ვეფხისტყაოსანი — შეყრა ტარიელისა და ავთანდილისა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · შეყრა ტარიელისა და ავთანდილისა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ასმათი ადგა და წავიდა ავთანდილის მოსაყვანად. მან ავთანდილს უთხრა, რომ ტარიელს არ ეწყინა და მისი გამხნევება უნდოდა. ხელი მოჰკიდა და მოჰყავდა, თითქოს მთვარე მიჰყავდა თავის ადგილას. როდესაც ტარიელმა ავთანდილი დაინახა, თქვა, რომ ის მზეს ჰგავდა. ტარიელი გამოეგება ავთანდილს. ორივე მზესავით ბრწყინავდა, ან თითქოს უღრუბლო მთვარე აფენდა შუქს დედამიწას. მათ გვერდით ალვის ხეც კი არაფრად ჩანდა. ისინი შვიდ მნათობს ჰგავდნენ, სხვა რას უნდა შევადარო ისინი! მათ ერთმანეთს აკოცეს, უცხოობის გამო არ მოერიდათ. მათი ტუჩებიდან თეთრი კბილები გამოუჩნდათ, როცა ერთმანეთს ვარდებივით ეხებოდნენ. ყელზე მოეხვივნენ და ერთმანეთს აუტირდნენ. მათი წითელი ტუჩები, რომლებიც ლალის ფასი იყო, ქარვისფერი გახდა. მობრუნდნენ, ავთანდილმა ტარიელს ხელი ჩაჰკიდა. ერთად დასხდნენ და დიდხანს იტირეს ცხელი ცრემლებით. ასმათი მათ სიტყვებით ამშვიდებდა: „თავი ნუ მოიკლავთ და ნუ დააბნელებთ თქვენს მზეს თქვენი მწუხარებით“. ტარიელის სახე ნამიანი ვარდივით იყო, მაგრამ არ დაჭკნობილი. მან ავთანდილს უთხრა: „მეჩქარება, მითხარი შენი საიდუმლო. ვინ ხარ, საიდან მოხვედი, სადაური ხარ? მე სიკვდილს აღარ ვახსოვარ, მისგანაც კი მიტოვებული ვარ“. ავთანდილმა ლამაზი სიტყვებით უპასუხა: „ლომო და გმირო ტარიელ, ვინც თავს ინაზებ, მე არაბი ვარ, არაბეთშია ჩემი სასახლე. სიყვარულით ვარ დამწვარი, ჩემში ჩაუქრობელი ცეცხლი გიზგიზებს. მე ჩემი პატრონის ასული შემიყვარდა. ძლიერი მონები მას თავიანთ მეფედ მიიჩნევენ. თუმცა არ მიცნობ, გინახავ, ალბათ გახსოვს, როგორ მოექეცი მათ. გახსოვს, როცა მონები დახოცე, რომლებიც არ უნდა დაეპატიმრებინათ? შენ მინდორში გნახეთ, როცა გაჭრილი იყავი. ჩვენ თავს დაგესხით. ჩემი პატრონი გაგიწყრა, ჩვენ ხაფანგში გაგება. დაგიძახეთ, მაგრამ არ მოხვედი, ლაშქარი გამოგეკიდა. შენ მთელი ველი სისხლით გააწითლე. ყველას მათრახით თავი მოჰკვეთე ხმლის გარეშე. მეფე ცხენზე შეჯდა, მაგრამ დაგვეკარგე, შენი კვალი ვერ ვიპოვეთ. ქაჯივით დაგვემალე, მონებიც შევაშინეთ. ამან უფრო გაგვაგიჟა, სრულიად თავზარდაცემულები დავრჩით. მეფე, რომელიც ნებიერია, ძალიან შეწუხდა. ყველგან გეძებეს, რუკებიც კი დახატეს. ვერავინ იპოვეს, ვინც შენ გნახა, ვერც ყმა, ვერც ბერი. ახლა მე გამომგზავნა, ვისაც ვერც მზე ჰგავს, ვერც ცა. მან მიბრძანა: „გაიგე ამბავი იმ დაკარგული ყმისა. მაშინ შევასრულებ იმ საქმეს, რაც შენ გინდა“. სამი წლის განმავლობაში მითხრა, რომ უმისოდ ცრემლებს დაღვრიდა. არ გიკვირს, როგორ გავუძელი მის ღიმილის უნახავად?! აქამდე შენი მნახველი არავინ მინახავს. ქურდები ვნახე, რომლებმაც შენზე რაღაც უხეში სიტყვები თქვეს. შენ მათრახით ჩამოაგდე ერთი მათგანი, მკვდრებს შორის დააგდე. მათ მასწავლეს, რომ შენი ძმა, სამწუხაროდ, სულით ავადმყოფია“. ტარიელსაც გაახსენდა ის ომი. ამბობს: „მახსოვს ეგ ამბავი, თუმცა ძველია. ერთად გნახეთ ნადირობისას, შენ და შენი აღმზრდელი. ამიტომ ვტიროდი, მე, საწყალს, ჩემი გამანადგურებელი გამახსენდა. რას მიშვებოდით, რატომ გინდოდი, რით ვგავდით ერთმანეთს? თქვენ ბედნიერები თამაშობდით, ჩვენ კი ტირილით სახეებს ვბანდით. როცა მონები ჩემს დასაჭერად მომიახლოვდნენ, გათამამდით. ახლა ვეჭვობ, რომ ჩემს ნაცვლად მკვდრებს წაიყვანდით. მოვიხედე, როცა შენი პატრონი მომიახლოვდა, დავინახე. მისი ხელმწიფობის გამო შემეცოდა, ამიტომ ხელი არ შევახე. თვალწინ გამოგექეცი, მეტი არაფერი მითქვამს. ჩემი ცხენი უჩინარს ჰგავს, სხვა რას უნდა შევადარო! ადამიანი თვალის დახამხამებასაც კი ვერ ასწრებს. მე გავექცევი მას, ვისგანაც ჩემს სიკეთეს ვერ ვხედავ. იმ ქურდების მიმართ არაფერი დამიშავებია. ცუდად არ მოუხდებოდა ჩემი დამარცხება და გათამამება. ახლა კარგად მოხვედი, გამიხარდა შენი პირის ნახვა! ტანით საროსავით ხარ და სახით მზესავით, მამაცობით გმირს ჰგავხარ. იწვალე, მაგრამ არ ხარ ტანჯვისგან გადაუხდელი. ძნელია ღვთისგან ზეციდან განწირული ადამიანის პოვნა!“ ავთანდილმა უთხრა: „როგორ მაქებ, როცა ბრძენთა ენის ქება მჭირდება? მაგის ნაცვლად რას ვიმსახურებდი თქვენს ქებას! შენ ერთი მზის სახე ხარ, ზეციდან მნათობი. რადგან ასეთი ტანჯვა და ცრემლების დენა ვერ შეგცვლის. ამ დღემ დამავიწყა, ვინ დააბნელა ჩემი გული. დავტოვე მისი სამსახური, რაც გინდა, ის მოხდეს. იაგუნდი მაინც სჯობს, ათასჯერ მირჩევნია მინა. შენ გემსახურები სიკვდილამდე, ამის მეტი არაფერი მინდა!“ ტარიელმა უთხრა: „ახლა შენი გული მე მწვავს. მიკვირს, რა გევალება ჩემგან ამის სანაცვლოდ! მაგრამ წესია, რომ შეყვარებული შეყვარებულს შეებრალოს. შენ საყვარელს გაგყარო, ეს რით აგინაზღაურდება! შენ ჩემს საძებნელად მოხვედი, პატრონის სამსახურად. ღმერთმა ქნა და მიპოვე, შენც მამაცურად იშრომე. მაგრამ რას გეტყვის ჩემი ამბავი, რატომ ვარ ასე მოწყვეტილი! მე თუ ვიტყვი, ცხელი ცეცხლი დამწვავს, ალად და მურად შემიქმნის“. ასმათმა უთხრა: „ლომო, ცრემლით მაგ ცეცხლს რა ერგება! მე როგორ ვთქვა სათქმელი, რადგან ასე არ შეიძლება! ვხედავ, ეს ყმა შენთვის მზადაა. გაიგებს შენი ტანჯვის მიზეზს, რამეს იზამს, გამოსავალი მოიძებნება. ის მეხვეწებოდა, რაღაცის მოსმენა უნდოდა ჩემგან. ღმერთმა ნუ ქნას, მე როგორ შევძლებდი ენის შეკავებას?! თუ რამეს გაიგებს, ვეჭვობ, ამისგან თქვენ რამეს იხეირებთ. უკეთესია, რაც ზეციურ განგებას სურს“. ამაზე დადუმდა ტარიელი, დამწვარი და დალეული. ასმათს უბრძანა: „მას შემდეგ შენ ჩემთან ხარ. რატომ არ იცი, რომ ეს დაჭრილი გული განუკურნებელია! ისევ ეს ყმა მწვავს, მტირალი, ცრემლებით დალეული. მაგრამ მოწყალე ღმერთმა იმ ერთი მზის ცნობით დღესაც ორი თავისი წყალობა მომცა ამ გზით: ჯერ ერთი, ჩემით რაღაც მიზეზით შეყვარებულებს შეაყრის, შემდეგ კი, იქნებ სრულად არ დამწვას ცხელი ცეცხლის ალით“. ავთანდილს უთხრა: „ვინც ძმას ან დას იძმობს, მან სიკვდილისა და ჭირისგან თავი არ უნდა დაზოგოს. ღმერთმა ერთი რატომ უნდა აცხოვნოს, თუ მეორეს არ წაწყმიდოს! შენ მისმენდი, მე გიამბობ, რაც არ უნდა დამემართოს“. ასმათს უთხრა: „მოდი, მოახლე, წყალი მომიტანე. როცა გული წამივა, შემასხურე, ამით გული გამიგრილე. მკვდარი თუ მნახავ, დამიტირე, სულთქმა გააგრძელე. მე სამარე გამითხარე, აქ მიწა მიმაყარე“. ღილებჩახსნილი, საამბობლად დაჯდა, მხრები ამოიყარა. მზესავით იჯდა ღრუბლებით დაფარული, დიდხანს არ აჩვენებდა შუქს. საუბარი ვერ დაიწყო, ტუჩები გაუმყარდა. მერე ამოიოხრა, დაიყვირა და ცხელი ცრემლები გადმოყარა. მოთქვამს: „ვაი, საყვარელო, ჩემო, ჩემთვის დაკარგულო! იმედო და სიცოცხლეო, გონებაო, სულო, გულო! ვინ მოგკვეთა, არ ვიცი, ხეო, ედემში დანერგილო! ცხელმა ცეცხლმა როგორ ვერ დაგწვა, გულო, ასჯერ დადაგულო?!“

მთავარი დეტალები

ავთანდილისა და ტარიელის შეხვედრა და ემოციური რეაქცია (კოცნა, ტირილი).
ავთანდილის ვინაობის გამხელა და მისი მიჯნურობის აღწერა.
ავთანდილის მოგონება ტარიელის წარსულ ბრძოლაზე და მისი ძებნის მიზეზი.
ტარიელის მოგონება იმავე ბრძოლაზე და მისი მწუხარების მიზეზი.
ასმათის მცდელობა ტარიელის დარწმუნებისა, რომ ავთანდილს თავისი ამბავი მოუყვეს.
ტარიელის გადაწყვეტილება, მოყვეს თავისი ამბავი, მიუხედავად ტკივილისა.
ტარიელის მზადება ამბის მოსაყოლად, მისი ღრმა მწუხარების გამოხატვა.
ტარიელის მოთქმა დაკარგულ საყვარელზე, რაც მის ტრაგედიას უსვამს ხაზს.

რთული სიტყვები

მოსავანებლად: თავის ადგილას დასასვენებლად, დასაყენებლად
დარად: მსგავსად, თანაბრად
მნათობთა: ციური სხეულები, პლანეტები
არ დაჰრიდეს: არ მოერიდათ
ვარდსა ხლეჩდეს: ვარდებივით ეხებოდნენ ერთმანეთს (ტუჩებით)
ქარვად შექმნნეს იაგუნდნი: წითელი ტუჩები (იაგუნდი) გაუყვითლდათ (ქარვა) ტირილისგან
დათრთვილული, არ დაზრული: ნამიანი, მაგრამ არ დაჭკნობილი
გაწირული: მიტოვებული, უიმედო
არ-საპყრებია: არ უნდა დაეპატიმრებინათ
დავაფეთეთ: შევაშინეთ
წამეკიდოს: დამემართოს

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი