ავთანდილი დაჯდა ანდერძის დასაწერად, რომელიც სავსე იყო სევდით. მან დაწერა: „მეფეო, მე მივდივარ, რათა ვიპოვო ის, რასაც ვეძებ! ვერ გავჩერდები აქ, რადგან ჩემი გული ცეცხლშია გახვეული, სანამ მას არ შევხვდები. მაპატიე და ღვთის წყალობა გამომყოლოდა.“
„ვიცი, ბოლოს არ დამიწუნებ ამ ჩემს გადაწყვეტილებას. ბრძენი ადამიანი არასოდეს მიატოვებს მეგობარს, რომელიც მას უყვარს. მე ერთ სიტყვას გეტყვი, რომელიც პლატონმა თქვა: 'სიცრუე და ორპირობა აზიანებს ჯერ სხეულს, შემდეგ კი სულს'.“
„რადგან სიცრუე ყოველგვარი უბედურების სათავეა, მე რატომ უნდა მივატოვო მეგობარი, რომელიც ძმაზე მეტად მიყვარს?! არ ვიზამ ამას, რად მჭირდება ფილოსოფოსთა სიბრძნის ცოდნა, თუ არ გამოვიყენებ?! ჩვენ ამას იმიტომ ვსწავლობთ, რომ ზეციურ ძალებს შევუერთდეთ.“
„წაგიკითხავს, როგორ წერენ მოციქულები სიყვარულზე? როგორ ლაპარაკობენ, როგორ აქებენ მას? იცოდე, მათი ცოდნა ამას ადასტურებს. 'სიყვარული ამაღლებს ადამიანს' – ამას გაიძახიან ზარებივით. შენ არ გჯერა, უსწავლელ ადამიანებს როგორღა დავაჯერებ!“
„ვინც მე შემქმნა, მანვე მომცა ძალა მტრების დასამარცხებლად. ის არის უხილავი ძალა, რომელიც ყველა მიწიერს ეხმარება. ის, ვინც ყველაფერს საზღვრებს უდგენს, უკვდავი ღმერთია, ღმერთთა ღმერთი. მას შეუძლია წამში ერთი ასად აქციოს და ასი ერთად.“
„რაც ღმერთს არ სურს, ის საქმე არ ხდება. მზის შუქის გარეშე ია ხმება, ვარდი ჭკნება. ყველაფერი, რაც თვალისთვის ლამაზია, რაღაცით მშვენდება. მე როგორ გავუძლებ მის გარეშე ყოფნას, ან როგორ მომეწონება სიცოცხლე!“
„რამდენადაც არ უნდა გაბრაზდე, მაპატიე შენი ბრძანების დარღვევა. ტყვედ ქცეულს არ შემეძლო შენი ნების შესრულება. ახლა წასვლა იყო წამალი ჩემი გულის ცეცხლისთვის. სადაც არ უნდა ვიყო, რა მემართება, ოღონდ ჩემი ნება იყოს!“
„არაფერს გარგებს დარდი, უსარგებლო ცრემლების ღვრა. ზეციდან მომავალი გარდაუვალი საქმე არ შეიცვლება. მამაცის წესია გაჭირვების ატანა და მოთმინება. არც ერთ მოკვდავს არ შეუძლია ღვთის განგების შეცვლა.“
„რაც ღმერთს ჩემთვის განუზრახავს, ის გადამხდეს და დავბრუნდე, გული აღარ მქონდეს დარდით სავსე. თქვენ კი გნახავთ მხიარულებს, დიდებითა და სიმდიდრით სავსეებს. მე რა ვარგო, ეს დიდება და სიმდიდრე ჩემთვის საკმარისია.“
„მეფეო, ამ ჩემს გადაწყვეტილებას, მომკალი, ვინ დამიწუნებს?! მეფეო, ნუთუ ჩემი წასვლა დაგამწუხრებს? ვერ ვიცრუებ, ვერ ჩავიდენ სირცხვილს. ეს პირდაპირ შემარცხვენს და ორივე იმ საუკუნო სამყაროში წავალთ.“
„მეგობრის არდავიწყება არასოდეს გვაზიანებს. მე ვგმობ უსინდისო, ცრუ და მოღალატე ადამიანს! ვერ ვიცრუებ, ვერ ჩავიდენ ცუდ საქმეს იმ მზიანი ხელმწიფის მიმართ. რა ცუდია მამაცი, დიდსულოვანი კაცისთვის გვიან წასვლა!“
„რა ცუდია მამაცი კაცისთვის ომში სახის დამალვა, შეშინება და სიკვდილის შიში! მშიშარა კაცი რით სჯობს ქსოვილზე მომუშავე ქალს? სჯობს სახელის მოხვეჭა, ვიდრე ნებისმიერი სხვა სიმდიდრის მოპოვება!“
„სიკვდილს ვერ დაიჭერს ვერც ვიწრო გზა, ვერც კლდოვანი. მის წინაშე ყველა თანასწორია, სუსტიც და ძლიერიც. ბოლოს მიწა ერთად შეკრებს ახალგაზრდასაც და მოხუცსაც. სჯობს სახელოვანი სიკვდილი, ვიდრე სამარცხვინო სიცოცხლე!“
„მერე მეშინია, მეფეო, ამის თქმა თქვენთვის: ცდება და ცდება ის, ვინც სიკვდილს ყოველ წამს არ ელის. მოვა ის, ვინც ყველას ერთად შეკრებს დღისა და ღამის შემდეგ. თუ ცოცხალმა ვერ გნახე, შენ დიდხანს იცოცხლე.“
„თუ ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ დამამარცხა, ისევე როგორც ყველას ამარცხებს, და ღარიბი მოვკვდი, ვერ დამიტირა მშობელმა, ვეღარ შემმოსეს ჩემმა აღზრდილებმა და ახლობლებმა, მაშინ თქვენმა მოწყალე გულმა შემიწყალოს.“
„მაქვს უთვალავი ქონება, რომლის ფასი არავის შეუძლია შეაფასოს. მიეცით გლახაკებს საგანძური, გაათავისუფლეთ მონები. თქვენ გაამდიდრეთ ყველა ობოლი, ვისაც არაფერი აქვს. ისინი იშრომებენ ჩემთვის, გამიხსენებენ, დამლოცავენ, მეც მემახსოვრება.“
„ბევრმა გლახაკმა გულმხურვალედ მევედროს ღმერთს, რომ გამათავისუფლოს სხეულებრივი და ამქვეყნიური საზრუნავისგან, სხვა არაფერში არ შევიცვალო. ჯოჯოხეთის ცეცხლმა ნუ დამწვავს, ის ალები. მომცეს ჩემი სასურველი მამული იქ, ზეცაში!“
„მიხსნას სიბნელისგან და შემმოსოს უმაღლესი ნათელით. იქ დამიუნჯოს წამალი, სადაც ჭრილობათა განკურნებაა. ჩემს ქონებას ნუ ექნება ამქვეყნიური ჭიების კბენის ძალა. ფრთები მომესხას და ძალა მომეცეს აღმაფრენისა.“
„რაც თქვენთვის არ გამოდგება საგანძურში შესანახად, მიეცით ნაწილი ქველმოქმედებას, ნაწილი ხიდების ასაშენებლად. ნურაფერს ნუ დაინანებთ ჩემი ქონებიდან ჩემთვის გასაწირად! თქვენს გარდა არავინ მყავს, ვინც ცხელი ცეცხლისგან დამიცავს.“
„ამიერიდან ჩემი ამბავი აღარ გეცოდინებათ. ამიტომ გევედრებით ჩემი სულისთვის, ეს წერილი გეუბნებათ, არ მოგეწონებათ. არაფერს არგებს, თუ ეშმაკის საქმეებს დავემორჩილები. მაპატიე და შემივედრე, მკვდარს რაღა გადამეხდება!“
„გევედრები, მეფეო, შერმადინს, ჩემს რჩეულ მონას, ამ წელს სამმაგი ტანჯვა გადაიტანა. ანუგეშე წყალობით, ის ჩემგან წყალობას არის შეჩვეული. ნუ დაადინებ მის თვალებიდან სისხლიან ცრემლებს.“
„ჩემი ანდერძი დასრულდა, ჩემს მიერ ხელით დაწერილი. აჰა, გამზრდელო, მოგშორდი, წავედი გულით მზად! ნუ დარდობთ ჩემთვის, მეფეებო, ნუ იქნებით სიბნელით მოსილნი. თქვენ იმეფეთ თავისუფლად, მტრებისგან საშიშად!“
როდესაც ავთანდილმა წერა დაასრულა, ანდერძი შერმადინს მისცა. უთხრა: „უთხარი მეფეს ჩემი გადაწყვეტილება, რომელიც კარგად იცის. ვერავინ გაჯობებს სამსახურში.“ ჩაეხუტა და ატირდა სისხლისფერი ცრემლებით.
**ავთანდილის ლოცვა**
ავთანდილი ლოცულობს და ამბობს: „მაღალო ღმერთო, ცისა და მიწის მბრძანებელო, ზოგჯერ ტანჯვას მომცემ, ზოგჯერ კი სიკეთეს. უცნაურო და გამოუთქმელო, უფალო უფლებათაო, მომეცი სურვილების დათმენის ძალა, გულისთქმათა მფლობელო!“
„ღმერთო, ღმერთო, გევედრები, შენ, ვინც ზეციურ სამყაროებს ფლობ. შენ შექმენი სიყვარული, შენ დაადგინე მისი წესები. ამქვეყნიურმა ცხოვრებამ მომაშორა ჩემს საუკეთესო მზეს. ნუ ამოძირკვავ სიყვარულს, რომელიც მან ჩემში დათესა!“
„ღმერთო, მოწყალეო ღმერთო, შენს გარდა არავინ მყავს. შენგან ვითხოვ დახმარებას, რამდენადაც გზაზე ვივლი: მტრების დამარცხება, ზღვების ღელვისგან დაცვა, ღამით მავნე არსებებისგან განრიდება! თუ გადავრჩები, გემსახურები და მსხვერპლს შემოგწირავ.“
როდესაც ილოცა, ცხენზე შეჯდა და ფარულად გაიარა კარები. შერმადინი უკან დააბრუნა, საწყალმა ცრემლები ღვარა. მონა ტირის და მკერდს იცემს, მისი სისხლიანი ცრემლები კლდეებსაც კი ღარავს. პატრონის უნახავად მონა როგორ გაიხარებდა!
**როსტევან მეფის მიერ ავთანდილის გაპარვის ამბის გაგება**
ახლა სხვა ამბავს დავიწყებ, არ გავყვები წასულ ყმას. იმ დღეს როსტევან მეფეს, გულგამწყრალს, არ ჰქონია დარბაზობა. როცა გათენდა, გაბრაზებული ადგა, თითქოს პირიდან ცეცხლს აფრქვევდა. ბრძანა ვაზირის მოხმობა, რომელიც შიშით აკანკალებული მიიყვანეს.
როდესაც ვაზირი მოწიწებით დარბაზში შევიდა, როსტევანმა უთხრა: „არ მახსოვს გუშინდელი შენი ნათქვამი. გამაბრაზე და გამარისხე, დიდხანს ვერ ამოვისუნთქე. ისე ძალიან გაგლანძღე შენ, ჩემო საყვარელო ვაზირო.“
„თუ გახსოვს, რა უნდოდა, რატომ გაგაბრაზე ასე? მართლად უთქვამთ ბრძენებს: 'წყენააო ჭირთა ბადე'. ასეთ რამეს აღარასოდეს იზამ, საქმე კარგად განიხილე. ახლა მითხარი, რას იტყოდი, თქვი და სიტყვა გაამყარე.“
კვლავ მოახსენა ვაზირმა გუშინდელი სიტყვა. როცა მეფემ მოისმინა, მოკლე პასუხი შეუთვალა: „შენ თუ უგუნური გგონივარ, მე ვიყო ურწმუნო! მეტს ნუღარ მასმენ მაგას, თორემ სრულად დაგკარგავ!“
როცა ვაზირი გამოვიდა, ეძებდა ავთანდილს, მაგრამ ვერ იპოვა. მონები, ცრემლმორეულნი, ნამდვილად გაპარვას უყვებოდნენ. მან თქვა: „მე დარბაზში ვერ შევალ, მახსოვს წინა დღეები. ვინც გაბედავს, მან უთხრას; რაც ვთქვი, იმასაც ვნანობ.“
როცა ვაზირი არ შევიდა, მეფემ კვლავ გაგზავნა კაცი. კაცმა იცის და გარეთ დგას, ვერავინ ამხელს ავთანდილის წასვლას. როსტევანს ეჭვი შეეპარა, ამით დარდი გაუმძაფრდა. თქვა: „უეჭველად გაიპარა, ვინც მარტომ ასობით ადამიანს აჯობა.“
თავდახრილი ფიქრობდა, გულში დიდი დარდი ჰქონდა. ამოიოხრა და აიხედა, მონას უბრძანა: „წადი, მოვიდეს და ახლა მომიყვეს, შემოვიდეს ის უგუნური!“ როცა ვაზირი შემობრუნდა, ფერი ეცვალა და შიში ჰქონდა.
კვლავ შევიდა ვაზირი დარბაზში მოწყენილი, არამხიარული. მეფემ ჰკითხა: „წასულა ჩვენი მზე, დაუდგომლად, მთვარის მსგავსად?“ მან ყველაფერი მოახსენა, როგორ წასულიყო და სად. „მზე აღარ მზეობს ჩვენთან, ამინდი აღარ არის კარგი!“
როცა მეფემ მოისმინა, ძალიან ხმამაღლა დაიყვირა. გოდებს, ამბობს: „ვაი, ჩემო გაზრდილო, ვეღარ გნახავენ ჩემი თვალები! სახის ხოკვით, წვერის გლეჯით გააკვირვა იქ მყოფნი. სად წახვედი და სად დაკარგე სინათლის ის სვეტები?“
„თუ შენი თავი შენთანაა, ღარიბად არ ჩაითვლები. მაგრამ მე რა ვქნა, გაზრდილო, ახლა სახლად ავადმყოფობა მერგება! გამაღარიბე, მიმატოვე, გულს, საწყალს, მისთვის ენთება? შენს შეხვედრამდე ჩემს ტანჯვას ვერც ერთი ენა ვერ აღწერს!“
„როდის გნახავ მხიარულს, ნადირობიდან დაბრუნებულს? ვეღარ გიყურებ ბურთის მოთამაშეს, მოხდენილს, ძლიერს. ვეღარ მოვისმენ შენს ხმას, რომელიც ჩემთვის სასიამოვნო იყო. ახლა უშენოდ რა ვუყო ჩემს სასახლეს და სრულყოფილ სამყოფელს?“
„ვიცი, შიმშილი არ მოგკლავს, რამდენადაც არ უნდა იხეტიალო: შენი მშვილდი და შენი ისრების წვერები გადაგარჩენს. ნუთუ კვლავ ღმერთი წყალობით გაგიადვილებს ტანჯვას? მაგრამ, თუ მოვკვდები, გაზრდილო, ვინღა დამიტირებს?“
ზარი გაისმა, შეიკრიბა მრავალი კაცის ჯარი. დარბაზში ხასების ჯარია, ხელებით წვერებს იგლეჯენ. ყველა იგლეჯს და იცემს, ისმის თავში დარტყმის ხმა. თქვეს: „სიბნელე გვმართებს ჩვენ, უბედურებს, რადგან ჩვენი მზე ცისკენ წავიდა!“
როცა მეფემ დიდებულები ნახა, ამოიოხრა და ატირდა. უთხრა: „ხედავთ, ჩვენმა მზემ სრულად დაგვიძვირა სინათლე! რა ვაწყინეთ, რა შევცოდეთ, რატომ დაგვტოვა, რატომ მიგვატოვა? ჯარები, მის მიერ მართულნი, ვინღა დაგვიჭერს?“
ყველა ტიროდა, გოდებდა, მერე გვიან დაწყნარდნენ. მეფემ ბრძანა: „იკითხეთ, მარტოა, თუ თანმხლებ პირებთან ერთად?“ მოვიდა მონა შერმადინ შეშინებული, შერცხვენილი. ანდერძი მოახსენა, ატირდა, სიცოცხლე ზიანად მიაჩნდა.
მოახსენა: „საწოლში ვიპოვე ეს მის მიერ დაწერილი. მონები ტიროდნენ, თმა და წვერი დაეგლიჯათ. ის მარტო გაპარულა, არც ყმა ახლავს, არც ბერი. მე თუ მომკლავთ, მართლები იქნებით, სიცოცხლე შეუფერებლად მიმაჩნია!“
როცა ანდერძი წაიკითხეს, კვლავ დიდხანს იტირეს. მერე ბრძანა: „ჩემმა ჯარმა ნუ ჩაიცვამს მხიარულად. ვამლოცველნოთ დავრდომილნი, ობლები და სხვა ქვრივები. დავეხმაროთ მათ, ნუთუ ღმერთი მშვიდობის გზებს მოგვცემს!“