ვეფხისტყაოსანი — ამბავი ავთანდილისა, ასმათს რომ ეუბნების ქვაბშიგან — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ამბავი ავთანდილისა, ასმათს რომ ეუბნების ქვაბშიგან

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ავთანდილი ჩამოვიდა, ცხენი ხეს გამოაბა, შემდეგ ისევ შეჯდა და გაემართა. ქვაბთან რომ მივიდა, კარი ღია დახვდა. იქიდან გულმოკლული, ატირებული ქალი გამოვარდა. მას ეგონა, რომ მისი საყვარელი, ვარდივით ლამაზი და ბროლივით თეთრკანიანი ტარიელი დაბრუნდა. მაგრამ ქალმა ვერ იცნო ავთანდილი, რადგან მისი სახე არ ჰგავდა ტარიელის სახეს. ქალი სწრაფად გაიქცა და ხმამაღლა ყვირილით კლდეებსა და ხეებს მიმართა. ავთანდილი დაეწია, შეიპყრო და შეაბა, როგორც კაკაბი ხვდება მახეში. ქალის ყვირილი კლდეებში ექოდ ისმოდა. ქალი არ ემორჩილებოდა ავთანდილს, მისი დანახვაც კი ეზიზღებოდა. ის კანკალებდა წინ და უკან, როგორც კაკაბი არწივის ქვეშ. ის ტარიელს უხმობდა შველისთვის, თუმცა არავინ ეხმარებოდა. ავთანდილი კი მუხლებზე ეცემოდა და თითებით ევედრებოდა. ავთანდილმა უთხრა: „ჩემო სულო! რა დაგიშავე? მე ადამიანი ვარ. მე მინახავს გაუფერულებული ვარდები და იები. მომიყევი მის შესახებ, ვინ არის ის, ვისაც ლამაზი ტანი და ბროლივით თეთრი სახე აქვს? სხვა არაფერს დაგიშავებ, ნუ გეშინია, ნუ ყვირი ასე ხმამაღლა.“ ქალმა ტირილით უპასუხა, მისი საუბარი ჩხუბს ჰგავდა: „თუ არ გაგიჟებულხარ, დამანებე თავი; თუ გაგიჟებულხარ, გონს მოდი! ახლა ძალიან რთული ამბის ადვილად მოყოლას მთხოვ. ტყუილად ნუ ირჯები, ნუ ელოდები ამ ამბის მოყოლას!“ კიდევ უთხრა: „ყმაო, რა გინდა, ან რას მთხოვ მე? ამ საქმეს კალამიც კი ვერ აღწერს. შენ ერთხელ მეტყვი: „მითხარიო“, მე კი ასჯერ გეტყვი: „ვერაფერს“. როგორც სიცილს ტირილი სჯობს, ისე მღერას ვაგლახი (ვაი, უბედურება) მირჩევნია.“ „ქალო, არ იცი, საიდან მოვდივარ, რა ტანჯვა გადავიტანე. დიდი ხანია ამ ამბავს ვეძებ, ეს არავისგან მომისმენია. შენ გიპოვნივარ, რაც არ უნდა გწყინდეს ჩემი სიტყვები, ვერ დაგტოვებ, მომიყევი, ჩემგან ნუღარ გრცხვენია!“ ქალმა უთხრა: „რას შეესწარი, მე ვინ ვარ და შენ ვინ ხარ? მზე არ მახლავს, გეტყობა, რომ თრთვილო ხარ და ამიტომ მაწყენ. გრძელი საუბარი მოსაწყენია, ამიტომ მოკლედ გეტყვი: ვერაფერს ვერ მოგიყვები, რაც გინდა, ის ქენი!“ ავთანდილმა კვლავ ჰკითხა, თავმდაბლად მუხლები დაუყარა წინ, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. მუდარა მობეზრდა, სახეზე გაბრაზდა, თვალებიდან სისხლი მოედინა. წამოდგა, თმებში წაავლო ხელი და ყელზე დანა მიადო. ასე უთხრა: „მე ასეთ ჯავრს როგორ შეგარჩენ?! როგორ მატირებ, ცრემლს ტყუილად დამაღვრევინებ?! გიჯობს, მითხრა; ამის მეტად მართლა აღარ გაწყენ, თორემ, ღმერთმა ჩემი მტერი მოკლას, ისე მოგკლავ!“ ქალმა უთხრა: „ეს ძალიან ცუდი ხერხი მოიგონე: თუ არ მომკლავ, არ მოვკვდები, ცოცხალი ვარ და უკვდავი. რატომ უნდა გითხრა რამე, სანამ ტანჯვა არ მინახავს? თუ მომკლავ, სალაპარაკოდ თავი აღარ მექნება.“ კვლავ უთხრა: „ყმაო, რატომ მიპოვე, ვის ელაპარაკები მე, ვინ ვარ? ამ ამბავს ცოცხალს ენით ვერ მათქმევინებ! მე ჩემს თავს ჩემი ნებით მოგაკვლევინებ, როგორც ბედისწერის წერილს, ადვილად დაგახევინებ!“ „ჩემი სიკვდილი შენ ჩემს ტანჯვად ნუ გგონია, რადგან ამით ტირილისგან დამხსნი, ცრემლების წყარო დამშრალდება. მთელი სამყარო ჩალად მიმაჩნია, მისთვისვე შემიწირავს თავი. ვერ გიცნობ, ვინ ხარ, ვის ვუთხრა სანდო სიტყვები?“ ყმამ თქვა: „არ შეიძლება ახლა ასე საუბარი, სჯობს სხვა რამ მოვიფიქრო, საქმე უკეთესად გადავწყვიტო.“ გაუშვა ქალი და ცალკე დაჯდა, ტიროდა, ცრემლებს ღვრიდა. ქალს უთხრა: „გაგაბრაზე, ახლა მითხარი, როგორ გადავრჩე, ვაი!“ ქალი გაბრაზებული დაჯდა, ჯერ კიდევ არ დამშვიდებულა. ავთანდილი ქვემოთ ზის და ტირის, აღარაფერს ამბობს. ვარდების ბაღში ცრემლების გუბე დადგა. შემდეგ ქალიც ატირდა, რადგან ავთანდილის გამო გული ეტკინა. ყმა შეეცოდა ქალს, ამიტომ ცხელი ცრემლები ღვარა. მაგრამ უცხო უცხოს გვერდით იჯდა, არ ელაპარაკებოდა. ყმამ იფიქრა: „ჩემთვის თავისი აზრები დაამშვიდა.“ ცრემლმორეული შეეხვეწა, ადგა და მუხლები დაუყარა. უთხრა: „ვიცი, აღარ ვარგიხარ შენ ახლა ჩემს დასამშვიდებლად, გაგაბრაზე, მარტო და ობლად დავრჩი. ახლა მაინც ჩემი თავი შენთვის დასანდობად დამტოვე, რადგან შეცოდება შვიდჯერ არის ნათქვამი, რომ ეპატიება.“ „თუ ჩემი თავი სამსახურისთვის ცუდად მოგაწონე, შეყვარებულის შეცოდება გვმართებს, ესეც გაიგონე. სხვაგან ყველგან უმწეო ვარ, არავინ არის ჩემი შემწე. სულს მოგცემ შენი გულისთვის, სხვა მეტი რა შემიძლია გაჩუქო!“ როცა ქალმა ყმისგან შეყვარებულის სიტყვები მოისმინა, გულამოსკვნით დაიწყო ასმაგად ცრემლების დენა. კვლავ გააძლიერა ყვირილით ტირილი, არ გაეცინა. ავთანდილს ღმერთმა მისი სურვილი და გულის სიხარული მისცა. ავთანდილი ამბობს: „ამ სიტყვით მას ფერი შეეცვლება, ვისთვისაც ცხელი ცრემლი უცილოდ მოადგება.“ კვლავ უთხრა: „დაო, შეყვარებული მტრებსაც კი ეცოდებათ; ესეც იცი, სიკვდილს თვითონ ეძებს, არ ერიდება.“ „მე შეყვარებული ვარ, უმწეო ადამიანი, რომელსაც სულის მოთმენა უჭირს. ჩემმა მზემ გამომგზავნა იმ ყმის საძებნელად. ღრუბელიც კი ვერ მიხვდება, მე სად მივსულვარ! თქვენი გული მიპოვნია, მისი შენთვის, შენი მისთვის.“ „მისი სახე ჩემს გულში ხატად ისე გამოვხატე, მის გამო ჩემმა ხელმა, რომელიც მოჭრილია (ანუ უმწეოა), ჩემი სიხარული გაანადგურა. ორიდან ერთი გამიკეთე: ტყვედ ჩამაგდე, ან გამათავისუფლე, ან მაცოცხლე, ან მომკალი, ტანჯვა ტანჯვას მომიმატე.“ ქალმა ყმას უთხრა სიტყვა, რომელიც პირველზე სასიამოვნო იყო: „ეს სიტყვა ბევრად უკეთესი მოიფიქრე. ცოტა ხნის წინ მტრობის საქმე ჩემს გულში ჩათესე, ახლა კი მეგობარი გიპოვნივარ, დასაც კი უფრო მეტად და.“ „მაშ რადგან შეყვარებულობა შენს ხერხად მოიგონე, არ შეიძლება, ამის შემდეგ თავი არ გამოიჩინო, არ მოგცე ჩემი თავი, არ დაგაბნიო, არ დაგაღონო; შენთვის მოვკვდე, ამისთანა საქმე მეტი რა უნდა მოვიფიქრო!“ „ახლა რაც გითხრა, თუ ამ საქმეს დამემორჩილები, რასაც ეძებ, მიხვდები, უცილოდ არ აგცდება. თუ არ მომისმენ, ვერ იპოვი, რაც არ უნდა ბევრი იტირო, შეგხვდება წყენა სამყაროსგან, მოკვდები და გაუბედურდები.“ ყმამ უთხრა: „ეს საქმე ამას ჰგავს და არა სხვას: ორი კაცი მოდიოდა სადღაც გზაზე. უკანამა წინამავალი ჭაში ჩავარდნილი ნახა. მიუახლოვდა, ჩაჰყვიროდა, ტიროდა, ვაგლახ-ვას (ვაი-ვაის) იძახდა. „ასე უთხრა: „ამხანაგო, იყავი მანდ, დამელოდე, წავალ თოკების მოსატანად, მინდა, რომ ამოგათრიო.“ მას, ვინც ჭაში იყო, გაეცინა, ძალიან გაუკვირდა. შემოჰყვირა: „არ გელოდები, სად გაგექცე, სად წავიდე?“ „ახლა, დაო, შენს ხელშია ჩემი სიცოცხლე, სხვაგვარად უმწეო ვარ უშენოდ ხელის გაწვდენისთვის. რასაც გამიკეთებ, შენ იცი, შენ ხარ ჩემი წამალი, თორემ ვის შეეძლო ჯაჭვით შეეკრა ჯანმრთელი თავი!“ ქალმა უთხრა: „მომეწონა, ყმაო, შენი ნათქვამი. უცილოდ კარგი ადამიანი ხარ, გმირი, ბრძენთა საქებარი. რადგან აქამდე ამდენი ტანჯვა გადაიტანე, რაც გითხრა, მომისმინე, გიპოვნია საძებარი. „იმ გმირის ამბავი არსად არ მოიძებნება; თვითონ თუ არ გეტყვის, არ ითქმის, არავისგან არ დაიმახსოვრდება. მოიცადე, მოვიდეს, რაც არ უნდა დააგვიანდეს, დადუმდი, ვარდს ნუ აზიანებ, ცრემლით ნუ რწყავ.“ „გეტყვი, თუ ჩვენი სახელის ცოდნა გინდა: ტარიელი ჰქვია იმ ძლიერ გმირს; მე ასმათ მქვია, რომელსაც ცხელი ცეცხლის წვა მაქვს, უამრავი სულთქმა მაქვს, არა მხოლოდ ერთხელადი! „ამის მეტს ვერაფერს გეტყვი ამისთანა სიტყვას: ის მინდორში დახეტიალობს თავისი ლამაზი, მოხდენილი ტანით. მე, საწყალი, მარტო ვჭამ ნადირის ხორცს, რომელიც მას მოაქვს. ახლავე მოვა, არ ვიცი, დიდხანს თუ დააგვიანდება. „ამას გევედრები, მოიცადო, თავი სხვაგან არსად არ წაიღო; როცა მოვა, შევეხვეწები, იქნებ როგორმე მოვაგვარო; ერთმანეთს გაგაცნობთ, შენი თავი შევაყვარო, თვითონ მოგიყვება თავის ამბავს, საყვარელს გაახარებ.“ ქალს ყმამ მოუსმინა, დაემორჩილა, ნება დართო. ამ დროს მოიხედეს, ხევიდან ჩხაპუნების ხმა მოესმათ; დაინახეს, რომ მთვარე წყალში ამოსულიყო, შუქს აფრქვევდა. უკან დაიხიეს, იქ აღარ დაყოვნებულან. ქალმა უთხრა: „ყმაო, ღმერთმა მოგცა დროულად, რაც გინდოდა, მაგრამ თავი უჩინარი გახადე, დამალული იყავი შიგნით. იმ ყმისთვის არავინ არის ცოცხალი მეგობარი; იქნებ როგორმე მოვაგვარო, შენი ნახვა არ ეწყინოს.“ ავთანდილი ქალმა სწრაფად დამალა ქვაბში. ის ყმა ცხენიდან ჩამოხტა, ლამაზად ეკიდა კაპარჭი და ხმალი. მაღლა ატირდნენ ცრემლებით, ზღვასაც კი შეეძლო დაეფარა (ამდენი ცრემლი). ავთანდილი სარკმლიდან ფარულად უყურებდა. ცრემლების ნაკადმა ბროლისფერი კანი ამარტის ფერად შეცვალა. დიდხანს ტიროდნენ ყმა და ის შავოსანი ქალი. მან მოხსნა და შეინახა აბჯარი, ცხენიც შეიყვანა. დადუმდნენ, შავმა გიშრისფერმა დანამ (წამწამებმა) ცრემლები შეაჩერა. ავთანდილი სარკმლიდან უყურებდა, ტყვე, საკნიდან გათავისუფლებული. იმ ქალმა მის ქვეშ ვეფხის ტყავის ნაჭერი დაუფინა. მასზე დაჯდა ის ყმა, სულთქავდა ტანჯვაგაძლიერებული, სისხლის ცრემლი გიშრისფერ წამწამებს შორის მოედინებოდა. იმ ქალმა კვესით ცეცხლის დანთება დაიწყო. ეგონა, რომ შემწვარი, მოუმზადებელი ხორცის ჭამა უნდოდა. მიაწოდა, ერთი მოგლიჯა, ეს რთული საქმე იყო, ძალა არ ჰქონდა და დაუწყო უღეჭავი ხორცის გადმოყრა. ცოტა ხანს მიწვა, მიიძინა, თუმცა მეტი ვერაფერი. შეკრთა, ხმამაღლა დაიყვირა, წამოიჭრა, როგორც რეტიანი. ყვიროდა და წამდაუწამ გულში ლოდს, თავში კი კეტს ირტყამდა. ცალკე ზის და სახეს იხოკს ქალი, რომელიც მას უყურებს. „რატომ დაბრუნდი? – მოახსენა ქალმა, – მითხარი, რა შეგემთხვა!“ მან უპასუხა: „მონადირე მეფე დამედევნა, უთვალავი ლაშქარი ჰყავდა, მძიმე ბარგი ჰქონდა. ის მინდორში ნადირობდა, მონადირეები გაეფანტა. „ადამიანების ნახვა სევდად მომეცა, ცეცხლი უფრო გამიძლიერდა. არ მივუახლოვდი შესახვედრად, ჩემი თავი შევიწყალე, მათგან შეშინებული შემოვბრუნდი, ტყეში დავიმალე. ვთქვი: „ნეტა უკან დაბრუნდებოდნენ, როცა გათენდება, ხვალ წავალ.“ ქალს ასმაგად, უამრავი ცრემლი გადმოსცვივდა; მოახსენა: „მხეცებთან ერთად მარტო დადიხარ ტყეში, არავის იახლებ საუბრად და გასართობად; ამით მას ვერაფერს არგებ, შენს დღეებს ტყუილად რატომ ხარჯავ? „მთელი დედამიწა სრულად მოგივლია, ერთი ადამიანი როგორ დაგავიწყდა შენს გასართობად? გეახლოს და არ გაგიჟდე, თუმცა ტანჯვა არ გაკლია; შენ მოკვდე და ის დაიღუპოს, ეს შენთვის რა მადლია?“ მან უპასუხა: „დაო, ეს შენი გულის მსგავსია, მაგრამ ამ ჭრილობის წამალი ქვეყნად არ არის! ვის შეუძლია იპოვოს ადამიანი, რომელიც თვითონ არ მოსულა ამქვეყნად? ჩემი სიხარულია სიკვდილი, სხეულისა და სულის განშორება. „ღმერთმა სხვა ადამიანი ჩემს ბედისწერაში რატომ შექმნა, თუ მისი სიახლოვე და საუბარი მე მსურდა! ვინ გაუძლებდა ჩემს ტანჯვას, ან ვინ შეეცდებოდა? შენს გარდა, დაო, ცოცხალი არავინ მყავს.“ ქალმა უთხრა: „არ გამიბრაზდე, ძალიან მეშინია და გევედრები; რადგან ღმერთმა ჩემზე შენი მზრუნველობა დააკისრა, ვერ დავმალავ, რაც უკეთესი საქმე გამომიცდია: და უზომო არ ვარგა, თავი ზომას გადაგიხდა!“ „მისი მძებნელი უნდა იყო ზედმეტი ჭკუით; შენ ადამიანების ნაცვლად ნადირებს ახლავ გაგიჟებული გულით; სჯობს, ერთი ადამიანი იახლო, მისი ცქერით გაერთო. როგორც ბულბულის თესლების კვნეტით იადონი არ კვდება, შენც ასე არ მოკვდე.“ ყმამ უთხრა: „რას მთხოვ, არ ვიცი, გამიცხადე! ადამიანი ჩემს სამსახურად უღმერთოდ მე როგორ შევქმნიდი! ღმერთს ჩემი უბედურება უნდა, მე რას შევეცდებოდი?! და ნამდვილად გავნადირდი, თავი ასე გავხადე.“ ქალმა კვლავ უთხრა: „გაგკიცხე მეტი შეგონებით, მაგრამ თუ კაცს მოგგვრი, რომელიც თავისი ნებით მოგყვება, ის გეახლოს, მისი გაცნობით გაერთო, დაიფიცე, არ მოკლავ, არ იქნები მისთვის მავნებელი!“ მან უპასუხა: „თუ მაჩვენებ, ვნახავ, ძალიან გავიხარებ, იმის სიყვარულმა, ვისთვისაც მინდორში თავს ვიტანჯავ! არაფერს დავუშავებ უსიამოვნოს, არასოდეს გავამწარებ; რაც ჩემგან ეამება, გავახარებ და შევიყვარებ.“

მთავარი დეტალები

ავთანდილის ჩამოსვლა და ასმათის შეცდომა ტარიელში.
ასმათის თავდაპირველი წინააღმდეგობა და ავთანდილის მუქარა.
ავთანდილის მიჯნურობის აღიარება და ასმათის დათანხმება.
ტარიელის დაბრუნება და მისი ტანჯული მდგომარეობა.
ტარიელის უარი ადამიანებთან ურთიერთობაზე და ასმათის შეგონება.
ასმათის დაპირება, რომ ავთანდილს ტარიელს გააცნობს.
ტარიელის მონადირე მეფესთან შეხვედრა და უკან დაბრუნების მიზეზი.
ავთანდილის დაპირება, რომ ტარიელს არ ავნებს.

რთული სიტყვები

გამობმული: გამოკრული, მიბმული
განხმული: გაღებული, ღია
გულ-მდუღარე: გულმოკლული, გულნატკენი
ბროლ-ბაკმული: ბროლივით თეთრკანიანი
ფიცხლა: სწრაფად, უცებ
ზახილით: ყვირილით
მწედ: შემწედ, დამხმარედ
ემწებოდა: ეხმარებოდა
ფერო-ქმნილნი: გაუფერულებულნი
ტან-სარო: ლამაზტანიანი
ბრჭობასა: ჩხუბს, კამათს
მნუკევ: მთხოვ

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი