ვეფხისტყაოსანი — ქორწილი ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანისა ფრიდონისაგან — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ქორწილი ტარიელისა და ნესტან-დარეჯანისა ფრიდონისაგან

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

იმ ქალ-ყმაწვილისთვის (ნესტანისა და ტარიელისთვის) საჯდომი დაედგა თეთრი და ძოწისფერი, წითელი და ყვითელი თვლებით ლამაზად მოფენილი. ავთანდილისთვის – ყვითელი და შავი ერთად შეზავებული. მოვიდნენ, დასხდნენ; მათი მჭვრეტელი სულდალეული ვნახე (ანუ ძალიან მოხიბლული). მგოსნები მოვიდნენ, ისმოდა ტკბილი სიმღერის ხმა. ქორწილი გადაიხადეს და გამრავლდა რბილი აბრეშუმის საჩუქრები. ფრიდონის კარგი პური (სტუმართმოყვარეობა), არა ძუნწი მასპინძლისა. ნესტან-დარეჯანს უხდებოდა ღიმილი, კბილების გამოჩენა. მოიტანეს ფრიდონის უზომო საჩუქარი, რომელიც არ იყო უბრალო. ცხრა მარგალიტი, სიდიდით იხვის კვერცხივით. ასევე ერთი თვალი (ძვირფასი ქვა), მზის შუქის მსგავსი, რომელიც წინა ღამით მხატვარს ხატვის ძალას აძლევდა. კვლავ უძღვნა თითო ფარღული (ყელსაბამი), ყელზე გადასაკიდი, მრგვლად დათლილი თვლისა, მთლიანი იაგუნდისგან. ასევე მოაქვს ერთი ტაბაკი (ლანგარი), ხელში ძლიერად დასაჭერი. ავთანდილისთვის ლომის (ტარიელის) ძღვენი, ფრიდონის კეთილი საჩუქარი. ეს ტაბაკი სავსეა მსხვილი მარგალიტებით. ავთანდილს ყველაფერი უძღვნა არა უხეში სიტყვებით. სახლი აივსო სტავრითა და რბილი ოქსინოთი. ტარიელმა მადლობა უბრძანა ამაყი, ტკბილი სიტყვებით. ფრიდონისგან უზომო ქორწილია რვა დღის განმავლობაში. ყოველდღე მიართმევდნენ უფასო, მზა საჩუქრებს. დღე და ღამე არ წყდებოდა ჩაღანისა და ჩანგის ხმა. აჰა, შეხვდნენ ერთმანეთს შესაფერისი ყმაწვილი და ქალი. ტარიელმა ფრიდონს ერთ დღეს გულის სიტყვები უთხრა: „თქვენი გული ჩემთვის სრულყოფილი ძმის გულზე მეტია. სიცოცხლე და სულის გაცემაც კი არ გადაგიხდით ამას. მე, მოკვდავმა, თქვენგან ვიპოვე ჩემი ჭრილობის წამალი. ავთანდილისგან შენც იცი ჩემთვის თავის დადება. ახლა მე მინდა, რომ მისი დახმარება გადავუხადო. შენ წადი, ჰკითხე, რა უნდა, მან ეს გააცხადოს. როგორც მან ჩემი ტკივილი დამიამა, ისე მისი ვალიც უნდა გადავიხადო. უთხარი: „ძმაო, რით გადაიხდი შენგან ჩემს გასაჭირში ნანახს! ღმერთი მოგცემს წყალობას, ზეციდან მოვლენილს! თუ ვერ შევასრულებ შენს სურვილს, შენთვის განზრახულს, ვერ ვნახავ ჩემს სახლს, ვერც დარბაზს, ვერც ქოხს. ახლა მითხარი, ჩემგან რა გინდა, ან რით დაგეხმარები? ვფიქრობ, არაბეთში წავიდეთ, იყავი ჩემი მოკავშირე. ტკბილი სიტყვებით მოვაგვაროთ და მახვილით – საომარი საქმეები. თუ შენს ცოლს არ შეგირთავენ, მე ჩემსას არ დავეხმარები.“ როდესაც ფრიდონმა ავთანდილს ტარიელის მოციქულობა უთხრა, მას გაეცინა, გაიღიმა, უხდებოდა მხიარულება. თქვა: „მეშველება რად მინდა? არავისგან არ ვარ დაჭრილი! ჩემი მზე არც ქაჯებს ჰყავთ, არც სიხარულის ნაკლებობა აქვს. ჩემი მზე ტახტზე ზის, ღვთის ნებით გაბატონებული, საპატივცემულო და ხელშეუხებელი, ამაყი, არავისგან დაზიანებული. არც ქაჯებისგან უჭირს რაიმე, არც გრძნეულების მაგიით. მასზე დახმარება რად მინდა? რატომ მეპარება ეჭვი რაიმე სურვილში? როცა ჩემთვის განგება მოვა, ზეციდან მოვლენილი ზეციური ძალები, ღმერთი მოისურვებს, მომივლენ გულში ტკივილების შემამსუბუქებლები. მაშინღა მომხვდება მოკვდავს მზის ელვარება. უმისოდ ჩემგან წინ და უკან სირბილი უშედეგოა. წადი და მოახსენე ტარიელს ჩემგან ნათქვამი პასუხი: „მადლობა რად უნდა, მეფეო, რაც გინდა, იმდენად მოწყალე ხარ? დედის მუცლიდანვე თქვენს მონად ვარ დაბადებული. ღმერთმა მიწად მამყოფოს მანამ, სანამ მეფე ცნობილი იქნები. თქვენ ბრძანეთ: „მინდა შენი საყვარლის შეხვედრა.“ ეს თქვენი მოწყალე გულის მსგავსია. იქ მე მახვილი არ მჭირდება, არც ენის სივრცელე (მეტყველება). მირჩევნია, დაველოდო იმ ზეციური განგების საქმეს. ეს არის ჩემი სურვილი და ჩემი სანატრელი: ინდოეთში გნახო გაბატონებული, ტახტზე მჯდომარე, გვერდით გეჯდეს მანათობელი (ნესტანი), ელვარე სახით. თქვენი მტრები განადგურებულნი იყვნენ, არავინ ჩანდეს იქ მებრძოლი. როცა ეს ჩემი გულის სურვილები ამისრულდება, მაშინღა მივალ არაბეთში, მომხვდება იმ მზის (ნესტანის) ნახვა. როცა მოისურვებს, დამიამებს ამ ცეცხლის ტკივილებს. სხვა თქვენგან არაფერი მინდა, მძულს უშედეგო სურვილები.“ როდესაც ფრიდონმა ტარიელს ყმაწვილის (ავთანდილის) ეს სიტყვები მოახსენა, მან თქვა: „მაგას არ ვიზამ, ამას არ სჭირდება მსგავსი რამ! როგორც მან იპოვა ჩემი სულის შვების მიზეზები, ისევე მანაც უნდა ნახოს ძმის ძალ-ღონე (ანუ დახმარება) სამაგიეროდ! წადი, უთხარი ჩემ მაგივრად ჩემგან არასასურველი სიტყვა: „მე შენი გამზრდელის უნახავად არ დავდგები. ვეჭვობ, ბევრი მონა დამეხოცოს, მისთვის საყვარლები. ვითხოვ შენდობას, ისეთი (გაბრაზებული) დავბრუნდები.“ ეს უთხარი: „ამაზე მეტს ნურაფერს ნუ მოციქულობ. ხვალ წასვლას არ გადავდებ, არც საქმეს გავაჭიანურებ. არაბეთის მეფე არ გამიბრაზდება, რომ სიტყვა გავაცრუო. ამაოდ ვთხოვო მისი ქალი, შევეხვეწო, შევაგუო.“ ფრიდონმა ავთანდილს ტარიელის მოციქულობა უამბო: „არ დადგებაო, უშედეგოა შენგან ცდის თქმა.“ მას დაუმძიმდა, კვლავ გულს მოედო კვამლი და ალმური (მწუხარება). ასე უნდა იყოს მეფეების პატივისცემა, ყმებისგან მოკრძალება! ავთანდილი მუხლმოყრილი მიდის ტარიელის შესახვეწად. ფეხებზე ეხვევა, კოცნის, აღარ უყურებს ზემოთ (ანუ თავდახრილია). ეტყვის: „კმარა, რაც შევცოდე როსტანს წლების განმავლობაში. კვლავ ნუ გამხდი ერთგულების გამტეხად და დამანგრეველად. რასაც გინდა, იმას ღვთის სამართალი არ მოგცემს. ჩემს გამზრდელს როგორ ვკადრო მოღალატური საქმე! მე მისთვის ხელი როგორ ავწიო, ვინც ჩემთვის ფერდაკარგულია! როგორ გამოიყენოს მონამ მახვილი პატრონზე! ეგ საქმე მე და ჩემს საყვარელს გაგვაბრაზებს. ვაი თუ გაწყრეს, გაბრაზდეს, გაჯიუტდეს, გულს შემიწუხებს. ამბავსაც დამიძვირებს, ნახვის სურვილს გამიჩენს. შენდობას მოკვდავი კაცი ვერ მომიხსნის.“ ტარიელმა სიცილით უთხრა, იმ მზემ, შუქის მომფენმა. ხელი მოჰკიდა ავთანდილს, წამოაყენა. „ყველაფერი კარგი გააკეთა შენმა მოსვლამ. მაგრამ სჯობს, შენც გაგახაროს ჩემმა სიხარულმა შენით (ანუ ჩემი ბედნიერება შენც გაგაბედნიერებს). ძალიან მძულს მეგობრის ზედმეტი შიში, კრძალვა და რიდი. მძულს განუწყვეტელი სიჯიუტე და სიმძიმე, ამპარტავნება. თუ მეგობარია, გული ჩემკენ უნდა მოიზიდოს. თორემ მე ჩემთვის, ის თავისთვის, სჯობს კიდე-კიდე ყოფნა. მე ვიცი შენი საყვარლის გული შენთვის. არ ეწყინება შენი სტუმრობა, ვინც მე შემხვდა. რატომ უნდა ვუთხრა მეფეს რაიმე უცნაური ამბავი! მხოლოდ მათი ნახვის ნატვრა მაქვს, სანატრელი. ამას მხოლოდ მოახსენებ ვედრებითა და შეპოვნებით (დაჟინებით), რომ მოგცეს ქალი მისი, მან თავისი სურვილით. რადგან ბოლოს შეხვედრაა, სიშორეს როგორ ეთანხმებით? დაამშვენეთ ერთმანეთი, თავისით ნუ გახმებით.“ როდესაც ავთანდილმა ტარიელისგან გაიგო, რომ წასვლას არ გადადებდა, არ შეწინააღმდეგებია, საუბარში ჩაერთო. ფრიდონი რჩეულ კაცებს ითვლიდა თანამგზავრებად. თვითონაც თან გაჰყვა, რომ მათთან ერთად ევლო გზაზე.

რთული სიტყვები

მძლე: გამარჯვებული, დამმარცხებელი

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი