამიყვანოს, თორემ მეშველად არავინ მინდა. იმ კაცს ვერ ვხედავ ჩემს მეტოქედ, რაც არ უნდა ვუყო, მოგახსენებ, მომიცადე, იყავი წყნარად.“
ქალმა მას მონა მისცა წინამძღოლად, წამყვანად. კვლავ შეჰყვირა: „რადგან ცეცხლი ახლა ნელდება, თუ მოკლავ იმ კაცს, ჩემი გულის მფხანელს, ბეჭედი ჩემი აცვია, მას გევედრები, რომ მომიტანო.“
ავთანდილმა გაიარა ქალაქი თავისი უებრო ტანით. ზღვის პირას სახლები იდგა აშენებული წითელ-მწვანე ქვებით, ქვემოთ ლამაზი სარდაფით, ზემოთ კი ბანის-ბანით, დიდი და ლამაზი, მრავალი ნაწილით.
იქ მიჰყავს პირმზე ავთანდილი მის წინამძღოლს. ხმადაბლა ეუბნება: „ეს არის მისი სასახლე, რომელსაც ეძებ.“ უჩვენებს, ეტყვის: „ხედავ ბანზე და ქვევით მყოფს? იქ წევს დასაძინებლად, იცოდე, ან ქვევით იპოვი მჯდომარეს.“
კარის წინ ორ დარაჯს ეძინა იმ საწყალ კაცს. ავთანდილი გავიდა, შეეპარა, სანამ ხმას გამოსცემდნენ. თითო ხელი ყელზე მოჰკიდა, იქვე მოუსწრაფა სული, თავი თავზე შეუტაკა, ტვინი თმას შეურია.
ის კაცი საწოლში მარტო იწვა გაბრაზებული გულით. ხელსისხლიანი ავთანდილი შევიდა ჯანმრთელი ტანით. ვეღარ მოასწრო, ჩუმად მოკლა თუ, ვერც კი ვიცით. ხელი მოჰკიდა, მიწაზე დააგდო, დანით დაკლა.
მნახველთათვის მზეა, მებრძოლთათვის მხეცი და ზარია. ბეჭდითურთ თითი მოჰკვეთა, მიწაში ჩაფლა. ზღვისკენ სარკმლიდან გადააგდო, ზღვის ქვიშას შეერია. მისთვის არც სამარეა, არც სათხრელი ბარი.
მათი დახოცვის ხმა არსაიდან არ გაისმა. წამოვიდა ტკბილი ვარდი, როგორ უნდა გამწარებულიყო! ეს მიკვირს, მათი სისხლი ასე როგორ მოიპარა! საიდანაც წეღან მოვიდა, იმავე გზით წავიდა.
როცა ფატმანისთან შევიდა ლომი, მზე, წყლიანი მოყმე, უბრძანა: „მოვკალი, იმ კაცმა მზიანი დღე ვეღარ ნახოს. შენი მონა მოწმად მყავს, ღმერთზე დააფიცე. აჰა, თითი და ბეჭედი, და დანა მაქვს სისხლიანი.
ახლა მითხარი: რას ამბობდი, რატომ გაშმაგდი ასე შეშლილად? რას გემუქრებოდა ის კაცი? მეტისმეტად მეჩქარება.“ ფატმანი ფეხებზე მოეხვია: „არ ვარ ღირსი შენი პირის ხილვისა, და გამიმთელდა დაჭრილი გული, ახლა დავჯექი ცეცხლის ჩასაქრობად.
მე და უსენი შვილითურთ ახლა თავიდან დავიბადეთ. ლომო, შენი ქება ჩვენ როგორ უნდა გვეთქვა! რადგან მისი სისხლის დაღვრა დავიფიცეთ, თავიდან გეტყვი ყველაფერს, თქვენ მოსასმენად მოემზადეთ.“