ვეფხისტყაოსანი — ფატმანისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ფატმანისაგან ნესტან-დარეჯანის ამბის მბობა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ამ ქალაქში ასეთი წესია: ნავროზობის დღეს არც არავინ ვაჭრობს და არც არავინ მიდის სადმე გზაზე. ყველა ერთნაირად ვიწყებთ მორთვას, გალამაზებას და მეფეები დიდ პურობასა და დარბაზობას მართავენ. ჩვენ, დიდ ვაჭრებს, გვევალება დარბაზში ძღვენის მიტანა. მეფეებს კი გვმართებთ ჩვენთვის შესაფერისი საჩუქრების ბოძება. ათი დღის განმავლობაში ყველგან ისმის წინწილისა და ებნის ხმა. მოედანზე მღერიან, ბურთს თამაშობენ, ცხენები კი დგრიალებენ. ჩემი ქმარი, უსენი, დიდ ვაჭრებს მიუძღვება წინ, მე კი მათ ცოლებს მიმყავს. არავინ მჭირდება მოსაწვევად. დედოფალს ძღვენს ვუძღვნით, მდიდარი იქნება თუ ღარიბი. დარბაზში კარგად ვხარობთ და მხიარულები ვბრუნდებით შინ. დადგა ნავროზობის დღე, დედოფალს ძღვენი მივართვით. ჩვენ მივართვით, მათ კი გვიბოძეს. ავივსეთ და გავმდიდრდით. დროულად, მხიარულები, ჩვენი ნებით წამოვედით. კვლავ დავსხედით გასახარებლად, რადგან არ ვიყავით უნებლიეები. საღამოს ბაღში გასართობად გავედი. ხათუნებიც წავიყვანე – მათი გამოკვება ჩემი მოვალეობა იყო. მომღერლები მომყვებოდნენ და ტკბილ ხმას გამოსცემდნენ. მეც ვმღეროდი, ვყმაწვილობდი და ვიცვლიდი რიდესა და თმას. იქ, ბაღში, ლამაზი სახლები იყო, ნატიფად აშენებული, მაღალი, ყველგან ხედით, ზღვაზე გადმოკიდებული. იქ შევიყვანე ხათუნები, რომლებიც ჩემთან ერთად იყვნენ. კვლავ ნადიმი გავმართეთ და კარგად მოწყობილები დავსხედით. ვაჭრის ცოლებს მხიარულად ვუმასპინძლე, კარგად და დიდხანს. სმის დროს უმიზეზოდ რაღაც უსიამოვნო ვთქვი. როცა შემამჩნიეს, ყველა დაიშალა, ვინც სუფრასთან იჯდა. მარტო დავრჩი, რაღაც სევდა შემომაწვა გულზე. ფანჯრები გავაღე და ზღვისკენ გავიხედე. ვიყურებოდი და ჩემს მზარდ დარდს ვიქარვებდი. შორს რაღაც პატარა გამოჩნდა, ზღვაში მოცურავდა. ვიფიქრე, ფრინველია ან მხეცი, სხვას რას მივამსგავსებდი! შორს იყო, ვერ ვიცანი. მომიახლოვდა და ნავი აღმოჩნდა. ორ შავკანიან კაცს, შავი სახეებიც ჰქონდათ. აქეთ-იქით ედგნენ, მხოლოდ თავები უჩანდათ. ამოიღეს რაღაც და გამიკვირდა ეს უცხო სანახაობა. ნავი ნაპირზე გამოათრიეს, ბაღის წინ ამოიტანეს. აქეთ-იქით მიიხედ-მოიხედეს, ვინ გვიყურებსო, სად არისო, ვინ არისო. ვერავინ ნახეს, ვერც ვერაფერმა შეაშინა. მე ფარულად ვიყურებოდი, სულგანაბული ვიყავი შინ. იმ ნავიდან მათ გადმოსვეს ქალი კიდობანით. ახადეს და ქალი გადმოვიდა უცხო ტანით. თავზე შავი რიდე ჰქონდა, ქვეშ კი მწვანე სამოსი ეცვა. მზესაც ეყოფოდა მისი სილამაზე, თუკი მისნაირი იქნებოდა. როცა ქალი ჩემკენ მობრუნდა, სხივებმა კლდეები გაანათეს. მისი ღაწვების ელვარება ხმელეთსა და ცას ანათებდა. თვალები მეტკინა, საერთოდ ვერ ვუყურებდი, როგორც მზეს. კარი უკან დავხურე, მათ ვერ შეამჩნიეს, რომ ვუყურებდი. ოთხი მონა მოვიხმე, რომლებიც ჩემ წინ იდგნენ. ვუჩვენე: „ხედავთ, ინდოელებს რა შუქი ჰყავთ ტყვედ? ჩუმად ჩაეპარეთ, ჩადით წყნარად, ნუ იჩქარებთ. მოგყიდონ, მიეცით ფასი, რასაც მოისურვებენ. თუ არ მოგცემენ, ნუღარ მისცემთ ფულს, წაართვით და დახოცეთ. მოიყვანეთ ის მთვარე, გააკეთეთ კარგად, ეცადეთ!“ ჩემი ყმები ზემოდან ქვემოთ ჩაეპარნენ, თითქოს დაფრინავდნენ. ევაჭრნენ, მაგრამ არ მიჰყიდეს. შავკანიანები ძალიან გაბრაზდნენ. მე ფანჯრებიდან გადავიხედე. როცა მივხვდი, რომ არ მიჰყიდეს, დავუძახე: „დახოცეთ!“ შეიპყრეს და თავებს სჭრიდნენ. ისინი ზღვაში ჩააგდეს, ქალს შემოადგნენ და ატირდნენ. მე მივეგებე, გამოვართვი და ზღვის პირას დიდხანს არ დავყოვნებულვართ. რა გიამბო მისი ქება, რა სილამაზე, რა ნაზობა! ვფიცავ, რომ ის მზეა, მზეს არ ეკადრება მზესავით ყოფნა! ვინ გაუძლებს მის სხივებს, ვინ შეძლებს მის დახატვას! მე თუ დამწვავს, აჰა, მზად ვარ, ამას მეტი მომზადება არ სჭირდება! ეს სიტყვები დაასრულა ფატმანმა და პირზე ხელები აიფარა. ავთანდილსაც აუტირდა, ცხელი ცრემლები გადმოყარა. ერთმანეთი დაავიწყდათ, მის გამო ხელებად იქცნენ (ანუ ერთმანეთს ჩაეხუტნენ). ზემოდან გადმოდენილმა ცრემლის ღვარმა თხელი ფიფქები გაადნო. იტირეს. ყმამ უთხრა: „ნუღარ შეწყვეტ, დაასრულე“. ფატმანი ამბობს: „მივეგებე, გული მისთვის ერთგულად მივიჩნიე. გადავუკოცნე ყველა ასო, თავი ამის გამო მოვაძულე. ჩემს ტახტზე დავსვი, შევეკითხე და გავესაუბრე. ვკითხე: „მითხარი, ვინ ხარ, მზეო, ან ვისი ტომის შვილი ხარ? იმ ზანგებს საიდან მოჰყავდი შენ, ცის მნათობთა პატრონი?“ მან პასუხი არ გამცა ამდენ სიტყვაზე. ასჯერ მეტი ცრემლის წყარო ვნახე, მისგან გადმონადენი. როცა კითხვითა და მეტი საუბრით მივაჭირვე, გულამოსკვნით ატირდა იმ წყნარი ხმით. ბროლისა და ლალისგან ცრემლის ღვარი მოსდის შავი თმის ღარიდან. მისი მჭვრეტელი დავიწვი, გულით მკვდარივით გავხდი. მითხრა: „შენ ჩემთვის, დედაო, დედაზე უკეთესი ხარ. რას გააკეთებ ჩემი ამბით, ეს ხომ მოლაპარაკის ზღაპარია! მე ღარიბი ვარ, უბედო ბედის შემსწრე. თუ რამეს მკითხავ, ღმერთმა მოგცეს ძალა, რომ გაუძლო!“ ვთქვი: „უჟამოდ არ შეიძლება მზის მოყვანა და ხმობა. მომყვანი გაშმაგდება და საერთოდ გონებას დაკარგავს. ხმობა დროულად უნდა იყოს, სათხოვარი ყველაფერი უნდა მოყვეს. რატომ არ ვიცი ამ მზის საუბრის უდროობა?“ ავიყვანე ის მზისებური სახის ქალი, ნაქები და ვერ ვთქვი, რომ არ იყო საქები. სურვილმა და მისმა მზემ, ძლივს დავმალე მისი შუქი. მრავალჯერადი, მძიმე, არასუბუქი სტავრა ჩამოვუფარე. ცრემლს სეტყვსავით ღვრის და ვარდს აფრქვევს, წამწამებიდან ქრის ბუქი. შინ მოვიყვანე ის მზისებური სახის, ალვის ხესავით ტანადი ქალი. ერთი ოთახი მოვუკაზმე და შიგნით ძალიან ფარულად დავსვი. არავისთვის მითქვამს, სულიერისთვის, შევინახე ფარულად, კრძალვით. ერთი ზანგი ვამსახურე; მე შევდიოდი და ვნახულობდი, როგორ იყო. როგორ გიამბო მე, საწყალმა, მისი საკვირველი ყოფა-ქცევა, დღე და ღამე განუწყვეტლად ტირილი და ცრემლების ფრქვევა! შევეხვეწე: „დადუმდიო“, წამით დამითანხმდა. ახლა მის გარეშე როგორ ვცოცხლობ, ვაი ჩემთვის, საწყალო მე, ვაი! შინ შევედი, მის წინ ცრემლის გუბეები იდგა. სისხლის მორევში შავი თმის შუბები ეყრდნობოდა. მელნის ტბებიდან იღვრებოდა სავსე თვალები, შუა ძოწსა და აყიყს შორის მარგალიტის ტყუპები (კბილები) მოჩანდა. კითხვის დრო ვერ ვპოვე მისი განუწყვეტელი ცრემლების ღვრის გამო. თუმცა მეკითხა: „ვინა ხარ, რისგან ხარ ასე განადგურებული?“ სისხლის ნაკადი მჩქეფარედ მოსდის ალვის ხესავით ტანადი ქალისგან. ამას ხორციელი როგორ გაუძლებს, ქვის გარდა სხვა! არაფერი უნდოდა დასაფარად, არც საწოლზე წოლა. სულ რიდითა და იმ ერთი ყაბაჩით იყო. მკლავი სასთუმლად ედო და იმით ეძინა. ძლივს ვაჭმევდი ცოტა რამეს ათასი ხვეწნით. სხვა საკვირველი გიამბო რიდესა და ყაბაჩის შესახებ. მე მინახავს ყველაფერი უცხო და ძვირფასი, მაგრამ მისი არ ვიცი, რა მასალისგან იყო გაკეთებული: ნაქსოვის სირბილე ჰქონდა და ნაჭედის სიმტკიცე. იმ ლამაზმა ქალმა ჩემს სახლში დიდი ხანი დაჰყო. ქმარს ვერ გავანდე, მეშინოდა, რომ შემატყობინებდა. ვთქვი: „თუ ვეტყვი, ვიცი, ის ფლიდი დარბაზში გაამჟღავნებს“. ეს მეყო საფიქრალად, შევდიოდი თუ გამოვდიოდი. ვთქვი: „თუ არ ვეტყვი, რა ვუყო, ჩემგან რა მოგვარდება? არც რა ვიცი, რა უნდა, რა ვისგან მოეხმარება. ქმარი თუ მიგრძნობს, მომკლავს კიდეც, ვეღარაფერი დამიფარავს. როგორ დავმალო ნათელი, ვინც მზეს ედარება?! მე, საწყალმა, მარტომ რა ვუყო, ცეცხლს მიმატებს! მოდი და გავანდო, ნუ შევალ უსენის შეცოდებაში! არ გამამჟღავნოს, ვაფიცო, თუ მომცემს იმედს. სულს ვერ წაწყმედს, ვერ გააცრუებს ფიცს. მარტო მივედი, ჩემს ქმარს ველაღობე, ვეფერებოდი. მერე ვუთხარი: „რაღაცას გეტყვი, მაგრამ ჯერ შემომფიცე, არავის უთხრა სულიერს, მომეცი მტკიცე ფიცი“. საშინელი ფიცი დადო: „თავიც კლდეს მივცეო! რაც მითხრა, სიკვდილამდე არავის ვეტყვი სულიერს, არც ბერს, არც ყმას, არც მოყვარეს, არც მტერს“. მერე ყველაფერი ვუთხარი უსენს, ლმობიერ კაცს: „მოდი, გამომყევი აქ სადმე, მე მზის ფერს გაჩვენებ“. ადგა, გამომყვა და წავედით, სასახლის კარები შევაღეთ. უსენი გაოცდა, შეკრთა, რა შუქები ნახა მზისებური! თქვა: „რა მაჩვენე, რა ვნახე, რა არის, ნეტავ, რისია?! თუ ხორციელია, ღმერთმა თვალები დამწყევლოს!“ ვთქვი: „არც მე ვიცი ამის ხორციელი ბუნება. რაც არ გითხარი, მის მეტი არაფერი ვიცი. მე და შენ ვკითხოთ, ვინ არის, ვისგან სჭირს ეს მდგომარეობა. ნუთუ რამეს გვეტყვის, ვეხვეწოთ, დიდი ლმობიერება გამოიჩინოს“. მივედით, ორივეს გვქონდა კრძალვა მისი კრძალვის გამო. ვუთხარით: „მზეო, შენგან ალის სახმილი გვედება. გვითხარი, რა არის წამალი მთვარისებური, შუქნამკრთალი ქალისთვის? რამ გაგხადა ზაფრანასავით, შენ, ლალის მსგავსო ფერით?“ რაც ვკითხეთ, არ ვიცი, ესმოდა თუ არ ისმენდა: ვარდი ერთად შეეწება, მარგალიტს არ აჩენდა. გველები მოშლით მოეკეცნენ, ბაღი შიგნით შეიმჩნეოდა. მზე ვეშაპმა დააბნელა, ზემოდან რატომღა გაგვითენდებოდა! ვერანაირი პასუხი ვერ მივიღეთ ჩვენი საუბრით. ვეფხვი-ავაზა პირქუშად ზის, წყრომა ვერ ვუგრძენით. კვლავაც ვაწყინეთ, ატირდა მჩქეფარე ცრემლის დენით. „არ ვიციო, მიმიშვით!“ – ესღა გვითხრა ენით. დავსხედით და მასთან ერთად ვიტირეთ და ცრემლი ვღვარეთ. რაც გვეთქვა, შევინანეთ, სხვას რაღას შევიწამებდით! ძლივს ვეხვეწეთ დადუმება, დავადუმეთ, დავაწყნარეთ. ჩვენ მივართვით რაღაც ხილი, მაგრამ ვერაფერი ვერ ვაჭამეთ. უსენი ამბობს: „ბევრმა ათასმა ჭირმა ამან ამიხოცა (ანუ გააქრო). ეს ღაწვები მზესავითაა, კაცთაგან როგორ უნდა იკოცნოს! მართალია, თუ ვერმჭვრეტელმა (ვინც ვერ ხედავს) სასჯელი დაიმსახურა. მე თუ შვილები მირჩევნია, ღმერთმა ისინი დამიხოცოს!“ მას დიდხანს ვუყურებდით, სულთქმით, ოხვრით წამოვედით. შეხვედრა სიხარულად გვეჩვენებოდა, გაყრა კი ძალიან გვაწუხებდა. ვაჭრობის საქმისგან მოვიცალეთ, ის ვნახეთ. ჩვენი გული გაუშვებლად დაატყვევა მისმა მახემ. როცა რაღაც დრო გავიდა, ღამეები და დღეები ჩაიარა, უსენმა მითხრა: „დღევანდელი დღიდან ჩვენი მეფე არ მინახავს. მივალ, ვნახავ, ვუდარბაზებ, ძღვენს მივართმევ“. მოვახსენე: „დიახ, ღმერთო, ეგ თქვენი ბრძანებაა!“ უსენმა ლანგარზე მარგალიტი და თვლები დააწყო. დავავალე: „დარბაზში მთვრალი დარბაზის ხალხი დაგხვდება. ამ ქალის ამბავს, მომკალი, თუ არ მოერიდები“. კვლავ შემომფიცა: „არ ვიტყვი, ხმალიც რომ დამეცეს თავზე!“ უსენი მივიდა, ხელმწიფე ნადიმად მჯდომარე დახვდა. უსენი მეფის ახლობელია, მეფე კი მისი მნდომელია. წინ დასვა, ძღვენი მიართვა. ახლა ნახავთ მთვრალ ვაჭარს, ცქაფს, არაგულწრფელ მოლაპარაკეს. როცა მეფემ უსენს წინ ბევრი სასმისი დაალევინა, კვლავ დალიეს და კვლავ აუვსეს სხვა ფარჩის ჭიქები. დაავიწყდა ის ფიცი, რა მუსაფი, რა მაქანი! მართლად თქმულა: „არ ეკადრება ყვავს ვარდი, ვირს რქები“. დიდმა ხელმწიფემ უთხრა უჭკუო და ნასვამ უსენს: „ძალიან მიკვირს, საიდან მოიტანე ასეთი ძვირფასი ქვა, ასეთი დიდი მარგალიტი და უბადლო ლალი ჩვენთვის საჩუქრად? ჩემი თავის ჭირიმე, შენი ძღვენის მეათედსაც კი ვერ გადავიხდი“. უსენმა თაყვანი სცა და უთხრა: „ჰეი, მაღალო ხელმწიფეო, ვინც ზეციდან შუქს აფრქვევ, არსებათა მფარველო და მზეო! რაც სხვა მაქვს, ვისია, ოქრო იქნება თუ განძეული? დედის მუცლიდან რა გამომყვა? ყველაფერი თქვენგან მაქვს ნაჩუქარი. ამას გეტყვით, თქვენი თავის ჭირიმე, ამ ძღვენისთვის მადლობა არ გმართებთ; სხვა რამეს გეტყვით თქვენს საცოლეზე, რომელიც თქვენს შვილს უნდა შეირთოს; ამისთვის უცილოდ მადლობას მეტყვით, როცა მზის მსგავსს ნახავთ. მაშინ კიდევ უფრო გაამრავლებთ თქვენს ბრძანებებს, რაც ბედნიერებას მოგიტანთ“. რას ვაგრძელებდი! უსენმა დაარღვია ფიცი და რჯულის სიმტკიცე, მოუყვა მეფეს იმ ქალის პოვნის ამბავი, რომელსაც მნახველები მზეს ამსგავსებდნენ. მეფეს ძალიან ესიამოვნა, გული გაუხარდა. უბრძანა, დარბაზში მოეყვანათ და უსენის ნათქვამი შეესრულებინათ. მე აქ ჩემთვის მშვიდად ვიჯექი, მანამდე არ მიკვნესია. მეფის კართან მოვიდა მონათა უფროსი. თან სამოცი მონა ახლდა, როგორც ხელმწიფეების წესია. მოვიდნენ; ძალიან გამიკვირდა, ვთქვი: „რაღაც უჩვეულო საქმეა“. მომესალმნენ და მითხრეს: „ფატმან! ღმერთის სწორი მეფის ბრძანებაა: დღეს უსენმა რომ ქალი შესწირა, ორი მზის მსგავსი, ახლა მოგვგვარე, წავიყვანოთ, შორ გზებზე სიარული არ გვინდა“. ეს რომ გავიგე, ცა დამემხო, ღმერთის რისხვა დაატყდა ჩემს თავს. გაკვირვებულმა ისევ ვკითხე: „რა ქალი გინდათ, რომელი?“ მათ მითხრეს: „უსენმა შემოგვწირა ელვასავით მოციმციმე სახის მქონე ქალი“. არაფერი მიშველიდა, ჩემი სიცოცხლის ბოლო დღე დადგა, სულს მიხუთავდა. ავკანკალდი, ვეღარ ავდექი, ვერც დავჯექი. შევედი, ვნახე ის მშვენიერი ქალი ატირებული და ცრემლებში გახვეული. ვუთხარი: „მზეო, ხედავ, როგორ მიღალატა ჩემმა შავმა ბედმა, თითქოს მეძინა! ცა რისხვით შემობრუნდა ჩემკენ, გამანადგურა, სრულიად ამომძირკვა. დამასმინეს, მეფე გთხოვს და ამის გამო გულმოკლული ვარ“. მან მითხრა: „დაო, ნუ გიკვირს, ეს რაც არ უნდა ძნელი იყოს! ჩემი უბედო ბედი ყოველთვის ცუდს მიკეთებს. კარგი რამე რომ დამემართოს, მაშინ გაგიკვირდეს, ცუდი რა საკვირველია! სხვადასხვა უბედურება ჩემთვის ახალი არ არის, ძველია“. თვალებიდან მარგალიტებივით გადმოყარა ხშირი ცრემლი. ადგა ისე უშიშრად, თითქოს ვეფხვი ან გმირი ყოფილიყო. სიხარულს სიხარულად არ მიიჩნევდა, მართლაც, ტკივილსაც ტკივილად არ თვლიდა. მთხოვა, გარეთ აჯიღით მოეფარა ტანი და სახე. შევედი საგანძურში, რომელსაც ფასი არ ედებოდა. ავიღე ძვირფასი ქვები და მარგალიტები, რამდენიც შემეძლო. თითოეული მათგანი მთელ ქალაქს ფასობდა. მივეცი, წელზე შემოვარტყი იმას, ვისთვისაც შავგული კვდებოდა. ვუთხარი: „ჩემო, ეს ასეთი რამ სადმე კიდევ გამოგადგება“. იმ მონებს ხელში მივეცი ის მზის მსგავსი სახე. მეფემ გაიგო, შეეგება; დაჰკრეს ტაბლაკს, ატყდა ზარი; ის მიდიოდა თავდახრილი, წყნარი, არაფრის მთქმელი. მას უამრავი მნახველი მოაწყდა, ატყდა ხმაური და ზარები. სარანგები ვერ იჭერდნენ თავს, იქ არ იყო სიმშვიდე. მეფემ რომ დაინახა ის ნარინჯის ხესავით მოხდენილი ქალი, გაკვირვებით უთხრა: „ჰეი, მზეო, აქ როგორ მოხვდი?“ მან, როგორც მზემ, თავისი მნახველები თვალის მფახველებად აქცია. მეფემ თქვა: „ნანახი უნახავად გამიხადა. ღმერთის გარდა ვინ იქნებოდა ამის შემქმნელი! ამის მიჯნურებს ეკუთვნით, რომ ხელები, ვაი, ველად დარბოდნენ!“ გვერდით დაისვა, ტკბილი საუბრით ელაპარაკებოდა: „მითხარი, ვინ ხარ, ვისი ხარ, რომელი გვარიდან ხარ მოსული?“ მან პირით, მზის მსგავსი სახით, პასუხი არ გასცა; თავდახრილი, დაღრეჯილი, ჩუმად იჯდა. მეფისას არ უსმენდა, რასაც არ უნდა ებრძანებინა. მისი გული სხვაგან იყო, სხვა რამეს ფიქრობდა; ვარდი ერთგან მიწებებული ჰქონდა, მარგალიტს არ იღებდა. მისმა მნახველებმა გაკვირვებულებმა, რას იფიქრებდნენ! მეფე ბრძანებს: „რა გავიგოთ, ჩვენი გული რით გადარჩება? ამ ორის გარდა სხვა აზრი არ არსებობს: ან ვიღაცის მიჯნურია, საყვარელი ჰგონია, მის გარდა არავისთვის სცალია, არც არავის ელაპარაკება. ან ბრძენი ვინმეა, ამაღლებული და მაღლა მჭვრეტელი, არც სიხარულს მიიჩნევს სიხარულად, არც ტკივილს ზედიზედ; როგორც ზღაპარი, ისე ესმის უბედობა, თუნდაც ბედი. სხვაგან არის, სხვაგან დაფრინავს, გონება მტრედივით აქვს. ღმერთმა ქნას, ჩემი გამარჯვებული შვილი შინ მოვიდეს, მე დავუნიშნო ეს მზე, მისთვის გამზადებული; იქნებ მან ათქმევინოს რამე, ჩვენც გავიგოთ გაცხადებული. მანამდე მთვარე შუქ-კრთომით იჯდეს, მზისგან მოშორებული“. ხელმწიფის შვილზე გიამბობთ, კარგ ვაჟკაცზე, გულოვანზე, უბადლო ზნითა და გარეგნობით, მშვენიერი სახითა და ტანით. მაშინ ლაშქარში იყო წასული, იქ დიდხანს ატარებდა დროს. მამა მისთვის ამზადებდა მას, მნათობთა მსგავსს. მოიტანეს, ქალის შესამოსელი ჩააცვეს. მასზე მრავალი შუქი ჩანდა, როგორც მნათობი ვარსკვლავის. თავზე დაადგეს გვირგვინი, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული. იქ ვარდს ფერს უმშვენებდა ბროლის გამჭვირვალობა. მეფემ ბრძანა: „მოკაზმეთ უფლისწულის საწოლი!“ დაუდგეს ოქროს ტახტი, წითელი მაღრიბული ქსოვილით. ადგა თვითონ დიდი ხელმწიფე, სრული კარის პატრონი, მასზე დასვა ის მზე, მნახველთა გულის სიხარული. უბრძანა ცხრა ხადუმს, კარის მცველად დამდგარიყვნენ; ხელმწიფე დაჯდა სადილად, მათი გვარის შესაბამისად; უსენს უზომო ჯილდო უბოძა იმ მზის მსგავსი ქალისთვის. უკრავდნენ ბუკსა და ტაბლაკს ხმაურის გასამრავლებლად. გააგრძელეს ნადიმი, სმა მეტად გაგრძელდა. მზესავით სახის მქონე ქალი თავის ბედს ეუბნებოდა: „რა ბედი მაქვს, ჩემი მკვლელი! საიდან სად მოვედი, ვის შევხვდები, ვისთვის ვარ განკუთვნილი, რა ვქნა, რა მოვიმოქმედო, რა მერგება, სიცოცხლე მეტად მიჭირს!“ კვლავაც ამბობს: „ნუ დავაჭნობ ვარდის ფერის სილამაზეს, ვეცდები რამეს, იქნებ ღმერთმა მომარიოს ჩემს მტერს! სიკვდილამდე ვის მოუკლავს თავი ჭკვიან კაცს? როცა გაუჭირდება, მაშინ უნდა გამოავლინოს გონიერმა გონება!“ ხადუმებს დაუძახა, უბრძანა: „მისმინეთ, მოდით გონს! მოღორებულები ხართ, შემცდარხართ ჩემს პატრონობაში. შემცდარა თქვენი პატრონიც, თუ ჩემს დამარცხებას ლამობს. ჩემთვის ბუკსა და ტაბლაკს ტყუილად, ვაი, უკრავენ, უშედეგოდ. არ ვარ თქვენი დედოფლობის ღირსი, ჩემი გზა სხვაა; ღმერთმა დამაშოროს მამაცი, მზესავით სახის მქონე, ნარინჯის ხესავით ტანადი! სხვას რად მნუკევთ საქმეს? ჩემი საქმეები სხვანაირია! თქვენთან ჩემი სიცოცხლე ჩემი შესაფერისი არ არის. უეჭველად თავს მოვიკლავ, გულში დანას დავირტყამ. თქვენ დაგხოცავთ თქვენი პატრონი, დიდხანს ვერ იცოცხლებთ. ეს სჯობს: მოგცემ საგანძურს, მძიმედ მაქვს ტანზე. მე გამაპარეთ, გამიშვით, თორემ ინანებთ“. მოიხსნა მარგალიტი, რაც კი ძვირფასი ქვა ერტყა, მოიხადა გვირგვინიც, გამჭვირვალე, მთლიანად ლალისგან გაკეთებული; მისცა, უთხრა: „გამომიშვით, გევედრებით გულმხურვალედ, მე გამიშვით, ღმერთს თქვენსას მიაბარეთ დიდი ვალი“. მონებს სიხარბემ მოიცვა იმ ძვირფასი საგანძურის გამო. დაავიწყდათ მეფის შიში, როგორც ერთი გზირის შიში. გადაწყვიტეს იმ უბადლო ქალის გაპარება. ნახეთ, რას აკეთებს ოქრო, ეშმაკთა ფესვის კვერთხი! ვაი, ოქრო თავის მოყვარულებს არასოდეს არ მისცემს სიხარულს. სიკვდილამდე სიხარბე კბილების ღრჭენას აიძულებს: შემოდის და გადის, აკლია, ემდურის ბედისწერის სვლას, კვლავ აქ აბამს სულს, უშლის ზევით აფრენას. როცა ხადუმებმა შეუსრულეს მისი სასურველი საქმე, ერთმა ტანზე გაიხადა და თავისი ტანსაცმელი მისცა. სხვებმა კარები გააღეს, დარბაზში მსმელები ხმაურობდნენ. დარჩა სავსე მთვარე, გველისგან ჩაუყლაპავი. მონებიც გაიქცნენ, გაიპარნენ მასთან ერთად. ქალმა კარზე დამირეკა, ფატმანობა ჩემი ბრძანა. გავედი, ვიცანი, მოვეხვიე, მეც გამიკვირდა განა! შინ არ შემომყვა: „რატომ მაწუხებო?“, შემომჩივლა. მითხრა: „თავი ვიყიდე შენს მიერ მოცემულით, ღმერთმა ზეციური წყალობით აგინაზღაუროს! ვეღარ დამმალავ, გამიშვი, სასწრაფოდ გამგზავნე ცხენით, სანამ ხელმწიფე გაიგებს და ხალხს გამომადევნებს“. სასწრაფოდ შევედი საჯინიბოში, ავხსენი საუკეთესო ცხენი, შევუკაზმე, ზედ შევსვი მხიარული, არ მოკვნესა; ჰგავდა, როცა ლომს შეაჯდება მზე, მნათობთა შორის საუკეთესო. წახდა ჩემი ნაშრომი, ვერ მოვიმკე, რაც დავთესე. დღე მიილია, ხმა გავრცელდა, მოვიდა მისი მდევარი, მოიცვეს ქალაქი, დაიწყო დევნა; მე მკითხეს, ვუთხარი: „თუ იპოვით იქ სახლში, სადაც მე ვარ, მეფეების შემცოდე ვიყო და მათი სისხლის მზღვეველი!“ მოძებნეს, ვერაფერი გაიგეს, უკან დაბრუნდნენ დაწბილებულნი. მას შემდეგ გლოვობს ხელმწიფე და ყველა მისი თანმხლები. დახედეს დარბაზის ხალხს, შევიდნენ ისრით მიღებულნი: „მზე მოგვეშორა, მას შემდეგ ჩვენ სინათლედაკარგულები ვართ. იმ მთვარის ადგილსამყოფელს კიდევ გიამბობ, საქმე კვლავაც გრძელდება; ახლა წინასწარ ამას გეტყვი, რასაც ის კაცი მემუქრებოდა: მე, საწყალი, მისი ნეზვი ვიყავი, ის კი ჩემი ვაცი იყო. კაცს უგულობა აბინძურებს, ქალს კი ბოზი ნაცი. ამიტომ არ ვარ ჩემი ქმრისთვის სასურველი, გამხდარია და თვალებჩაცვენილი. ის კაცი, ჭაშნაგირი, დარბაზში მეტად გამორჩეული იყო; ჩვენ ერთმანეთი გვიყვარდა, თუმცა ფლასი არ მაცვია, ნეტავ ვინ დამალევინებდა მისი სისხლის ერთ თასს! ეს ამბავი მასთან ერთად ვთქვი ქალური, ეშმაკური გზით: ჩემი მოსვლა იმ მზის მსგავსი ქალის გამო და მისი გაპარება მელასავით. გამჟღავნებას მემუქრებოდა არა მოყვრულად, არამედ მტრულად. ახლა ის მკვდარი მგონია, იშ, თავი ვისსენ მე რულად! მემუქრებოდა, რამდენჯერაც წავეკიდებოდით ერთმანეთს. როცა დამიძახა, არ მეგონა, რომ ის შინ იქნებოდა; მოსულიყო, მოსვლა ეთქვა; შენც მოხვედი, შემეშინდა, ამიტომ გითხარი: „ნუ მოხვალო“, მონა გამოგაგებე წინ. აღარ დაბრუნდით, მოხვედით, თქვენი შუქები ჩემთვის არ იყვნენ; შეიყარეთ ორივე, ჩემზე დაიჯარეთ; ამიტომ შევშინდი, ღონე ვეღარ მოვიგვარე. იმას, საწყალს, ჩემი სიკვდილი გულით უნდოდა, არა ენით. თუმცა ის რომ არ მოგეკლა, დარბაზში მისულიყო, ჯავრიანი დამასმენდა, გული ცეცხლივით ედო წვითი; გაბრაზებული მეფე ჩემს სახლს გადაწვავდა, შვილებს, ღმერთო, შემაჭმევდა, მერე ქვებით ჩამქოლავდა! ღმერთმა აგინაზღაუროს! – მადლობას რას გეტყვი – ვინც მშვიდობით დამიხსნა იმ გველის მზერისგან! ახლა ამის შემდეგ ვინატრებ ჩემს ბედს და წერას, აღარ მეშინია სიკვდილის, ჰაი, რას ჩავიჭერ ქვეყნად!“ ავთანდილმა უთხრა: „ნუ გეშინია, წიგნშიც ასე წერია: მოყვარე მტერი ყველა მტერზე უფრო მტერია; გულით არ ენდობა, თუ კაცი ჭკვიანია. ნუღარ გეშინია მისგან, ახლა ის მკვდრებს ეკუთვნის“. ისევ მითხარი, მას შემდეგ, რაც ქალი გაგზავნე, რაც კი ამბავი იცი, ან რა გსმენია მის შესახებ“. კვლავ ტირილით ამბობს ფატმანი, კვლავ თვალებიდან ცრემლი სდიოდა: „წახდნენო შუქები, რომლებიც მზესავით ველებს აფრქვევდნენ!“

მთავარი დეტალები

ფატმანის მიერ ნავროზობის დღესასწაულის აღწერა და ვაჭრების როლი.
ფატმანის მიერ უცხო ნავის შემჩნევა და მისგან ქალის გადმოსვლა.
ნესტან-დარეჯანის სილამაზის აღწერა და ფატმანის გაოცება.
ფატმანის გადაწყვეტილება, მოიტაცოს ქალი და მისი მონების მოქმედება.
ნესტან-დარეჯანის მწუხარება და მისი უარი საუბარზე.
ფატმანის მიერ ნესტანის საიდუმლოდ შენახვა და ქმრისთვის, უსენისთვის, გამხელა.
უსენის გაოცება ნესტანის ხილვით და მისი ფიცი საიდუმლოს შენახვაზე.
უსენის მიერ ფიცის გატეხვა მეფესთან ნადიმზე.
უსენის მიერ ნესტან-დარეჯანის მეფისთვის შეთავაზება, როგორც საჩუქარი.
ნესტანის გაპარება ხადუმების დახმარებით, ფატმანის მიერ მიცემული ძვირფასეულობის სანაცვლოდ.
მეფის გაკვირვება და აღფრთოვანება ნესტანის სილამაზით, მაგრამ მისი დუმილი და გულგრილობა.
მეფის ვარაუდები ნესტანის მდგომარეობის შესახებ (შეყვარებული ან ბრძენი).
ნესტანის სასოწარკვეთილი გადაწყვეტილება გაქცევაზე და მისი მოტივაცია.
ფატმანის მიერ ნესტანის დახმარება გაქცევაში და მისი შემდგომი სინანული.
ფატმანის შიში ჭაშნაგირი კაცისგან და მისი მოკვლის მიზეზი.
ავთანდილის ნუგეში ფატმანისთვის და მისი კითხვა ნესტანის შემდგომი ბედის შესახებ.

რთული სიტყვები

ნავროზობა: ძველი სპარსული ახალი წელი, საგაზაფხულო დღესასწაული.
კაზმა: მორთვა, გალამაზება, შემკობა.
პურობა: დიდი ნადიმი, ქეიფი, სუფრა.
დარბაზობა: სამეფო კარის შეკრება, საზეიმო მიღება.
ებანი: ძველი ქართული მუსიკალური ინსტრუმენტი, ჩანგის მსგავსი.
ხათუნები: ქალბატონები, დიდებულები (ფატმანის თანმხლები ქალები).
ხამსა: ეკადრება, შეშვენის, მოვალეობაა.
რიდე: თავშალი, სახის დამფარავი ქსოვილი.
ფლიდი: ცბიერი, მუხანათი, არაკეთილსინდისიერი.
დოსტაქანი: დიდი სასმისი, თასი.
ნაათალსა: მეათედს, მცირე ნაწილს
არსთა: არსებების, ყველაფრის
მბოძებია: ნაბოძებია, ნაჩუქარია
ნეტარძისა: ბედნიერების მომტანის, ბედნიერების
მჭვრეტთაგან: მნახველებისგან
უხუცესია: უფროსი
მკრთომელი: მოციმციმე, მოელვარე
მხდომელი: მხუთავი, დამხშობი
რულად: თითქოს მეძინა, უყურადღებოდ
ამფხვრა: ამომძირკვა, სრულიად გამანადგურა
აჯიღითა: თავსაბურავით, სახის დასაფარებელით
სარანგნი: კარისკაცები, დიდებულები

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი