ვეფხისტყაოსანი — ტარიელისაგან ზღვათა მეფისასა მისლვა — შინაარსი და გამარტივებული ტექსტი

შოთა რუსთაველი · ტარიელისაგან ზღვათა მეფისასა მისლვა

ნაწილები

გამარტივებული სასწავლო ვერსია, AI-ის დახმარებით. გამოცდისთვის ორიგინალიც წაიკითხე.

ტარიელმა ზღვის მეფესთან მაცნე გაგზავნა. შეუთვალა: „მოვდივარ მე, ტარიელი, მტრების დამმარცხებელი და გამანადგურებელი. ქაჯეთიდან მომყავს ჩემი მზე, ჩემი სიცოცხლის მომნიჭებელი (ნესტან-დარეჯანი). მინდა, პატივით გნახო, როგორც მამა და მშობელი. ახლა ქაჯების ქვეყანა და მათი ქონება მე მაქვს. მეფეო, ყველაფერი კარგი თქვენგან მომეცა. ფატმანმა ჩემი მზე იხსნა, შეიფარა და დაიმალა. ამის სანაცვლოდ რა მოგიძღვნათ? ცუდი დაპირებები არ მიყვარს. მოდი, გვნახე, სანამ შენს ქვეყანაში ვართ, ერთად ვიაროთ. ქაჯეთის მთელ სამეფოს გჩუქნი, ჩემგან მიიღე. შენი ხალხი დააყენე და ციხეები მაგრად დაიჭირე. მე მეჩქარება, ვერ გნახავ, შენ წამოდი ჩემკენ. თქვენ უბრძანეთ ჩემ მაგივრად უსენს, ფატმანის ქმარს, რომ გამოგზავნოს (ფატმანი). მისი ნახვა გაახარებს მის მიერ გადარჩენილს (ნესტანს). მის გარდა ვისი ნახვა ინატრებდა? ის ხომ მზეზეც კაშკაშაა, ისე, როგორც ბროლი ფისზე (ანუ ბროლის ფისოვანი, გამჭვირვალე ბრწყინვალება აქვს).“ როდესაც ტარიელის მაცნე ზღვის მეფეს ესტუმრა – წესია, გული აუჩქარდეს ასეთ გასაოცარ ამბავს – მან მადლობა და დიდება შესწირა ღმერთს, სამართლიანობის მომნიჭებელს. მაშინვე შეჯდა ცხენზე, აღარ დაელოდა სხვა მაცნეს. ბარგი აჰკიდა, გააგებინა მათი ქორწილის ამბავი. მას მიაქვს უამრავი ძვირფასი ნივთი, უზარმაზარი სიმდიდრე. ფატმანიც თან ჰყავს. ათი დღის სავალი იარა. უხარია ლომის (ტარიელის) და მზის (ნესტანის), დედამიწის მანათობლების ნახვა. შორიდანვე შეეგებნენ სამივე (ტარიელი, ავთანდილი, ფრიდონი) დიდ ზღვის მეფეს. ჩამოქვეითდნენ, თავდახრილად აკოცეს და ჯარსა და ლაშქარს შორის გაიარეს. ტარიელს ქება შეასხეს, მან კი მადლობა ათასჯერ გაუმრავლა. ქალი (ნესტანი) რომ ნახა, აღფრთოვანდა მისი ბროლისა და ბაკმატის მსგავსი შუქით. ფატმან ხათუნს, რომელიც ნესტანს უყურებდა, ნელი ცეცხლი ეკიდებოდა (სიხარულისგან). მოეხვია, აკოცა ხელი, ფეხი, პირი, ყელი. ამბობს: „ღმერთო, რით გემსახურო, რადგან სიბნელე გამინათლდა! მივხვდი, რომ ბოროტება ხანმოკლეა, სიკეთე კი გრძელი.“ ქალი (ნესტანი) ფატმანს ეხვეოდა, ტკბილად ამბობდა, გაბრაზებული არ იყო: „ღმერთმა გამინათლა გული, რომელიც გატეხილი და გამწარებული იყო. ახლა ისე ვარ სავსე სიხარულით, როგორც ადრე გამხმარი ვიყავი. მზემ თავისი შუქი მომაფინა, ამიტომ ვარდივით გამოვიყურები, არ გამხმარი.“ ზღვის მეფე იქ ძალიან დიდ ქორწილს გადაიხდის. ქაჯეთიც დაუმადლა (ანუ ქაჯეთის საგანძურიც მიართვა), შვიდი დღე არ გაუშვა ისინი. უხვად გასცემს საჩუქრებს, უამრავ საგანძურს. ოქროს მონეტებს ისე ფანტავენ, თითქოს ხიდზე (ანუ უზომოდ ბევრს). იქ იდო აბრეშუმის, სტავრისა და ატლასის გორები. ტარიელს უძღვნა გვირგვინი, რომლის ფასის დადგენა შეუძლებელი იყო. ეს იყო მთლიანი, ყვითელი, ძალიან ძვირფასი იაგუნდისგან. ასევე ერთი ოქროს ტახტი, წითელი და სუფთა. ნესტან-დარეჯანს უძღვნა ყაბაჩა (ქალის სამოსი), შემკული ძვირფასი თვლებით: წითელი იაგუნდით, ბადახშითა და ლალით. დასხდნენ ორივე, ქალი და ყმაწვილი, ელვარე და კაშკაშა სახეებით. მათი მჭვრეტელები ახალი ცეცხლით იწვოდნენ (სიყვარულისგან). ავთანდილს და ფრიდონს უზომოდ დიდი საჩუქრები უძღვნა: ძვირფასი უნაგირი, თითო საუკეთესო ცხენი, თითო თვლებით შემკული კაბა, რომელიც უცხო ფერების შუქს აფრქვევდა. მათ მოახსენეს: „რა მადლობა ვთქვათ, ბედნიერი იყოს თქვენი სიმდიდრე!“ ტარიელი მადლობას იხდის ლამაზი სიტყვებით: „ძალიან გამიხარდა, მეფეო, ჯერ თქვენი ნახვა. შემდეგ კი მრავალი ლამაზი საჩუქრით აგვავსეთ. ვიცი, რომ კარგი ვქენით, თქვენთან შორიდან რომ არ ჩავლით.“ ზღვის მეფე მოახსენებს: „ხელმწიფეო, ლომო, კეთილო, ახლობლების სიცოცხლევ, შორიდან მჭვრეტელთა მკვლელო (ანუ ისეთი ლამაზი, რომ შორიდან მჭვრეტელიც კი გულის წასვლამდე მიდის), თქვენის მსგავსი რა უნდა მეჩუქებინა, მშვენიერო სანახავო! როცა მოგშორდები, რა მეშველება, სანატრელო სანახავო?!“ ტარიელმა ფატმანს უბრძანა: „მე შენი თავი მმართებს (ანუ შენი ვალი მაქვს). შენი ვალი ჩემზე გადაუხდელი და დიდია. ახლა რაც ქაჯეთის საგანძური ქაჯეთიდან წამოვიღე, მოგეცი, წაიღე, აღარ მიყიდია (ანუ საჩუქრად გადმოგეცი).“ ფატმან ხათუნმა თაყვანი სცა, უზომო მადლობა მოახსენა: „მეფეო, თქვენი ნახვა ჩემში ჩაუქრობელ ცეცხლს ანთებს. როცა მოგშორდები, რა მეშველება? დამტოვებ, როგორც შეშლილს. ახ, ნეტარ არიან თქვენი ახლობლები! ვაი თქვენს ვერმჭვრეტელებს!“ ზღვის მეფეს სამივე (ტარიელი, ავთანდილი, ფრიდონი), შუქის მომფენნი, ბროლის კბილებითა და სადაფის მსგავსი ბაგეებით, ეუბნებიან: „თქვენს გარეშე არ გვინდა სიხარული, ჩანგი და დაფი (მუსიკა). მაგრამ გაგვიშვით, დროა, წავიდეთ, გვეჩქარება. შენ იყავი ჩვენი მშობელი, ჩვენგან ღმერთად სანდო. მაგრამ ამასაც გთხოვთ, ერთი ნავი გვიბოძეთ.“ მეფემ თქვა: „არ მენანება თქვენთვის ჩემი თავი. რადგან გეჩქარებათ, რა გითხრათ? წადით, ჩემი მკლავი გიწინამძღვრებდეთ (ანუ ჩემი დახმარება).“ მეფემ ნავი-ხომალდი მოამზადა ზღვის პირას. ტარიელი გაემართა, გამცილებლები ცრემლებს ღვრიდნენ. თავს იცემდნენ, თმასა და წვერს იგლეჯდნენ. ფატმანის ცრემლების შედეგად თვით ზღვაც კი გადიდდა. სამივე, ერთმანეთისთვის ძმად ნაფიცები, ზღვები გამოიარეს. კვლავ ამტკიცებდნენ იმ სიტყვებს, რომლებიც ადრე ჰქონდათ დადასტურებული. მათ, ვინც ამას კარგად იცნობდა, უხდებოდათ სიმღერა და სიცილი. ბაგეებიდან შუქი ადიოდა ბროლის ფიცრებზე (ანუ კბილებზე). იქიდან მათ გაგზავნეს კაცი ასმათთან მაცნედ. ასევე ფრიდონის დიდებულებთან – მათი ომების ამბის მთხრობლად. „იქ მოვა, ამაღლდება მზე, რომელიც სხვა მანათობლებსაც აჯობებს. ჩვენ, აქამდე გამხმარები, ახლა უჭკნობლად გამოვცოცხლდით.“ ეს მზე (ნესტანი) კუბოში (სამგზავრო ეტლში) ჩასვეს, ზღვის პირას მიდიოდნენ. ახალგაზრდები იყვნენ, უხაროდათ გასაჭირის გადალახვა. მივიდნენ იქ, სადაც ნურადინ გმირის ქვეყანა იყო. მათ ხვდებიან, ისმის ხშირი სიმღერის ხმა. იქ შეეგება ფრიდონის ყველა დიდებული. ასმათი, სიხარულით სავსე, რომელსაც აღარ ეტყობოდა ჭრილობები. ნესტან-დარეჯანს ისე მოეჭდო, რომ ცულითაც ვეღარ გააშორებდნენ. ახლა მან (ნესტანმა) მისი ყველა ერთგულება დაუფასა. ნესტან-დარეჯანი ეხვევა ასმათს, პირს პირზე კოცნის. უბრძანა: „ჩემო, ვაი მე, შენც გაგავსე გასაჭირით. ახლა ღმერთმა წყალობა მოგვცა, მივხვდი, რომ მისი წყალობა არ არის ძვირი (ანუ ადვილად მოსაპოვებელია). მე არ ვიცი, რით გადაგიხდი შენს ასეთ დიდ გულს!“ ასმათმა მოახსენა: „მადლობა ღმერთს, ვარდები ვნახე გაუჭკნობელი. ბოლოს ისე გააცხადა გონებამ დაფარული. სიკვდილიც კი სიცოცხლედ მიმაჩნია, ოღონდ თქვენ მხიარულები გნახოთ.“ ყველა მოყვარულს სჯობია ერთგული პატრონი და ყმა. დიდებულებმა თაყვანი სცეს, დიდი ქება მოახსენეს: „რადგან ღმერთმა გაგვახარა, კურთხეულია მისი ღვთაებრიობა! მან გვიჩვენა თქვენი სახე, აღარ გვწვავს ცეცხლის ალმური. ჭრილობას, მისგან დაჭრილს, მასვე შეუძლია განკურნება.“ მოვიდნენ და პირზე ხელი დაადეს, ისე აკოცეს. მეფე (ტარიელი) ეტყვის: „თქვენმა ძმებმა თავი ჩვენთვის დადეს. მათ ცხადად იპოვეს საუკუნო ნეტარება, არ უოცნებიათ. ერთად მიაღწიეს დიდებას, რომელიც ერთმანეთს გაუზიარეს. თუმცა მათი დახოცვა მტკივა და სატკივარია, მაგრამ მათ უკვდავი და დიდი საჩუქარი ერგოთ.“ ეს თქვა, ნელა ატირდა და ცრემლები თოვლს შეერია (ანუ ბევრი ცრემლი წამოუვიდა). ნარგისებიდან (თვალებიდან) ბორიო (ქარი) იძვრის, ვარდს აჭკნობს (სახეზე), იანვარია (ანუ სიცივისგან). იქ ყველა ატირდა, როცა ის ტირილში ნახეს. ვისაც რა აკლდა, ტირილითა და სულთქმით ამოიღეს. დადუმდნენ და მოახსენეს: „რადგან ბრძენებმა მზესავით ჩაგთვალეს, თქვენს მჭვრეტელებს სიმღერა ეკადრებათ, რატომ უნდა ივაგლახონ (ინანონ)?“ „ვინ იმსახურებს თქვენს ასეთ ტირილსა და შეჭირვებას! თქვენთვის სიკვდილი სჯობს დედამიწაზე ყოფნას.“ კვლავ ფრიდონმა მოახსენა მეფეს: „ნუ გამწარდებით. ღმერთმა ათასჯერ გაგახაროთ სანაცვლოდ!“ ავთანდილმაც დაუდასტურა, დიდ მწუხარებას გამოთქვამდა. მათ ქება შეასხეს, უთხრეს: „ახლა თავი ღიმილს მივცეთ. რადგან დაკარგული ლომი (ტარიელი) მზეს (ნესტანს) შეხვდა, აღარ ვტირით სატირალს, აღარ ვღვრით ცრემლებს.“ მივიდნენ იქ, სადაც დიდი ქალაქი მულღაზანზარია. უკრავდნენ ბუკსა და ტაბლაკს, ატყდა ხმაური და ზარი. დაბდაბისა და ქოსის ხმა ლამაზად ერწყმოდა ერთმანეთს. ქალაქის მცხოვრებლები მოტყდნენ (მოაწყდნენ), ბაზარი მიატოვეს. ქუჩებიდან მოაწყდნენ ვაჭრები, ყველგან მჭვრეტელთა ჯარი იყო. შორიდან დადიოდნენ სარანგები (მცველები), ხელში აბჯარი ეჭირათ. მოიჯრებოდნენ (მოაწყდნენ) ჯალაბები (ხალხი), სარანგების მიერ დასჯილები (ანუ სარანგები აკავებდნენ). მათ სანახავად იქ მათგან ნააჯარია (ანუ ნებადართული იყო). ფრიდონის სასახლეში ჩამოქვეითდნენ, მოწონებული სასახლე ნახეს. შეეგება მრავალი ოქროს სარტყლიანი მონა. ფეხქვეშ დასაფენად ოქსინო (ძვირფასი ქსოვილი) ჰქონდათ გაშლილი. თავზე ოქროს აყრიდნენ, ჯარი იქ ნაყარ ოქროს აგროვებდა.

რთული სიტყვები

მძლე: გამარჯვებული, დამმარცხებელი
მოსრვით მსპობელი: განადგურებით გამანადგურებელი
ლახვართა მსობელი: სიცოცხლის მომნიჭებელი (სიტყვასიტყვით: შუბების მშობელი, რაც სიცოცხლის, ბედნიერების მომტანად იგულისხმება)
დანადებია: დაგროვილი ქონება, საგანძური
სდედებია და სდებია: შეიფარა და დაიმალა
მუქფად: სანაცვლოდ, საზღაურად
ნაქადებია: დაპირება
მბრჭობელსა: მომნიჭებელს, გამცემს
ბაკმათასა: ძვირფასი ქვა, წითელი ფერის
ანაკიდსა: უამრავი, უზომო რაოდენობის
პერპერასა: ოქროს მონეტა
ხასისა: ძვირფასი, საუკეთესო

ტექსტის წყარო: შოთა რუსთაველი