წიგნი ნესტან-დარეჯანისა საყვარელსა თანა მიწერილი პირველი
დავინახე წერილი, ის იმისგან იყო, ვისი სიყვარულიც გულს მიწვავდა. მზესავით ნათელმა (ნესტანმა) მომწერა: „ნუ იტანჯები, ლომო, ნუ გეტყობა ჭრილობა; მე შენი ვარ, ნუ მოკვდები, მაგრამ უაზრო გულწასვლა და სისუსტე მძულს. ახლა ასმათი გეტყვის ყველაფერს, რაც მე ვთქვი.
ბედისწერით გამოწვეული გულწასვლა და სიკვდილი რა სიყვარული გგონია? სჯობს, საყვარელს გმირობები აჩვენო! ხატაეთში მცხოვრები ყველა ჩვენი ყმებია, ხარკს უნდა იხდიდნენ, ახლა კი მათი თავხედობა ჩვენ არ უნდა მოვითმინოთ!
შენთან ჩემი ცოლქმრობა ადრეც მინდოდა, მაგრამ აქამდე საუბრის დრო არ მქონია. გუშინ გიყურებდი, როგორ იჯექი კუბოში (საწოლში) უგონოდ. იქ გავიგე ყველაფერი, რაც შენ გადაგხდა.
მართალს გეუბნები, მომისმინე ეს, რასაც გეუბნები: წადი, შეებრძოლე ხატაელებს, თავი კარგად წარმოაჩინე; სჯობს, ტყუილად ნუღარ ტირი, ვარდი რატომ უნდა დაასველო ცრემლით? მზემ მეტი რაღა გიყოს, აჰა, სიბნელე გაგითენე!“
ასმათი უშიშრად მელაპარაკებოდა, არ ერიდებოდა. ჩემი მდგომარეობა რა გითხრათ, როგორ ვიყავი, სიხარული რატომ უნდა დამეთვალა! გული აქეთ-იქით მივარდებოდა, ფეთქავდა და მემალებოდა; ამის გამო სახე გამიფითრდა და ლოყები გამიწითლდა.“
წიგნი ტარიელისა საყვარელთანა
მისი მონაწერი წერილი თვალებზე დავიდე. პასუხად ვწერდი: „მთვარეო, შენ მზეს როგორ მოერევი? ღმერთმა ის არ მომცეს, რაც შენი მსგავსი არ არის! სიზმრად მგონია, ჩემი გადარჩენა ვერ დავიჯერე.“
ასმათს ვუთხარი: „მე ამაზე მეტ პასუხს ვერ მოვიფიქრებ; ეს უთხარი: „რადგან, მზეო, ჩემთვის ნათლად ამოდიხარ, აჰა, მკვდარი გამაცოცხლე, ამის შემდეგ აღარ დავკარგავ გონებას, რასაც არ უნდა მთხოვდე, ტყუილია, თუკი ვერიდები.“
ასმათმა მითხრა: „მან მიბრძანა, ეს გავაკეთოთო, ეს სჯობსო: ვინც გნახავს, ჩემგან მის საუბარს ვერ გაიგებს, ჩემს სანახავად მოვა, შენ კი ვითომ მის მსახურად იქნები“; და მთხოვა: „ამირბარს უთხარი, ასე მოიქცესო.“
მომეწონა ეს რჩევა, მისი გულის სიბრძნე, იმ ქალის, ვისი ნახვისაც მზესაც კი ერიდებოდა; მისგან მომეცა მოსმენა არა უაზრო საუბრისა, ვისი სინათლისგანაც დღის სინათლე სიბნელეს ჰგავდა.
ასმათს მივართვი რჩეული ძვირფასი ქვა ოქროს ჯამით; მან მითხრა: „არა, არ მინდა, ამით გაძღომილი ვარ.“ ერთი ბეჭედი აიღო, ზუსტად ერთი დრამის წონის: „ეს საკმარისია ნიშნად, სხვა საჩუქრებით სავსე ვარ.“
ქალი ადგა, წამოვიდა; მე შუბები გულში ჩამესო (ტკივილი მომეშვა), სიხარულმა სიბნელე გამინათა, ჩაქრა ცეცხლი, რომელიც მწვავდა; შევედი, დავჯექი ნადიმზე, სადაც ჩემი თანატოლები სვამდნენ. გახარებულმა საჩუქრები გავეცი, ზამი (საჩუქრები) გაადიდეს.
წიგნი ტარიელისა ხატაელთა თანა და კაცის გაგზავნა
გავგზავნე კაცი ხატაეთში და ჩემი წერილი; მივწერე: „ინდოეთის მეფე ღმერთივით ძლიერია! მისი ერთგული ყველა მშიერი სული გაძღება, ვინც ურჩი იქნება, თავის თავს არ დაინდობს.
ჩვენო ძმებო და ბატონებო, თქვენგან არ გავმწარდებით; ეს ბრძანება რომ ნახოთ, აქ უნდა მოხვიდეთ; თქვენ თუ არ მოხვალთ, ჩვენ მოვალთ, მოულოდნელად არ მოგეპარებით. სჯობს, რომ გვნახოთ, თავის სისხლს ნუ ეზიარებით.“
კაცები გავგზავნე, მე გულში უფრო მეტი სიხარული მომეცა, სასახლეში ვერთობოდი, ცეცხლი, რომელიც მწვავდა, გაქრა; მაშინ წუთისოფელმა მომცა ყველაფერი, რაც მინდოდა, ახლა კი ისე მომაქცია, რომ მხეცებსაც კი მოვბეზრდები.
ჯერ უნდა დაპირდე, მერე კი აზრები დამშვიდდება; ჩემი თანატოლები ჩემს წინ ნადიმობდნენ, მაგრამ დიდმა სურვილებმა სიხარული დამირღვია; ზოგჯერ სევდა შემომაწვება, და ვლანძღავ წუთისოფელს.“
ნესტანისაგან ტარიელის ხმობა
ერთ დღეს საწოლში მოვედი მეფის სასახლიდან წამოსული, ვიჯექი და მასვე ვიგონებდი, თვალებს ძილი არ ეკარებოდა; წერილი მქონდა იმედის მომცემი, ამიტომ გახარებული ვიყავი; კართან მცველმა მონას უხმო, უთხრა დაფარული საქმე.
„ასმათის მონააო“, საწოლში ვუთხარი, შემოეყვანათ. მომწერა: „გიბრძანებსო“, ის, ვისი სიყვარულიც გულში დანასავით მესო. სიხარულმა სიბნელე გამინათა, ჯაჭვები მომეხსნა, წავედი, მონა წავიყვანე, რამ უნდა მეთქვა ამისთანა!
ბაღში შევედი, ჩემი მოსაუბრე კაცი არ დამხვდა; ქალი წინ მომეგება გახარებული, მომღიმარი, მითხრა: „კარგად ამოგიღე (გადაგარჩინე), გულში ეკალი არ გაქვს, მოდი, ნახე შენი ვარდი გაუშლელი და დაუჭკნობელი.“
ქალმა თავისი ძალით მძიმე ფარდაგი ასწია, სადაც იდგა კუბო (საწოლი) შემკული ბალახშითა და ლალით; შიგნით იჯდა ის, ვისი სახეც მზესავით ელავდა, ის ლამაზად შემომხედავდა იმ მელნისფერი ტბის (თვალების) მსგავსი თვალებით.
დიდხანს ვიდექი და არ მითხრა სიტყვა თავის მონასურს (საყვარელს), მხოლოდ ტკბილად შემომხედავდა, ვითომ ნაცნობს; ასმათს უხმო, ესაუბრნენ; ქალი მომიახლოვდა, ყურში მითხრა: „ახლა წადიო, ვერაფერს გეტყვისო“, მე ისევ ცეცხლი მომედო.
ასმათი გამომყვა, წამოვედი, ფარდაგი გამოვიარე, ვთქვი: „წუთისოფელო, ვისაც წეღან გული ტკივილებით აუვსე, მაშინ მომეცი იმედი, სიხარული რატომ გამიზიარე?“ გულმა განშორების სირთულე კიდევ უფრო დამიმძიმა!
ასმათი სიხარულს მპირდებოდა, ბაღში ჩავიარეთ; მითხრა: „ეგეთი წასვლის გამო ნუ გეტყობა გულზე დაღი, ტკივილების კარი დახურე, სიხარულის კარი გააღე; მას რცხვენია საუბრისა, მერე კი თავს იკავებს ქედმაღალი ქალი.“
მე ვუთხარი: „დაო, შენგან ველი ამ გულის წამალს; ღმერთო, სულს ნუ გამომაცლი, ამბებით ჩააქრე ეს ცეცხლი, ჩემთან წერილებს ნუ შეწყვეტ, შენ ზედიზედ მომავალს; თუ რამეს გაიგებ ჩემთვის, არ მგონია, რომ შენგან დაფარული დარჩეს.“
შევჯექი, წამოვედი, ცრემლების ნაკადი მდიოდა; საწოლში შემოვედი, ისე ვიყავი, რომ ძილის ღონე არ მქონდა, ბროლი და ლალი გავხდი, იისფერზე უფრო ლურჯი; ღამე მერჩია, მინდოდა, რომ დილა არ გათენებულიყო.
წიგნი ხატაელთა მეფისა, ტარიელის წინაშე მოწერილი
ხატაეთში მყოფნი მოვიდნენ, მათი მოსვლის დრო იყო, – სიტყვები შემოუთვალეს თავხედური და შეურაცხმყოფელი: „არც ჩვენ ვართ მშიშრები, არც ციხე-სიმაგრეები გვაკლია, ვინ არის თქვენი ხელმწიფე? ჩვენზე რა ბატონია?“
მომწერა: „რამაზ მეფე წერილს გწერს ტარიელს. გამიკვირდა, რა ეწერა შენს მონაწერ წერილში! როგორ თუ იქ მეძახი, მე, ვინც ბევრ ერს ვბატონობ? ამის მეტს ნუღარ ვნახავ შენგან გამოგზავნილ წერილს.“
ვუბრძანე ლაშქრის შეკრება, გავგზავნე მარზაპანი (მხედართმთავარი). ის ურიცხვი ვარსკვლავებივით ინდოეთის ჯარი შეიკრიბა, შორიდან და ახლოდან ყველა ჩემკენ მოემართებოდა, მთელი ლაშქრით აივსო მინდორი, კლდეები და ხეობები.
სწრაფად მოვიდნენ, მათ შორის დაყოვნება არ ყოფილა; აღლუმი ვნახე, მომეწონა ლაშქრის მოკაზმულობა, სიმარჯვე და სილამაზე, ლამაზად განლაგება, მათი ტაიჭების სისწრაფე, აბჯრების ხვარაზმული ხარისხი.
ავმართე მეფის დროშა, წითელ-შავი ალმით, დილას ვუბრძანე უთვალავი ლაშქრით გამართვა, ჩემს თავს ვტიროდი, ვამბობდი ჩემი მეტად ცუდი ბედის გამო: „მზეს თუ არ ვნახავ, არ ვიცი, როგორ ვიარო!“
შინა მოვედი, დაღრეჯილ გულს სევდა ემატებოდა, თვალებიდან, როგორც წყალსაცავიდან, ცხელი ცრემლი მომდიოდა. „ჩემი უბედური ბედი, – ვთქვი, – ჯერ კიდევ ვერ გამეფდა! ხელმა ვარდი რატომ მოწყვიტა, რადგან ასე ვერ მოკრეფდა?“
ტარიელისა და ნესტანის პირის-პირ შეყრა
მონა შემოვიდა, მივეცი საქმეს გაკვირვებულს; ასმათის წერილი მომართვა მე, მეტად შეჭირვებულს, ეწერა: „გიხმობს შენი მზე შენ, მისთვის მონატრებულს, მოდი, სჯობს იქ ტირილს, ბედისწერით დატვირთულ საქმეს.“
როგორც მეკუთვნოდა, ისე როგორ უნდა გავხარებოდი! დაღამდა, წავედი, ბაღის კარი შევიარე; სადაც ასმათი პირველად მენახა, იქ იდგა, სიცილით მითხრა: „წამოდი, ლომს მთვარე გელოდება.“
შემავლო სახლი, ლამაზად აშენებული სართულ-სართულ; გამოჩნდა მთვარე ნათლით, ირგვლივ შუქმოფენილი, ფარდაგში იჯდა მწვანე სამოსით, საკრძალავი და უცხო, განსაკუთრებული სახითა და ტანით.
შევედი, დავდექი ხალიჩების პირას, ცეცხლმა დამიწყო წვა (სიყვარულის ცეცხლი), გულში სიბნელე გამინათა, ზემოდან სიხარული სვეტად დაედგა. მას ბალიში შემოეგდო, მზის შუქს სჯობდა მეტად, ჩემგან სახეს იფარავდა, წამით ამიხედავდა დასანახად.
უბრძანა, თუ: „მოახსენე, ასმათ, დაჯდეს, ამირბარსა!“ მან ბალიში დამატებით დადო იმ მზესავით საქებარს. დავჯექი, გულს სიხარული მივეცი, წუთისოფელს ვლანძღავდი; მიკვირს, სული რატომღა მიდგას, ვიტყვი მისგან ნათქვამს!
მიბრძანა: „გუშინ გეწყინა უსიტყვოდ გაშვება, მზემ განშორებით დაგაჭკნო, როგორც ველის ყვავილი: დაგსჯიდა ცრემლის დენა, ნარგიზებივით დაგუბებული, მაგრამ ჩემგან სირცხვილი და ამირბარის რიდი საჭიროა.
თუმცა ქალს მამაცი კაცის დიდი პატივისცემა მართებს, მაგრამ უარესია არ თქმა და ტკივილების დამალვა: მე თუ ზეპირად ვიღიმოდი, გულში ვამბობდი საიდუმლო „ვაი“-ს; გუშინ ქალი გამოვგზავნე, სიმართლე შემოგითვალე.
ერთმანეთის სიყვარული, მას შემდეგ, რაც ორივემ ვიცით, ახლაც იცოდე ჩემთვის იმავე მტკიცე პირით; ამას დაეთანხმე დიდი ღვთის ძალით და ფიცით. თუ მოგატყუებ, ღმერთმა მიწად მაქციოს, ნუღარ ვიქნები ცხრა ცაზე!
წადი, შეებრძოლე ხატაელებს, ილაშქრე და იბრძოლე; ღმერთმა ქნას და გაგიმარჯვდეს, გამარჯვებული ჩემკენ მოხვედი! მაგრამ რა ვქნა, კიდევ როდის მომიწევს შენი ნახვა? გული მომეცი განუყრელად, ჩემი შენთვის დაიჭირე!“
მოვახსენე: „არ მეცოდება ჩემი თავი შენთვის დასაწვავად, მაგრამ რადგან გადამარჩინე, ჩემს მკვლელად არ გამოჩნდი, შენ ჩემი თვალების სინათლედ მიჩნდი მზესავით სანახავად, ახლა შევებრძოლები ხატაელებს, იქ გამოვჩნდები ლომივით გმირი.
ახლა რასაც მე მაღირსებ, ხორციელი არავინ ღირსია; მოწყალება სწრაფია, ღმერთის ამიტომ არ მიკვირს; შენი შუქები შემომადგამს, გულში სიბნელეს მიფანტავს, შენი ვიქნები, სანამ მიწა სახეს დამიფარავს.“
ზემოდან ფიცის წერილზე შევფიცე და შემომფიცა, მისგან ჩემი სიყვარული ამით უფრო დაამტკიცა: „უშენოდ მოწონება ვისიც არ უნდა გულს მიეცეს, ღმერთი მომკლავს, ამის შემდეგ თავს ვეტყვი, ამას ვასწავლი კიდეც.“
დავყავი ხანი მის წინაშე, ტკბილი სიტყვებიც ვთქვით, რაღაც ხილი ვჭამეთ, ერთმანეთს ვესაუბრეთ, მერე ავდექი წამოსასვლელად ტირილით და ცრემლების დენით. მისი შუქების სილამაზე ნათლად მეფინებოდა გულში.
მეძნელებოდა მისი სიშორე, მისი, ვინც ბროლს, ბალახშსა და მინას ჰგავდა. მე გამიახლდა წუთისოფელი, ბევრი სიხარული მქონდა; ჩემად მიმაჩნდა ის სინათლე, რომელიც ზეციდან მზედ ჩანდა, ახლა მიკვირს, მისი გამყრელი გული ჩემი კლდის ტალახივით რატომ არის!“