ვეფხისტყაოსანი — ხვარაზმშას შვილის ინდოეთს მოსლვა საქორწილოდ და ტარიელისაგან მისი მოკლვა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ხვარაზმშას შვილის ინდოეთს მოსლვა საქორწილოდ და ტარიელისაგან მისი მოკლვა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

მოვიდა კაცი და გვახარა, რომ სასიძო მოდიოდა. მაგრამ საწყალმა არ იცოდა, ღმერთი რას უპირებდა. მეფე ძალიან გაუხარდა, არაფერზე არ უწუწუნია. მან მიბრძანა, ახლოს მივსულიყავი, თავი დახარა და მითხრა: „მოდი“. მან მიბრძანა: „ჩემთვის ეს დღე დღესასწაული და სიხარულია. ქორწილი ისე უნდა გადავიხადოთ, როგორც სრულყოფილ დღესასწაულს შეეფერება. ხალხი გავგზავნოთ, რომ ყველგან სრული საგანძური მოიტანონ. უხვად გავცემდეთ და ვავსებდეთ, რადგან სიძუნწე უგუნურებაა“. მე გავგზავნე ხალხი ყველგან, რათა საგანძური მოეტანათ. სასიძოც მოვიდა, ისინი დიდხანს არ გაჩერებულან. ჩვენი ხალხი შიგნიდან დახვდა, გარეთ კი ხვარაზმელები დადგნენ. ამდენ ლაშქარს ერთად დედამიწაც ვერ იტევდა. მეფემ ბრძანა: „მოედანი კარვებით მორთეთ. სიძემ დაისვენოს და ცოტა ხანი გაატაროს. იქ მისი სანახავად შენს გარდა სხვა ჯარები გავიდნენ. შენ აქ ნახე, იქ სანახავად სხვა ყმებიც საკმარისია“. მოედანზე წითელი ატლასის კარვები დავდგით. სიძე მოვიდა, გადმოვიდა ცხენიდან, დღე დღესასწაულს ჰგავდა. დაიწყო შიგნით გასვლა, იქ მსახურთა ჯარი იყო. ლაშქარმა დაიწყო დგომა თემ-თემად, დას-დასად. მე დავიღალე, როგორც წესია საქმის დასრულების შემდეგ. შინ დავბრუნდი, დაღლილს ძილი მომინდა. მონა მოვიდა და ასმათის ტკბილი წერილი მომართვა: „ადრე მოდი, ალვის ხესავით აღზრდილი ქალი გიბრძანებსო“. ცხენიდან არ გადმოვსულვარ, სწრაფად წავედი და დავემორჩილე. ქალი დამხვდა ნატირები, ვკითხე: „რატომ ტირი?“ მითხრა: „შენი ამბის შემსწრე ტირილს როგორ ავცდებოდი? შეუწყვეტლად როგორ გაგამართლებ? როგორ მოვიქცე?!“ შევედით, ვნახეთ, ბალიშზე წარბშეკრული იჯდა. მზე მის მეტს ვერაფერს იზამდა, მან გაანათა იქაურობა. წავდექი, მიბრძანა: „რას დგახარ? დღეს ომი გელის! ანუ მიმატოვე, მომატყუე და ისევ მოტყუებას აპირებ?!“ მე მეწყინა, აღარაფერი მითქვამს, სწრაფად უკან შემოვბრუნდი. უკან დავუყვირე: „ახლა გამოჩნდეს, ვისაც არ ვუნდოდე! ქალი ომში როგორ მიწვევს, ნუთუ ასე დავსუსტდი?“ შინ მოვედი, მისი მოკვლა დავაპირე, არ დავყოვნდი. ას მონას ვუბრძანე: „საომრად მოემზადეთ!“ ცხენებზე შევსხედით, ქალაქი გავიარეთ, არავის გამოვუჩენვართ. კარავში შევედი, ის ყმა ისე იწვა, რომ მისი მდგომარეობის თქმაც კი საშინელება იყო. უსისხლოდ მოვკალი ის საწყალი, თუმცა სისხლის დაღვრა იყო საჭირო. კარვის კალთა ჩავჭერი და ჩავაკარაბაკე (ჩავხლართე, ჩავკეცე). ყმას ფეხებში მოვეკიდე, თავი სვეტს შევუტაკე. წინ მწოლებმა დაიძახეს, საშინელი გლოვა დატრიალდა. ცხენზე შევჯექი, წამოვედი; ჯაჭვი მეცვა, რომელიც მოკლე კაბასავით იყო. ხმა გავრცელდა, დაიწყო ყვირილი და დევნა. წამოვედი, დევნა დამიწყეს, ჩემი მდევრები დავხოცე. ქალაქი მაგარი მქონდა, მტრებისგან აუღებელი. იქ შიგნით მშვიდობით შევედი, ისევ მე ვარ ისეთივე! ხალხი გავგზავნე, ყველგან მთელ ლაშქარს ვაცნობე: „აქ მომმართეთ, ვინც ჩემს შველას აპირებთ“. ღამით, ძალიან ბნელში, მდევრების მოსვლა არ შეწყვეტილა. ჩემი ამბავი რომ გაიგეს, თავებს იმტვრევდნენ. ცისკარზე ავდექი, მოვემზადე, როგორც კი ღამე დილად გათენდა. ვნახე სამი დიდებული, მეფისგან გამოგზავნილი. მეფეს ებრძანებინა: „ღმერთმა იცის, როგორც შვილი, ისე გაგზარდე. ჩემი სიხარული ასე რატომ შეცვალე სიმძიმით? ხვარაზმშას უდანაშაულო სისხლი რატომ დამაბრალე? თუ ჩემი ქალი გინდოდა, რატომ არ შემახვედრე? მე, შენს მოხუც გამზრდელს, სიცოცხლე რატომ გამიმწარე, დღემდე, სიკვდილამდე, შენი თავი რატომ არ მომაკარე?!“ მე შევუთვალე: „მეფეო, რვალზე (სპილენძზე) მაგარი ვარ, თორემ სიკვდილს რატომ მიშლის სირცხვილის ცეცხლის ალი? მაგრამ, თქვენ თვითონ იცით, ხელმწიფე სამართლის მქმნელი უნდა იყოს. მე, თქვენმა მზემ, თქვენი ქალის სურვილი მომაშოროს! იცით, ინდოეთის სამეფო რა დიდი და მდიდარია! – ერთადერთი მე ვარ მემკვიდრე – ყველაფერი თქვენ გერგოთ. მათი ყველა ამოწყდა, მამული თქვენ დაგრჩათ. სამართლიანად ტახტი უჩემოდ არავის ეკუთვნის! თქვენი სიკეთის გამო ვერ გაგამართლებ, ახლა ეს არასწორია: ღმერთმა არ მოგცა ვაჟი, გყავთ მხოლოდ ერთი ქალი. ხვარაზმშა დაასვა ხელმწიფედ, მე რა დამრჩება სანაცვლოდ? სხვა მეფე დაჯდეს ინდოეთში, მე კი ჩემი ხმალი მერტყას? შენი ქალი არ მინდა, გაათხოვე, მომარიდე! ინდოეთი ჩემია, არავის მივცემ ჩემს გარდა. ვინც ჩემს წილს შემეცილება, მასაც ამოვძირკვავ. სხვა გარეშე შემწეს, მომკალი, ვისაც ვინატრიდე!“

რთული სიტყვები

გლახ: საწყალი, საბრალო
ივაგლახა: არ უწუწუნია, არ უწუწუნია
ჰხამს: შეეფერება, ეკადრება
საჭურჭლე: საგანძური, განძეული
არ-დამზმელნი: არ დაყოვნებულან, არ გაჩერებულან
საურავ-გარდახდილისა: საქმის დასრულების, საქმისგან თავის დახსნის
ჰმილდი: ღვრიდი, ადენდი
გავვაქილდი: როგორ მოვიქცე, როგორ მოვიქცე
მოიმცდომარე: მოტყუებას აპირებ
დავყმუნდი: დავყოვნდი, შევყოვნდი
საკურტაკე: მოკლე კაბასავით
რვალისა: სპილენძის

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი