თინათინის მიერ ავთანდილის გაგზავნა დაკარგული ყმის საძებნელად.
ავთანდილი მარტო იჯდა საწოლში, მხოლოდ პერანგი ეცვა. მღეროდა და ხარობდა, წინ ერთი ჩანგი ედგა. მასთან შემოვიდა თინათინის შავკანიანი მონა და მოახსენა: „ალვის ტანივით ლამაზი და მთვარევით სახიანი ქალბატონი გიბრძანებსო“.
ავთანდილს ძალიან გაუხარდა ამ სასიამოვნო ამბის მოსმენა. ადგა და საუკეთესო, ჭრელი კაბა ჩაიცვა. უხაროდა ლამაზი ქალბატონის ნახვა, რომელიც არსად არავის შეედრებოდა. ძალიან სასიამოვნოა ლამაზი და საყვარელი ადამიანის ახლოს ყოფნა!
ავთანდილი თავისუფლად და გაბედულად მიდიოდა, არავისგან არ რცხვენოდა. ის მიდიოდა იმ ქალთან, ვისი ტანჯვის გამოც ბევრჯერ დასდენოდა ცრემლი. თინათინი უჩვეულოდ მოწყენილი იჯდა, ელვასავით ლამაზი იყო. მისი სილამაზის შუქი მთვარესაც კი აბნელებდა.
გამხდარ ტანზე მას უბეწვო ყარყუმის ბეწვეული ემოსა. მოშვებულად ეფარა ძვირფასი თავსაბურავი. უხდებოდა შავი წამწამები, რომლებიც გულს აღაფრთოვანებდა. იმ თეთრ ყელს გრძელი, არც ისე ხშირი თმები ეხვია.
იგი მოღუშული იჯდა ძოწისფერი თავსაბურავით. ავთანდილს უთხრა, წყნარად და მშვიდად დაჯექიო. მონამ სკამი დაუდგა, ავთანდილიც მოკრძალებით და პატივისცემით დაჯდა. პირისპირ უყურებდა მას, სავსე დიდი სიხარულით.
ქალმა უთხრა: „ძალიან მეშინია ამის მოყოლა. არ მინდოდა მეთქვა, მაგრამ ვეღარ ვითმენ. თუმცა, შენ იცი, რატომაც მოგიხმე აქ, რატომ ვზივარ ასე მოწყენილი და მოღუშული, გონებადაკარგული“.
ყმამ მიუგო: „ასეთ საშინელ ამბავს მე როგორ ვიტყვი? მზე მთვარეს შეხვდება, გაქრება და დაჭკნება. აზრადაც არაფერი მომდის, თავი ჩემი მგონია. თქვენ თვითონ ბრძანეთ, რაც გიმძიმთ, ან რაც გიშველით“.
ქალმა ლამაზი სიტყვებით, არა ძუნწად, უთხრა: „თუმცა აქამდე ჩემგან შორს იყავი, მიკვირს, რატომ მოგხვდა შენთვის საეჭვო საქმე ასე უცებ. მაგრამ ჯერ გეტყვი, რა ტანჯვაც მჭირს.
გახსოვს, როცა შენ და როსტანმა მინდორში მხეცი მოკალით, უცხო ყმა ნახეთ, რომელმაც ცრემლი მოიწმინდა? მას შემდეგ მისი ფიქრით გონება ასე დამებინდა. შენ გთხოვ, მოძებნო ის, თუნდაც მთელი მსოფლიო შემოიარო.
აქამდე ნათქვამით თუ ვერაფერს გეტყოდი, მაგრამ შორიდან შევიტყვე შენი სიყვარული ჩემს მიმართ. ვიცი, რომ განუწყვეტლივ ცრემლი გდის თვალებიდან, სიყვარულმა დაგიპყრო და შენი გული დაიმონა.
ასე გეტყვი, ჩემი სამსახური ორმაგად გევალება: პირველ რიგში, ყმა ხარ, და არავინ გვყავს შენი ტოლი; მეორეც, ჩემი შეყვარებული ხარ, ეს ნამდვილია და არა ჭორი. წადი და მოძებნე ის მოყმე, ახლოს იყოს თუ შორს.
შენ ჩემს სიყვარულს ამით უფრო გაამყარებ, რომ გაჭირვებისგან დამხსნი და ბოროტ ეშმაკს დაატყვევებ. გულში იმედის ია ჩარგე, ვარდი დათესე. მერე მოდი, ლომო, მზეს შეგხვდები, შემეყარე.
სამი წელი ეძებე ის, ვისაც ეძებ. თუ იპოვი, მოდი გამარჯვებული, მხიარულად მოლაპარაკე. თუ ვერ იპოვი, დავიჯერებ, რომ უჩინარი იყო. და მე დაგხვდები გაუშლელი, დაუჭკნელი ვარდივით.
ფიცით გეუბნები: შენს გარდა თუ სხვა ქმარს შევირთავ, თუნდაც მზე მოვიდეს ხორციელი სახით, ჩემთვის კაცად შექმნილი, სრულად მოვწყდები სამოთხეს, ქვესკნელში ვიქნები დასანთქმელი. შენი სიყვარული მკლავდეს, გულში დანა მქონდეს ჩარტყმული“.
ყმამ მიუგო: „მზეო, ვინც შენი წამწამები გაგიშავა, სხვა რა პასუხს გეტყოდი, ან რას შევიწამებდი? მე სიკვდილს ველოდი, შენ კი სიცოცხლე მომანიჭე. როგორც მონა, სამსახურად აუცილებლად წავალ, წავალ მე!“
კვლავ მიუგო: „აჰა, მზეო, რადგან ღმერთმა მზედ შეგიქმნა, ამიტომ გემორჩილება ყველა ზეციური მნათობი. მე თქვენგან ისეთი წყალობა მოვისმინე, რომ ძალიან გამიხარდა. ჩემი ვარდი არ დაჭკნება, შენი შუქი უხვად ანათებს“.
„ჩემს თავს სამსახურად რატომ შევიწყალებდი? არაფრისთვის არ დავრჩები, უეჭველად წავალ ხვალ. გული, რომელიც ლაჟვარდისფერი იყო, გავაწითლე, გავალალე. სიცოცხლეზე უკეთესი რა მექნებოდა, რა უნდა მევალდებულებინა?!“
კვლავ შეჰფიცეს ერთმანეთს და ეს პირობა დადეს. გაუხარდათ და ბევრი ისაუბრეს. გაადვილდა ის ტანჯვა, რაც აქამდე ჰქონდათ. თეთრი კბილებიდან თეთრი ელვა კრთოდა, როგორც ნაპერწკალი.
ერთად დასხდნენ, გაერთნენ, ბევრი ისაუბრეს. ბროლი და ბადახში (ძვირფასი ქვები) შეხვეული და გიშერი (შავი ძვირფასი ქვა) ასადაგეს. ყმა ეუბნება: „შენს მჭვრეტელებს თავი სად დაუდიათ! ცეცხლმა, რომელიც შენგან მომედო, ჩემი გული ასადაგა“.
ყმა წავიდა, თუმცა მის სიშორეს ვერ გაუძლებდა. უკან იხედებოდა, თვალებს სიამოვნებით აყოლებდა. ბროლს ცრემლით რწყავდა და ვარდს ფიქრობდა, ლამაზ ტანს ათრთოლებდა. გული ჰქონდა გულისთვის, სიყვარულს ავალებდა.
თქვა: „მზეო, შენი სიშორე ვარდს ასე მალე დამეტყობა. ბროლი და ლალი (ძვირფასი ქვები) ქარვაზე უფრო გაყვითლებული გავხდი. მერე რაღა ვქნა, თუ კიდევ უფრო დიდხანს ვერ გნახავ! მეგობრისთვის სიკვდილია საჭირო, ეს იყოს ჩემთვის წესად“.
საწოლზე დაწვა, ტიროდა, მტირალს ცრემლი ძნელად ეწმინდებოდა. ქარისგან ვერხვივით ირხეოდა და იკეცებოდა. როცა ჩაეძინებოდა, საყვარლის სიახლოვე ესიზმრებოდა, შეკრთებოდა, დიდ ხმას გამოსცემდა, ამით ტანჯვა ემატებოდა.
საყვარლისგან მოშორება მისთვის ტანჯვად იქცა. ცრემლს მარგალიტივით ღვრიდა ვარდის დასანამავად. როცა გათენდა, თავი მოიკაზმა, რომ მის მჭვრეტელთათვის ლამაზი ყოფილიყო. ცხენზე შეჯდა, გაემართა, სასახლეში მივიდა.
სასახლეში ეჯიბი (კარისკაცი) გაგზავნა, რომელიც მისი ერთგული იყო. შეუთვალა: „გკადრებ, მეფეო, მე ეს გამიგონია: დედამიწის ყოველი კუთხე თქვენი ხმლით დაგიმორჩილებიათ. ახლა თუ სჯობს, ეს ამბავი გაიგონ, რაც გარშემო ხდება.
მე წავიდე, მოვიარო, ვილაშქრო და სანაპიროები დავიცვა, თინათინის ხელმწიფობა თქვენს მტრებს გულში ჩავარტყა, მორჩილნი გავახარო, ურჩები ავატირო. ძღვენს მოგართმევდი ხშირად, არ დავაკლებდი სალამს“.
მეფემ ამის გამო დიდი მადლობა უთხრა. უბრძანა: „ლომო, შენ ომებისგან თავის არიდება არ გჭირს. ახლა შენი ეს გადაწყვეტილება შენს სიკეთეს ჰგავს. წადი, მაგრამ რა ვქნა, თუ სიშორე დიდხანს გაგრძელდება!“
ყმა შევიდა, თაყვანი სცა, მადლობა მოახსენა: „ხელმწიფეო, მიკვირს, ქება რატომ იკადრეთ ჩემი თქვენ? ახლა ნეტავ ღმერთმა სიშორის სიბნელე გამითენოს, თქვენი მხიარული სახე კიდევ მხიარულად მაჩვენოს!“
მეფემ ყელზე მოხვია ხელი, შვილივით გადაკოცნა. მათებრი არც გამზრდელი ყოფილა და არც გაზრდილი! ყმა ადგა და წამოვიდა, იმ დღეს მათი განშორება ჩანდა. როსტანმა მისთვის აატირა გონიერი, რბილი გული.
გაემართა ავთანდილი, მამაცი, თავისუფლად მიმავალი მოყმე. ოცი დღე იარა, ღამეებიც ბევრი დაუმატა დღეებს. ეს არის სიხარული ამქვეყნიური, ეს არის ქონება და ვალი. თინათინი არ მოშორდება მას, ვისგანაც ცეცხლი ეკიდება.
როცა ჩავიდა, სამეფოში სიხარული დადგა. დიდებულები შეხვდნენ, ძღვენს უძღვნიდნენ უხვად. ის მზის სახიანი არ აგვიანებდა სწრაფ სიარულს. იქ მყოფებს დიდი სიხარული დახვდათ.
მას ჰქონდა მაგარი ქალაქი, საშიში სანაპიროზე. გარშემო კლდე იყო, გიამბობ უქვიტკირო (ბუნებრივ) ზღუდეზე. ყმამ იქ სამი დღე დაჰყო სანადიროდ. თავის გამზრდელი შერმადინი ვაზირად დანიშნა.
ეს არის მონა შერმადინი, ზემოთაც ნახსენები, მასთან ერთად გაზრდილი, ერთგული და მისთვის თავდადებული. მან აქამდე არ იცოდა ამ ყმის გულში ჩადებული ცეცხლი. ახლა გაუმხილა მას მზისგან იმედით სავსე სიტყვები.
უბრძანა: „აჰა, შერმადინ, ამიტომ მრცხვენია შენგან, ჩემი ყველა საქმე გცოდნია, გაგივლია, მაგრამ არ იცი აქამდე, რამდენი ცრემლი მდენია! მე ვისგანაც ტანჯვა მქონდა, ახლა მასვე მოვულხენია.
თინათინის სურვილსა და სიყვარულს შევწირულვარ. ცხელი ცრემლი ნარგიზისგან (თვალებიდან) ვარდს (სახეს) უსველებდა. ვერ ვაჩენდი აქამდე ჩემგან დაფარულ ტანჯვას. ახლა იმედის მომცემი მიბრძანა, ამიტომ მხედავ მხიარულს.
მიბრძანა: „გაიგე ამბავი იმ დაკარგული ყმისა, მოხვალ, მაშინღა აღვასრულებ შენი გულის სურვილს. უშენოდ ქმარი არ მინდა, თუნდაც ხისგან გაზრდილი შემხვდეს!“ მომცა წამალი გულისა, რომელიც აქამდე დამწვარი იყო.
პირველ რიგში, ყმა ვარ, მინდა წასვლა პატრონის სამსახურად. მეფეების ერთგულებაა საჭირო, ყმას ყმასავით უნდა მოვექცეთ. მეორეც, ცეცხლი ჩამიქრო, გულს აღარ მწვავს ტანჯვა. საჭიროა, თუ კაცი არ შეშინდება, მამაცურად შეხვდეს ჭირს.
მე და შენ ყველაზე ახლო მეგობრები ვართ ყველა პატრონ-ყმას შორის. ამიტომ გთხოვ, მოუსმინო ჩემს სიტყვებს: ჩემს ნაცვლად დაგტოვებ პატრონად, ჩემი ჯარის თავადად. ამ საქმეს ვერავის სხვას ვერ ვანდობ.
ჯარებს და დიდებულებს ალაშქრებდი, პატრონობდი; სასახლეში კაცს გაგზავნიდი და მათ ამბავს გაიგებდი. წიგნს დაწერდი ჩემს მაგივრად, ძვირფას ძღვენს გაუგზავნიდი. აქ სადმე ჩემი არყოფნა მათ რატომ უნდა გაეგოთ!
ლაშქრობა და ნადირობა შენი ჩემად წარმოაჩინე. აქედან სამი წელი მომიცადე, ჩემი საიდუმლო შეინახე. მე ნეტავ შემოვბრუნდები, ჩემი ალვის ხე არ დაჭკნება. თუ არ მოვბრუნდები, მომიგლოვე, მიტირე და დამტირე.
მაშინღა უთხარი მეფეს არასასურველი ამბავი, აცნობე ჩემი სიკვდილი, – იყავი მართლაც როგორც მთვრალი, – უთხარი, რომ საქმე შეემთხვა, რომელიც ყველასთვის გარდაუვალია. გლახაკებს მიეცი საგანძური, ოქრო, ვერცხლი და სპილენძი.
მაშინ უფრო დამეხმარე, ამაზე მეტადაც მხნედ. ნუ, თუ ადრე დამივიწყებ, მახსენებდი ხშირად! ძალიან კარგად მომიარე, ჩემი სული შეევედრე, ჩემი აღზრდა გაიხსენე, გული შენი მოიმედე“.
როცა შერმადინმა მოისმინა, გაუკვირდა, შეეშინდა. თვალებიდან მარგალიტივით ცხელი ცრემლი გადმოუგორდა. მოახსენა: „უშენოდ გულს რა გაუხარდება! ვიცი, რომ არ დარჩები, მაგრამ ამიტომ გიშლი.
„ჩემს ნაცვლად დაგტოვებო“, – ეს სიტყვა როგორ მიბრძანე? როგორ ვიპატრონო? როგორ შეგედრები, როგორ გემსგავსები? შენ მარტოს გიგონებდე, მე კი მიწაში ვიწვე! სჯობს ორივე დავიკარგოთ, წამოგყვები, წამიყვანე!“
ყმამ უთხრა: „მომისმინე, მართალს გეუბნები, არა მატყუარას: როცა შეყვარებული ველებზე დარბის, მარტო უნდა იყოს განსაცდელში. მარგალიტი არავის ხვდება უფასოდ, უვაჭრობლად. ცრუ და მოღალატე კაცი ხანჯლით უნდა დაჭრა.
ვის ვეტყოდი საიდუმლოს? შენს გარდა არავინ ვარგა. უშენოდ პატრონობას ვის მივანდობ, ვინ გააკეთებს კარგად? სანაპირო გაამაგრე, მტერმა ახლოს ვერ იბანაკოს! კიდევ ნეტავ შემოვბრუნდები, ღმერთმა სრულად არ დამკარგა.
უბედურება თანაბრად კლავს, ერთი იყოს თუ ასი; მარტოობა ვერაფერს მიზამს, თუ ზეციური ძალების დასი მიცავს; აქედან სამი წელი თუ არ მოვედი, მაშინ გევალება გლოვა, სამგლოვიარო ტანსაცმელი; წიგნს მოგცემ, გემორჩილებოდეს, ვინც ჩემი ყმა იქნება“.