ხვარაზმშას შვილის ინდოეთში ჩამოსვლა საქორწილოდ და ტარიელის მიერ მისი მოკვლა
მოვიდა კაცი და გვახარა, რომ სასიძო მოდიოდა. მაგრამ საწყალმა არ იცოდა, ღმერთი რას უპირებდა. მეფე ძალიან გაუხარდა, არაფერზე არ უწუწუნია. მან მიბრძანა, ახლოს მივსულიყავი, თავი დახარა და მითხრა: „მოდი“.
მან მიბრძანა: „ჩემთვის ეს დღე დღესასწაული და სიხარულია. ქორწილი ისე უნდა გადავიხადოთ, როგორც სრულყოფილ დღესასწაულს შეეფერება. ხალხი გავგზავნოთ, რომ ყველგან სრული საგანძური მოიტანონ. უხვად გავცემდეთ და ვავსებდეთ, რადგან სიძუნწე უგუნურებაა“.
მე გავგზავნე ხალხი ყველგან, რათა საგანძური მოეტანათ. სასიძოც მოვიდა, ისინი დიდხანს არ გაჩერებულან. ჩვენი ხალხი შიგნიდან დახვდა, გარეთ კი ხვარაზმელები დადგნენ. ამდენ ლაშქარს ერთად დედამიწაც ვერ იტევდა.
მეფემ ბრძანა: „მოედანი კარვებით მორთეთ. სიძემ დაისვენოს და ცოტა ხანი გაატაროს. იქ მისი სანახავად შენს გარდა სხვა ჯარები გავიდნენ. შენ აქ ნახე, იქ სანახავად სხვა ყმებიც საკმარისია“.
მოედანზე წითელი ატლასის კარვები დავდგით. სიძე მოვიდა, გადმოვიდა ცხენიდან, დღე დღესასწაულს ჰგავდა. დაიწყო შიგნით გასვლა, იქ მსახურთა ჯარი იყო. ლაშქარმა დაიწყო დგომა თემ-თემად, დას-დასად.
მე დავიღალე, როგორც წესია საქმის დასრულების შემდეგ. შინ დავბრუნდი, დაღლილს ძილი მომინდა. მონა მოვიდა და ასმათის ტკბილი წერილი მომართვა: „ადრე მოდი, ალვის ხესავით აღზრდილი ქალი გიბრძანებსო“.
ცხენიდან არ გადმოვსულვარ, სწრაფად წავედი და დავემორჩილე. ქალი დამხვდა ნატირები, ვკითხე: „რატომ ტირი?“ მითხრა: „შენი ამბის შემსწრე ტირილს როგორ ავცდებოდი? შეუწყვეტლად როგორ გაგამართლებ? როგორ მოვიქცე?!“
შევედით, ვნახეთ, ბალიშზე წარბშეკრული იჯდა. მზე მის მეტს ვერაფერს იზამდა, მან გაანათა იქაურობა. წავდექი, მიბრძანა: „რას დგახარ? დღეს ომი გელის! ანუ მიმატოვე, მომატყუე და ისევ მოტყუებას აპირებ?!“
მე მეწყინა, აღარაფერი მითქვამს, სწრაფად უკან შემოვბრუნდი. უკან დავუყვირე: „ახლა გამოჩნდეს, ვისაც არ ვუნდოდე! ქალი ომში როგორ მიწვევს, ნუთუ ასე დავსუსტდი?“ შინ მოვედი, მისი მოკვლა დავაპირე, არ დავყოვნდი.
ას მონას ვუბრძანე: „საომრად მოემზადეთ!“ ცხენებზე შევსხედით, ქალაქი გავიარეთ, არავის გამოვუჩენვართ. კარავში შევედი, ის ყმა ისე იწვა, რომ მისი მდგომარეობის თქმაც კი საშინელება იყო. უსისხლოდ მოვკალი ის საწყალი, თუმცა სისხლის დაღვრა იყო საჭირო.
კარვის კალთა ჩავჭერი და ჩავაკარაბაკე (ჩავხლართე, ჩავკეცე). ყმას ფეხებში მოვეკიდე, თავი სვეტს შევუტაკე. წინ მწოლებმა დაიძახეს, საშინელი გლოვა დატრიალდა. ცხენზე შევჯექი, წამოვედი; ჯაჭვი მეცვა, რომელიც მოკლე კაბასავით იყო.
ხმა გავრცელდა, დაიწყო ყვირილი და დევნა. წამოვედი, დევნა დამიწყეს, ჩემი მდევრები დავხოცე. ქალაქი მაგარი მქონდა, მტრებისგან აუღებელი. იქ შიგნით მშვიდობით შევედი, ისევ მე ვარ ისეთივე!
ხალხი გავგზავნე, ყველგან მთელ ლაშქარს ვაცნობე: „აქ მომმართეთ, ვინც ჩემს შველას აპირებთ“. ღამით, ძალიან ბნელში, მდევრების მოსვლა არ შეწყვეტილა. ჩემი ამბავი რომ გაიგეს, თავებს იმტვრევდნენ.
ცისკარზე ავდექი, მოვემზადე, როგორც კი ღამე დილად გათენდა. ვნახე სამი დიდებული, მეფისგან გამოგზავნილი. მეფეს ებრძანებინა: „ღმერთმა იცის, როგორც შვილი, ისე გაგზარდე. ჩემი სიხარული ასე რატომ შეცვალე სიმძიმით?
ხვარაზმშას უდანაშაულო სისხლი რატომ დამაბრალე? თუ ჩემი ქალი გინდოდა, რატომ არ შემახვედრე? მე, შენს მოხუც გამზრდელს, სიცოცხლე რატომ გამიმწარე, დღემდე, სიკვდილამდე, შენი თავი რატომ არ მომაკარე?!“
მე შევუთვალე: „მეფეო, რვალზე (სპილენძზე) მაგარი ვარ, თორემ სიკვდილს რატომ მიშლის სირცხვილის ცეცხლის ალი? მაგრამ, თქვენ თვითონ იცით, ხელმწიფე სამართლის მქმნელი უნდა იყოს. მე, თქვენმა მზემ, თქვენი ქალის სურვილი მომაშოროს!
იცით, ინდოეთის სამეფო რა დიდი და მდიდარია! – ერთადერთი მე ვარ მემკვიდრე – ყველაფერი თქვენ გერგოთ. მათი ყველა ამოწყდა, მამული თქვენ დაგრჩათ. სამართლიანად ტახტი უჩემოდ არავის ეკუთვნის!
თქვენი სიკეთის გამო ვერ გაგამართლებ, ახლა ეს არასწორია: ღმერთმა არ მოგცა ვაჟი, გყავთ მხოლოდ ერთი ქალი. ხვარაზმშა დაასვა ხელმწიფედ, მე რა დამრჩება სანაცვლოდ? სხვა მეფე დაჯდეს ინდოეთში, მე კი ჩემი ხმალი მერტყას?
შენი ქალი არ მინდა, გაათხოვე, მომარიდე! ინდოეთი ჩემია, არავის მივცემ ჩემს გარდა. ვინც ჩემს წილს შემეცილება, მასაც ამოვძირკვავ. სხვა გარეშე შემწეს, მომკალი, ვისაც ვინატრიდე!“
ამბის ცნობა ტარიელის მიერ ნესტან-დარეჯანის დაკარგვის შესახებ
ეს ხალხი გავგზავნე, გონება ამერია. ის, რომ მის შესახებ ვერაფერი გავიგე, ამან უფრო დამდაგა. იმ ზღუდეზე გადავედი, მინდვრებისკენ გავიხედე. მესმა საშინელი ამბავი, თუმცა თავი ვერ დავკარგე.
გამოჩნდა ორი ქვეითი, მე მათ წინ მივეგებე. ერთ მონას ქალი მოჰყავდა, ვიცანი, ვინც იყო: თავგაგლეჯილი ასმათი, სახეზე სისხლჩამომდინარე. აღარ მომესალმა ღიმილით, აღარც გამიღიმა.
ის რომ ვნახე, დავიბენი, გონება ამერია. შორიდან დავუძახე: „რა ხდება, ან ცეცხლმა რატომ დაგვდაგა?“ მან საცოდავად შემომტირა, ძლივს ამოთქვა სიტყვები, მითხრა: „ღმერთმა ცის სიმრგვალე ჩვენთვის რისხვით წამოაგორა“.
ახლოს მივედი, ისევ ვკითხე: „რა ხდება? თქვი სიმართლე!“ ისევ საცოდავად ამიტირდა, ისევ ამით მოედო ალი. დიდხანს სიტყვა ვერ მითხრა, მისი ჭირისგან დაღლილმა. მკერდს წითლად უღებავდა ლოყებიდან დაწვეთილი სისხლი.
მერე მითხრა: „მოგახსენებ, ამას რატომ დაგიმალავდი? მაგრამ, როგორც გამახარე, შენც ისე შემიწყალე: ნუ მაცოცხლებ, ნუ დამარჩენ, შემიხვეწე, შემიბრალე, დამხსენი ამ წუთისოფლისგან, ღმერთს მიაბარე ჩემი სული!“
მიამბო: „როდესაც სასიძო მოკალი და ხმა გავრცელდა, მეფემ გაიგო, გაბრაზდა, მართლა ეტკინა მისგან. შენ დაგიძახა: „მიხმეთო“, ხმამაღლა ყვიროდა. მოგნახეს, შინ ვერ გიპოვეს, ამით მეფე გაბრაზდა.
მოახსენეს: „აქ აღარ არის, სადმე გასულა“. მეფე ბრძანებს: „ვიცი, ვიცი, ძალიან კარგად ვიცი: მას უყვარდა ჩემი ქალი, სისხლს ღვრიდნენ ველებზე. ერთმანეთს რომ ნახავენ, არ-შეხედვას ვერ აიტანენ.
ახლა, ჩემი თავი დაიფიცა, მას მოვკლავ, ვინც ჩემს დას დაუმეგობრდა! მე ღმერთს ვუთხარი, ეშმაკის ბადეში გაება! იმ ბოზ-კუროებმა ასეთი რა მისცეს, რა დაჰპირდნენ? თუ დავარჩენ, ღმერთს შევურაცხყოფ! მის დასასჯელად ეს მზადაა“.
იმ მეფის წესი იყო: თავის თავს ძვირად იფიცებდა, და თუ დაიფიცებდა, არ გატეხდა, იმავე წამს დაამტკიცებდა. ეს მეფის გაბრაზება ვისაც ესმა, ვინც იცის, მან უამბო დავარ ქაჯს, ვინც გრძნეულობით ცასაც იცის.
დავარს, მეფის დას, უთხრა ვიღაც ღვთის მტერმა: „ძმამ შენს თავს დაიფიცა, არ დაგარჩენს, ხალხმა იცის“. მან ასე თქვა: „უდანაშაულო ვარ, მოწყალე ღმერთმა იცის! ვისგან მოვკვდე, ვისთვის მოვკვდე, ის ვერ მიხვდება“.
ჩემი პატრონიც ასე იყო, შენ რომ წამოხვედი. შენივე რიდენი ეფარა, ლამაზად უხდებოდა. დავარი სიტყვებს ამბობდა, რომლებიც არ მომისმენია: „ბოზო, შენ ბოზო, რატომ მომკალი? ვეჭვობ, შენც არ გიხაროდეს!
მეძავო, ბოზო ქალო, საქმრო რატომ მოაკვლევინე? ან მისი სისხლით ჩემი რატომ აზღვევინე? ჩემი ძმა ტყუილად არ მომკლავს. რა გიყავი, რა გაგიკეთე? ახლა, ღმერთს თუ უნდოდა, ვერ მიხვდები, ვის ეს დააშლევინე!“
ხელი მოჰკიდა, წამოზიდნა, გრძელი თმები დაუფუშნა, დაალება, დაალურჯა, მედგრად სახე მოუქუშნა. მან პასუხი ვერ გასცა, მხოლოდ სულთქვა, მხოლოდ ოხვრა. შავმა ქალმა ვერაფერი უშველა, ვერც ჭრილობები დაუშუშა.
როდესაც დავარი ცემით გაძღა, მისი დალურჯებით, წამოდგა ორი მონა, ქაჯური სახეებით. მათ კიდობანი მოჰქონდათ, არ ევედრებოდნენ. მასში ჩასვეს ის მზე, როგორც ჩანს, დარაჯებით.
უბრძანა: „წადით, დაკარგეთ იქ, სადაც ზღვის ჭიპია; წმინდა წყლის ვერ ნახოს ვერც მყინვარე, ვერც ლიპია (წყნარი ადგილი)“; მათ გაუხარდათ, ხმამაღლა იყვირეს: „იპი, იპია“. ეს ვნახე და არ მოვკვდი, არც ქვა არ ვარ.
ზღვისკენ გააღეს სარკმელები, მაშინვე გაუჩინარდა. დავარ თქვა: „ამ საქმის მქმნელს ვინ არ დამქოლავს, ვინ არ დამ-! სანამ მომკლავდნენ, მოვკვდები, სიცოცხლე გამიძნელდა“. დანა დაიცა, მოკვდა, დაეცა, სისხლი სდიოდა.
რატომ არ მიკვირს ცოცხალს, მე, ლახვარდაუსობელს (დაუჭრელს)! ახლა ის მიყავი, რაც მმართებს ამის მახარობელს! ზეცავ, დამხსენი სიცოცხლე, სულთქმა-დაუთმობელს (ვერ ვიტან სულთქმას)!“ საცოდავად ცრემლს ღვრიდა, შეუჩერებლად, დაუშრობლად.
მე ვუთხარი: „დაო, რატომ მოგკლა, ან რა შენი ბრალია? – რას ვიზამდი სანაცვლოდ, თვითონ რომ მისი ვალია ჩემზე! – ახლა ჩემს თავს მის საძებრად მივცემ, სადაც კლდე და წყალია“. სრულად გავქვავდი, გული მართლა კლდესავით გამიხდა.
დიდმა შიშმა გამაგიჟა, შემეპყრო ცხრომა და თრთოლა. გულს ვუთხარი: „ნუ მოკვდები, არაფერს გარგებს უქმად წოლა. გირჩევნია, გაეშურო მის საძებრად, გაიქცე და ველებზე ირბინო. აჰა, დროა, ვისაც გინდა, ჩემთან ერთად წამოყოლა!“
შევედი, სწრაფად მოვემზადე, ცხენზე შევჯექი მომზადებული. ას სამოცი კარგი მოყმე, ჩემთან ერთად გამოცდილი, წამომყვა და წამოვედით ქალაქის კარიბჭის გარეთ შეკრებილები. ზღვის პირას მივედი, ნავი დამხვდა, მენავემ დამინახა მომზადებული.
ნავში ჩავჯექი, ზღვაში შევედი, ნაპირიდან ნაპირამდე გავცურე. არსად მომავალი ნავი უნახავად არ დამრჩენია. ველოდი, არაფერი მესმა, უფრო გავგიჟდი. როგორც ჩანს, სრულად მომიძულვა, ღმერთს ასე ვეზიზღებოდი.
ერთი წელი გავატარე, თორმეტი თვე გამიარა, მაგრამ მისი მნახავი სიზმარშიც კი არ შემხვედრია. ჩემთან მყოფი ყველა ამოწყდა, დამეხოცა. ვთქვი, რომ: „ღმერთს ვერაფერს ვეტყვი, რაც უნდა, ისე იყოს“.
ზღვაში ცურვა მომბეზრდა, ამიტომ ზღვის პირას გამოვედი. გული სრულად გამიმხეცდა, არც ვაზირს ვუსმენდი. ყველაფერი დამეფანტა, რაც კი ჭირს დარჩენოდა. ღმერთი ადამიანს ასე არ გაწირავს, მისგან განწირულს!
მხოლოდ ეს ასმათი და ორი მონა დამრჩა, ჩემი გულის ერთგულები და ჩემი მრჩეველები. მის შესახებ ვერაფერი გავიგე, ვერც ერთი დრამის (მცირე წონის) ამბავი. ტირილი ლხინად მიმაჩნია და ცრემლების მდინარეები მომდის.