ვეფხისტყაოსანი — წიგნი ტარიელისა ინდოთ მეფის წინაშე და გამარჯვებით შემოქცევა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · წიგნი ტარიელისა ინდოთ მეფის წინაშე და გამარჯვებით შემოქცევა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ტარიელმა წერილი დაწერა: „მეფეო, თქვენი ბედნიერება მუდამ იყოს! ხატაელებმა მიღალატეს, თუმცა მათვე დაზარალდნენ. ამიტომაც ჩემი ამბავი გვიან გაცნობეთ. მეფე დავიჭირე და მოვდივარ ნადავლითა და ტყვეებით.“ როდესაც ყველაფერი მოვაგვარე, ხატაეთიდან გამოვემგზავრე. წამოვიღე საგანძური, გავძარცვე მათი სახელმწიფო. იმდენი ნადავლი იყო, რომ აქლემებით ვერ წამოვიღე, ამიტომ სატვირთო ცხენებიც გამოვიყენე. ყველაფერი ისე მოვაწყვე, როგორც მინდოდა. ხატაეთის მეფე ტყვედ მომყავდა. ინდოეთში რომ ჩავედი, ჩემი ტკბილი გამზრდელი შემხვდა. რა ქება მითხრა, სიტყვებით ვერ გადმოიცემა, ჩემთვის სათქმელად უხერხულია! ხელი გამიხსნა და რბილი სახვევი შემომკრა. მოედანზე ლამაზი კარვები იყო გაშლილი, რადგან მეფეს ჩემი ნახვა და ჩემთან საუბარი უნდოდა. იმ დღეს იქ დიდი ნადიმი იყო გამართული. მეფე მეფერებოდა, მაჭმევდა, ჩემს ახლოს იჯდა. იმ ღამეს ნადიმზე ვიჯექით და ძალიან ვიხარეთ. დილით ქალაქში შევედით, მოედნიდან ავდექით. მეფემ ბრძანა: „მოუხმეთ ლაშქარს, შეკრიბეთ ჩემთან! დღეს ხატაელი მეფე მაჩვენეთ და ტყვეებიც მომგვარეთ!“ მეფე რამაზი მის წინაშე ტყვედ მოვიყვანე. ხელმწიფემ ტკბილად შეხედა, როგორც აკვანში მყოფ შვილს. ორგული და მოღალატე თავის სამსახურს დავამსგავსე (ანუ დავსაჯე). ეს არის მამაცი კაცის უდიდესი სიმამაცე! ხატაელ მეფეს უმასპინძლა, მოეფერა და დროდადრო მათ საუბარს მიმართულებას აძლევდა. დილით ადრე დამიძახეს და ნაზი სიტყვებით მითხრეს: „შეუნდობ ხატაელ მეფეს, რომელიც აქამდე შენი მტერი იყო?“ მე ვუპასუხე: „ვინაიდან ღმერთი შეუნდობს შემცოდეს, თქვენც შეიწყალეთ ის, ვისი ძალაც გამოლეულია.“ რამაზს უთხრეს: „იცოდე, შეწყალებულს გაგგზავნით, ოღონდ მეტჯერ აღარ გნახოთ ჩვენს წინაშე შერცხვენილი!“ ხარაჯა დაადეს, ასჯერ ასი დრაჰკანი (ფული) დააკისრეს, ასევე ბევრი ხატაური ქსოვილი, სტავრა და ატლასი. შემდეგ მეფემ ის და მისი ხასია (მეუღლე) მთლიანად შემოსა. შეწყალებული გაგზავნა, რისხვის ნაცვლად წყალობა უყო. ხატაელმა მადლობა გადაუხადა, თავი დაუკრა, თავმდაბლად თაყვანი სცა და მოახსენა: „ღმერთმა მინანა თქვენი ორგულობა. თუ კიდევ ოდესმე შეგცოდოთ, მაშინ მომკალით!“ წავიდა და ყველაფერი თავისი თან წაიღო. მეფის კაცი მოვიდა, დილაა, ჯერ არ დაბნელებულა. მეფემ ბრძანა: „რაც შენ დაგშორდი, მას შემდეგ სამი თვე გავიდა. მინდორში მოკლული ნადირი ისრით არ მიჭამია. არ დაღლილხარ, წავიდეთ, თუმცა დასვენების დროა.“ მოვემზადე, სასახლეში მივედი, იქ დამხვდა მონადირეთა ჯარი. დარბაზის მთელი ტერიტორია სავსე იყო შავარდნებით. მეფე ცხენზე შემჯდარი იჯდა, სილამაზით მზეს ჰგავდა. ჩემი მისვლა გაუხარდათ, ლამაზი და მშვენიერი ვიყავი! მეფე ფარულად თავის ცოლს ელაპარაკებოდა, რაც ჩემთვის უცნობი იყო. „ომიდან დაბრუნებული ტარიელი სანახავად სასურველია. მან უნდა გაანათლოს მნახველთა გული, რაც არ უნდა ბნელი იყოს. რაც უნდა გაგვეკეთებინა, გააკეთე, ეს არ არის საძუნწებელი (ანუ არ უნდა დაინანო).“ „ახლა უშენოდ გითხარი საქმე, შენც იცოდე ეს გადაწყვეტილება: რადგან ქალი (ნესტანი) სამეფოდ ჩვენ მიერ არის დასახელებული (მემკვიდრედ), ვინც ნახავს, ახლა ნახოს, აჰა დღე, სამოთხესავით ლამაზი. გვერდით დაისვი, ორივე სასახლეში დამხვდით, მეც სიხარულით მოვალ.“ მოვინადირეთ მინდორი, მთის ძირი და გორაკები. ბევრი იყო ძაღლი, შავარდენი და ქორი. ადრე დავბრუნდით, შორი გზა არ გვივლია. აღარ უთამაშიათ ბურთი, შეწყვიტეს ორივე თამაში. ჩემი მნახველებით სავსე იყო ქალაქი, ქუჩა და სახლების სახურავები. ომგადახდილს ლამაზად მეცვა ნაქარგი კაბები. ფერდაკარგული ვარდივით ვშვენოდი, ცრემლით ნაბანი. ვინც მიყურებდა, გაოცდებოდა – ეს მართალია, არ არის ტყუილი. ის რიდები (ქსოვილები), რომლებიც ხატაელთა ქალაქში ვიშოვე, მეხვია და მშვენივრად მეცვა, გულებს ვახელებდი. მეფე ჩამოვიდა ცხენიდან, სასახლეში შევედით, ჩემს გამზრდელებთან. შევხედე და შევკრთი მათი მზესავით ნათელი ღაწვების ელვარებაზე. იმ მზესავით ლამაზ ქალს ნარინჯისფერი ჯუბა ეცვა. ზურგს უკან ხადუმთა ჯარი მოჰყვებოდა, ჯგუფ-ჯგუფად, უბან-უბან. მთელი სახლი, ქუჩა და უბანი სინათლით აივსო. იქ ვარდებს შორის ძოწისა და მარგალიტის ტყუბები (წყვილები) შვენოდნენ. ნაომარს, დაჭრილს ხელი ყელზე ჩამომება (ანუ ჩამეხუტა). დედოფალი ადგილიდან წამოდგა, წინ მომეგება. როგორც შვილი, ისე გადამკოცნა, ვარდისფერი ღაწვი დამილება (ანუ ნაზად შემეხო). მითხრა: „ამიერიდან ნუ შეგეპარება ეჭვი, თუ კიდევ შეგხვდება მტერი.“ ახლოს დამსვეს იმ ადგილას, სადაც მეამებოდა. პირისპირ მეჯდა ის მზე, ვისთვისაც ჩემი გული კვდებოდა. მალულად ვუყურებდი, ისიც მიყურებდა, სხვას არაფერს მეუბნებოდა. თვალს არ ვაშორებდი, ამით სიცოცხლე მემატებოდა. დაიწყო სმა და პურობა, მათი ძალის შესაფერისი. ასეთი გახარება თვალს არ უნახავს! ჯამი და ჭიქა – ყველაფერი ფეროზისა და ლალისგან იყო. მეფემ არავის უბრძანა მთვრალის გაშვება. მე იქ მყოფი უდიდეს სიამოვნებას მივეცი თავს. როცა შემომხედავდა, მეც შევხედავდი, ცეცხლი მიწყებდა წვას. ხალხის პატივისცემა მაიძულებდა გიჟურ და გაფანტულ გულს დავმორჩილებოდი. რა სასიამოვნოა საყვარელი ადამიანის პირისპირ ყურება! მუტრიბებმა (მუსიკოსებმა) სიმღერა შეწყვიტეს, „სულეთო!“ – მთავარი სიმღერა. მეფემ მითხრა: „შვილო ტარიელ, როგორ გითხრათ, როგორ გვიხარია?! ნეტარება გვაქვსო, ამიტომ ჩვენი მტრები საცოდავები არიან. მართლები არიან შენი მნახველები, ტყუილად არ ტრაბახობენ.“ „ახლა თუმცა გვმართებს შემოსვა (საჩუქრების მოცემა), ვისაც დიდებით მოგიყვანეს, არ შეგმოსავთ, მაგ კაბებს არ გაგხდით: ლამაზად გშვენის. ახლა გქონდეს ასი საგანძური, ვისაც შუქი მოგიფენია. თვითონ შეიკერე, რაც გინდა, ჩვენგან ნუღარ გრცხვენია.“ მომართვეს ასი გასაღები ასივე საგანძურის. თაყვანი ვეცი და დავლოცე მათი ბედნიერება. მაკოცეს, ადგნენ ორივე, ის მზესავით ლამაზი ქალები. რა გასცეს, როგორ გითხრათ ლაშქრის სიმრავლის ზომები! კვლავ დაჯდა მხიარული ხალხი, მოიმატა სმამ და სიმღერამ. კვლავ გაგრძელდა ნადიმობა, ბარბითისა და ჩანგის ჟღერა. დედოფალი წამოვიდა, დღე საღამოს შეხვდა (ანუ დაბნელდა). ძილის წინ სიხარულს ვერაფერი შეედრებოდა. ავდექით, ძალიან ბევრი დავლიეთ. საწოლში შევედი, გონება ამერია, თითქოს გაგიჟებული ვიყავი. ტყვედ ქცეულს (სიყვარულისგან) არ მქონდა ძალა ამ ცეცხლის ჩაქრობისა. მეგონებოდა, რომ მისი ნახვით გონება მამშვიდებდა.

რთული სიტყვები

მიმუხთლეს: მიღალატეს
ალაფიან-ტყვიანად: ნადავლითა და ტყვეებით
დავიავრე: გავძარცვე, გავანადგურე
ვააზავრე: სატვირთო ცხენები გამოვიყენე
მოვირჭვენ: მოვაწყვე, განვკარგე
წბილია: უხერხულია, სათქმელად ძნელია
ლბილია: რბილია
მონდომილსა: მსურველს
გარდახდომილსა: გამართულს
სიგულვანე: სიმამაცე, გულადობა
ლმობიერსა: ნაზს, რბილს

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი