ფრიდონი ნესტან-დარეჯანის ამბავს ყვება.
ერთ დღეს მე და ფრიდონი სანადიროდ წავედით. ზღვასთან ახლოს მდებარე ერთ ქედზე გადავედით. ფრიდონმა მითხრა: „რაღაცას მოგიყვები, – ცხენებზე ვისხედით და ვთამაშობდით; ამ ქედიდან რაღაც საოცარი ვნახე“.
მე ვკითხე, ფრიდონმა კი ასეთი ამბავი მომიყვა: „ერთ დღეს ნადირობა მომინდა და ჩემს ცხენზე შევჯექი. ეს ცხენი ზღვაში იხვს ჰგავს, ხმელეთზე კი – შავარდენს. აქ ვიდექი და თვალს ვადევნებდი ქორს, რომელიც იქით გაფრინდა.
ზოგჯერ ზღვისკენ ვიხედებოდი, ამ გორაკზე ვიდექი. ზღვაში რაღაც პატარა დავინახე, თუმცა შორს იყო. ისეთი სწრაფი სიარული არაფერს შეუძლია. ვერ ვიცანი, ამ ორმაგმა გაკვირვებამ დამაფიქრა:
ვთქვი: „რა არის, რას მივამსგავსო, ფრინველია თუ მხეცი?“ ეს იყო ნავი, რომელსაც მრავალფენიანი სამოსელი ჰქონდა შემოფარებული. წინ კაცები მიათრევდნენ. ამიტომ დავაკვირდი. ნავში კიდობანზე მთვარე იჯდა, ცა მეშვიდე მას მივცე!
ამოვიდა ორი მონა, შავი, ნამდვილი ფისებივით. ქალი ჩამოსვეს, მისი თმის სისხლისფერი ღარები ვნახე. მას ელვა რომ ჰკრთებოდა, მისი ფერები რას უნდა დამსგავსებოდა! მან გაანათა სამყარო, მზის შუქები გაუფერულდა!
სიხარულმა ამაჩქარა, ამათრთოლა და სულ გამომფიტა. ის ვარდი შემიყვარდა, რომელიც თოვლს არ ემორჩილებოდა. შეტევება დავაპირე, ვთქვი: „წავიდე მათკენ, წავალ, ჩემს შავ ცხენს სულიერი რამ როგორ გაექცევა!“
ცხენი გავაქუსლე, ლერწმნარი ხმასა და ხრიალს გამოსცემდა. ვეღარ მივუსწარი, გამასწრეს, რაც არ უნდა სწრაფად მერბენინა. ზღვის პირას მივედი, შევხედე, მხოლოდ მზის ბრუნვა ჩანდა. გამშორებოდნენ, წასულიყვნენ, ამის გამო ცეცხლში დავიწვი“.
ეს ფრიდონისგან რომ მოვისმინე, ცეცხლის სიცხე მომემატა. ცხენიდან გადმოვხტი, თავი სრულად დავიკვეხე. ჩემს ლოყებზე დაღვრილი ჩემივე სისხლი წავისვი. ვუთხარი: „მომკალი, უჩემოდ ენახა ვინმეს ის ხე!“
ფრიდონს ეს ჩემგან გაუკვირდა, უცხოდ მოეჩვენა. მაგრამ მეტად შევეცოდე, ტირილით მომეწონა. როგორც შვილი, ისე დამაწყნარა, მემუდარა, შემეხვეწა. თვალებიდან მარგალიტივით ცხელი ცრემლი გადმოუვიდა.
„ვაგლახ მეო, რა გიამბე უბედურებად, შეცდომილმა, გაცოფებულმა!“ მოვახსენე: „ნუაფერს ნუ იფიქრებ, ნუ ინაღვლებ ამაზე! ის მთვარე ჩემი იყო, ამიტომ მედება მწველი ცეცხლი. ახლა მოგიყვები, რადგან გინდა ჩემი ამხანაგი იყო“.
ფრიდონს ყველაფერი მოვუყევი, რაც თავზე გადამხდა. მან მითხრა: „რას ვიტყოდი, შეცდომილი და დაბნეული! შენ, ინდოეთის მაღალი მეფე, ჩემთან რატომ მოხვედი? სახელმწიფო ტახტი და სრული სასახლე გეკუთვნის“.
კიდევ მითხრა: „ვისაც ღმერთი საროს ყლორტსავით ტანს უხდის, მას შუბს მოაშორებს, თუმცა თავიდან გულს სტკენს. ის მოგვცემს თავის წყალობას, ზეციდან მოგვიხმობს. ჭირს ლხინად შეგვიცვლის, არასოდეს შეგვაწუხებს“.
ატირებულები წამოვედით, სასახლეში დავსხედით ერთმანეთის პირისპირ. ფრიდონს ვუთხარი: „ჩემი შემწე შენს გარდა არავინაა. როგორც ღმერთმა შენი მსგავსი ქვეყნად არ მოავლინა, მაშ რადგან შეგხვდი, ამის მეტი რა მინდა?
ცუდი მეგობარი არ გეყოლება, თუ დრო მოვა. ენა და გონება მომახმარე ამის გასარჩევად: რა მოვაგვარო, რა მირჩევნია ჩემი და მისი გასახარებლად? თუ ვერაფერს ვიზამ, წამითაც ვერ დავყოვნდები“.
მან მითხრა: „ღმერთისგან ბედი ამაზე უკეთესი რომელი მირჩევნია? შენ, ინდოეთის მეფე, ჩემს წყალობად მოხვედი. მე რატომ უნდა მინდოდეს რაიმე მადლი? მე თქვენს წინაშე მდგომი მონების მონა ვარ.
ეს ქალაქი ნავების გზაა, რომლებიც ყველგან დადიან. ის უამრავ უცხო ამბავს აგროვებს. აქ გვესმის ამბავი, ვისთვისაც ცეცხლში იწვი. ნუთუ ღმერთი მოგიხსნის ამ ჭირსა და ვალებს!
ჩვენ გავგზავნოთ მეზღვაურები, რომლებსაც ბევრგან უვლიათ. მოგვიძებნონ ის მთვარე, ვისთვისაც ტანჯვა არ გვაკლია. მანამდე მოითმინე, გონებამ არ დაგტოვოს. საერთოდ არ არსებობს ტანჯვა, თუ სიხარულმა არ სძლია“.
კაცები იმ წამსვე იხმო, ეს საქმე დავიწყეთ. უბრძანა: „ნავებით წადით, ზღვა-ზღვა იცურავეთ. მოგვიძებნეთ, საყვარელს მისი საყვარელი მოუნახეთ. თავებს ათასჯერ მეტი ტანჯვა მიაყენეთ, რატომ უნდა დაისვენოთ ან იდარდოთ?“
კაცები დანიშნა იქ, სადაც ნავების სადგომები ჩანდა. უბრძანა: „ყველგან ეძებეთ, რაც კი ვინმეს მის შესახებ გსმენიათ“. ლოდინი ნუგეშად მიმაჩნდა, ტანჯვები მილხინდებოდა. უმისოდ სიხარული მინახავს, ამ დღისათვის მრცხვენოდეს!
ფრიდონმა საპატიო ადგილას საჯდომები დამიდგა. მითხრა: „შეცდომილი ვარ, აქამდე ვერ მივხვდი გასაგონს: შენ ინდოეთის დიდი მეფე ხარ, როგორ მოგეწონოს ვინმემ! ვინ არის ისეთი კაცი, ვინც თავს არ დაგამონებს?!“
რას გავაგრძელებდი! მოვიდნენ ყველგან ამბის მცნობელნი, უსარგებლონი და უსარგებლო ადგილებში თავის დამღლელნი. ვერაფერი გაიგეს, ვერაფრის ამბის მთქმელნი ვერ იყვნენ. მე უფრო მდიოდა თვალებიდან შეუჩერებელი ცრემლები.
მე ფრიდონს ვუთხარი: „ეს დღე როგორ მეზარება, ამის მოწმედ ღმერთი მყავს, სათქმელად უცხოა ჩემთვის. უშენოდ მყოფს ღამეც და დღეც საღამოდ მეჩვენება, მოკლებული ვარ ყოველგვარ სიხარულს, ამიტომ გული ჭირს ეხვევა.
მაშ მე მის ამბავს რადგან აღარაფერს მოველი, ვეღარ ვიქნები, გამიშვი, ნებართვას ვითხოვ!“ ფრიდონმა ეს რომ გაიგო, ატირდა, სისხლით მორწყო ველი. მითხრა: „ძმაო, დღეიდან ცუდია ჩემი ყოველი სიხარული!“
თუმცა ძალიან ეცადნენ, მაინც ვერ დამიჭირეს. მისი ჯარისკაცები მუხლებზე დადგნენ, თავები ჩემკენ დახარეს. მეხვეოდნენ, მკოცნიდნენ, ატირდნენ და ამატირეს: „ნუ წახვალო, დაგემონებით, ჩვენი სიცოცხლე უსარგებლოა!“
ასე ვუთხარი: „თქვენი გაყრა მეც ძალიან მეძნელება, მაგრამ უმისოდ სიხარული ჩემთვის ძნელად ასატანია. ჩემს ტყვეს ვერ გავწირავ, თქვენც ძალიან გეცოდებათ. ნურავინ მიშლით, არ დავდგები, არც არავისგან დავეშლები“.
შემდეგ ფრიდონმა მოიყვანა და მაჩუქა ეს ცხენი. მითხრა: „ხედავ, მზის სახე, თქვენი საროს ხეებიც. ვიცი, მეტი არ გინდა, საჩუქრებს რატომ უნდა ვკვეხდე? თვითონ ამანვე მოგაწონოს თავისი სისწრაფე და სილამაზე“.
ფრიდონი გამომყვა, წავედით, ორივემ ცრემლები ვღვარეთ. იქ ერთმანეთს ვაკოცეთ, ყვირილით დავშორდით. მთელი ლაშქარი ტიროდა გულით, ნამდვილად, და არა მხოლოდ ენით. გაზრდილ-გამზრდელთა გაყრას ჩვენ თავები მივამსგავსეთ.
ფრიდონისგან წამოსულმა ძებნაში წავედი, ისევ ვიარე, ისე რომ არაფერი დამრჩა ხმელეთზე და ზღვებს მიღმა. მაგრამ მისი მნახველსაც კი ვერავის შევხვდი. გული სრულად გამიშმაგდა, თავი მხეცებს მივამსგავსე.
ვთქვი: „ჩემგან აღარ არის საჭირო სიარული, უსარგებლო ხეტიალი. ნუთუ მხეცებთან სიახლოვე გულს დარდს უკან დაუბრუნებს!“ მონებს და ამ ასმათს შვიდი თუ რვა სიტყვა ვუთხარი: „ვიცი, რომ დამღალეთ, ძალიან გეკუთვნით ჩემი საყვედური.
ახლა წადით და მე დამტოვეთ, თქვენს თავებს მიხედეთ. ნუღარ უყურებთ ჩემი თვალებიდან მონადენ ცხელ ცრემლებს!“ ესენი რომ მოისმინეს ამდენი საუბარი, მითხრეს: „ჰაი, რას ბრძანებთ, ნუ მოგვასმენთ ჩვენს ყურებს!
უშენოდ ნუ ვნახავთ არც პატრონს, არც უფალს! ნუთუ ღმერთმა არ გაგვყაროს თქვენი ცხენების ნაკვალევს! თქვენ გიყურებდეთ მშვენიერსა და სასურველს!“ თურმე ბედი აბედნიერებს კაცს, რომელიც ასე უბედურია.
ვეღარ გავგზავნე, ჩემი მონების სიტყვები მესმოდა. მაგრამ დავტოვე დასახლებული ადგილები. საცხოვრებლად თხებისა და ირმების ადგილები მიმაჩნდა. გავიჭერი, სრულად დავფარე ქვემოთ მინდვრები და ზემოთ მთები.
ეს უკაცრიელი ქვაბები ვიპოვე, დევებს შეეკაფნენ. შევებრძოლე, ამოვწყვიტე, საერთოდ ვერაფერი დამაკლეს. მათ მონები დამიხოცეს, ჯაჭვები ცუდად მოეკაფნენ. წუთისოფელმა დამაღრიჯა, მისი უბედურებები ისევ დამემართა.
აჰა, ძმაო, იმ დროიდან აქ ვარ და აქ ვკვდები. ხელში მინდორს გავიჭრები, ზოგჯერ ვტირი და ზოგჯერ ვბრაზდები. ეს ქალი არ დამტოვებს – მისთვისვეა ცეცხლში დამწვარი. ჩემი სიკვდილის გარდა არაფერს ვეცდები!
რადგან მშვენიერი ვეფხვი მის სახედ დავისახე, ამიტომ მიყვარს მისი ტყავი, ჩემს კაბად მოვინახულე. ეს ქალი შემიკერავს, ზოგჯერ სულთქვამს, ზოგჯერ ოხრავს. რადგან თავი არ მომიკლავს, ხმალი ტყუილად მომიმახავს.
მის ქებას ვერ იტყვის ყოველი ბრძენთა ენა. მას დაკარგულს ვიგონებ მე, სიცოცხლის ამტანი. იმის შემდეგ ნადირებს ვახლავ, თავს მათსავით ვიხსენებ. სხვა არაფერს ვევედრები ღმერთს, სიკვდილის მსურველი ვარ“.
სახეზე იცა, ლოყა გაიხეთქა, ვარდი გაიფუჭა. ლალი ქარვად გადაიქცა, ბროლი სრულად დაილეწა. ავთანდილსაც ცრემლი სდიოდა წამწამებიდან ერთნაირად. შემდეგ ქალმა დააწყნარა, მუხლებზე დადგა და შეეხვეწა.
ტარიელმა ავთანდილს, ასმათის დადუმებულმა, უთხრა: „შენ ყველაფერი გაიგე, მე ვერაფერი ვერ გავიგე. მოგიყევი ჩემი ამბავი, სიცოცხლე გაუბედურებულმა. ახლა წადი, ნახე შენი მზე, ნახვის დრო მოსულმა“.
ავთანდილმა უთხრა: „მე შენი გაყრა არ მომითმინება. თუ გაგეყრები, თვალებიდან ცრემლიც დამედინება. სიმართლეს გეუბნები, ამის თქმა ნუ გეწყინება, შენ ვისთვისაც კვდები, ამით მას არაფერი არ ელხინება.
როცა ექიმი დასნეულდება, რაც არ უნდა საქებარი იყოს, მან სხვა მკურნალი უნდა იხმოს, რომელიც პულსს გაუგებს. მას უნდა მოუყვეს, რაც სჭირს, ცეცხლის მომდები სენი. სხვისთვის სხვამ უკეთ იცის სასარგებლო საუბარი.
რასაც გეტყვი, მომისმინე, ბრძენი გეტყვი, და არა უბრალო კაცი: ასჯერ უნდა გაიგონო, არ გეყოფა, არ, ერთხელ. კაცი ასე გულფიცხელი კარგად ვერაფერს მოიმოქმედებს. ახლა მე მინდა მისი ნახვა, ვისგანაც ცხელი ცეცხლი მწვავს.
იგი ვნახო, სიყვარული მისი ჩემთვის დავამტკიცო. მოვახსენო, რაც ვიცი, მეტი საქმე არ ვიცი. შენ გევედრები, შემაფიცო, ღმერთს შეჰფიცო, ცასაც შეჰფიცო, ერთმანეთი არ გავწიროთ, მაფიცო და შემომფიცო.
რომ აქედან არ წახვიდე, შენ თუ ამას შემპირდები, მეც ფიცით შეგაფიცებ, არაფრისთვის არ გაგწირავ. ისევ მოვალ შენს სანახავად, შენთვის მოვკვდები, შენთვის ვიცოცხლებ. ღმერთს უნდოდეს, ვისთვისაც კვდები, მისთვის ასე არ გატიროს“.
მან მიუგო: „უცხოს უცხო ასე როგორ შეგიყვარდი? გასაყრელად გიძნელდები, ბულბულს ვარდივით. როგორ უნდა დაგივიწყო, როგორ უნდა მოგშორდე! ღმერთმა ქნას და ისევ გნახო, ალვის ყლორტივით გაზრდილი.
შენი სახე ჩემს სანახავად თუ მობრუნდება, ტანი იხაროს. გული მინდორს არ გაიჭრას, არ ირმოს და არც ითხოვოს. თუ მოგატყუებ, მოგაღალატებ, ღმერთმა რისხვით გამიკითხოს! შენმა ხილვამ და სიახლოვემ მომიხსნას სევდა, მომაშოროს!“
ამის შემდეგ ერთმანეთს შეჰფიცეს მეგობრებმა, გულწრფელებმა, იაგუნდისფერი ქარვისფერებმა, სიტყვაბრძენებმა, გონებაგაცოფებულებმა. შეუყვარდათ ერთმანეთი, გულს მუდამ ცეცხლი ეკიდა. იმ ღამეს ერთად იყვნენ მშვენიერი ამხანაგები.
ავთანდილიც მასთან ერთად ტიროდა და ცრემლს ღვრიდა. გათენდა თუ არა, წამოვიდა, აკოცა და დაშორდა. ტარიელს როგორ ეწყინა, რა ქნას, ამას ვერ მიხვდა. ავთანდილიც ტიროდა, ლერწმნარში გაიარა.
ავთანდილს ასმათი ჩამოჰყვა, ქამრით ელაპარაკებოდა. მუხლებს უყრიდა, ტიროდა, თითებით ეხვეწებოდა. მალე მოსვლას სთხოვდა, ნამდვილად ია ჭკნებოდა. მან უთხრა: „დაო, უთქვენოდ სხვა რამ უნდა მეგონა!
მალე მოვალ, არ გაგწირავ, სახლში დიდხანს არ დავყოვნდები. ოღონდ სხვაგან არ წავიდეს, არსად არ იყოს ის ტანი. აქედან ორ თვეში თუ არ მოვალ, ისეთ საქმეს ვიზამ, რაც არ შეშვენის. გაიგეთ, მუდმივ ჭირში ვარ ჩაფლული“.