ვეფხისტყაოსანი — წასლვა ავთანდილისაგან ტარიელის შეყრად მეორედ — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · წასლვა ავთანდილისაგან ტარიელის შეყრად მეორედ

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

მთვარე მზეს რომ შორდება, მისი შუქი უფრო კაშკაშებს, მაგრამ როცა ძალიან უახლოვდება, მზის სინათლე მას ჩრდილავს და ისევ შორდება, რადგან ვერ უახლოვდება. ვარდი მზის გარეშე ჭკნება და ფერს კარგავს. ჩვენთვის კი საყვარელი ადამიანის ვერ-დანახვა ძველ ტკივილს გვიახლებს და გვიმძაფრებს. ახლა დავიწყებ ამ ამბავს, ავთანდილის გამგზავრებას. ის მიდის და გულმხურვალედ ტირის, მისი ცრემლების სიმრავლეს ვერ აღვწერ. ყოველ წამს უკან ბრუნდება, ევედრება მზეს, რომ ტარიელი მზესავით ბრწყინავდეს. შეჰყურებს მას, თვალს ვერ აშორებს; თუ აშორებს, გონებას კარგავს. როცა ტარიელთან მიახლოებისას გონება ებინდება, ენის ამოძრავებას ვერ ახერხებს, მაგრამ თვალებიდან ცრემლი მდინარე დიჯლასავით სდის. ზოგჯერ უკან ბრუნდება და ტარიელს შეჰყურებს, რათა ტანჯვის ატანის ძალა მოიკრიბოს. როცა გზას აგრძელებს, არ იცის, სად მიაქანებს ცხენი. ავთანდილმა თქვა: „ჩემო საყვარელო, ვინც შენგან შორს მყოფი დადუმდება, ის დაწყევლილია. რადგან გონება შენთან დარჩა, გულიც შენკენ ბრუნდება. მტირალ თვალებს შენი ნახვა უნდა და სურს. სჯობს, მოყვარემ საყვარელს არასდროს უღალატოს და არ დასუსტდეს. მე რა ვქნა შენთან შეხვედრამდე, ან რა სიხარულს უნდა ველოდო? თავს მოვიკლავ, თუმცა შენგან წყენას არ ველოდი. მაგრამ ჩემი სიკვდილის ამბავი შენ გაწყენინებს. მოდი და ცოცხალმა მივცე თვალებს ცრემლის დენის ნება!“ ამბობს: „ჰე, მზეო, ვინც ღამის მზის ხატად გთქვეს, ერთადერთი ღმერთის, უჟამო დროის სიმბოლოდ, ვისაც ზეციური სხეულები ერთი წამის განმავლობაში ემორჩილებიან, ნუ შეცვლი ჩემს ბედს, ევედრე ღმერთს, რომ მე და ის შევხვდეთ. ვისაც ძველი ფილოსოფოსები ღმერთის ხატად გეძახიან, შენ მიშველე მე, ტყვეს, რომელსაც ჯაჭვები და რკინები მადევს! ბროლისა და ლალის მაძიებელმა თვალები დავკარგე, მინები. მაშინ ახლოს ყოფნას ვერ გავუძელი, ახლა კი სიშორეს ვნანობ.“ ამას გოდებდა, იწვოდა, როგორც სანთელი დნება. დაყოვნების შიშით ჩქარობდა, მიდიოდა. როცა ღამდებოდა, ვარსკვლავების ამოსვლა უხაროდა. მათ ტარიელს ამსგავსებდა, ხარობდა, შეჰყურებდა და ელაპარაკებოდა. მთვარეს ეუბნება: „დაიფიცე შენი ღმერთის სახელი! შენ ხარ მიჯნურებისთვის სიყვარულის სენის მომცემი. შენ გაქვს მისი მოთმინების წამალი. ევედრე ღმერთს, რომ შენებრ მშვენიერი პირის ნახვა შეგვახვედროს შენი წყალობით!“ ღამე ანუგეშებდა, დღე კი ტანჯავდა, ელოდა მზის ჩასვლას. როგორც კი წყალს დაინახავდა, გადადიოდა, წყლის ნაკადს შეჰყურებდა. მასთან ერთად სისხლისა და ცრემლების ტბის ნაკადსაც ურევდა. ისევ გზას აგრძელებდა, ჩქარობდა იმავე გზით წასვლას. მარტო გოდებდა, ტიროდა ალვის ხესავით მაღალი ტანის ყმა. მინდორში თხა მოკლა, სადაც კლდოვანი ადგილი შეხვდა. შეწვა, შეჭამა და წავიდა მზისებრი სახით, მრისხანე გულით. ამბობს: „ვარდები დავყარე და, აჰა, მე, ვაი, ავად ვარ!“ ახლა ვერ აღვწერ იმ დროს იმ ყმის ნათქვამს, რას ამბობდა, რას გოდებდა, რა მშვენიერს, რა მრავალგვარს! ზოგან თოვლი გაუწითლდა ვარდს, ბრჭყალებით დანახოკარს. ქვაბები ნახა, გაუხარდა, ავიდა ქვაბების კართან. როცა ასმათმა დაინახა, შეეგება, ცრემლი სდიოდა. ისე გაუხარდა, სიხარულს მართლა ვეღარ ხვდებოდა. ყმა ჩამოხტა ცხენიდან, მოეხვია, აკოცა და ელაპარაკება. ადამიანი ადამიანს რომ ელოდება, მისი მოსვლა ძალიან ახარებს. ყმა ქალს ეკითხება: „პატრონი, ნეტავ, სად არის და როგორ?“ ქალი ატირდა ცრემლით, ზღვების შესართავის მსგავსად, და ეუბნება: „როცა წახვედი, ისე გაგიჟდა, ქვაბში ყოფნა როგორ გაუჭირდა. ახლა მის შესახებ არაფერი ვიცი, არც ნახვით, არც ამბით.“ ყმა დამწუხრდა, თითქოს ლახვარი დაარტყეს გულში. ქალს ეუბნება: „აჰა, დაო, ეგეთი კაცი ნუ იქნება! მან ფიცი როგორ გატეხა! მე არ ვუღალატე, ის როგორ მომატყუა? ვერ შეასრულებდა, რატომ შემპირდა? თუ შემპირდა, რატომ მომატყუა?! მე მის გარეშე ქვეყნად ყოფნა რადგან არაფრად მიღირდა, რატომ დამავიწყდა, რატომ მოვშორდი? რატომ ვერ გაუძლო, რა გაუჭირდა? მან გატეხა აღთქმა, რატომ დადო, როგორ შეჰპირდა? მაგრამ ცუდი ბედისგან ჩემი რა უნდა გამკვირვებოდა!“ კვლავ ქალი ეუბნება: „მართალი ხარ მის გაბრაზებაში, მაგრამ, სიმართლე რომ გითხრა, ნუ ჩამთვლი, რომ რამეს ვმალავ: განა გული არ უნდა ფიცის დაპირების შესრულებას? ის უგულო კი დღეების შემოკლებას ელოდება. გული, ცნობა და გონება ერთმანეთზეა დამოკიდებული. როცა გული წავა, ისინიც წავლენ და მისკენ მიდიან. უგულო კაცი ვერ კაცობს, ადამიანებისგან განდევნილია. შენ არ გინახავს, არ იცი, მას როგორი ცეცხლი წვავს. შენ უფრო მართალი ხარ, ემდურვი, შენ დაშორდი ძმობილს, მაგრამ როგორ ითქმის, როგორ მოხდა, როგორ მოგიყვე ცნობილს! ენა დაიღლება, გაცვდება, გულს შეტკივა შემწყნარებელს. ამას იმიტომ ვფიქრობ, რომ მე, უბედურმა, მინახავს. ჯერ მისი მსგავსი სასჯელი არავის არ სმენია. არა მარტო ადამიანებს, სასჯელი ქვებსაც კი აკანკალებს. მდინარე დიჯლასავით საკმარისია ის, რომ თვალებიდან ცრემლი სდის. თვითონ რაც უნდა ბრძანოთ, მართალი ხართ: სხვა სხვის ომში ბრძენია. მას, წამავალს, ვეკითხებოდი, დამწვარს, ცეცხლმოდებულს: „მოვიდეს, რა ქნას ავთანდილმა? მისთვის დადებულ აღთქმას ვამბობდი.“ მიბრძანა: „ნეტავ, მნახოს მე, მისთვის გაწვალებული, ამ ადგილებს არ დავტოვებ, არ გავტეხ მის დაპირებას. იმ აღთქმას არ გავტეხ, იმ ფიცს არ ვუღალატებ, იმ პაემნამდე მოვიცდი, რამდენი ცრემლიც არ უნდა მდიოდეს. თუ მკვდარი მნახავს, დამმარხოს, თქვას ვაი და უი. ცოცხალი დავხვდე, გაუკვირდეს, სიცოცხლე საეჭვოა.“ ჩემთვის მას შემდეგ მზისა და მთის გაყრა დადგა; მხოლოდ ცრემლის დენა მჭირს, ველების დასალბობად. ხელმოცარულს სულთქმის გამრავლება მსჯის. სიკვდილს დავვიწყებივარ, ნახეთ ბედის ნამოქმედარი! ეს ნამდვილი ამბავი ჩინურ ქვაზე წერია: ვინც მოყვარეს არ ეძებს, ის საკუთარი თავის მტერია. ახლა ის ზაფრანია, ვის წინაშეც ვარდიც და იაც ვერ შეედრება. თუ ნახავ, მოძებნე, გააკეთე, რაც შენი შესაფერისია.“ ყმამ უთხრა: „მართალი ხარ, არ მამართლო მის გაბრაზებაში, მაგრამ გაითვალისწინე, რა გამიკეთებია ტყვე ტყვისთვის: გამოვედი ჩემი სახლიდან, როგორც ირემი წყლის საძებნელად. მას ვეძებ და მას ვიგონებ, დავდივარ ველებზე. ბროლისა და სადაფის მარგალიტს ლალისფერს სცემენ და ფარავენ. მას მოვშორდი, ვერ ვეახლე, ვერ მინატრეს, ვერ ვინატრე. გამოპარვით წამოსვლით ღმერთის მსგავსნი გავაბრაზე. მათი წყალობის ნაცვლად მათი გულები გავაუბედურე. ჩემი გამზრდელი პატრონი, ღმერთისგან დიდად კურთხეული, მშობლიური, ტკბილი, მოწყალე, ცა, წყალობის მომფენი! მას ვუღალატე, წამოვედი, მართლა ყველაფერი დავივიწყე. მისი შემცოდე ღმერთისგან კარგს აღარაფერს მოველი. ეს ყველაფერი ასე მჭირს, დაო, მისი ბედის გამო. არ მომიტყუებია და მოვსულვარ მგზავრი ღამით და დღისით. ახლა ის სადღაც წასულა, ვიწვი მისი ცეცხლით. ამაოდ ნაწვალები და მტირალი ვზივარ დამწუხრებული სახით. დაო, მეტ საუბარს დრო აღარ მომცემს. არ ვნანობ წარსულს, ბრძენთა სიტყვას დავაღადრო. წავალ, ვეძებ, ან ვიპოვი, ან სიკვდილს მოვიახლოვებ, თორემ ბედი ასე თუ მიკვეთს, ღმერთს რაღა ვუთხრა!“ ამის მეტი აღარაფერი თქვა, ატირდა და წამოვიდა. ქვაბი ჩაიარა, წყალს გადავიდა, შამბნარი გაიარა, ველზე გავიდა. ქარი, ველებზე მონაქროლი, ლალისფერს ვარდს ზრდიდა. „რატომ მივეცი თავს ამ ტანჯვას?“ – ბედს ამას უსაყვედურებდა. ამბობს: „ღმერთო, რა შეგცოდე შენ, უფალო, არსებათა მხილველო, რატომ გამყარე მოყვარეთაგან, რატომ შემამთხვიე ეს ბედი? ერთი ორის მგონებელი ვარ საქმის წასაწყმედად. მოვკვდე, თავი არ მეცოდება, ჩემი სისხლი ჩემს კისერზე იყოს! მოყვარემ ვარდის კონა გულში ჩამარტყა და დამჭრა. ის ფიცი, ჩემგან შესრულებული, მან აღარ შეასრულა. თუ მას გამყრი, ამქვეყნიურო ცხოვრებავ, ჩემი სიხარული დასრულდა. სხვა მოყვარე ჩემს თვალში გაკიცხული და უსარგებლოა.“ კვლავ ამბობს: „მიკვირს ჭკვიანი ადამიანის დარდი. რა მარგებს ცრემლების ნაკადი, როცა ვდარდობ? სჯობს საქმის შესაფერისი გამორჩევა, აზროვნება. ახლა მეც მირჩევნია იმ მზისებრი, ლერწამივით ტანის ქალის მონახვა.“ ყმა გაემართა საძებნელად, მტირალი, ცრემლმფრქვეველი. ეძებს, უხმობს, უყვირის, დღეებს ღამეებთან ერთად ათენებს. სამი დღის განმავლობაში შემოიარა მრავალი ხევი, შამბნარი, ტყე, ველი. ვერ იპოვა, მიდის დამწუხრებული, ვერაფერი გაუგია. ამბობს: „ღმერთო, რა შეგცოდე, ასეთი დიდი რა გაწყინე? რატომ შემამთხვიე ეს ბედი, რა სასჯელი მომივლინე! გამკითხველო, გამიკითხე, ჩემი ვედრება შეისმინე, დაამოკლე ჩემი დღეები, ამით გამიადვილე ტანჯვა!“

მთავარი დეტალები

ავთანდილის მძაფრი ტკივილი და ტარიელისადმი სიყვარული.
ავთანდილის გზა და მისი ემოციური მდგომარეობა ძიებისას.
ასმათის შეხვედრა ავთანდილთან და ტარიელის მდგომარეობის აღწერა.
ტარიელის ფიცის გატეხა და ავთანდილის გულისტკივილი.
ასმათის განმარტება ტარიელის უგულობისა და ტანჯვის შესახებ.
ტარიელის დაპირება ავთანდილისთვის და მისი ერთგულება.
ავთანდილის გადაწყვეტილება, გააგრძელოს ძებნა სიკვდილამდე.
ავთანდილის ღმერთთან საუბარი და მისი სასოწარკვეთა.

რთული სიტყვები

მოეშორვოს: მოშორდეს
ეახლოს: მიუახლოვდეს
უმზეობა: მზის არქონა
ჭვრეტა: ყურება, დანახვა
გულ-მდუღრად: გულმხურვალედ, ძალიან ძლიერი ემოციით
მცრობა: სიმცირე (ამ კონტექსტში - სიმრავლე, ვერ აღვწერ სიმცირეს)
იაჯდის: ევედრებოდეს
მზობა: ბრწყინვალება, სინათლე
დიჯლისა: მდინარე დიჯლას
პატიჟთა თმენისა: ტანჯვის ატანის
დაუძაბუნდეს: არ დასუსტდეს, არ უღალატოს
უჟამოსა ჟამისად: უჟამო დროის, მარადიული დროის

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი